economicpolicyresearchinstitute ekonomipolitikalarıaraş tırmaenstitüsü Türkiye nin Avrupa Birliği Yolculuğu Güven Sak Bursa, 2 Aralık 2006
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 2 Bir misafir tedirginliği sendromu Türkiye nin Avrupa Birliği nin ayrılmaz bir parçası olduğunun farkına hala varamadık Doğrudan yabancı yatırım stokunun %63 ü AB ülkelerinden 2005 ihracatımızın %52 si AB-15 ülkelerine Türkiye gibi büyük ve güçlü ülkeler AB ye davet edilmezler, girerler Hakkımızı aramayı öğrenmemiz gerekiyor; kavga etmeye ve tartışmaya da hazırlıklı olmamız lazım Hazmetme (entegrasyon) kapasitesi kavramı statiktir ve muğlaktır; Türkiye nin potansiyelini hesaba katmamaktadır Bizim yapmamız gereken süreci doğru yönetmek ve perspektifimizi kaybetmemek nasıl bir perspektif?
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 3 Nasıl bir perspektif? Türkiye artık farklı bir döneme girmiştir Bir krizle kaybettiklerimizi kazanmaya çalışıyoruz Önemli Soru: Bir kuşakta, farklı bir geleceği kazanabilecek miyiz? Küresel düşünüp bölgesel hareket etmenin zamanı geldi AB süreci yerelleşmeyi beraberinde getiriyor. Ne demektir yerelleşme? Bu yeni süreci yönetebilmek için yeterli kapasitemiz var mı? Bu süreçte yerel medyaya düşen rol nedir?
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 4 Türkiye geçmiştekilerden farklı bir dönemde Enflasyonsuz Büyüme Düşmekte olan faizler Artan verimlilik Türkiye tarihindeki ikinci en uzun büyüme dönemindeyiz Enflasyonsuz Büyüme Süreci 140.00 120.00 100.00 80.00 60.00 40.00 20.00 0.00 Sanayi Üretimi Faiz Oranı Enf lasyon Oca.99 Oca.00 Oca.01 Oca.02 Oca.03 Oca.04 Oca.05 İmalat Sektöründe Verimlilik, Üretim, İstihdam (1997=100) Endeks Değeri 160 140 120 100 80 60 40 Verimlilik Üretim İstihdam 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 5 Türkiye deki genel durum ve yeni gündem Durum hiç de kötü değil Yüksek büyüme oranları Makroekonomik istikrar Yeni ve daha sağlıklı bir iş yapma ortamı Küresel ve bölgesel entegrasyon Ancak, risklerin etkin bir şekilde yönetilmesi gerekiyor Cari açık Azalmayan işsizlik Yaratıcı yıkım.. + dışsal şoklar: (i.e. İran, Lübnan, pertol fiyatları, FED faiz oranları, AB ile ilişkiler) Yeni bir gündeme acil olarak ihtiyaç var Öncelikleri belirlenmesi, stratejik planların yapılması ve etkin bir şekilde hayata geçirilmesi AB sürecinin risklerin etkisini azaltacak şekilde yönetilmesi Yeni ortam için gerekli olan kapasiteyi inşa etmek
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 6 Neden dış gelişmeler bu kadar etkili? Normalleşme ile birlikte bu ekonomi artık daha karmaşık ve yönetimi daha zor. İki temel nedeni var: Birincisi, Türkiye ekonomisinde büyümeden kaynaklanan bir cari işlemler açığı ve bunun finansmanı problemi var. Cari işlemler açığı, bankadan borç alarak işletmeyi büyütmeye benzer.
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 7 Neden dış gelişmeler bu kadar etkili? (2) İkincisi, Türkiye ekonomisinde artık kamu tek başına belirleyici değil. Kamunun tek karar alıcı olduğu sistem 2001 krizi ile birlikte tarihe karıştı. Şimdi ekonomimizde özel karar alıcılar dönemi başladı. Özel karar alıcıların bekleyişleri onların tüketim ve yatırım kararlarını belirliyor. Tüketici bekleyişleri, şirket yatırım kararları, enflasyon bekleyişleri, vb.
