TNSA-2008 in Sonuçları

Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü TNSA-2008 in Sonuçları Doç. Dr. İsmet Koç 22 Ekim 2009 Rixos Otel/Ankara T.C. Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Sosyal Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu 1

Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun özellikleri ü Yaş yapısı ü Hanehalkı büyüklüğü ü Eğitim durumu Kadınların temel özellikleri Doğurganlık ve doğurganlık tercihleri Doğurganlığın belirleyicileri ü Gebeliği önleyici yöntem kullanımı ü Düşükler ü Evlenme Anne ve çocuk sağlığı ü Doğum öncesi ve sonrası bakım ü Aşılanma ü Erken yaş ölümleri ü Emzirme ve ek gıda ü İyotlu tuz kullanımı ü Çocukların ve annelerin beslenme durumu Çocukların nüfusa kayıtlı olma durumu Son sözler... 2

HANEHALKI NÜFUSUNUN ÖZELLİKLERİ TNSA-2008 de; 10,525 hanehalkı ve 40,054 hanehalkı üyesi hakkında bilgi toplanmıştır. 3

Hanehalkı Nüfusunun Yaş Yapısı 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 6,0 4,0 2,0 0,0 2,0 4,0 6,0 Erkek Kadın 4

Nüfusun Yaş Yapısı 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 6,0 4,0 2,0 0,0 2,0 4,0 6,0 Erkek Kadın TNSA-2008 50-54 45-49 40-44 35-39 15-19 10-14 5-9 0-4 6,0 4,0 2,0 0,0 2,0 4,0 6,0 ADNKS-2008 5

Nüfusun Yaş Yapısı 5,6 10,0 6,8 6,8 68,6 61,6 66,7 66,9 25,8 28,5 26,6 26,3 Kent Kır Toplam Toplam-ADNKS 0-14 15-64 65+ 6

Nüfusun Yaş Yapısı 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 4,3 5,7 6,8 60,7 64,5 65,8 35,0 29,8 27,4 GNS-1990 GNS-2000 TNSA-2008 0-14 15-64 65+ 7

Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü 6 5,3 5 4 4,8 4,5 4,3 4,1 3,9 3 2 1 0 1983 1988 1993 1998 2003 2008 8

Hanehalkı Nüfusunun Eğitim Durumu 40 35 33,4 (6 ve üzeri yaşlar) 36,7 35,8 30 25 20 19,8 17,1 25,9 18,2 15 12,3 10 5 0 Eğitimi yok/ilkokulu bitirmemiş İlköğretim birinci kademe İlköğretim ikinci kademe Lise ve üzeri Erkek Kadın 9

Okullaşma Oranları 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Erkek Kadın 10

Okullaşma Oranları 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 93,5 91,9 92,7 98,0 Erkek Kadın Toplam Cinsiyet Farklılığı Endeksi 65,2 57,1 61,0 83,0 Erkek Kadın Toplam Cinsiyet Farklılığı Endeksi İlköğretim (6-13 yaş) Ortaöğretim (14-16 yaş) 11

Okul Terk Oranları 30 25 20 15 17,3 26,9 21,7 10 5 0 1,1 1,9 1,5 Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam 5. sınıf 8.sınıf 12

KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ TNSA-2008 de; 15-49 yaşlarında ve Başından en az bir kez evlenmiş 7,405 kadınla görüşülmüştür. Bu kadınlardan 6,999 u araştırma tarihinde evlidir. 13

Kadınların Temel Özellikleri 80 20 70 60 50 75,8 15 18,3 18,6 18,0 16,2 15,1 40 30 43,9 10 11,3 20 10 0 Kent 24,2 Kır Batı 12,1 Güney 22 Orta 6,4 15,5 20,1 Kuzey Doğu İstanbul 8,5 GAP 5 0 2,5 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 60 100 94,5 50 51,9 90 80 40 70 30 60 50 20 10 0 18,3 Eğitimi yok İlkokul mezunu 8,7 Ortaokul mezunu 21,1 Lise veya + 40 30 20 10 0 2,1 2,5 0,8 Halen evli Eşi ölmüş Boşanmış Ayrı yaşıyor 14

Okuryazarlık Türkiye de evlenmiş 15-49 yaş kadınların yüzde 89 u okuryazardır. 94,6 94,3 96,0 92,3 89,5 71,4 94,3 89,7 98,4 91,1 62,3 58,6 15

Çalışma Durumu 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 84,8 73,4 48,6 51,3 40,3 30,7 25,0 15,3 11,3 12,0 8,4 3,2 Halen çalışıyor Tarım Sanayi Hizmet Kent Kır Toplam 16

Sosyal Güvenlik ve Sağlık Sigortası 80 70 68,7 60 50 47,5 40 30 20 10 0 19,8 9,0 2,3 0,2 16,1 9,9 11,7 14,8 Yok SSK Emekli Sandığı Bağkur Diğer Yok SSK Emekli Sandığı Bağkur Diğer Sosyal güvenlik Sağlık sigortası 17

Kadın-Erkek Eğitim Farkı 50 45 40 35 30 25 20 46,3 38,8 15 12,9 10 5 0 Erkek daha eğitimli Kadın daha eğitimli Eğitim düzeyleri eşit 2,0 İkisi de eğitimsiz 18

Evlilik Kararı Aileler karar verdi- kadının onayı alındı 44,4 Aileler karar verdi-kadının onayı alınmadı 6,8 Eşi ile birlikte 42,3 Kaçtı/kaçırıldı 6,5 0 10 20 30 40 50 19

