Prof.Dr.rer.nat. D. Ali ERCAN

Benzer belgeler
ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

Nükleer Reaktörler. Özgür AYTAN

KÖMÜRÜN ENERJİDEKİ YERİ

ENERJİ DEPOLAMA YÖNTEMLERİ BEYZA BAYRAKÇI ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI TEKNOLOJİSİ

Nükleer Teknoloji Tarihçesi, Gelişimi ve Elektrik Üretimi. Dr. Halil DEMİREL

GENEL BAKIŞ. Petrol ve Doğal Gaz Üretimi 2004 Senaryosu. Fosil Yakıt Rezervleri: Ekonomik olarak Kullanılabilir Kaynaklar Bilinen Tüm Kaynaklar

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Türkiye nin Elektrik Üretimi ve Tüketimi

Gökmen ÖZER-Elazığ Kovancılar Çok Programlı Anadolu Lisesi

Nükleer Enerji Üretim Teknolojilerinin Dünyadaki Gelecegi vetürkiye. Mehmet Tombakoglu Ph.D Nükleer Mühendislik Hacettepe Üniversitesi

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PAZARLAMA SATIŞ DAİRE BAŞKANLIĞI 2006; EYLÜL ANKARA. Mustafa AKTAŞ

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim İstanbul

SANAYİDE ENERJİNİN VERİMLİ KULLANILMASI

ELEKTRİK ve PLANLAMA 21. YÜZYILDA PLANLAMAYI DÜŞÜNMEK. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Cengiz GÖLTAŞ 14 Mayıs 2011

TÜRKIYE NİN MEVCUT ENERJİ DURUMU

ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Etüt Çalışmaları ve Yasal Durum. Erdal ÇALIKOĞLU Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V.

HURDALARDA RADYOAKTİVİTE MODÜL 15

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI

NÜKLEER ENERJİ. Dr. Abdullah ZARARSIZ TMMOB-Fizik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı

RÜZGAR ENERJİSİ. Cihan DÜNDAR. Tel: Faks :

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (EnVer) & KANUNU

ENERJİ ÜRETİMİ VE ÇEVRESEL ETKİLERİ

MODERN ENERJİ DEPOLAMA SİSTEMLERİ VE KULLANİM ALANLARİ

SU ÜRÜNLERİNDE MEKANİZASYON-2

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

ULUSAL BOR ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ BAŞKANI

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz

Hidrojen Depolama Yöntemleri

TMMOB Maden Mühendisleri Odası

MTA ve ÜLKEMİZDE URANYUM ARAMACILIĞI

TÜİK ENERJİ SEKTÖRÜ. Dr. Ali CAN. T.C.BAŞBAKANLIK Türkiye İstatistik Kurumu

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

GÜNEŞ C C GÜNEŞ ENERJİSİ NÜKLEER ENERJİ

Grafik 14 - Yıllara Göre Madencilik ve Taş Ocakçılığı Faaliyetlerinin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla İçerisindeki Payı ( )

ENERJİ. KÜTAHYA

Enerji Tasarrufu AB Araştırması

NÜKLEER SANTRALLER ve YERLİLEŞTİRME ÇALIŞMALARI. Prof. Dr. H. Mehmet Şahin Gazi Üniversitesi

Enerji Kaynağı Olarak Kömür

4. Ünite 2. Konu Enerji Kaynakları. A nın Yanıtları

Doç. Dr. Mehmet Azmi AKTACİR HARRAN ÜNİVERSİTESİ GAP-YENEV MERKEZİ OSMANBEY KAMPÜSÜ ŞANLIURFA. Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Batman Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Güz

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK

Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON

Sera ve Tavuk Çiftliklerinde Isı Pompası ile ısıtma

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

SEKTÖR: ENERJİ (TERMİK-KOJENERASYON)

İmalat Sanayinde Döngüsel Ekonomi ve İklim Değişikliğine Yönelik Çalışmalarımız

NÜKLEER ENERJİ VE ATIKLARI. Ramazan ALDEMİR

Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

MADEN YATAKLARI 1 METALİK MADEN YATAKLARI 1

Türkiye Elektrik Piyasası

ENERJİ VERİMLİLİĞİ MÜCAHİT COŞKUN

ENERJİ KAYNAKLARI. Yrd.Doç.Dr. Cabbar Veysel BAYSAL Erciyes Üniversitesi Müh. Fak. Elektrik-Elektronik Müh. Böl.

