JOHN AUSTIN: ANAL T K POZ T V ZM. 1. Giri



Benzer belgeler
HUKUK FELSEFESİ AÇISINDAN YARARCILIK TEORİSİNİN ELEŞTİRİSİ

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Kıbrıs Sorunu PSIR

Ara tırma Yöntem ve Teknikleri. Ay e Cabi

İngiliz Analitik Hukuk Teorisi ve John Austin

SAYMANLIK YETK VE SORUMLULUKLARININ DEVR Hamdi Mete TU RUL Sayı tay Ba denetçisi

Yaratıcı Drama E itmenleri/liderleri ve Tiyatro Pedagoglarının Davranı ve Tutumuna li kin Etik Bildirge (Sözle me)

9.Sınıf Sağlık Hizmetlerinde İletişim. 3.Ünite Toplumsal İletişim GELENEK-GÖRENEKLER / DİNİ ve AHLAKİ KURALLAR 20. Hafta ( / 02 / 2014 )

DERS PROFİLİ. Rus Dış Politikası POLS 439 Güz Mehmet Turan Çağlar

Öğretmenlik Meslek Etiği. Sunu-2

Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 11.Hafta ETİK KAVRAMI, ETİĞİN SINIFLANDIRILMASI VE ETİK KURAMLARI (TEORİLERİ) Dr.

TÜRK HUKUK DÜZENİNİN YÜRÜRLÜK KAYNAKLARI (1) Dr. Öğr. Üyesi Barış TEKSOY Hukukun Temel Kavramları Dersi

VII. ULUSLARARASI BALKAN BÖLGESİ DÜZENLEYİCİ YARGI OTORİTELERİ KONFERANSI MAYIS 2012, İSTANBUL

SPOR HUKUKU 1.Ders. Yrd.Doç.Dr. Uğur ÖZER

CMK 135 inci maddesindeki amir hükme rağmen, Mahkemenizce, sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespitine karar verildiği görülmüştür.

SANAT FELSEFESİ. Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni

Oyun Teorisi IENG 456 Karar Vermede Analitik Yaklaşımlar

Russell ın Belirli Betimlemeler Kuramı

Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 12.Hafta ETİK KAVRAMI, ETİĞİN SINIFLANDIRILMASI VE ETİK KURAMLARI (TEORİLERİ) Dr.

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö

Ye aya Gelece i Görüyor

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

BİLİNÇLİ ELEKTRİK TÜKETİMİ KONULU WEB SAYFASI

ÜNİTE 1: Sosyal Düzen Kuralları ÜNİTE 2: Hukuk Kurallarının Yaptırımı ÜNİTE 3: Hukuk Kurallarının Geçerlilik,Yürürlük ve Uygulama Sorunu ÜNİTE 4:

TOPLUMSAL DAVRANIŞ KURALLARI ve HUKUK. Dr.Barış TEKSOY Hukukun Temel Kavramları Dersi

KAPSAMLI İÇERİK SADELEŞTİRİLMİŞ ARAMA MOTORU YENİLİKÇİ BİLGİ İŞLEME TEKNOLOJİSİ PRATİK GÖRÜNTÜLEME ARAÇLARI MOBİL ERİŞİM

Yakın Çağ da Hukuk. Jeremy Bentham bu dönemde doğal hukuk için "hayal gücünün ürünü" tanımını yapmıştır.

Ertuğrul UZUN AKIL TUTKUNU HUKUK. A. Peczenik in Hukukî Argümantasyon Teorisi Üzerine Bir İnceleme

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS

HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI

MEVLANA ÜNİVERSİTESİ FİKRÎ MÜLKİYET VE PATENT HAKLARI YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Mesleki Sorumluluk ve Etik-Ders 1 Sorumluluk-Ahlak-Etik-Etik Teorileri

DERS SOSYOLOJİ KONU SOSYOLOJİNİN ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ

İŞLETMENİN TANIMI

KURUL GÖRÜ Ü. TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler. Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A..

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 KURAMSAL BAKIŞ BÖLÜM 2 TEMEL KAVRAMLAR, KURUMLAR VE İLKELER

CEZAİ ŞARTIN TEK YANLI KARARLAŞTIRILAMAYACAĞI

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Adalet MYO. HBYS Programı. Hukuk Başlangıcı Dersleri

Doç. Dr. SERDAR GÜLENER TÜRKİYE DE ANAYASA YARGISININ DEMOKRATİK MEŞRULUĞU

ÖZEL EGE LKÖ RET M OKULU DO RULARIN DANSI HAZIRLAYAN: YANKI TURGUT DANI MAN Ö RETMEN: AY EGÜL GÜRKAN

mekan Kasımpaşa Deniz Hastanesi İLKBAHAR 2014 SAYI: 302

TOPLUMSAL DAVRANIŞ KURALLARI VE HUKUK. Dr.Öğr. Üyesi Barış TEKSOY Hukukun Temel Kavramları Dersi

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI

1. Konu. 2. Basitle tirilmi Tedbirler Basitle tirilmi Tedbirlerin Mahiyeti ve S n rlar

İlgili Kanun / Madde 4857 S. İş. K/8

AHLAK FELSEFESİNİN TEMEL KAVRAMLARI

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Adalet MYO. Adalet Programı. Yargı Örgütü Dersleri

Danışma Kurulu Tüzüğü

Hukuk Sosyolojisi Açısından Hukuk

KABUL EDİLMEZLİK KARARI

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Adalet MYO

1. Ceza Hukukunun İşlevi, Kaynakları ve Temel İlkeleri. 2. Suçun Yapısal Unsurları. 3. Hukuka Aykırılık Unsuru

Sayı: Ankara, 24 /03/2014 ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA

1.1. Bilimsel Okur-Yazarlık

ÜYE ROBERT CAROLAN TARAFINDAN BİLDİRİLEN KARŞIOY VE MUTABIK GÖRÜŞ YAZISI

1.Temel Kavramlar 2. ÆÍlemler

Lisans. Deskriptif Önermeler

ODTÜ G.V. ÖZEL LĠSESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ZÜMRESĠ Eğitim-Öğretim Yılı. Ders Adı : Siyaset ÇalıĢma Yaprağı 13 SĠYASET