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 8 Y ıl sonu enflasyon beklentisi Mayıs ta olanları hatırlayalım. Sermaye yön değiştirmişti ve... 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 Yıl sonun ortalama enflasyon beklentisi ve tüketici güven endeksi Enflasyon beklentileri Tüketici güven endeksi Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım 10.5 10 9.5 9 8.5 8 7.5 Tüketici güven endeksi Kaynak: TCMB
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 9 Türkiye nin son yıllardaki yakınsama performansı Türkiye Kişi Başına GSMH nin AB ve ABD ye oranı, 1999-2006, 2000 sabit fiyatlarıyla 15% 14% 13% 12% 11% 10% 9% 8% 7% 6% Türkiye/AB Türkiye/ABD 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 10 Biz aslında şu anda bir kaç krizle kaybettiklerimizi geri kazanmaya çabalıyoruz Türkiye Kişi Başına GSMH nin AB ve ABD ye oranı, 1968-2006, 2000 sabit fiyatlarıyla 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 1968 1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 Türkiye/AB Türkiye/ABD
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 11 Kaybetmek kader değil, iyi yönetilen ekonomiler mucizeyi başarabiliyorlar... İrlanda, Kore, Türkiye ve Çin için Kişi Başına GSMH nin AB ye oranı, 140% 120% 1975-2006, 2000 sabit fiyatlarıyla Irlanda/AB 100% 80% 60% Kore/AB 40% 20% 0% Türkiye/AB Çin/AB 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 12 Türkiye de son dört yılda büyüdüğü gibi büyüyebilirse AB yi bir kuşakta yakalayabilir Türkiye Kişi Başına GSMH nin AB ye oranı, 1975-2047, 2000 sabit fiyatlarıyla, AB için son 10 yıllık büyüme ortalaması olan %2,14 baz alınmıştır. 2033 2019
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 13 Bugünün sorusu: Türkiye uzun bir dönem boyunca hızlı ve tempolu büyüyebilir mi? İrlanda bunu yapabilmiştir Çok sorunluydu ama iç ihtilaflarını uzlaşmayla çözebildi, AB sürecini kendi ekonomik çıkarları doğrultusunda yönetebildi, Ülkeler için yüzyıllarda bir açılan demografik fırsat penceresini eğitime ve insanlarına yatırım yaparak büyümenin motoru haline getirebildi SORU: Türkiye bunları yapamaz mı?
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 14 Nüfustan kaynaklanan fırsat penceresi: İrlanda örneği Çalışabilir nüfus oranı Batı Avrupa ile 2000 yılında eşitlendi, ve 2000 sonrasında Avrupa nın önüne geçti. Bu fırsatı 1985 de gören İrlanda, eğitim harcamalarını üçe katladı. 1985-2002 arasında İrlanda ekonomisi yıllık ortalama %6.7 büyüdü (aynı dönemde Türkiye %3.9 büyüdü). 1985 de 11,871 $ olan kişi başına düşen milli gelir, 2005 te 3 kattan fazla artarak 40,000 $ a yükseldi. (Türkiye deki ise sadece 1.3 kat arttı.) Calisabilir Nüfus Oranı 70 68 66 64 62 60 58 56 54 52 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 300 250 200 150 100 50 0 Eğitim Harcamaları Batı Avrupa Calisabilir Nufus İrlanda Calisabilir Nufus İrlanda eğitim harcamaları
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 15 Aynı demografik fırsat şimdi Türkiye nin önündedir Büyüme Muhasebesi ne gösteriyor? (Çalışma çağındaki nüfusta artış+işgücüne katılım oranında artış+işgücü verimliliğinde artış) Türkiye de çalışabilir nüfusun toplam nüfusa oranı önemli bir artış trendine girmiştir. Bu oran AB ülkelerinde düşme eğilimindeyken, Türkiye de hızla artmaktadır. 2010 da bu oranın TR ve AB de eşitlenmesi beklenirken, 2010 dan sonra Türkiye nin lehine artış gösterecektir. Çalışabilir Nüfusun Toplam Nüfusa Oranı, Türkiye ve Batı Avrupa 75 70 yüzde (%) 65 60 55 Türkiye Batı Avrupa 50 45 1950 1955 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2020 2025 2030 2035 2040 2045 2050
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 16 Bu fırsat kendi kendine bizi kurtarmaz; çok sayıda reformu yapmamız gerekiyor Eğitim seferberliği (AB?) Özel sektörün yeni ihtiyaçlarına göre beceriler Beceri dönüşümü Kadınların işgücüne katılımı Özel sektöre dayalı büyüme demek şirketlerin büyüyebilmesi demektir, ancak (Peki, ya AB?) Çok sayıda mikro reform gerekmektedir Finansmana erişim, rekabet ortamı, devlet yardımları. Altyapı reformları: enerji-ulaştırma-telekomünikasyon. Kamu ihale kanunu ve servis sektöründe yapılanma.