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Enerji Kaynakları ENERJİ 1) YENİLENEMEZ ENERJİ KAYNAKLARI 2) YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

HİDROJEN ÜRETİMİ BUĞRA DOĞUKAN CANPOLAT

Birincil Enerji Tüketimi

TMMOB ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI. 31 Ocak 2019

TEMİZ & YENİLENEBİLİR ENERJİ

SÜREYYA YÜCEL ÖZDEN GAMA HOLDİNG A.Ş. Yön. Krl. Başdanışmanı DEİK Enerji İş Konseyi Başkanı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 ve Sonrası için Türkiye nin Kömür Performansı. Türkiye Madencilik Zirvesi Alp Gürkan, Yönetim Kurulu Başkanı.

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi

Dünyada ve Türkiye de Bakır

İçerik. Giriş. Yakıt pili bileşenlerinin üretimi. Yakıt pili modülü tasarımı ve özellikleri. Nerelerde kullanılabilir?

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ

Dünyada Enerji Görünümü

3. DÜNYA MİNERAL VE METAL İSTATİSTİKLERİ^

İÇİNDEKİLER SUNUŞ... XIII 1. GENEL ENERJİ...1

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ

ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI

ENERJİ ALTYAPISI ve YATIRIMLARI Hüseyin VATANSEVER EBSO Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Enerji ve Enerji Verimliliği Çalışma Grubu Başkanı

ÜLKEMİZDE ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİ VE ALINAN TEDBİRLER

(*Birincil Enerji: Herhangi bir dönüşümden geçmemiş enerji kaynağı) Şekil 1 Dünya Ekonomisi ve Birincil Enerji Tüketimi Arasındaki İlişki

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Buca/İZMİR. Yanma. Prof.Dr. Abdurrahman BAYRAM

ArGe / ÜrGe? Ürün. Kriter: Yerlileştirme Oranı olabilir. Teknoloji Geliştirme (Ar-Ge) Tasarım. Malzeme. İmalat. Know-How

SÜRDÜRÜLEBİLİR ENERJİ VE HİDROJEN ZEYNEP KEŞKEK ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI TEKNOLOJİSİ

FOSİL YAKITLARIN YANMASI

Çevre ve Enerji. Enerji, iş yapabilme kabiliyeti ya da değişikliklere yol açan etki olarak tanımlanır Çevre ve Enerji 1

3- KİMYASAL ELEMENTLER VE FONKSİYONLARI

Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012

ANKARA ÜNİVERSİTESİ GAMA MESLEK YÜKSEKOKULU ELEKTRİK VE ENERJİ BÖLÜMÜ ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI TEKNOLOJİSİ ELEKTRİK ENERJİ SANTRALLERİ 2.

ESKİŞEHİRDEKİ TORYUM REZERVİNİN ELEKTRİK ENERJİSİ İHTİYACINI KARŞILAMASI ÜZERİNE YAPILAN ÖRNEK BİR ÇALIŞMA

Türkiye ve Enerji. Enerji İthalatının değeri. Teknolojik alt yapı. Kyoto protokolü (CO2)

TÜRKĐYE DE DÖKÜM SEKTÖRÜ

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

LİNYİTLERİMİZ ENERJİ İHTİYACIMIZI KARŞILAR MI?