Kentli Haklar El Kitab

Ya! Satarım Bal Satarım Satı" Oyunu Etkinlik Ölçümü Sonuç Raporu. Fuad Almeman Proje Ba" Danı"manı Aralık 2009

SAYI TAY'IN 2003 YILI BÜTÇE TASARISI. Mehmet DAMAR Sayı tay Ba kanı

EĞİTİM BİLİMİNE GİRİŞ 1. Ders- Eğitimin Temel Kavramları. Yrd. Doç. Dr. Melike YİĞİT KOYUNKAYA

SORU: Bölgeye katkı sağlayacak özel bir proje sahibi iktisadi kalkınma programında %50 hibeden fazlasını karşılayamıyorsa bir destek var mı?

ÜNİTE:1. Kurallar, Devlet ve Hukuk ÜNİTE:2. Hukukun Uygulanması ÜNİTE:3. Hukuk Sistemleri ve Türk Hukuk Tarihi ÜNİTE:4. Yargı Örgütü ÜNİTE:5

YÖNETMELİK. a) Çocuk: Daha erken yaşta ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişiyi,

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim

Nas l Bir Kentte Yaflamal y z?

HUKUKSAL POZİTİVİZMİ DOĞRU OKUMAK. Dr. Ertuğrul UZUN *

I. Sabit Kaynaklar, bunlar ısınma ve üretim amaçlı faaliyetlerin yapıldı ı yerlerdir.

Firmadaki Mevcut Öğrenme Faaliyetleri 2.2. Aşama

Laboratuvara Giriş. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBT 109 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 3. Hafta (03.10.

Giderilmesinde Farklı Uygulamalar

Parti Program ve Tüzüklerin Feminist Perspektiften Değerlendirilmesi i

Vergi Davalarında Gerekçe Değişimi, Savunma Hakkını Sınırlar

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... İÇİNDEKİLER... KISALTMALAR... . BİREYSEL BAŞVURU NASIL YAPILIR?...

Otizm lilerin eğitim hakkı var mıdır? Nedir ve nasıl olmalıdır?

Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma

GENEL KURUL DİVAN TUTANAĞI

Hatta Kant'ın felsefesinin ismine "asif philosopy/mış gibi felsefe" deniyor. Genel ahlak kuralları yok ancak onlar var"mış gibi" hareket edeceksin.

1. Belli bir toplumun belli bir döneminde, bireysel ve toplumsal davranış kurallarını belirleyen ve inceleyen bilim tanımı aşağıdakilerden hangisine

ANAYASA DERSĐ ( ) ( GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI

S RKÜLER stanbul, Sayı: 2011/110 Ref: 4/110

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi

ANAYASA MAHKEMESİ KARAR GEREKÇELERİNİN BAĞLAYICILIĞI SORUNU

AB ve sosyal politika: giri. Oturum 1: Roma dan Lizbon a

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM

Siyaset Sosyolojisi Araştırma Konusu Nedir Siyaset Nedir Siyasi Olan Devlet Nedir Devlet türleri Devletsiz siyaset olur mu

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü :18

KAMU PERSONEL SEÇME SINAVLARI LE SERBEST MUHASEBEC MAL MÜ AV RL K STAJA BA LAMA SINAVINA HAZIRLIK KURSLARI ÇERÇEVE PROGRAMI

Çocuklar için Kutsal Kitap sunar. 60. Hikayenin 21.si.

Locke'un Siyasal Toplum Anlayışı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

Tasarım Psikolojisi (SEÇ356) Ders Detayları

AB Mevzuatının Uygulanmasına Yönelik Teknik Desteğin Müzakere Edilmesi

İDARİ YARGI DERSİ (VİZE SINAVI)

facebook.com/salthukuk twitter.com/salt_hukuk 1 İçindekiler Milletlerarası Hukuk Çift-İ.Ö. 2. Dönem - Part 5 Pratik

İNSAN HAKLARı. Kısa Tarihi ve Felsefi Temelleri. Doç. Dr. Doğan Göçmen Adıyaman Üniversitesi-Felsefe Bölümü Adıyaman Üniversitesi 10 Aralık 2010

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarýyýl T+U Saat Kredi AKTS HUKUKA GİRİŞ LAW

Transkript:

JOHN AUSTIN: ANAL T K POZ T V ZM Ertu rul UZUN 1. Giri Analitik pozitivizm, hukuk dü üncesi tarihindeki iki ana akımdan birisi olan hukukî pozitivizmin ngiliz aya ını olu turur. Sistematik olarak ilk kez John Austin (1790-1859) tarafından ortaya konulan ve modern hukuk anlayı ını önemli ölçüde etkileyen analitik pozitivizm, bir hukuk sistemini belirli bir zamanda var oldu u ekliyle ele almakta ve bu sistemin sahip oldu u temel kavramları çözümlemektedir. Buyruk kuramı (command theory) olarak da adlandırılan bu yakla ım, hukuku, ahlâkî açıdan tarafsız bir ekilde betimlemekte, hukukun kayna ını, egemenin buyruklarında aramaktadır. 1 Austin, dönemin önemli hukuk ve siyaset adamı Jeremy Bentham ın etkisinde kalmı tır. 2 Bentham, faydacılık olarak bilinen okulun en büyük temsilcisidir. Bentham ın ifadesiyle, en büyük 1 2