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 17 Şirketlerimizin rekabet gücünü yükseltmek için bölgesel düşünebilme ve hareket edebilme kabiliyeti gerekiyor Kümelenme yaklaşımını benimsemek zorunda olduğumuz bir dönemdeyiz Rekabet gücü ve kümelenmeye dayalı sanayi politikaları önem kazanacak Küresel düşünüp, yerel davranabilme kapasitemizi arttırmamız gerekiyor. (Ya AB?) Küresel düşünebilmek için malumat ihtiyacı Sektörel ve bölgesel eksenlerde kurulacak diyalog mekanizmaları Doğru bir yabancı yatırım stratejisi ile mevcut kümelenmeler güçlendirilebilir, yenilerinin tohumları atılabilir
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 18 Bundan sonraki sürecin nasıl olması gerekiyor? BKA ların kurulma süreci başladı, ancak bu yeterli değildir. İlk olarak: Yerel kamu kapasitesinin inşa gereği Yerelleşme sürecinin başlaması gerekiyor. Etkin hizmet ulaştırma kapasitesinin ve becerilerinin yerel düzeyde geliştirilmesi önem kazanıyor. Düşünme kapasitesi ise bir sonraki adım. TEPAV ın rolü İkinci olarak:yerel sivil kapasitenin inşa gereği Odaların rolü; merkezden yerel düzeye Yerel politika analizi ve politika tasarım kapasitesinin geliştirilmesi Karar alma süreçlerinde şeffaflığın önemi ve medyanın rolü Üniversite-oda işbirliği TEPAV ın rolü: Akademik ve Yerel Medya Network Projeleri
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 19 TEPAV Nedir? Sivil Toplum Kuruluşu değildir. Düşünce üreten bir kuruluştur. Bağımsız yapıda kurulması kararı. NGO dur ama kamu ile birlikte çalışır. Politika analizi yapar, ortak düşünme platformu oluşturur. Amaç, günlük olayları anlık kararlarla karşılama geleneğini kırmak, günlük olaylara uzun vadeli ve üzerinde önceden düşünülmüş bir perspektiften bakabilmektir. Türkiye özellikle son dönemde acil kararları etraflıca düşünemeden almaktadır. Stratejik Derinlik kararları.
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 20 TEPAV Projelerinden bazıları: Özel sektörün hükümetle kuracağı politika diyalogu için araçlar geliştirmek, gündemin bilgi içeriğini doldurmak IX. Kalkınma Planı için Sanayi Politikası Raporu ( DPT ile birlikte) Yatırım Ortamı Değerlendirme Projesi (Dünya Bankası ile) Rekabet Ortamı Değerlendirme Projesi (FIAS ve Rekabet Kurumu ile) Yükseköğretim Sektörü Projesi (Dünya Bankası ile) Ekonomik gelişim sürecinin yönetişimi Etki analizi kapasitesi oluşturulması Yerelleşme çalışmaları, yerel kalkınma çerçevesi (İç İşleri Bakanlığı ve yerel idareler ile) Mali izleme ve Şeffaflık İzleme Bölgesel Entegrasyon Barış için Sanayi Girişimi-Filistin (TOBB ile) Karadeniz ve Avrasya Projesi (TOBB ile)
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 21 TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Demografik geçiş çok önce başladı, ancak değerlendiremedik: Becerilerin dönüşümü en az eğitimi kadar önemlidir Ülkenin en çok ihtiyacı olan becerilerin verilmesi Tüm öğrenciler sanayi ile yakın ilişki içindeler Küresel ekonomide faaliyet gösteren iş adamları yetiştirmek: Yabancı dil, eleştirel düşünmeyi teşvik, farklı alanlarda eğitim Sektörlerde ticari yenilik yapabilecek mühendisler Yoğun bir üniversite-sanayi işbirliği Politika analiz edebilen ve tasarlayabilen kamu yöneticileri Kamu Yönetimi Yüksek Lisans Programı (Harvard ve SAIS) Çok sayıda ülkedeki vaka çalışmalarına odaklanarak, doğru ve yanlış tecrübelerin incelenmesi Bölgeden kamu yöneticileri arasında network kurulması Sektörel Araştırma Enstitüleri
Türkiye'nin Avrupa Birliği Yolculuğu Slide 22 Teşekkürler www.tepav.org.tr