Pnömokokal hastal klar

Pnömokokal hastal klar HASTALIK Pnömokokal hastal klar n etkeni nedir? Pnömokokal hastal klara Streptococcus pneumoniae ad verilen bir bakteri neden olur. Bu bakterinin 80 den fazla tipi vard r. Bunlar n ço u hastal a neden olur ancak az bir k sm ciddi pnömokokal hastal klar n büyük k sm na neden olur; tüm dünyada meydana gelen ciddi pnömokokal hastal klar n %62 sine en s k görülen 10 tip bakteri neden olur. Pnömokokal hastal klar nas l yay l r? Pnömokokal hastal klar kifliden kifliye solunum yoluyla (hava yolu) yay l r. Pnömokoklara insanlarda solunum yolunda yo un olarak rastlan r. Normal, sa l kl eriflkinlerin %5-70 inin burun-bo azlar nda tespit edilebilir. Pnömokok al nd ktan ne kadar süre sonra belirti vermeye bafllar? Yukar da da bahsedildi i gibi pek çok kifli pnömokoklar hastalanmadan burun ve bo azlar nda tafl rlar. Pnömokoklar n neden oldu u baz ciddi hastal klar n ortaya ç kmas için geçen süre (kuluçka dönemi) afla da belirtilmektedir. Pnömokokal hastal klar n bulgular nelerdir? Ciddi (invaziv) pnömokokal hastal klar üç flekilde kendini gösterir: Zatürre (pnömoni), bakteremi (bakterinin kana geçmesi) ve menenjit. Bütün bu hastal k tablolar ayn bakteri (pnömokoklar) taraf ndan meydana getirilir ancak farkl bulgularla ortaya ç karlar. Pnömokokal zatürre (akci erin hastal ) pnömokoklar n en s k meydana getirdi i hastal k tablosudur. Sadece Amerika da her y l 150.000-570.000 vakan n meydana geldi i tahmin edilmektedir. Pnömokoklar n meydana getirdi i zatürre nin kuluçka dönemi k sad r (1-3 gün). Hastal n belirtileri ise ani bafllayan atefl, üflüme, titreme, gö üs a r s, öksürük, nefes darl, h zl nefes al p verme, kalp h z n n artmas ve güçsüzlüktür. Pnömokoklar n meydana getirdi i zatürreye ba l ölüm oran %5-7 dir ve bu oran yafll larda daha yüksektir. 144 Pnömokoklar kana geçip enfeksiyona neden olabilirler ve bu pnömokokal bakteremi olarak adland r l r. Pnömokoklara ba l zatürre geçiren her 3-4 kifliden birisinde ayn zamanda pnömokokal bakteremi de bulunur. Bakteremi özellikle 2 yafl alt ndaki çocuklarda en s k görülen klinik tablodur ve bu gruptaki ciddi (invazif) hastal klar n %70 ini oluflturur.