ÇA DA HUKUK DÜ ÜNCES NE G R sayıdaki insanın en büyük mutlulu u eklinde formüle edilen faydacılık, insanların haz ve acı tarafından yönlendirildi ini, insanın mutlu olmak için acıdan kaçıp hazzın pe inden ko tu unu, her türlü eylemin gerekçesinin de ancak ve ancak mutlulu un artırılması oldu unu söyler. Buna göre, hukuk kuralları da, insanların mutlulu unu artıracak ekilde ayarlanacaktır. Hukuk açısından faydacılık, bir yasa, ölçüt ya da toplumsal veya hukukî düzenlemenin iyi veya adil olarak kabul edilebilmesi için, toplumu olu turan bireylerin genelinin refah seviyesini ilerletme etkisine sahip olmasını gerektirmektedir. Faydacılık, kazanım ve yükümlülüklerin da ıtımındaki adalet problemi üzerine kurulmu tur. Bu da ıtımda ortakla a iyi veya refaha, bireyin haklarını ve siyasal veya di er özgürlüklerini azaltıyor olsa bile öncelik tanınmaktadır. Bu dü üncenin hukuka uygulanı eklinde, belirli bir yasa veya düzenleme, tüm olasılıklar göz önünde tutuldu unda en iyi sonuçları do urdu u ya da bir yasa veya düzenleme genel olarak, kendisine uyuldu unda en iyi sonuçları do uracak bir kural tarafından öngörüldü ü takdirde do ru kabul edilir. 3 Austin, The Lectures on Jurisprudence 4 [Hukuk Bilimi 5 Dersleri] adlı kitabında faydacılık kuramını ısrarla savunmu, hatta, vahyi faydacı ilkelerle e tutarak, Tanrı nın açı a çıkmamı yasalarının bulunmasında, genel fayda ilkesinin tek rehber oldu unu söylemi tir (s.106). Austin in hukuk dü üncesi açısından ta ıdı ı önem, onun hukuksal pozitivizmin ilk sistematik temsilcisi olmasındadır. 3 4 5 12

E. UZUN / John AUSTIN 1950 lerden sonra yapılan hukuk felsefesi tartı malarının en önemli isimlerinden birisi olan H.L.A. Hart (1907-1992), bir anlamda Austin in takipçisi sayılmaktadır. 6 Hart, Austin in (ve Bentham ın) ortaya koymu oldu u kuramın, esasında üç parçadan olu tu unu söylemektedir. 7 Bunlar, hukukun do asının açıklanabilmesi için hukukî kavramlarının analitik bir ekilde incelenmesi, buyruk kuramı ve ahlâkın hukuktan kavramsal olarak ayrılmasıdır. Hart, buyruk kuramını reddetmi, bununla birlikte hukukî kavramların analitik incelemesinin önemine ve ahlâkın hukuktan kavramsal olarak ayrılmasına 8 sahip çıkmı tır. 9 2. Hukukun Tanımı Austin in hukuk tanımını vermeden önce, onun böyle bir i e niçin giri ti ini belirlemek, söylediklerini anlamak açısından önemlidir. Austin in yukarıda de indi imiz kitabı, öncelikle, bir ders kitabıdır. Austin 1826 yılında, Londra da Benthamcı çevrenin yeni kurmu oldu u üniversiteye (University College of London), hukuk bilimi ve uluslararası hukuk alanlarında ö retim üyesi olarak kabul edilmi tir. Bunu takip eden iki yılı, verece i dersleri hazırlamak üzere Almanya da geçirmi ve burada, ngiliz hukuk sisteminden farklı, Roma hukukuna dayanan, mantıksal bir yapıya sahip, kodifiye edilmi bir hukuk sistemiyle kar ıla mı tır. Bentham ve Austin, ngiltere de geçerli olan hukuk sistem ve anlayı ını sert bir ekilde ele tirmi lerdir. Dönemin hukuk anlayı ının en büyük savunucusu olan Sir William Blackstone, do al hukuk anlayı ına dayanan bir dü ünceyi iddetle savunuyor ve common law un 10 ele tirilmesine olanak tanımıyordu. Blackstone un 6 7 8 9 10 13

ÇA DA HUKUK DÜ ÜNCES NE G R hukuk anlayı ı, hukuk kuralının özünde do ru oldu u ve bu kuralın de i tirilmesinin ya da kabul edilmesinin, büyük bir hata oldu u dü üncesine dayanmaktadır. 11 Hukuku tanımlarken, her ey, tam da olması gerekti i gibi ifadesini kullanan Blackstone nun bu dü üncesi, esasen, yeti ti i dönemin dü ünce yapısıyla yakından ili kilidir: On sekizinci yüzyıl devlet görevlileri ve hukukçuları, geçmi ça lara tapmıyorlardı. Bilâkis, kendi ya adıkları aydınlanmı dönemleriyle kar ıla tırdıklarında, geçmi i, Gotik ya da barbar olarak hakir görme e ilimindeydiler. Blackstone nun o günlerdeki kanaat önderleriyle payla tı ı bu zihinsel tatmin, onun, geli igüzel optimizmi ve muhafazakârlı ı açısından, abartılı görü ler ortaya koymasına neden olmu tur. Bu dü ünsel tutum, hiç üphe yok ki, bir de i im ça ından çok dura an bir ça a uygundur. Her eyin iyiye gitti i, bir bütün olarak ulusun, hukuktan ve hükümetten ho nut oldu u bir dönemde, temel sorunlar hakkındaki genel kabul görmü dü ünceler, sıkı bir incelemeye tabi tutulmaksızın kabul edilebilmektedir... Ancak Blackstone nun hayatının sonlarına do ru, ça dura anlı ını yitirmeye ba lamı tı. Hem ngiltere de hem de di er ülkelerde, yakla an de i imlerin i aretleri görülmekteydi. ngiltere de, yeni iktisadî dü ünceler ve sanayi devriminin ilerleyi i, de i iklikleri zorunlu kılıyordu. 12 Austin in de dahil oldu u Bentham ın çevresinde toplanan grup, gerek siyaset gerekse hukuk alanında köklü bir reform yapılması 11 12 14

