DOĞAL YOLLARLA ISI ÜRETEN TERMOS HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-C Deniz YONTUK İbrahim Can KIRSEVEN DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2012
İÇİNDEKİLER 1. Projenin Amacı ve Hedefi. 2 2. Kireç Nedir?... 3 3. Gerçekleştirilen Faaliyetler.. 4 4. Termos Sistemimiz...... 6 5. Sonuç.. 7 6. Literatür Taraması.... 8 1
PROJENİN; Amacı: Kirecin su ile tepkimeye girmesi sonucu açığa çıkan ısı enerjisinden faydalanılarak afet bölgeleri gibi acil ve güç koşullarda su ısıtma amacıyla kullanabilecek bir araç tasarımı. Hedefi: Afet bölgelerinde, acil durumlarda ihtiyaç duyulan ısıyı oluşturabilmek. Acil durumlarda gerek duyulan su ihtiyacını karşılayabilmek. Kireçtaşı gibi ucuz ve kolay bulunabilir olan bir taşı alternatif bir enerji kaynağına dönüştürmek. 2
KİREÇ NEDİR? Kirecin ham maddesi kireçtaşıdır. Tabii kireç taşı, bileşiminde kütlece en az %90 oranında kalker (CaCO 3 kalsiyum karbonat) bulunduran tortul bir kayaçtır. Kireç, kireç taşının çeşitli derecelerde (850-1450 C) pişirilmesi sonucu elde edilen, suyla karıştırıldığında, tipine göre havada veya suda katılaşma özelliği gösteren, beyaz renkli, inorganik esaslı bir bağlayıcı madde türüdür. Kirecin üretiminde iki aşama vardır: pişirilme ve söndürme. Sönmemiş kirecin üzerine az miktarda su dökülünce bir süre sonra kireç parçasının kabardığı ve yavaş yavaş çatlayarak dağıldığı, aynı zamanda sıcaklık artışı ve buharlaşma olduğu görülür. Reaksiyon tepkimesi aşağıdaki gibidir. CaO + H 2 O Ca(OH) 2 Isı 3
GERÇEKLEŞTİRİLEN FAALİYETLER Bu projede deneysel yöntem kullanılmıştır. Kullanılan malzemeler, kireç taşı, antifreeze, çekiç, su, beher, termometre ve metal kaptır. Farklı oranlarda kireçle su beher içinde karıştırılarak, söndürme işlemi sonucunda açığa çıkan sıcaklık değerleri ölçüldü ve en uygun miktarlarla çalışma yapıldı. Kireç çekiçle ezilerek toz haline getirildi ve su ile karıştırıldı. Sıcaklık değerleri kaydedildi. Tablo 1 25 o C deki 50 ml su ile 50ml (toz haline getirilmiş) kireç karıştırıldı. Farklı zamanlarda kaydedilen sıcaklık değerleri tablo 1 de verildi. Zaman (s) 0-30 30-60 60-120 Sıcaklık ( o C) 27 28 29 Tablo 2 20 o C 100 ml su ile 100 ml (toz haline getirilmiş) kireç karıştırıldı. Farklı zamanlarda kaydedilen sıcaklık değerleri tablo 2 de verildi. Zaman (s) 0-10 10-20 20-30 Sıcaklık ( o C) 24 25 27 Toz haline getirilmiş kireçle istediğimiz sıcaklık değerlerine ulaşılamadı. Ve deneye kireç taşıyla (toz haline getirmeden) devam ettik. 0 0 C nin altındaki hava sıcaklığındaki afet bölgelerinde de rahatlıkla kullanılabilmesi için suya antifreeze eklendi. 4
Tablo 3 18 o C 200 ml su ile 100 ml antifreeze karıştırıldı. Ardından içine 1,5 cm çapında 2 tane ve 3 cm çapında 1 tane kireç taşı atıldı. Saptanan değerler tablo 3 te gösterildi. Zaman 0-10 10-25 25-40 40-50 50-60 60-70 70-90 90-120 (s) Sıcaklık 18 22 35 40 45 60 74 78 ( o C) Yapılan birçok deneyde kirecin taş halinin kullanılmasının daha çok ısı verdiği tespit edildi. 5
TERMOS SİSTEMİMİZ 6
SONUÇ Yaptığımız termos sistemiyle kireç taşının, antifriz ve su ile karışımından elde edilen yüksek sıcaklık ve basıncının başarıyla kullanılabildiği belirlendi. Sönmemiş kireç suyla reaksiyona girdiğinde ısı açığa çıkmakta ve önceleri çok hızlı yükselen sıcaklık sönmenin sonlarına doğru sabitlenmektedir. Bu ısı, kireç taneciklerinde büyük termal iç gerilimlere neden olarak sönmemiş kirecin tozlaşıncaya kadar parçalanmasına yol açmaktadır. Sönme işlemi devam ederken su buharı oluşmaktadır. Termos sistemiyle açığa çıkan sıcaklıkla zorlu şartlarda ısıtma işlemi, su buharıyla ise oluşturduğu basınçla temizlik yapmada kullanılabilir. 7
LİTERATÜR TARAMASI Boynton, R., S., 1980; Chemistry and Technology of Lime and Limestone, 2nd Edition. John Wiley and Sons, Inc., New York. Song, H. S. ve Kim, C. H., 1990; The Effect of Surface Carbonation on the Hydration of the CaO Cement and Concrete Research, 20, 815-823. TS 30, 1993; Kireçler Söndürülmemiş-Yapılarda Kullanılan, TSE, Ankara. 8