Pnömokoklar bakteriler taraf ndan meydana getirilen menenjitlerin %13-19 unu olufltururlar. Menenjit bulgular bafl a r s, yorgunluk, kusma, huzursuzluk, atefl, nöbet ve komad r. Pnömokoklar n oluflturdu u menenjitlere ba l ölüm oran yüksektir (%30) ve bu oran yafll larda %80 e kadar ç kar. Pnömokoklar orta kulak iltihab n n da s k görülen etkenlerinden birisidir. Kulak enfeksiyonlar n n %30-%50 si S. pneumoniae ile meydana getirilir. Çocuklarda en s k doktora gitme nedeni orta kulak iltihab d r. Pnömokokal hastal klar ne kadar ciddidir? Pnömokoklar Amerika da her y l 6.000 civar nda ölüme neden olmaktad r. Bu ölümlerin yaklafl k yar s n n afl ile önlenmesi mümkündür. Küçük çocuklar ve yafll larda (5 yafl alt ve 65 yafl üzeri) ciddi hastal k görülme oran en fazlad r. Vaka ölüm oranlar menenjit ve bakteremide en fazlad r. En s k ölüm ise yafll lar ve altta yatan bir hastal olan kiflilerde en yüksektir. Uygun antibiyotiklerle tedavi ve yo un t bbi bak ma ra men pnömokoklar n meydana getirdi i baktereminin (bakterinin kana kar flmas ) vaka ölüm oran eriflkinlerde yaklafl k %20 dir. Yafll larda ise bu oran %60 gibi yüksek bir orana ulaflmaktad r. Pnömokokal hastal klar n tedavisi var m d r? Pnömokoklar n tedavisi için tercih edilen ilaç Penisilin dir. Bununla birlikte Penisilin ve di er antibiyotiklere karfl geliflen direnç giderek artmaktad r. Antibiyotiklere karfl direnç gelifltirmifl mikroorganizmalarla enfeksiyona yakalanmak hem baflka antibiyotiklerle çok pahal bir tedavi uygulanmas gereklili ine hem de uzun süreli hastane yat fl na neden olacakt r. Bu ciddi bakteriyel enfeksiyonu tedavi etmede her geçen gün artan güçlük bu mikroba karfl afl lanman n öneminin giderek daha da artmas na neden olmaktad r. Pnömokokal hastal k geçiren bir kifli hastal ne kadar süreyle bulaflt r r? Hastal n hangi dönemde bulaflt r ld kesin olarak bilinmemektedir. mikroorganizma al nd ktan sonra solunum yolunda bulunmaya bafllad ndan itibaren ve burada kald sürece hastal k bulaflt r labilmektedir. 145 Pnömokokal hastal klar Pnömokokal hastal k birden fazla kez geçirilebilir mi? Evet. Pnömokoklar n bilinen 80 den fazla tipi vard r ve pnömokok afl lar n n içinde bu tiplerin 23 ü bulunmaktad r. Bu tiplerden birisiyle hastal k geçirmifl olmak di er tiplerin oluflturabilece i hastal ktan korumaz. Bir kifli bir veya birkaç kez ciddi (invazif) pnömokokal hastal k geçirmiflse bile yine de afl lanmas gerekmektedir.

PNÖMOKOKAL AfiILAR Pnömokokal afl lar ne zamandan beri kullan lmaktad r? ki ana tip pnömokokal afl bulunmaktad r: pnömokokal polisakkarid afl ve pnömokokal konjuge afl. lk pnömokokal afl 1977 y l nda ruhsat alm flt r (14 tip pnömokokal bakteri proteini içermektedir). 1983 te gelifltirilmifl pnömokokal afl kullan ma girmifltir ve 23 tip saflaflt r lm fl pnömokokal bakteri proteini içermektedir. Bu pnömokokal polisakkarid afl s PPV veya PPV23 olarak adland r lmaktad r. PPV afl s 2 yafl ve üzerinde olan ve pnömokokal hastal klar için risk alt nda olan kiflilerde kullan lmak üzere ruhsatland r lm flt r. Pnömokokal konjuge afl 2000 li y llar n bafllar nda ruhsat alm flt r. Bebekler ve küçük çocuklarda (6 ay-5 yafl aras ) kullan lmak üzere ruhsat alm flt r. Bu afl PCV7 veya PCV olarak adland r lmaktad r (7 tip pnömokokal bakteri proteini içermektedir). Bu afl lar ne