E. UZUN / John AUSTIN gerekti ini dü ünüyordu. 13 Böyle bir durumda, de i tirilecek, ele tirilecek hukukun ne oldu unu belirlemek gerekiyordu. 14 Hukuk anlayı ına kar ı çıkan hocası Bentham ı izleyen Austin, ngiliz felsefî gelene inin, özellikle de Thomas Hobbes ve David Hume un hazırladı ı yolda yürümeye devam ederek, insanların yapmı oldu u yasalar ile do anın ya da Tanrı nın yasalarını birbirinden ayırmı tır. Austin, nasıl davranmalıyız sorusu ile ilgilenmemi tir. O bir hukukçudur ve ö rencilerine hukukun ne oldu unu gösterecektir. ngiltere de uygulanmakta olan, kralın ya da parlamentonun çıkardı ı yasalar bulunmaktadır, ancak din ve ahlâk kuralları ile bu insan kaynaklı yasaların arasındaki fark tam olarak belirlenmedi i için (ki ona göre bunda, öncülü ünü Blackstone un yaptı ı hukuk anlayı ının büyük payı vardır), hukukun sa lıklı bir ekilde de erlendirilebilmesi mümkün olmamaktadır. Özelde Austin in, genelde ise hukukî pozitivizmin, modern hukuk anlayı ına yaptı ı en büyük katkı, hukukçunun, hukukçuluk sıfatıyla ele alaca ı konunun sınırlarını açık bir ekilde belirlemek olmu tur. Önce Austin in ifadelerini aktaralım: Hukukbilimin konusu, pozitif yasadır : siyaseten üstün olanların, siyaseten altta olanlar için yaptı ı yasa. Fakat pozitif yasa, ço unlukla benzerlikle ba lantılı oldu u nesnelerle karı tırılır : bu nesneler de, do ru ya da yanlı bir ekilde, geni ve belirsiz olan yasa sözcü üyle anılırlar. Bu karı ıklı ın neden oldu u zorlukları ortadan kaldırmak için hukukbilimin hakimiyet alanını belirleyerek ya da hukukbilimin konusunu, ba lantılı oldu u di er nesnelerden ayırarak ba lıyoruz Bir yasa, kavramın kabul edilen en genel ve kapsayıcı haliyle, sözcük anlamı itibariyle, us sahibi bir varlı ın, kendi üzerinde güç sahibi olan us sahibi ba ka bir varlık tarafından yönetilmesi anlamını ta ır. Bu tanım altında pek çok tür bulunmaktadır. Bu türlerin birbirine karı tırılması ve açıkça birbirlerinden ayrılmaması nedeniyle hukukbilimde pek çok karı ıklık bulundu u için, bir türü di erinden ayıran sınır çizgilerinin do ru bir ekilde belirlenmesi gerekmektedir. Yukarıda de indi imiz kapsayıcı anlamıyla metafor ve benzerlikle geni letilmeden, yasa terimi u nesneleri kapsar: Tanrının insanlar için yaptı ı yasalar ve insanların insanlar için yaptı ı yasalar. Tanrının insanlar için yaptı ı yasaların tümü ya da bir kısmı ço unlukla do anın yasası ya da do al yasa (hukuk) olarak isimlendirilmi tir: esasında, metaforsuz ve 13 14 15

ÇA DA HUKUK DÜ ÜNCES NE G R birbirlerinden ayrılması gereken eyleri birbirine karı tırmadan, bahis konusu edilebilecek yegane do al hukuk budur. Fakat, Do a Yasası eklindeki isimlendirmeyi mu lak ve yanıltıcı olması nedeniyle reddederek, bu yasaları ya da kuralları lahi yasa (hukuk) ya da Tanrının yasası (hukuku) olarak isimlendiriyorum. nsanların insanlar için yaptı ı yasalar öne çıkan ya da temel iki gruptan olu ur: bu sınıflar, birbirlerinden önemli ölçüde ayrıldıkları halde sürekli karı tırılırlar nsanların insanlar için yaptı ı yasaların bir kısmı, egemen ve özne durumundaki siyaseten üstün olanlar tarafından konulmu tur: bu ki iler, ba ımsız devletlerde ya da ba ımsız siyasal topluluklarda, üstün ve tabi hükümeti elinde tutar. Bu ekilde konulmu yasaların toplamı ya da bu toplamın bir parçasını biçimlendiren kısmı, hukukbilimin asıl inceleme konusudur. Hukuk kavramı sadece, bu ekilde konulmu kurallar toplamı ya da bu toplamı biçimlendiren kısmı için kullanılır. Fakat, Tanrının yasası anlamına gelir ekilde- do al yasadan (hukuktan) ya da do anın yasasından (hukukundan) ayrıldı ında, siyaseten üstün olanlar tarafından konulan bu kurallar toplamı, ço unlukla pozitif hukuk ya da konum nedeniyle var olan yasalar olarak isimlendirilir. Benim pozitif ahlak olarak isimlendirdi im kurallardan ayrı tutuldu unda siyaseten üstün olanlar tarafından konulan kurallar toplamı, rahatlıkla pozitif yasa olarak belirlenebilir. Dolayasıyla, kısa bir isim vermek ve farklılı ın ilk bakı ta görülmesini sa lamak amacıyla, bu kurallar toplamına pozitif hukuk diyorum nsanların insanlar için yaptı ı yasa ya da kuralların bir kısmı siyaseten üstün olanlar tarafından konulmu olsa da siyaseten üstün olanlar tarafından konulmamı yasa ya da kurallar da bulunmaktadır. Be eri yasaların bu ikinci grubuna oldukça benzeyen, sadece kanaatle yapılıp uygulandıkları için yanlı bir ekilde ama sıklıkla yasa olarak adlandırılan kurallar da vardır. Bu kuralların yapılması ve uygulanması, bir grup belirsiz insanın insan davranı ına ili kin görü ya da hisleriyle mümkün olmaktadır. Yasa kavramının bu anlamda kullanılmasına, eref yasası, Gelenekle kurulmu yasalar, ifadeleri örnek olarak gösterilebilir. Uluslararası hukuk denilen eyin büyük bir kısmını bu tür kurallar olu turur. Yukarıda de indi imiz ikinci tür be eri yasaların toplamı ile yanlı bir ekilde fakat benzerlikle yasa olarak isimlendirilen kuralları, tek bir grup olarak ele alıyor ve onlara pozitif ahlak diyorum. Ahlak ismi onları pozitif hukuktan, pozitif sıfatı ise Tanrı hukukundan ayırır 15 Austin, en genel ekliyle yasanın tanımını, akıl sahibi bir varlık tarafından, üzerinde güç sahibi oldu u akıl sahibi ba ka bir varlı ın hareketlerini yönlendirmek için konulmu kural eklinde yapar. Bu 15 16