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı

«Metal Enjeksiyon Sektöründe Enerji Tasarruf Yöntemleri» «Energy Saving Methods In HPDC Foundries»

RANTEKO ÇAMUR KURUTMA VE YAKMA ÇÖZÜMLERİ. Çamur bertaraf çözümlerimizi 2 bölüme ayırmaktayız

Enerji ve İklim Haritası

Transkript:

Prof.Dr.rer.nat. D. Ali ERCAN ANKARA, 03 Mart 2016 ADD Çankaya Şubesi 6 Ocak 2003 günü Eskişehir Osman Gazi Üniversitesinde verilen konferansın yansılarından yararlanılmıştır.. 1

AE2003 TORYUM YATAKLARI 2

~10km 2 3

* MTA Teknik Raporları (H. Kaplan) TORYUM YATAKLARI *

MADEN BÖLGESİNDEKİ GAMA RADYASYONU DOZ HIZI ~ 200 µr/h C (ThO 2 ) % 0,2 5

T O R Y U M Atom numarası : 90 Atom ağırlığı : 232,0381 g/mol Yoğunluğu : 11,72 g/cm 3 Gümüş beyaz renkli katı metal Erime sıcaklığı : 1750 C Toryum 1828 yılında İşveçli kimyager Jöns Jacob Berzelius tarafından keşfedilmiştir. Toryum nükleer güç kaynağıdır. Katalizatör olarak kullanılır.. Toryum oksit (ThO 2 ) kaynama noktası : 3300 C Bilinen minerali : monazit (Sm,Gd,Ce,Th) PO 4 (Ce, La, Nd, Th, Y) PO 4 monazit Dünyada ortalama fiyatı : 80-100 $/kg 6

MONAZIT- (Ce,La,Nd,Th)PO 4 7

8

AE2003 D Ü N Y A Th0 2 R E Z E R V L E R İ (kton) ** TÜRKİYE 380 %5-%15 BREZİLYA 600 AVUSTRALYA 300 HİNDİSTAN 300 NORVEÇ 150 ABD 150 KANADA 70...... TOPLAM 2500 7500 Bastnasit-Barit-Florit Kompleks Cevher Yatağı Nihai Etüt Raporu, Kaplan H., 1997 9

~7 milyon ton?! 10

ThO 2 Maden Değeri 4-5 Milyar $ Th metal değeri 30 Milyar $ 11

CEVHERDEN TORYUM KAZANIMI KAZANÇ FAKTÖRÜ MALİYET C 1 (1 + x ) n 1 = 1 M 1 = S + P 1 C 2 (1 + x ) n 2 = 1 M 2 = S + P 1 log C 2 log C 1 C 1 = 0,04 C 2 = 0,002 S 20 $ P 1 80 $ P 175 $ 300 BİN TON TORYUMU ~ %100 SAFLIKTA AYRIŞTIRMAK BEDELİ ~ 67 MİLYAR $... DEMEK Kİ MADEN OLARAK feasible DEĞİL...FAKAT 12

13

ATOM ÇEKİRDEKLER CETVELİ HIZLI ÜRETKEN (FAST BREEDER) REAKTÖRLERDEKİ REAKSİYON SÜREÇLERİ Pu 235 25 m 236 2,9 a 237 45 d 238 88 a 239 2,4.10 4 a 240 6,6.10 3 a 241 14 a P R O T O N S A Y I S I Np U Pa Th 234 4,4 d 233 1,6.10 5 a 232 1,3 d 231 26 h 235 396 d 234 0,005 2,5.10 5 a 233 27 d 232 100 1,4.10 10 a 236 1,2.10 3 a 235 0,720 7,0.10 8 a 234 6,7 h 233 22 m 237 2,1.10 6 a 236 2,3.10 7 a 235 24 m 234 24 d 238 2,1 d 237 6,8 d 236 9,1 m 235 7,2 m 239 2,4 d 238 99,275 4,5.10 9 a 237 8,7 m 236 38 m 240 62 m 239 23,5 m 238 2,3 m 141 142 143 144 145 146 147 N Ö T R O N S A Y I S I 14 AE2003 Toryum - 13

Çevrim başına reaktördeki toryum kütlesinin % 1,1974 ü U-233 e dönüşüyor.. 15

Th-232 / U 233 KULUÇKA SİSTEMİ CF>1 n U 233 Y X U 233 Th 232 U 233 Th-232 + n Th-233 - -, sf Pa-233 U-233 22 m 27 d 160 000 y 16