tip afl lard r? Her iki tip pnömokokal afl da inaktive (ölü) bakteri afl s d r. Pnömokokal polisakkarid afl s (PPV) bakterinin kapsülünü oluflturan polisakkarid (fleker) ad verilen yap y içermektedir. PPV23 afl s n n içerisinde bulunan 23 tip pnömokok, ciddi (invazif) pnömokok hastal klar n n %88 ine neden olmaktad r. Pnömokokal konjuge afl s (PCV13) 13 tip bakterinin kapsülünü oluflturan polisakkarid yap y difteri toksinine (protein yap dad r) ba lanm fl (konjuge edilmifl) flekilde içermektedir. 2008 y l nda ABD de PCV13, 5 yafl alt ndaki çocuklarda görülen invaziv pnömokokal hastal k vakalar na sebep olan bakteri serotiplerinin % 61 ini kapsamaktad r. Bu afl lar nas l uygulanmaktad r? Pnömokok polisakkarid afl s (PPV) bacak veya koldan kas içine veya ya l dokuya enjeksiyon fleklinde uygulanmaktad r. Konjuge pnömokok afl s (PCV) kas içine enjeksiyon fleklinde uygulanmaktad r. 146 Pnömokokal hastal klar Kimler pnömokok polisakkarid afl s olmal d r (PPV)? 65 yafl ve üzerindeki kifliler 2 yafl n üzerinde olan ve kalp hastal, orak hücreli anemi, alkolizm, akci er hastal, diabet, siroz veya beyin omurilik s v kaça olan kifliler 2 yafl n üzerinde olan ve enfeksiyonlara karfl vücudun ba fl kl k sisteminin direncini

zay flatan bir hastal ve özel bir durumu olan kifliler (Hodgkin hastal, böbrek yetmezli i, nefrotik sendrom, lenfoma, lösemi, multiple myelom, HIV enfeksiyonu veya AIDS olan, dala olmayan veya ifllev görmeyenler veya organ nakli yap lan kifliler gibi) 2 yafl n üzerinde olan ve vücudun enfeksiyon hastal klar na karfl direncini azaltan bir ilaç kullanan veya tedavi almakta olan kifliler (örne in, uzun süreli steroid tedavisi, baz kanser ilaçlar ve radyasyon tedavisi gibi) Ekim 2008 tarihinde itibaren Amerikan Ba fl klama Dan flma Komitesi (ACIP) ast m olan ya da sigara içen kiflilerin polisakkarit pnömokok afl s ile afl lamalar n önermektedir. Kimler pnömokokal konjuge afl s olmal d r (PCV)? 2 yafl n alt ndaki tüm çocuklar 2-5 yafl aras nda olan ve orak hücreli anemisi olan, dala olmayan veya ifllev görmeyenler, HIV/AIDS veya ba fl kl k sistemini zay flatan baflka bir hastal olanlar (örne in, diabet (fleker hastal ) veya kanser gibi), ba fl kl k sistemini zay flatan ilaç kullananlar (kemoterapi alanlar veya steroid kullananlar) PCV afl s çocuklarda hangi flemada uygulanmaktad r? Tüm sa l kl bebekler ve küçük çocuklar 2, 4, 6. aylarda üç doz ve 12-15. aylar aras nda tekrar doz fleklinde toplam 4 doz PCV afl s olmal d r. 3 yafl ndaki çocuk henüz hiç PCV afl s olmad ise ne yap lmal d r? Çocu a uygulanacak olan afl doz say s çocu un yafl na göre de iflmektedir. Daha büyük çocuklara daha az say da afl uygulanmal d r. Örne in 24-59 ay aras (2-5 yafl) çocuklara tek doz PCV afl s uygulanmal d r. PCV afl s n n 59 ayl ktan büyük kiflilere rutin olarak uygulanmas önerilmemektedir. Ayn çocu a hem PCV, hem PPV uygulanabilir mi? Evet. Ciddi (invazif) hastal k için risk alt ndaki çocuklar hem PCV ile afl lanmal, hem de 2 yafl ndan sonra PPV23 olmal d r. PPV sa l kl çocuklara rutin olarak uygulanmamaktad r. 147 Pnömokokal hastal klar Pnömokok afl s tekrarlanmal m d r? Pnömokok afl s n n tekrarlanmas rutin olarak önerilmemektedir ancak ciddi enfeksiyon geçirmek aç s ndan yüksek risk alt ndaki kiflilere tek bir kez olmak üzere bir tekrar doz önerilmektedir.