E. UZUN / John AUSTIN genel yasa tanımının içerisinde, Tanrı yasaları ile birlikte insanlar tarafından yaratılmı olan, belirli bir insan toplulu un duygularını yansıtan eref kuralları/yasaları, teamül kuralları/yasaları da yer almaktadır. Austin, hukuk biliminin inceleme alanına giren hukuka/yasalara ise, pozitif hukuk/yasalar diyerek, bu tür yasaların ayırıcı özelli i olarak, bu yasaları, siyaseten üstün olanların, siyaseten altta olanlar için koymu olmasını gösterir. Dolayısıyla, siyasal gücün kullanımı, yasa tanımı içerisinde merkezî bir önem kazanır. Austin e göre pozitif yasa, egemenin yaptırımla desteklenmi buyru udur.austin in ortaya koymu oldu u hukuk yakla ımını, üç alt ba lık altında incelemek gerekmektedir. Öncelikle, pozitif hukuk, siyaseten üstün olma kavramıyla açıklanmaktadır ki bu, Austin in egemenlik anlayı ı yansıtmakta, hukuk da egemene ba landı ı için, hukuk kuramı açısından büyük önem ta ımaktadır. kinci olarak Austin, pozitif hukuk kurallarının egemenin buyrukları (commands) oldu unu söyler. Bunlar, bazı özellikleri ile emirden (order) farklıdır. Son olarak, bir yasanın, gerçek bir yasa olabilmesi için, mutlaka negatif bir yaptırım ile desteklenmi olması gerekir. 2.1. Egemen Egemen, Austin in hukuk anlayı ında merkezi bir öneme sahiptir. Zira egemen, bir toplumdaki hukukun kayna ıdır: Her pozitif yasa,...egemen bir ki i ya da egemen ki iler grubu tarafından, bu ki i veya grubun egemen ya da üstün konumda oldu u ba ımsız siyasal bir toplumun üye veya üyeleri için konulmu tur (s. 177). Austin e göre egemenlik, nüfusun ço unlu unun geleneksel olarak egemene itaat alı kanlı ı içerisinde bulundu u siyasî toplumda mümkündür; buna ek olarak egemen de bir ba kasına itaat alı kanlı ı içerisinde olmamalı, ba ımsız olmalıdır. Dolayısıyla ba ımsızlı ı söz konusu olan toplum de il, toplumdaki egemen ki i veya gruptur (s. 221). Görüldü ü gibi, Austin in egemenlik anlayı ı, herhangi bir rasyonel gerekçelendirme ya da me ruiyet temeli arama çabası içermez. Bu çerçevede egemen, olgusal bir gerçekli e (alı kanlıkla geleneksel olarak itaat edilme) gönderme yapmak suretiyle ve 17

ÇA DA HUKUK DÜ ÜNCES NE G R gözleme dayalı olarak belirlenmektedir. Austin, egemene me ruiyet kazandırmak çabasıyla Hobbes un yapmı oldu u varsayımsal toplumsal sözle me dü üncesini reddetmi tir (s. 280). Dönemin di er liberal aydınları gibi, toplumun da ılmasından korku duyan Austin, güçlü bir hükümetin bulunması gerekti ini dü ünerek, aynen Hobbes gibi, egemenin çok güçlü bir yetkiye sahip olmasını savunmu tur. Austin e göre, egemen; (1) Ba ımlı de ildir: egemene yasama yetkisi bir kanunla verilemez ve bu yasama yetkisi kanunla kaldırılamaz. (2) Sınırsızdır: egemenin yasama yetkisi hukuken sınırlanamaz ve egemen yasama yetkisini kullanırken herhangi bir hukukî yükümlülü ün muhatabı olamaz. (3) Tektir: her hukuk sistemi için ba ımsız ve sınırlanamaz yasama yetkisine sahip tek bir egemen bulunabilir. (4) Bölünemezdir: yasama yetkisi bir tek ki inin ya da bir grubun elindedir. 16 2.2. Buyruk Her bir yasa ya da kural, bir buyruktur. Ya da, daha do rusu, yasalar ya da kurallar buyrukların türleridir. Bir eylemi yapmamı ya da ondan kaçınmamı gerektiren bir iste inizi ifade ya da ima etti inizde, iste inize uymadı ım takdirde beni sizden gelecek bir kötülük bekliyorsa, iste inizin ifade ya da iması, bir buyruktur. Buyruk di er istek bildiren ifadelerden, iste in belirtilme biçimiyle de il, buyuran tarafın iste in göz ardı edilmesi durumunda, kötülük yapma ya da acı verme güç ve amacıyla ayrılır. ste inizi yerine getirmemem durumunda bana zarar veremiyorsanız ya da vermeyecekseniz, iste inize ili kin ifadeniz, bir emir tümcesiyle yöneltilmi bile olsa, buyruk de ildir. ste inizi yerine getirmemem durumunda bana zarar verebiliyorsanız ya da verecekseniz, nazik bir rica eklinde iste inizi iletmi bile olsanız, bu iste iniz buyruktur. 17 Bir buyru un kendisine yöneltilmesi ile ki i, bu buyrukla ba lı hale gelir. Di er bir deyi le itaat etme ödevini yüklenmi olur. Öyleyse, buyruk ve ödev kar ılıklı kavramlardır ste i göz ardı edildi inde bir kötülük yapacak olan ki i, bu iste ini ifade ya da ima ederek bir buyruk dile 16 17 18