Fiziksel Şiddete Yönelik Tutumlar (Erkeğin fiziksel şiddet uygulamasını doğru bulan kadınların yüzdesi) Yemeği yakarsa Karşılık verirse Çocukların bakımını ihmal ederse Cinsel ilişkiyi redderse Yemek yapmazsa Ev işlerini ihmal ederse Lüzumsuz para harcarsa 2,5 5,4 4,9 11,0 10,4 14,5 15,4 En az birini doğru bulan 24,7 0 5 10 15 20 25 30 20

DOĞURGANLIK VE DOĞURGANLIK TERCİHLERİ TNSA-2008 de doğurganlık hızları araştırmadan önceki 3 yıl için hesaplanmıştır. Doğurganlık hızlarının yaklaşık referans tarihi Haziran 2007 dir. Toplam Doğurganlık Hızı Kadın başına düşen ortalama canlı doğum sayısı 21

Toplam Doğurganlık Hızı 4,00 3,50 3,27 3,47 3,00 2,68 2,50 2,00 2,00 1,73 2,09 2,20 2,08 1,78 2,16 1,50 1,00 0,50 0,00 22

Toplam Doğurganlık Hızı 3,00 2,65 2,50 2,25 2,16 2,00 1,50 1,30 1,53 1,00 0,50 0,00 Eğitimsiz İlkokul mezunu Ortaokul mezunu Lise mezunu veya + Türkiye 23

Toplam Doğurganlık Hızındaki Değişmeler 8 7 6 5 4 3 2 1 0 2010 2005 2000 1995 1990 1985 1980 1975 1970 1965 1960 1955 1950 1945 1940 Shorter-Macura TNSA 1978-2003 GNS-2000 TNSA-2008 24

Toplam Doğurganlık Hızı 5,0 4,0 4,33 4,04 3,0 2,0 3,02 2,65 2,61 2,23 2,16 1,0 0,0 25

Toplam Doğurganlık Hızındaki Değişmeler 3,50 3,00 2,50 2,00 2,37 2,39 2,06 2,00 3,10 3,08 2,65 2,68 1,50 1,00 0,50 0,00 Kent Kır TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 26

Toplam Doğurganlık Hızındaki Değişmeler 5,00 4,50 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 4,40 4,19 3,65 3,15 3,27 2,68 2,55 2,37 2,44 2,56 2,30 2,03 2,03 2,09 2,20 2,08 1,88 1,86 1,94 1,73 Batı Güney Orta Kuzey Doğu TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 27

Yaşa Özel Doğurganlık Hızları 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 Kent Kır Türkiye 28

Yaşa Özel Doğurganlık Hızları 300 250 200 150 100 50 0 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 TDA-1978 TNSA-1988 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 29

Tahmini Doğum Sayıları Türkiye de tahmini doğum sayısı 1,292,698 dir. 32,566 211,813 106,116 64,518 30,545 46,872 161,639 159,284 125,065 63,900 195,792 94,588 30

Doğum Aralıkları 60+ Ay %32 7-17 Ay %11 18-23 Ay %10 48-59 Ay %12 36-47 Ay %14 24-35 Ay %21 31

Doğum Aralıklarının Değişimi 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 44,4 35,536,4 29,7 24,1 23,6 22,0 20,8 16,616,5 14,9 14,7 13,513,1 13,7 14,4 12,5 13,2 10,9 9,5 7-17 18-23 24-35 36-47 48+ 1993 1998 2003 2008 32

Ortanca İlk Doğum Yaşı 22,5 22,3 22,0 21,5 21,0 20,8 21,1 21,3 20,5 20,0 1993 1998 2003 2008 33

Ortanca İlk Doğum Yaşı Türkiye de 25-49 yaşlarındaki kadınlar için ortanca ilk doğum yaşı 22,3 tür. 22,5 22,9 23,1 22,0 22,8 21,5 22,0 22,7 22,2 21,0 21,4 21,8 34

Yaşa Göre Çocuk Sahibi Olmama 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 1998 2008 35

Adölesan Annelik 12 10 10,2 9,3 8 7,5 6 5,9 4 2 0 1993 1998 2003 2008 36

Doğurganlık Tercihleri Tüpleri bağlanmış; 8% Çocuğu olmayacağını söylüyor; 4% Hemen istiyor; 12% Daha sonra istiyor; 14% İstiyor, zamanını bilmiyor; 1% Başka istemiyor; 59% Kararsız; 3% 37

Doğurganlık Tercihleri 2 yıl içinde çocuk istiyor 9,9% 2 yıldan sonra çocuk istiyor 13,6% İstiyor, zamanı için kararsız 0,9% Kararsız 3,1% 2 yıl içinde istiyor 11,5% 2 yıldan sonra istiyor 14,3% İstiyor, zamanı için kararsız %0,6 Kararsız 2,8% Doğum yapması mümkün değil 3,2% Başka çocuk istemiyor 69,3% Doğum yapması mümkün değil 3,5% Başka çocuk istemiyor 67,0% TNSA-2003 TNSA-2008 38

Doğurganlığa Son Verme İsteği 100 90 80 TNSA-1998 TNSA-2008 78,7 78,4 91,8 88 87,8 87,9 70 60 50 40 30 26,0 28,2 20 10 0 2,2 4,7 0 1 2 3 4+ Çocuk Sayısı 39

Aile Planmasına Olan Talep 100,0 80,0 73,0 79,4 60,0 55,0 59,1 40,0 20,0 0,0 2,1 4,1 6,2 18,0 20,2 Ara açmak için Son Toplam vermek için Ara açmak için Son Toplam vermek için Ara açmak için Son Toplam vermek için Karşılanmamış Karşılanmış Toplam 40

Aile Planlamasına Olan Talep 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 92,1 92,1 84,2 86,6 79,4 75,6 76,0 76,3 1993 1998 2003 2008 Toplam talep Karşılanan talep 41