N Ü K L E E R R E A K T Ö R URANYUM YAKIT T Ü R B İ N L E R GENERATÖR KONTROL Ç. POMPA SOĞUTMA SİSTEMİ 17

NaK SOĞUTMALI YÜKSEK SICAKLIK HIZLI ÜRETKEN REAKTÖR (HTFBR) U-233 Th-232 18

19

TOKAMAK 840 m 3 torus şeklindeki boşlukta süper iletken magnetlerle meydana getirilmiş yüksek magnetik alanda D-T çekirdekleri kontrollü tepkileşimlerle He çekirdeğine dönüşür.. D + T -> He + n + 17,6 MeV ısı 100 milyon derece 500 MW 20

1967 DEN BERİ ALMANYA VE AMERİKADA BÜTÜN AYRINTILARI İLE DENENMİŞ YAKIT TEKNOLOJİLERİNDEN BİLİNDİĞİ KADARIYLA, Th - U ÇEVRİMLİ NÜKLEER REAKTÖRLERDE % 5 LERE VARAN DÖNÜŞÜM ELDE ETMEK OLANAKLIDIR. DOLAYISIYLA ÇEVRİM BAŞINA EN AZ % 1,2 ORANINDA Th 232 U 233 DÖNÜŞÜMÜ SAĞLANABİLİR. 1970 LERDEN BERİ YAPILAN BİR DİZİ ARAŞTIRMANIN SONUCUNDA, 384 BİN TON ThO 2 VARLIĞI (KANITLANMIŞTIR). BU GÖRÜNÜR REZERV % 90 ORANINDA ÇIKARILABİLDİĞİNDE YAKLAŞIK 300 BİN TON Th 232 METAL İLE EŞANLAMLIDIR. 21

( 0,03 + x ) kg Th 232 Fabrikasyon % 1,8 Hazırlama Kayıpları 1 kg Th 232 + U 233 ( 0,97 x ) kg Th 232 + U 233 % 1, 2 Yanma Kayıpları Reaktör % 1,8 İşleme Kayıpları 0,988 kg Th 232 + U 233 x kg U 233 Fazlalık Yeniden işleme Yan ürünler 0,03 kg Th Kullanım Oranı : Yanma Kayıpları Toplam Kayıplar = 1,2 4,8 = % 25 22

% 2 Th 232 U 233 DÖNÜŞÜMÜYLE YAKITLARIN 0,25 ORANINDA KULLANILDIĞI VE TERMİK ELEKTİRİK VERİMİNİN DE 0,4 OLDUĞU VARSAYILIRSA, TORYUM YATAKLARIMIZIN ENAZ (MİNUMUM) ELEKTİRİK ENERJİ EŞDEĞERİ DÜNYADAKİ TÜM FOSİL YAKITLARIN BEŞTE BİRİ KADARDIR..!! 6 x 10 14 kwh E = 3 10 11 (g) 0,25 6 10 23 (1/mol) 180 (MeV/fisyon) 1,6 10-13 (J/MeV) x 0,4 232 (g/mol) x 3,6 10 6 (J/KWh) ^ 6 x 10 14 kw e h x 0,1 $/kw e h 60 TRİLYON $ 23

BU ENERJİYİ KULLANMAK İÇİN GEREKLİ MADENCİLİK, KİMYASAL TEKNOLOJİLER, YAKIT TEKNOLOJİLERİ, ÇEVRE ve GÜVENLİK TEKNOLOJİLERİ, ARAŞTIRMA - GELİŞTİRME FAALİYETLERİ, YÜKSEK SICAKLIK NÜKLEER SANTRALLARININ KURULUŞ GİDERLERİ, TOPLAM BAŞLANGIÇ YATIRIMLARI 250-300 MİLYAR $ DÜZEYİNDEDİR. TORYUM MADENLERİMİZ, KİŞİ BAŞINA TORYUM KAYNAKLI ELEKTİRİK ÜRETİMİNİN 5000 kwh/yıl OLABİLECEĞİ 100 MİLYON NÜFUSLU BİR TÜRKİYE NİN ENERJİ GEREKSİNİMİNİ 1200 YI L KARŞILAYABİLECEK DURUMDADIR!! 24