Örne in ilk doz PPV afl s n 65 yafl ndan önce olan kifliler, 65 yafl ndan sonra, bir önceki dozdan sonra befl y l geçtiyse ikinci doz PPV afl s olmal d rlar. Benzer flekilde 2 yafl ndan büyük olan ve kalp hastal, diabet, HIV enfeksiyonu gibi uzun süreli sa l k problemleri olan kifliler, ilk dozdan sonra befl y l ve daha uzun bir süre geçtiyse ikinci doz PPV afl s olmal d rlar. Yüksek risk alt ndaki çocuklar (orak hücreli anemisi olanlar, HIV/AIDS, diabeti olanlar gibi), bebekliklerinde tam seri PCV afl lar n olmufl olsalar bile, iki yafl ve üzerinde (son PCV dozundan sonra en az iki ay geçmifl olmas kofluluyla) bir doz PPV afl s olmal d rlar. PPV ile tekrar afl lama ile ilgili daha detayl bilgi için afla daki adresi ziyaret edebilirsiniz: http://www.immunize.org/catg.d/2015pne.pdf Huzurevlerinde kalan 65 yafl ve üzerindeki herkes PPV afl s ile afl lanmal m d r? Evet. Huzurevlerine kay t yap l rken bu kiflilerin PPV afl s ile afl lanm fl olmalar n n kontrol edilmesi prosedürü kolaylaflt racakt r. Kiflilerin daha önce afl lanmam fl olmalar ya da afl lan p afl lanmad klar n hat rlam yor olmalar durumunda bu kifliler afl lanmal d r. Hamile kad nlar PPV afl s olabilir mi? PPV afl s n n hamile kad nlardaki güvenilirli i araflt r lmam flt r. Bu nedenle PPV afl s n n sa l kl hamile kad nlara uygulanmas önerilmemektedir. Pnömokok afl s ne kadar güvenilirdir? PPV de PCV de çok güvenilir afl lard r. Pnömokok polisakkarid afl s için (PPV23), afl lanan kiflilerin %30-50 sinde afl yerinde k zar kl k ve a r gibi çok hafif yan etki görülür. Yine afl lanan kiflilerin %1 inden az nda atefl, kas a r lar veya daha a r lokal yan etki (afl yerinde k zar kl k, a r, flifllik gibi) görülebilir. Pnömokok konjuge afl s için (PCV7), afl lanan çocuklar n yaklafl k %10-20 sinde afl yerinde k zar kl k, hassasiyet veya flifllik görülür. Yine afl lanan çocuklar n %10 unda hafif atefl geliflebilir. 148 Pnömokokal hastal klar Pnömokok afl lar ne kadar etkindir? Pnömokokal polisakkarid afl s (PPV23) Genel olarak, PPV ciddi (invazif) hastal klar önlemede %60-70 etkindir. Yafll lar ve altta yatan hastal olan kiflilerde ba fl kl k sisteminin zay flamas nedeniyle afl ya karfl geliflen

cevap da bir miktar daha azalmaktad r. Ancak bu kiflilerin afl lanmalar önerilmektedir çünkü bu kiflilerde ciddi (invazif) pnömokok enfeksiyonu geçirme ihtimali de daha yüksektir. Pnömokokal konjuge afl s (PCV7) Büyük bir çal flmada, PCV7 afl s n n afl n n içerisinde bulunan tipteki bakterilerin oluflturdu u ciddi pnömokokal hastal önlemede %97 etkin oldu u gösterilmifltir. Tüm tiplerin oluflturdu u hastal a karfl korumada ise %89 etkinlik göstermifltir. HIV hastal ve orak hücreli anemisi olan çocuklarda afl ya karfl cevap iyidir. Sa l k Bakanl Pnömokok Afl s Önerileri 65 yafl ve üzeri kifliler Kronik Akci er Hastalar (KOAH) Diyabet Hastalar Kronik Kalp Hastalar Kronik Böbrek Hastalar mmun Yetmezli i olanlar Dala al nm fl olanlar Karaci er Hastalar Kanser Hastalar Kimler pnömokok afl s olmamal d r? Hem PPV hem de PCV7 için, bir doz afl uyguland nda alerjik reaksiyon geliflen kifliler di er doz afl y olmamal d r. Orta veya a r hastal k geçirmekte olan kifliler pnömokok afl s ile afl lanmalar n hastal klar düzelene kadar ertelemelidirler. Hamilelere uygulanmamal d r. Pnömokok afl s pnömokok hastal klar na neden olur mu? Hay r. 149 Pnömokokal hastal klar