E. UZUN / John AUSTIN getirmi tir. Bu ki inin iste ini göz ardı etti inde kötülü e u rayacak ki i, bu buyrukla ba lı ya da yükümlüdür. 18 ki tür buyruk vardır. Birinci türü, yasalar ya da kurallar olu turur. kinci tür ise belirli bir olay üzerine verilen buyruklardır ki, Austin bunlar için gündelik dilde herhangi bir kelime bulunmadı ını, bu nedenle onları, istisnaî ya da özel buyruklar olarak nitelendirdi ini söylemektedir. Bu iki tür buyruk arasındaki fark birincisinin bir grubu, bir eylemi yapması ya da bir eylemden kaçınması için genel olarak ba laması dır. Özel bir olay ya da belirli bir birey için verilmi buyruklar yasa ya da kural olarak adlandırılmayacaktır (s. 92). E er Parlamento belirli veya belirsiz bir süre için mısır ihracatını yasaklarsa, genel olması itibariyle, bu buyruk bir kural ya da yasa olarak adlandırılabilecektir. Ancak limanda bulunan ve gemiye yüklenmi mısırların olası bir kıtlık nedeniyle ihracatına izin verilmemesi durumunda ise, Parlamentoya ait olmasına ra men, bu buyruk yasa de ildir (s. 93). 2.3. Yaptırım Buyru a itaat edilmemesi ya da ödevin yerine getirilmemesi durumunda ortaya çıkması muhtemel kötülük, yaptırımdır. Bir eylemi yapmamı ya da ondan kaçınmamı gerektiren bir iste inizi ifade ya da ima etti inizde, iste inize uymadı ım takdirde beni sizden gelecek bir kötülük bekliyorsa, iste inizin ifade ya da iması, bir buyruktur. Buyruk di er istek bildiren ifadelerden, iste in belirtilme biçimiyle de il, buyuran tarafın iste in göz ardı edilmesi durumunda, kötülük yapma ya da acı verme güç ve amacıyla ayrılır. ste inizi yerine getirmemem durumunda bana zarar veremiyorsanız ya da vermeyecekseniz, iste inize ili kin ifadeniz, bir emir tümcesiyle yöneltilmi bile olsa, buyruk de ildir. ste inizi yerine getirmemem durumunda bana zarar verebiliyorsanız ya da verecekseniz, nazik bir rica eklinde iste inizi iletmi bile olsanız, bu iste iniz buyruktur. Yaptırımın iddeti ya da gerçekle me olasılı ının oranı önemli de ildir. Yaptırım ne kadar büyük olursa ve gerçekle me olasılı ı ne kadar yüksek olursa, buyru a itaat olasılı ının da o kadar büyük olaca ı do ru olabilir. Ancak yaptırımın iddeti ve gerçekle me olasılı ının yüksekli i, yaptırımı belirleyen unsurlar de ildir. En 18 19

ÇA DA HUKUK DÜ ÜNCES NE G R küçük miktardaki, en küçük gerçekle me olasılı ına sahip zarar, yaptırımın varlı ı için gerekli ve yeterlidir (s. 90). Austin e göre, yaptırımla desteklenmemi bir yasa, gerçek bir yasa de ildir: Gerçek olmayan bir yasa, yaptırımı olmayan, dolayısıyla da ba layıcı olmayan yasadır. Bazı eylemleri suç olarak ilan eden, ancak bu eylemlerin i lenmesine herhangi bir ceza getirmeyen yasalar, bunun en basit ve açık örnekleridir. (s. 99) Yaptırımın Austin in hukuk kuramı içerisindeki önemli bir rolü, vatanda ların (ya da hukuk kurallarının muhatabı olanların) hukuka uymasının nedenini olu turmasıdır. Egemenlik konusunda da belirtti imiz gibi, Austin, egemenin (dolayısıyla hukukun) varlı ı için, ahlâkî ya da rasyonel bir gerekçelendirme yapmamı tır. Dolayısıyla, vatanda ların hukuka uygun davranmak için, ahlâkî ya da rasyonel bir gerekçe yoktur. Austin hukukun zorlayıcı gücünü, yaptırımda bulmaktadır. Yaptırım, vatanda ların hukuka itaat etmesinin gerekçesini olu turmaktadır. 19 Yaptırımla desteklenmemi buyrukların gerçek yasa olmaması, Austin i, uluslararası hukuku ve anayasa hukukunu reddetmeye götürür. Uluslararası hukuk, yaptırım unsurunun yoklu u yanında, ba ımsız bir egemenden de yoksundur (s. 184). Anayasa hukuku çerçevesinde de, egemenin sınırlanamaz bir özelli i olması ve temel hak bildirgeleri gibi, egemeni sınırladı ı varsayılan kuralların herhangi bir yaptırımı olmadı ı için, bu hukuk dalını gerçek bir hukuk dalı olarak görmemi tir (s. 268). 3. Hak ve Ödev Kavramları Austin, hakkın kayna ının yasa, yani buyruk oldu unu söylemektedir. Hukuk biliminin ilgi alanına giren haklar, hukukî haklardır, ba ka bir deyi le hukukun yarattı ı haklardır. Hukuk dı ında ba ka kaynaklardan do an haklar da bulunmaktadır. Örne in, Tanrı yasalarından ya da yaptırımı olan ahlâk yasalarından da hak do abilir. Ne var ki bunlar, gerçek hak de ildirler. Çünkü 19 20