İstenen ve Toplam Doğurganlık 3,5 3,3 3,0 2,7 2,5 2,0 1,5 1,6 2,0 1,8 1,7 1,4 2,1 1,7 1,7 2,2 1,6 2,1 2,0 1,6 2,2 1,0 0,5 0,0 Kent Kır Batı Güney Orta Kuzey Doğu Total İstenen doğurganlık hızı Toplam doğurganlık hızı 42

DOĞURGANLIĞIN BELİRLEYİCİLERİ GEBELİĞİ ÖNLEYİCİ YÖNTEMLER Yöntem bilgisi, yöntem kullanımı (geçmişte kullanmış, araştırma tarihinde kullanma), yöntemin temin edildiği kaynak, kullanmama nedeni, gelecekte kullanma eğilimi... Modern Yöntemler Tüplerin bağlanması, Hap, RİA, Kondom, Enjeksiyon, İmplant, Diyafram/Köpük/Jel, Kadın Kondomu, Erkeğin Kanallarının Bağlanması, Acil Korunma Hapı Geleneksel Yöntemler Geri çekme, Takvim, Emzirme, folklorik (yerel) yöntemler 43

Yöntem Duyma ve Kullanma 100 90 80 70 99,8 99,6 93,6 91,3 77,6 63,8 73,0 60 50 46,0 40 30 27,0 20 10 0 Yöntem Biliyor Yöntem Kullanmış Yöntem Kullanıyor Herhangi Bir Yöntem Modern Yöntem Geleneksel Yöntem 44

Yöntem Kullanan Kadınların Yüzde Dağılımı Halen evli %100.0 Herhangi bir yöntem kullanıyor %73.0 Yöntem kullanmıyor %27.0 Modern yöntem %46.0 Geleneksel yöntem %27.0 RİA %16.9 Kondom %14.3 Geri Çekme %26.2 Takvim %0.6 Diğer Geleneksel %0.2 Tüplerin Bağlanması %8.3 Hap %5.3 Diğer Modern %1.1 45

Yöntem Kullanımında Sayısal Büyüklükler (Bin) Halen evli 12,310,784 Herhangi bir yöntem 8,999,183 Yöntem kullanmıyor 3,311,601 Modern yöntem 5,662,961 Geleneksel yöntem 3,336,222 RİA 2,080,522 Kondom 1,760,442 Geri Çekme 3,237,736 Takvim 73,865 Diğer Geleneksel 24,622 Tüplerin Bağlanması 1,021,795 Hap 664,782 Diğer Modern 135,419 46

Yöntem Kullanmayan Kadınlar Yöntem Kullanmayan Kadınlar 3,311,601 Araştırma tarihinde gebe (%22.4) 741,799 Postpartum (%6.0) 198,696 Menapoz/ Histerektomi (%16,4) 543,103 Risk altında (%55.2) 1,828,004 Gebelik riski altındaki kadınların toplam kadınlar içindeki oranı yüzde 15 dir. 47

Temel Özelliklere Göre Yöntem Kullanımı 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 26,5 28,6 28,1 24,6 26,7 34,2 23,6 27,0 47,8 45,8 40,4 48,2 48,8 37,9 46,0 41,4 38,5 31,1 29,6 25,7 23,7 24,5 24,4 27,0 Kent Kır Batı Güney Orta Kuzey Doğu Türkiye Yöntem Kullanmıyor Modern Yöntem Geleneksel Yöntem 48

Yöntem Kullanımındaki Değişmeler 80 70 60 63.3 62.6 63.9 71.0 73.0 50 40 31,0 34,5 37,7 42,5 46,0 30 20 10 32,3 28,1 26,2 28,5 27,0 0 TNSA-1988 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 Geleneksel Yöntem Modern Yöntem 49

Yöntem Kullanımındaki Değişmeler 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 32,3 28,1 26,1 28,5 27,0 31,0 34,5 37,8 42,5 46,0 36,7 37,4 36,1 29,0 27,0 TNSA-1988 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 Yöntem kullanmıyor Modern yöntem Geleneksel yöntem 50

Yöntem Kullanımındaki Değişmeler 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 27,8 26,6 30,1 28,6 28,6 28,1 26,0 24,6 27,6 26,7 39,4 34,2 26,5 23,6 45,8 47,8 34,4 40,3 45,7 48,2 44,8 45,8 46,6 48,8 32,5 41,4 31,4 37,9 26,4 25,6 35,5 31,1 25,8 23,6 29,2 29,6 25,8 24,5 28,1 24,4 42,1 38,5 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 Kent Kır Batı Güney Orta Kuzey Doğu Yöntem Kullanmıyor Modern Yöntem Geleneksel Yöntem 51

Yöntem Kullanımındaki Değişmeler 30 25 26,2 26,4 24,4 26,2 20 15 10 5 8,3 5,7 4,2 4,9 4,4 4,7 5,3 2,9 19,8 18,8 20,2 16,9 6,6 14,3 10,8 8,2 0 Tüplerin bağlanması Hap RİA Kondom Geri çekme TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 52

Yöntemlerin Temin Edildiği Kaynak Sağlık ocağı/evi 32,9 Diğer Kamu 4,2 Özel hastane/pol. 6,9 Özel doktor 4,3 Eczane 23,6 AÇSAP 3,0 Doğumevi 6,5 Devlet hastanesi 14,5 Diğer özel 0,2 Market/dükkan 3,9 53

Yöntemlerin Temin Edildiği Kaynak 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 0,2 0,6 18,6 81,3 Tüplerin bağlanması 62,9 36,6 21,9 78,0 12,6 48,1 39,2 4,1 35,0 61,1 Hap RİA Kondom Tüm modern yöntemler Kamu sektörü Özel sektör Diğer 54