2050 LERDE 100 MİLYON NÜFUSLU BİR TÜRKİYE NİN YILLIK ENERJİ ÜRETİMİ ADAM BAŞI 5000 kwh/yil VARSAYIMIYLA, 500 MİLYAR KİLOVATSAAT OLACAKTIR ( 50 MİLYAR DOLAR!). BU ENERJİYİ ÜRETMEK İÇİN HER BİRİ 2000 MW e GÜCÜNDE 36 ADET YÜKSEK SICAKLIK ÜRETKEN REAKTÖRE GEREK VARDIR.. ORTALAMA TİCARİ ÖMÜRLERİ 18-20 YIL OLAN BU REAKTÖRLERDEN BAŞLANGIÇ AŞAMASINDA HER YIL 4 ADET KURULSA (25-30 MİLYAR DOLAR) 10. YILDAN BAŞLAYARAK DÜZENLİ OLARAK 36 REAKTÖRLE ENERJİ ÜRETİMİ DEVAM EDER.. 100 BİN KİŞİNİN İSTİHDAM EDİLECEĞİ BU DEV SİSTEMDE AYRICA REAKTÖRLERİN KURULUMUNDAN ÖNCE BİTİRİLMİŞ OLMASI GEREKEN TEKNİK ALTYAPI (MADEN ARITIMI, Y AKIT FABRİKASYONU ve YENİDEN İŞLEME TESİSLERİ, ATIK DEPOLAMA TESİSLERİ vs.) İÇİN 10 YIL SÜREYLE YILLIK 25-30 MİLYAR DOLAR YATIRIM GEREKİR. SİSTEM 25. YILDAN SONRA KÂRLIDIR. 25

T O R Y U M Y A K I T I D İ K K A T E A L I N D I Ğ I N D A, T Ü R K İ Y E E N E R J İ V A R L I Ğ I N I 2 0 K A T I N A Y Ü K S E L M E K T E D İ R. E N E R J İ N İ N S A N A Y İ Ü R E T İ M İ N D E K İ G İ R D İ O R A N I ~ 1 / 10 V E S A N A Y İ N İ N G S M H D A K İ P A Y I ~ 1 / 2 A L I N D I Ğ I N D A, E N E R J İ N İ N ~ 2 0 K A T A R T I Ş I G S M H N I N E N A Z 4 K A T A R T I Ş I N I S A Ğ L A Y A C A K T I R. 26

DÜNYA NÜFUSUNUN %1 İNDEN ÇOĞUNU OLUŞTURMASINA KARŞIN, TOPRAKLARI % 0,6 ve YENİLENMEYEN ENERJİ KAYNAKLARI % 0,2 ORANINDA (LİNYİT %1,4 KÖMÜRÜ % 0,1 PETROL % 0,02 DOĞAL GAZ < % 0,01 ve URANYUM % 0,25) olan TÜRKİYE, HIZLA ARTAN NÜFUSUYLA 21. YÜZ YILDA EKONOMİK ve SOSYAL SORUNLARI ÇÖZÜMSÜZLÜĞE DOĞRU GİDEN İLK 20 ÜLKEDEN BİRİ OLMAK DURUMUYLA KARŞI KARŞIYADIR. ENERJİ SIKINTISI YAŞAMADAN ÜRETEBİLEN BİR ÜLKE OLMAK İÇİN TEK ŞANSI, TORYUM TEKNOLOJİSİNE DAYALI ENERJİ ÜRETİMİNE GEÇİŞTİR. æ 27

PROJENİN İVEDİLİKLE YAŞAMA GEÇİRİLMESİNİ SAĞLAMAK ÜZERE T Ü B İ T A K, E T İ B A N K, M T A, Ü N İ V E R S İ T E L E R, E N E R J İ ve T A B İ İ K A Y N A K L A R B A K A N L I Ğ I, TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU (TAEK) ve G E N E L K U R M A Y B A Ş K A N L I Ğ I N I N KATILIMLARIYLA BİR PLANLAMA DÜZLEMİNİN OLUŞTURULMASI ÖNEM ARZ ETMEKTEDİR. prof.dr.rer.nat. D. ALİ ERCAN SAVUNMA SANAYİ MÜSTEŞARI 6.ocak.2003 Osmangazi Üniversitesi, ESKİŞEHİR 28

29