E. UZUN / John AUSTIN hukukî bir yaptırımı do urmadıkları gibi, yargı tarafından da uygulanmamaktadırlar (s. 343-4). Örne in, Uluslararası Hukuktan kaynaklanan haklar, pozitif Hukuktan kaynaklanan haklarla çok uzaktan, hafif bir benzerlik dolayısıyla ili kilidir. Ne hukukî yaptırımları vardır, ne de belirli üstünler tarafından konulmu bir hukukun mahsulüdürler. Daha açık bir ifadeyle söylemek gerekirse, hukukun yarattıklarından ba ka hak yoktur... (s. 344) Austin e göre, her yasa bir hak yaratmaz, ancak her hak, mutlaka bir yasa tarafından yaratılır (s. 344). Öyleyse, buyruk ve ödev kar ılıklı kavramlardır ste i göz ardı edildi inde bir kötülük yapacak olan ki i, bu iste ini ifade ya da ima ederek bir buyruk dile getirmi tir. Bu ki inin iste ini göz ardı etti inde kötülü e u rayacak ki i, bu buyrukla ba lı ya da yükümlüdür.??? Her (pozitif) yasa, do rudan ya da dolaylı bir Buyru un ifadesidir. Her buyruk, yöneldi i taraf için bir Yükümlülük do urur... Her Yükümlülük ya da Ödev (bunları e anlamı olarak kullanıyorum), pozitif veya negatif niteliktedir. Ba ka bir ifadeyle, yükümlü olan tarafa, bir eyi yapması ya da yerine getirmesi veya bir eyi yapmaması ya da bir eyden kaçınması buyurulur. (s. 346) Tekrarlamak pahasına söyleyecek olursak: Austin, do al ya da ilâhî haklardan bahsedilebilece ini, ancak, bir hukuk sistemi içerisinde varlı ı kabul edilebilecek ve hukukî sonuç do urması beklenebilecek hakların, sadece hukuk tarafından yaratılmı haklar oldu unu belirtmektedir. Her buyruk, yöneldi i ki i açısından, yapma ya da kaçınma eklinde bir ödev do urmaktadır. Ödevin kayna ı da, yasadır. 4. yi Hukuk Sorunu yi hukuk sorunu, giri kısmında belirtti imiz, ahlâkın hukuktan ayrılması ile ilgilidir. Söyledi imiz gibi, Austin, hukukun ahlâka uygun olup olmamasıyla ilgilenmez. Ona göre hukuk bilimi, pozitif yasalarla, onların iyi ya da kötü olu larını dikkate almaksızın ilgilenir (s. 172). Böylece, hukuk, içeri i açısından her türlü ahlâkî sorundan (ör. adalet) ba ımsız olarak ve salt hukukî çerçevede ele alınmaktadır. 21

ÇA DA HUKUK DÜ ÜNCES NE G R Hukukun mevcudiyeti ile onun erdemli ya da erdemsiz olu u, farklı eylerdir. Hukukun var olup olmadı ı ayrı bir ara tırma konusudur; kabul edilmi bir standarda uygun olup olmadı ı ise farklı bir ara tırma konusu. Fiilen var olan bir yasa, biz onu sevmesek de, be eni ölçütümüzden farklı da olsa, yasadır. (s. 214) Austin in yapmaya çalı tı ı ey, geçerli hukukun ne oldu una ili kin ölçütleri belirleyebilmektir. Zira, uygulanmakta olan hukukun kayna ı olarak, bazen Tanrı nın, bazen geleneklerin, bazen de ahlâkın gösterilmesinden yakınır. Austin, ne Tanrı nın hukuku olan do al hukuku, ne de ahlâk kurallarını yadsır. 20 Hatta Tanrı yasaları, kesin yasalardır ve insanların koydu u yasalar onlara uygun olmalıdır. Ancak mahkemenin uygulayaca ı hukuk, bunlardan farklıdır. Mahkeme, pozitif yasaları uygulayacaktır ve bu yasaların kayna ı da egemendir. Gerek Tanrı yasalarının, gerek geleneklerin, gerekse ahlâk kurallarının pozitif yasalar içinde yer alması olasıdır. Ancak bu, uygulanan hukukun kayna ının Tanrı ya da ahlâk oldu unu göstermez. Austin e göre, hukuk bilimi üzerine yazan pek çok insanın karı tırdı ı nokta budur (s. 174-83, 199-200). Hukukun, pozitif hukukun ya da mahkemelerin uygulayaca ı hukukun kayna ı egemendir. Nitekim Austin, Blackstone un, Tanrı yasalarına uygun olmayan yasaların geçerli olmayaca ı eklindeki ifadesini ele tirirken öyle der: [Blackstone bu sözüyle] tüm yasaların lâhî hukukla uygunluk içerisinde olmasını kastetmi olabilir. E er kastetti i buysa, duraksamadan ona katılırım... [ ]nsan yasakoyucuların, koydukları yasaları yapmak için lâhî yasalarla ba lı olduklarını, çünkü böyle yapmazlarsa Tanrı nın kendilerini cezalandıraca ını kastetmi de olabilir. Buna da, e er Tanrı nın hukukunun belirtisi fayda ilkesi olacaksa,...tamamiyle katılırım... Ancak Blackstone a ait bu ifadenin anlamı, e er bir anlamı varsa, sanki öyleymi gibi görünüyor: lâhî hukukla çatı an hiçbir insan yasası zorunluluk yükleyici ya da ba layıcı de ildir; di er bir deyi le, lâhî hukukla çatı an bir yasa, yasa de ildir... 20 22