Yöntemlerin Temin Edildiği Kaynak Devlet hastanesi 14,5% Doğumevi 6,5% AÇSAP 3,0% Sağlık ocağı/evi 32,9% Diğer Kamu 4,2% Özel hastane/ poliklinik 6,9% Özel doktor 4,3% Eczane 23,6% Market/ dükkan 3,9% Diğer özel 0,2% TNSA-2008 55 Devlet hastanesi 11,2% Doğumevi 5,9% AÇSAP 5,0% Sağlık ocağı/evi 28,2% Diğer Kamu 7,4% Özel hastane/ poliklinik 5,2% Özel doktor 9,4% Eczane 24,8% Market/ dükkan 1,5% Diğer özel 1,4% TNSA-2003

Yöntemlerin Temin Edildiği Kaynaklardaki Değişmeler 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1,7 0,2 1,8 0,6 1,0 6,4 16,3 18,6 12,6 21,9 27,6 67,5 62,9 59,3 48,1 82,0 81,3 71,3 78,0 30,6 36,6 34,1 39,2 2,7 4,1 39,7 35,0 57,7 61,1 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 Tüplerin Bağlanması Hap RİA Kondom Tüm modern yöntemler Kamu Özel Diğer 56

Bilinçli Seçim 60 50 40 30 20 10 50,2 44,3 42,9 0 Kullanılan yöntemin yan etkileri konusunda bilgilendirilmiş Yan etkiler ortaya çıktığında ne yapması gerektiği konusunda bilgilendirilmiş Diğer yöntemler konusunda bilgilendirilmiş 57

Yöntem Bırakma Hızları 60 50 50 40 3738 35 30 20 10 0 4 17 15 11 10 11 10 12 10 10 7 8 8 5 2 3 1 Yöntem başarısızlığı Gebe kalmayı isteme Diğer bir yönteme geçme 5 4 5 Diğer nedenler 13 Tüm nedenler Hap RİA Kondom Geri çekme Tüm yöntemler 58

Gelecekte Yöntem Kullanımı 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 32,3 15,9 1,0 3,1 46,7 12 ay içinde kullanmak istiyor Daha sonra kullanmak istiyor İstiyor, zamanı konusunda kararsız Kullanmak konusunda kararsız Kullanmak istemiyor Gelecekte kullanmak için en çok tercih edilen yöntemler sırası ile RİA, hap ve geri çekme. 59

DOĞURGANLIĞIN BELİRLEYİCİLERİ DÜŞÜKLER Düşüklere ilişkin bilgi kadın sorukağıdının iki farklı bölümünden gelmektedir: Gebelik ve Doğurganlık bölümündeki yaşam boyu düşük sayısına ilişkin sorular. Takvim bölümündeki son beş yıldaki düşüğün/düşüklerin zamanlamasına ilişkin sorular. 60

Düşükler ve Ölü Doğumlar (Yaşam Boyu) 30 25 20 23,7 21,4 20,8 20,4 28,0 26,7 23,9 22,1 15 10 5 5,7 5,0 4,0 4,0 0 Kendiliğinden İsteyerek Ölü Doğum TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 61

Düşükler ve Ölü Doğumlar (100 Gebelikte) 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 18,0 14,5 11,3 10,0 10,5 10,0 8,9 8,7 1,9 1,5 1,3 1,1 Kendiliğinden İsteyerek Ölü Doğum TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 62

Toplam Düşük Hızları (Kadın Başına İsteyerek Düşük Sayısı) 0,9 0,8 0,7 0,69 0,76 0,82 0,84 0,64 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0 0,38 0,29 63

Düşük ve Ölü Doğum Sayıları (Bin) Gebelik sayısı 1,649 Canlı doğum sayısı 1,293 İsteyerek düşük sayısı 163 Kendiliğinden düşük sayısı 171 Ölü doğum sayısı 18

İsteyerek Düşükten Önce Kullanılan Yöntem Yöntem kullanmamış; 33,7 Hap; 4,8 RİA; 5,0 Kondom; 10,8 Diğer geleneksel; 5,7 Diğer modern; 1,0 Geri çekme; 39,0 65

İsteyerek Düşükten Sonra Kullanılan Yöntem Yöntem kullanmamış; 32,3 Hap; 14,0 RİA; 11,6 Diğer geleneksel; 3,5 Diğer modern; 2,0 Kondom; 14,9 Geri çekme; 21,7 66

İsteyerek Düşüğün Zamanlaması 80 70 68,2 73,4 67,4 60 50 40 30 20 10 0 43,6 31,2 23,1 21,9 21,7 25,2 8,7 10,8 4,7 1. ay 2. ay 3. ve sonraki aylar TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 67

İsteyerek Düşüğün Sonlandırıldığı Yer 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 27,4 25,8 22,4 18,8 Kamu sağlık kurumu 77,4 74,1 70,2 67,4 4,3 0,9 1,4 1,9 1,1 2,2 2 2,9 Özel sağlık kurumu Üniversite hastanesi Diğer/bilinmiyor TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 68

DOĞURGANLIĞIN BELİRLEYİCİLERİ EVLENME Kadınların kendilerini evli olarak beyan etmeleri esas alınmıştır. Resmi evlilikler yanında sadece dini nikah ile yapılan evlilikler de kapsanmıştır. Medeni durumda Ayrı yaşıyor kategorisi boşanmak üzere ayrı yaşayanları kapsamaktadır. 69

Medeni Durum 80 70 60 50 40 30 20 10 0 27,7 31,0 69,1 65,2 1,7 1,5 1,5 2,3 Hiç evlenmemiş Evli Dul Boşanmış/Ayrı yaşıyor 1998 2008 70

Yaşlara Göre Evlenmeyenler 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 TDA 1978 TNSA 1988 TNSA 1998 TNSA 2008 71

İlk Evlenme ve Doğum Yaşı 23,0 22,0 21,0 20,8 21,3 21,8 20,8 22,3 20,0 19,0 19,0 19,5 20,0 18,0 17,0 1993 1998 2003 2008 ilk evlenme yaşı İlk doğum yaşı 72

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI DOĞUM ÖNCESİ VE SONRASI BAKIM Doğum Öncesi Bakım TNSA-2008 öncesindeki beş yıl içinde meydana gelen son doğumlar temel alınarak hesaplanmıştır. Doğum Sırasında Yardım TNSA-2008 öncesindeki beş yıl içinde meydana gelen tüm doğumlar temel alınarak hesaplanmıştır. Doğumun Yapıldığı Yer TNSA-2008 öncesindeki beş yıl içinde meydana gelen tüm doğumlar temel alınarak hesaplanmıştır. Doğum Sonrası Bakım TNSA-2008 öncesindeki beş yıl içinde meydana gelen son doğumlar temel alınmıştır. Doğumdan sonraki iki ay içinde bakım alınıp alınmadığı sorulmuştur. 73

Doğum Öncesi Bakım 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 92,0 80,9 2,5 67,5 5,5 62,3 7,3 15,5 89,5 75,4 60,2 46,8 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 Doktor Ebe/Hemşire 74

Doğum Öncesi Bakım 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 1,7 4,7 2,1 1,0 3,6 4,3 2,3 2,5 76,8 79,4 93,0 94,7 93,6 90,8 91,4 89,5 15,7 20,5 5,0 3,1 5,1 5,2 4,2 7,8 Kent Kır Batı Güney Orta Kuzey Doğu Türkiye Almamış Doktor Ebe/Hemşire Diğer 75

Doğum Öncesi Bakım Alanlar Türkiye de kadınların yüzde 92 si sağlık personelinden doğum öncesi bakım almaktadır. 95,7 98,7 98,3 97,6 92,2 72,9 96,9 94,6 93,7 93,3 82,2 76,0 76

Doğum Öncesi Bakım Sayısı 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 54,8 73,7 80,4 21,4 7,7 13,8 11,1 3,1 15,7 4,3 5,0 7,8 Kent Kır Türkiye DÖB Almamış 1 2-3 4+ 77

Yeterli Sayıda DÖB Alan Kadınlar 80 70 73,7 60 50 40 30 20 10 35,9 42,0 53,9 0 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 78

Doğum Öncesi Bakımın Zamanlaması 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 0,8 3,4 5,7 4,0 11,7 12,5 15,1 78,9 60,8 74,2 5,0 15,7 7,8 Kent Kır Türkiye DÖB Almamış <4 Ay 4-5 Ay 6-7 Ay 8+ Ay 79

İlk DÖB ını İlk Üç Ayda Alanlar 80 70 74,2 60 57,5 50 40 30 20 10 32,9 42,1 0 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 80

Doğumun Yapıldığı Yer 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 9,7 26,7 21,2 40,2 89,7 72,5 78,2 59,6 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 Sağlık kurumu Ev 81

Doğumun Yapıldığı Yer 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 5,4 3,3 1,2 7,2 3,9 20,4 27,2 9,7 94,0 96,0 98,3 92,2 95,6 79,0 72,2 89,7 Kent Kır Batı Güney Orta Kuzey Doğu Türkiye Sağlık kuruluşu Ev 82

Doğumun Yapıldığı Yer Türkiye de doğumların yüzde 90 ı sağlık kurumlarında yapılmaktadır. 95,2 96,3 100,0 98,4 97,2 75,5 95,8 92,2 98,3 97,2 74,7 65,3 83

Doğum Sırasında Yardım 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 8,7 24,1 19,4 17,0 27,2 36,3 40,5 42,2 64,1 46,7 40,1 33,7 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 Doktor Ebe/Hemşire Ara Ebesi/Diğer 84

Doğum Sırasında Yardım 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 4,3 2,0 5,9 1,5 4,0 8,7 19,9 15,5 22,5 25,6 24,5 33,7 32,0 27,2 34,0 41,9 71,2 82,5 76,0 60,4 64,0 64,1 46,1 32,5 Kent Kır Batı Güney Orta Kuzey Doğu Türkiye Doktor Ebe/Hemşire Ara Ebesi/Diğer 85

Doğum Sırasında Yardım Türkiye de doğumların yüzde 91 inde eğitimli bir sağlık personeli yardımcı olmuştur. 97,9 96,5 98,5 98,4 97,6 75,5 98,2 94,0 98,4 97,6 78,1 66,0 86

Doğum Sonrası Bakım 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 91,1 84,6 79,2 73,3 95,4 92,7 95,1 88,6 88,2 88,4 88,0 84,3 80,1 81,7 69,3 63,9 Kent Kır Batı Güney Orta Kuzey Doğu Türkiye Anne Bebek 87

Doğum Sonrası Bakım (Anne) Türkiye de annelerin yüzde 82 si; bebeklerin ise 88 i doğumdan sonraki 40 gün içinde bakım almıştır. 87,1 88,7 91,4 83,1 82,0 59,6 94,2 80,1 87,9 86,4 69,0 56,0 88

Doğum Sonrası Bakım (Bebek) Türkiye de annelerin yüzde 82 si; bebeklerin ise 88 i doğumdan sonraki 40 gün içinde bakım almıştır. 96,3 95,2 92,8 94,2 92,2 65,5 95,6 88,2 90,5 95,1 70,4 69,1 89

Doğum Sonrası Bakımın Zamanlaması 4 saaten az 63,4 66,6 4-23 saat 2 gün 3-40 gün Bilmiyor/cevapsız Sağlık personelinden bakım almamış 7,6 12,2 5,2 4,6 7,6 2,8 1,9 1,6 11,1 15,5 Anne Bebek 0 20 40 60 80 90