E. UZUN / John AUSTIN imdi, lâhî yasayla çatı an insan yasalarının ba layıcı olmadı ını, yani yasa olmadı ını söylemek tamamen saçmadır. En yıkıcı yasalar, dolayısıyla Tanrı nın iste ine aykırı olan yasalar, mahkemeler tarafından yasalar olarak uygulanmı tır ve halen de uygulanmaktadır. Zararsız hatta faydalı bir eylemin, egemen tarafından ölüm cezasıyla yasaklanmı oldu unu dü ünün; e er bu eylemi i lersem, yargılanır ve suçlu bulunurum. Bu cezaya, insan yasakoyucuların kötü sonuçları olmayan eylemleri yasaklamamalarını emretmi olan Tanrı yasasına kar ıt olması nedeniyle itiraz edersem, Mahkeme yapmı oldu um muhakemenin etkisizli ini, geçerlili ini inkar etti im yasanın gere ini yerine getirerek, beni asmak suretiyle ortaya koyacaktır. Dünyanın yaratılmasından bugüne kadar, Tanrı hukukuna dayanan bir itiraz, yargı tarafından dinlenmemi tir. (s. 214-5) 5. Sonuç Austin in kuramının belkemi ini olu turan iki dü üncenin, buyruk kuramı ve ahlâkın hukuktan ayrılması oldu unu söyleyebiliriz. Austin, buyruk bilimi çerçevesinde, hukukun, hakkın ve ödevin kayna ı olarak, egemenin buyruklarını göstermi tir. Ba ka bir deyi le, Austin in çizdi i çerçevede hukukîlik ölçütü, bir kaynak sorunudur. Egemen, bir toplumda varolan hukukun tek kayna ıdır ve ba ımsız, sınırsız yasma yetkisine sahip bir egemen olmaksızın, hukukun varlı ından bahsedilemez. Her bir yasa, egemenin bir buyru udur ve yaptırımla desteklenmesi gerekir. Yaptırımla desteklenmemi buyruklar, adları yasa bile olsa, gerçek yasa olamazlar. Yaptırım, aynı zamanda, bireyin hukuka uygun davranmasının nedenidir. Dolayısıyla, bir egemenin bulunmadı ı ve varlı ı iddia edilen kurallarının belirli bir yaptırımı olmadı ı için, uluslararası düzlemde, gerçek bir hukukun varlı ından bahsedilemez. Aynı ey, anayasal düzlem de geçerlidir. Anayasa hukuku olarak adlandırılan hukuk dalı, esasında gerçek bir hukuk dalını yansıtmaz. Çünkü egemen hiçbir ekilde sınırlanamaz ve yaptırıma tabi tutulamaz. Ahlâk ve hukuk ba lantısı noktasında Austin, bu iki kavramın birbirinden farklı oldu unu, ahlâk ve hukuk kurallarının kaynaklarının farklılı ından ve niteli inden yola çıkarak gösterir. Bunun yanında hukuk bilimi, konusunu olu turan pozitif yasaların içeri inin ahlâkî standartlara uygun olup olmadı ıyla ilgilenmez. Ancak belirtilmesi gereken önemli bir nokta, Austin in ahlâkı ya da dini 23

ÇA DA HUKUK DÜ ÜNCES NE G R reddetmedi idir. Austin, ahlâk ve din kurallarının varlı ını ve insanları muhatap aldı ını kabul etmekte, ancak bunların hukuk bilimi içerisinde hukuk kurallarının niteli inin belirlenmesinde yeri olmadı ını belirtmektedir. Hatta, ayrı bir bilim dalı çerçevesinde incelenmesi gerekti ini söyledi i yasama faaliyetinde din kuralları önemli bir yer i gal etmekte, hukukun yorumlanmasında da Tanrı nın isteklerinin ölçütü olarak gördü ü fayda ilkesinin uygulanmasının gerekli oldu unu söylemektedir. KAYNAKÇA Austin, John, Lectures on Jurisprudence, C.I, John Murray, Londra, 1940. Bix, Brian, John Austin, Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2001, http://plato.stanford.edu/entries/austin-john/#2 (19.02.02). Coleman, Jules L. ve Brian Leiter, Legal Positivism, A Companion to Philosophy of Law and Legal Theory, Ed.: Dennis Patterson, Blackwell Publishers, Malden ve Oxford, 2001, ss. 241-60. Copleston, Frederick S.J., A History of Philosophy, Doubleday, New York, 1993. Ero ul, Cem, Ça da Devlet Düzenleri, maj Yayınevi, Ankara, 1997. Gürbüz, Ahmet, Hukuk Felsefesi Açısından Yararcılık Teorisi, Beta, stanbul, 1999. Güriz, Adnan, Faydacı Teoriye Göre Ahlâk ve Hukuk, AÜHFY, Ankara, 1963. Hart, H.L.A., Positivism and the Seperation of Law and Morals, Harvard Law Review, Vol. 71, 1957, ss. 593-629. Holdsworth, W.S., Aspects of Blackstone and His Commentaries, Cambridge Law Journal, Vol. 4, 1932, ss. 261-85. Morrison, Wayne, Jurisprudence: from the Greeks to post-modernism, Cavendish Pub., London, 1997. Murphy, Cornelius F., Austinian Natural Law, University of Detroit Law Journal, Vol. 39, 1961, ss. 650-9. Raz, Joseph, The Concept of a Legal System, Clarendon Press, Oxford, 1997. Vick, Kendall L., Sir William Blackstone e Commentaries on the Laws of England: A Rebuttal of the Criticism Leveled Against Them by Jeremy Bentham and John Austin, Loyola Law Review, Vol. 13, 1966, ss. 71-92. 24