Sezaryen Doğumlar 40 35 36,7 30 25 20 15 10 5 6,9 14,0 21,2 0 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 Sağlık kurumlarında yapılan doğumlar esas alındığında doğumların yüzde 42 sinin sezaryen ile yapılan doğumlar olduğu görülmektedir. 91

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ÇOCUKLARIN AŞILANMASI TNSA-2008 de aşılanma bilgisi 2005-2008 yıllarında doğan tüm çocuklar için toplanmıştır. Aşılanma bilgisine ilişkin bilgi iki kaynaktan toplanmıştır: Aşı Kartı ya da Annenin Beyanı. Aşılanma hızları, daha önceki araştırmalarda olduğu gibi 12-23 aylık olan çocuklar için değil, araştırma tarihinde 15-26 aylık olan çocuklar için hesaplanmıştır. Aşı takvimi, Temmuz 2006 da değiştirilerek kızamık aşısı 9. ay yerine 12. ayda kabakulak ve kızamıkçık aşıları ile birlikte KKK adıyla tek bir dozda yapılmaya başlanmıştır. Çocukların tam aşılı olmaları için gereken yaş 12. ay yerine 15. aya yükselmiştir. BCG, Kızamık, 3 doz DBT ve 3 doz Polio aşısı olan çocuklar Tam Aşılı olarak kabul edilmişlerdir. TNSA-2008 de Genişletilmiş Aşı Programı na 1998 yılında dahil edilen Hepatit B aşısına ilişkin de bilgi toplanmıştır. 92

Aşılanma Oranları (15-26 Aylık Bebekler) 100 90 80 95,9 89,3 97,2 91,8 89,3 96,8 92,3 88,8 80,5 70 60 50 40 30 20 10 0 1,6 93

Aşılanma Oranları (15-26 Aylık Bebekler) 100 90 80 95,9 89,3 97,2 91,8 89,3 96,8 92,3 88,8 96,5 90,7 85,9 76,8 70 60 50 40 30 20 10 0 1,6 94

Tam Aşılı Çocukların Yüzdesi (15-26) 100,0 90,0 80,0 70,0 84,2 71,0 84,6 81,8 90,0 83,6 64,3 80,4 66,7 80,5 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 95

Aşılanma Oranlarındaki Değişmeler 96 88,5 78,5 86,9 74,3 58,7 94,0 87,2 64,4 45,7 3,6 95,9 89,3 97,2 91,8 89,3 96,8 92,3 88,8 80,5 1,6 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 BCG Kızamık DBT-1 DBT-2 DBT-3 Polio-1 Polio-2 Polio-3 Tam Aşılı Hiç Aşısı Yok TNSA-1998 TNSA-2008

Aşılanma Oranlarındaki Değişmeler 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 90,0 84,6 81,8 83,6 80,5 64,3 57,3 58,9 50,2 51,8 45,7 22,9 Batı Güney Orta Kuzey Doğu Türkiye TNSA-1998 TNSA-2008 97

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ERKEN YAŞ ÖLÜM HIZLARI TNSA-2008 de Türkiye toplamı için hesaplanan ölüm hızları araştırmadan önceki beş yıl için; alt gruplar için hesaplanan ölüm hızları ise, araştırmadan önceki on yıl için hesaplanmıştır. Son beş yılda erken dönem ölüm hızları çok hızlı bir şekilde düşmüş ve bu nedenle de alt gruplarda gözlenen ölümler nadir bir olay haline dönüşmüştür. 5 yıllık ölüm hızlarının yaklaşık referans tarihi Haziran 2006 dır. Neonatal Ölüm Hızı, doğumdan sonraki bir ay içinde ölme olasılığı Postneonatal Ölüm Hızı, doğumdan sonraki bir aydan sonra ancak yıldan önce ölme olasılığı Bebek Ölüm Hızı, doğumdan sonraki bir yıl içinde ölme olasılığı Çocuk Ölüm Hızı, birinci ve beşinci doğum günleri arasında ölme olasılığı Beş-Yaş Altı Ölüm Hızı, doğumdan sonraki beş yıl içinde ölme olasılığı 98

Araştırmadan Önceki Dönemler İçin Ölüm Hızları 70 60 59 50 40 50 33 41 30 20 17 24 10 10 9 6 0 Bebek Ölüm Hızı Çocuk Ölüm Hızı Beş Yaş Altı Ölüm Hızı Araştırmadan önceki 10-14 yıl Araştırmadan önceki 5-9 yıl Araştırmadan önceki 0-4 yıl 99

Erken Yaş Ölüm Hızları 70 60 50 53 43 61 52 40 37 30 20 10 0 29 29 26 23 24 17 17 17 13 12 9 10 9 6 4 Neonatal Postneonatal Bebek Çocuk Beş-Yaş Altı TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 100

Bebek Ölüm Hızındaki Değişmeler 325 300 275 250 225 200 175 150 125 100 75 50 25 0 1930 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 Shorter-Macura & GNS TNSA-1988 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 101

Bebek Ölümlerinde Göreli Riskler 1,6 1,5 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,8 1,3 0,6 1,2 0,8 0,9 1,3 1,0 0,4 0,3 0,2 0,0 102

Yüksek Riskli Doğurganlık Davranışı 5 50 Risk oranı 4 3 2 1 35,0 2,3 9,0 3,6 26,0 1,8 31,8 33,2 1,4 1,0 40 30 20 10 Doğumların yüzdesi 0 Herhangi bir yüksek risk kategorisinde Çoklu yüksek risk kategorisinde Tek yüksek risk kategorisinde Kaçınılmaz risk kategorisinde Hiç bir risk kategorisinde değil 0 Risk oranı Doğumların yüzdesi 103

Beş Yaş Altı Ölümlerde Sayısal Büyüklükler Canlı Doğum Sayısı 1,292,698 Beş Yaş Altı Ölüm Sayısı 31,025 Beş Yaşına Kadar Hayatta Kalacaklar 261,673 Bebek Ölüm Sayısı 21,976 Çocuk Ölüm Sayısı 9,049 Neonatal Ölümler 16,805 Post-neonatal Ölümler 5,171 Erken Neonatal Ölümler 14,613 Geç Neonatal Ölümler 2,192 104

Perinatal Ölüm Hızı 50 45 40 35 43 39 30 25 20 15 10 5 24 19 0 TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 105

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI EMZİRME VE EK GIDA TNSA-2008 kapsamında beş yaş altındaki çocuklar için annelerinden; Emzirmeye başlamanın zamanlaması Emzirme süresi ve sıklığı ve Ek gıdaya başlama ve zamanlamasına ilişkin bilgiler toplanmıştır. Analizlerde üç yaşın altındaki çocuklar ve özellikle de 6 aylıktan küçük çocuklar temel alınmıştır. 106

Emzirmeye Başlama Bir süre emzirilen çocuklar 96,7 Doğumdan sonraki 1 saat içinde emzirilen çocuklar 39,0 Doğumdan sonraki 1 gün içinde emzirilen çocuklar 73,4 Anne sütünden önce başka gıda alan çocuklar 23,2 0 20 40 60 80 100 107

Yaşa Göre Emzirme Durumu 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 98,5 97,7 68,9 92,5 83,8 76,4 68,9 56,7 50,0 40,0 42,0 41,5 30,0 20,0 10,0 0,0 23,6 1,6 1,6 21,6 9,4 8,0 3,4 <2 2-3 4-5 6-7 8-9 10-11 12-15 16-19 20-23 24-27 28-31 32-35 Emzirilen Sadece anne sütü 108

Emzirme ve Ek Gıda Emzirilmeyen Sadece anne sütü 4,1 1,6 19,6 41,6 <6 Ay 6-9 Ay Anne sütü ve su 3,8 18,4 Anne sütü ve diğer süt 6,8 25,3 Anne sütü ve diğer sıvılar 2,6 0,6 Anne sütü ve ek gıdalar 8,0 67,5 Biberon kullanan 41,0 55,1 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 70,0 80,0 109

Emzirme ve Ek Gıda 70 60 50 40 30 20 10 0 18,4 24,9 41,6 20,8 2,6 3,8 1,7 1,6 TNSA-2003 TNSA-2008 TNSA-2003 TNSA-2008 <6 Aylık 6-9 Aylık Sadece anne sütü Sadece anne sütü ve su 110

Ortanca Emzirme Süresi (Ay) 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 17,7 17,6 15,9 15,1 15,2 14,7 14,7 15,2 15,5 15,7 2,0 1,3 1,6 2,0 1,9 2,0 2,1 2,2 1,2 1,8 Emzirme süresi Sadece anne sütü ile emzirme süresi 111

İYOTLU TUZ ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI TNSA-2008 in örnekleminde bulunan hanelerin yarısında, hanehalkının yemek pişirmekte kullandığı tuzun iyotlu olup olmadığı test edilmiştir. Test işlemi sırasında öncelikle tuzun iyodat içerip içermediği test edilmiştir. Tuz iyodat içermiyorsa, iyodür içerip içermediğine ilişkin test işlemi gerçekleştirilmiştir. TNSA-2008 de iyodat ya da iyodür içeren tuzlar iyotlu olarak kabul edilmişlerdir. 112

İyotlu Tuz Kullanımı 100 90 80 70 60 89,9 71,5 93,5 78,6 85,1 89,5 61,4 85,3 50 40 30 20 10 0 Kent Kır Batı Güney Orta Kuzey Doğu Türkiye 113

İyotlu Tuz Kullanımı Türkiye de hanelerin yüzde 85 inde iyotlu tuz kullanılmaktadır. 97,4 84,7 86,4 92,7 88,2 80,2 88,0 78,6 92,5 74,7 57,9 57,9 114

İyotlu Tuz Kullanımındaki Değişmeler 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 89,9 78,8 71,5 49,1 93,5 85,1 80,8 78,6 64,0 61,1 89,5 85,6 61,4 47,2 97,4 90,5 57,9 46,1 70,2 85,3 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 TNSA-2003 TNSA-2008 115

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ÇOCUKLARIN BESLENME DURUMU TNSA-2008 den önceki beş yıl içinde doğan ve halen annesi ile birlikte yaşayan tüm çocukların boy ve kilo ölçümleri yapılmıştır. TNSA-2008 de toplanan antropometrik veriler, ABD Sağlık İstatistikleri Merkezi (NCHS) tarafından tanımlanan ve ABD Hastalık Kontrol Merkezi (CDC) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından onaylanan uluslararası referans grubu ile karşılaştırılmıştır. Referans grubun ortanca değerinden -2 ya da -3 standart sapma (SD) gösteren çocuklar temel alınarak 3 endeks hesaplanmıştır: Yaşa Göre Boy Endeksi, yetersiz beslenmenin kronik etkilerini gösterir. Yaşına göre kısa (-2 SD) ya da çok kısa (-3 SD) Boya Göre Ağırlık Endeksi, yetersiz beslenmenin akut etkilerini gösterir. Boyuna göre zayıf (-2 SD) ya da çok zayıf (-3 SD) Yaşa Göre Ağırlık Endeksi, yetersiz beslenmenin kronik ve akut etkilerini birlikte gösterir. Yaşına göre düşük kilolu (-2 SD) ya da çok düşük kilolu (-3 SD) 116

Çocukların Beslenme Durumu 12 10 10,3 8 6 4 3,2 2,8 2 0 0,9 0,0 0,3-2 SD'nin altındaki yüzde -3 SD'nin altındaki yüzde -2 SD'nin altındaki yüzde -3 SD'nin altındaki yüzde -2 SD'nin altındaki yüzde -3 SD'nin altındaki yüzde Yaşa Göre Boy Boya Göre Ağırlık Yaşa Göre Ağırlık 117

Yaşa Göre Boy Bodurluk (-2 SD) 25,0 21,0 22,1 20,0 17,4 15,0 10,0 7,6 7,6 7,6 7,0 7,5 10,3 5,0 4,5 0,0 118

Çocukların Beslenme Durumunda Değişmeler 20,0 18,0 16,0 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 18,9 16,0 12,2 10,3 5,9 6,1 3,6 3,2 3,0 1,9 0,7 0,9 0,4 0,4 0,3 0,0 9,5 8,3 3,9 2,8 1,8 1,4 0,6 0,3-2 SD'nin altındaki yüzde -3 SD'nin altındaki yüzde -2 SD'nin altındaki yüzde -3 SD'nin altındaki yüzde -2 SD'nin altındaki yüzde -3 SD'nin altındaki yüzde Yaşa Göre Boy Boya Göre Ağırlık Yaşa Göre Ağırlık TNSA-1993 TNSA-1998 TNSA-2003 TNSA-2008 119

Annelerin Beslenme Durumu (Beden Kitle Endeksine Göre) 45 40 35 41,2 39,9 34,2 34,5 30 25 20 15 10 22,7 23,9 5 0 1,8 1,6 Normal Zayıf Kilolu Şişman TNSA-2003 TNSA-2008 120

Kilolu/Şişman Anneler 70,0 60,0 50,0 59,7 54,9 57,4 64,1 58,1 52,1 58,8 57,9 53,7 58,4 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 121

ÇOCUKLARIN NÜFUSA KAYITLI OLMA DURUMU TNSA-2008 de 1998 ve sonrasında doğan çocukların annelerine; Çocuklarının nüfusa kayıtlı olup olmadıkları ve Eğer kayıtlı iseler, doğumdan en kadar süre sonra kayıt edildikleri sorulmuştur. Analizlerde daha önceki araştırmalar ile karşılaştırma yapabilmek amacıyla 5 yaş altındaki çocukların bilgileri kullanılmıştır. 122

Nüfusa Kayıtlı Olmayan Çocuklar 30 25 20 25,8 22,3 15 15,7 10 5 6,3 0 1993 1998 2003 2008 123

Nüfusa Kayıtlı Olmayan Çocuklar 14 12 12,1 10 8 6 4 5,4 4,5 5,2 7,4 5,4 8,4 6,3 2 0 <1 1 2-4 Erkek Kadın Kent Kır Türkiye 124

Nüfusa Kayıtlı Olmayan Çocuklar Türkiye de beş yaş altı çocukların yüzde 6,3 ü nüfusa kayıtlı değildir. 5,3 5,2 1,5 2,2 2,8 12,3 6,6 3,8 4,9 3,8 10,1 12,6 125

Doğurganlık Son Sözler... Doğurganlık dönüşümü kesintisiz olarak devam ediyor Doğurganlığın yaş yapısı değişiyor Kadınların üçte ikisi başka çocuk istemiyor Yöntem kullanımı Modern yöntem kullanımı artıyor, geleneksel yöntem kullanımı azalıyor Geri çekme yönteminin kullanımındaki yaygınlık sürüyor Modern yöntem kullanımındaki artış daha çok yöntem kullanmayan kadınlardan kaynaklanıyor 126

Doğum öncesi ve sonrası bakım Son Sözler... Sağlık personelinden doğum öncesi bakım alan annelerin ve sağlık personelinin yardımcı olduğu doğumların oranı yüzde 90 ların da üzerinde Evde yapılan doğumlar yarı yarıya azalmış durumda Doğum sonrasında bakım alan anne ve bebeklerin oranı yüzde 85-90 seviyesinde Bebek ölümleri Bebek ölüm hızı son beş yılda yüzde 41 azalmış ve binde 17 seviyesine gerilemiş durumda Bebek ölümlerinin yüzde 76 sı neonatal ölümler Neonatal ölümlerin yüzde 87 si ise erken-neonatal ölümler Çocuk ölümleri binde 9-10 seviyesinin altına düşerek binde 6 ya gerilemiş durumda 127

Anne sütü Son Sözler... Sadece anne sütü ile beslenen bebeklerin oranı artıyor Ek gıdaya başlama yaşı halen çok küçük Biberonla beslenme çok yaygın Beslenme Beş yaşından küçük çocukların yüzde 10 unun boyu yaşına göre kısa Boyuna/yaşına göre zayıf olan çocukların oranları önemli derecede azalmış durumda Beslenme sorunu akut değil kronik Anneler arasında obeziteyaygın 128

Son Sözler... Aşı Tüm aşıların yaygınlığında önemli iyileşmeler var Dozlar arasındaki geçiş sorunu azalmış, ancak halen önemli bir sorun 15-26 aylık çocukların ise beşte dördü tam aşılı İyotlu Tuz İyotlu tuz kullanımı yüzde 85 seviyesinde İyotlu tuz kullananların yüzde 90 ı iyodatlı tuz kullanıyor 129

En Son Sözler... Anne ve çocuk sağlığı göstergelerinde tüm sosyo-demografik gruplarda çok olumlu gelişmeler olduğunu ancak Tüm göstergeler için iki temel farklılığın azalarak da olsa sürdüğünü gösteriyor. Yerleşim yerleri arasında (kent-kır) Bölgeler arasında (Doğu ve diğer bölgeler) 130

Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü TNSA-2008 in Sonuçları Doç. Dr. İsmet Koç 22 Ekim 2009 Rixos Otel/Ankara T.C. Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Sosyal Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu 131