TÜRKİYE BANKALAR BİRLİĞİ SUNUMU Murat Çetinkaya Başkan 17 Temmuz 2017 Ankara
Sunum Planı Küresel Koşullar İktisadi Faaliyet Dış Denge Enflasyon Para Politikası ve Finansal Koşullar 2
Küresel Koşullar 3
01.15 02.15 03.15 04.15 05.15 06.15 07.15 08.15 09.15 10.15 11.15 12.15 01.16 02.16 03.16 04.16 05.16 06.16 07.16 08.16 09.16 10.16 11.16 12.16 01.17 02.17 03.17 04.17 05.17 06.17 Küresel büyüme tahminleri yukarı yönlü revize edilmektedir. 3,3 3,2 Küresel Büyüme Tahmin Gelişmeleri (Yılsonu, Yüzde) 3,3 3,2 3,1 3,0 2018 3,1 3,0 2,9 2,8 2,7 2,6 2,5 2,4 2,3 2015 2017 2016 2,9 2,8 2,7 2,6 2,5 2,4 2,3 2,2 2,2 Kaynak: Consensus Forecasts Son Gözlem: Haziran 2017 4
03.12 06.12 09.12 12.12 03.13 06.13 09.13 12.13 03.14 06.14 09.14 12.14 03.15 06.15 09.15 12.15 03.16 06.16 09.16 12.16 03.17 Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin büyüme oranlarında eşanlı bir toparlanma gözlenmektedir. 6 Büyüme Oranları (Yüzde Değişim, Yıllık) 5 4 3 Gelişmekte Olan Ülkeler Gelişmiş Ülkeler 2 1 0 Gelişmiş Ülkeler: ABD, Danimarka, Euro Bölgesi, İngiltere, İsrail, İsveç, İsviçre, Japonya, Kore, Norveç Gelişmekte Olan Ülkeler: Brezilya, Çekya, Çin, Endonezya, Fas, Filipinler, G. Afrika, Hindistan, Kolombiya, Macaristan, Malezya, Meksika, Peru, Polonya, Romanya, Rusya, Şili, Tayland, Türkiye, Ukrayna Kaynak: Bloomberg, TCMB Son Gözlem: 2017 Ç1 5
02.10 06.10 10.10 02.11 06.11 10.11 02.12 06.12 10.12 02.13 06.13 10.13 02.14 06.14 10.14 02.15 06.15 10.15 02.16 06.16 10.16 02.17 06.17 Küresel risk iştahı yüksek seviyelerini sürdürmektedir. Küresel Risk İştahı 7 5 3 2,01 1-1 -3-5 -7 Kaynak: Credit Suisse Son Gözlem: 12 Temmuz 2017 6
01.15 03.15 05.15 07.15 09.15 11.15 01.16 03.16 05.16 07.16 09.16 11.16 01.17 03.17 05.17 07.17 01.15 03.15 05.15 07.15 09.15 11.15 01.16 03.16 05.16 07.16 09.16 11.16 01.17 03.17 05.17 07.17 Gelişmekte olan ülkelere güçlü portföy akımları gözlenmiştir. Gelişmekte Olan Ülkeler Haftalık Portföy Akımları (Milyar ABD doları, 4 Hafta Birikimli) Oynaklık Endeksleri 30 20 Hisse Senedi Borçlanma Senedi 14 13 JP VXY G7 JP VXY-GOÜ 14 13 10 12 12 0 11 11 10 10-10 9 9-20 8 8-30 7 7-40 6 6 Kaynak: Bloomberg, JPMorgan Kaynak: EPFR Son Gözlem: 12 Temmuz 2017 Son Gözlem: 14 Temmuz 2017 7
01.16 03.16 05.16 07.16 09.16 11.16 01.17 03.17 05.17 07.17 01.16 04.16 07.16 10.16 01.17 04.17 07.17 10.17 01.18 04.18 07.18 10.18 Emtia ve petrol fiyatları son dönemde enflasyon baskılarını sınırlamaktadır. GS & SP Emtia Fiyat Endeksleri (2016 Ocak=100) Petrol Fiyatları ve Beklentiler (Ham Petrol (Brent) Fiyatları, Futures, ABD Doları/Varil) 170 Genel Ana Metal 170 70 70 160 Tarım Enerji 160 150 150 60 60 140 140 50 50 130 130 120 120 40 25 Nisan 2017 40 110 110 30 13 Temmuz 2017 Gerçekleşen 30 100 100 90 90 20 20 Kaynak: Bloomberg Son Gözlem: 13 Temmuz 2017 8
Küresel ekonomiye dair riskler önemini korumaktadır. Gelişmiş ülke para politikalarında normalleşme süreci Jeopolitik gelişmeler Dış ticarette olası korumacılık eğilimleri 9
İktisadi Faaliyet 10
03.12 06.12 09.12 12.12 03.13 06.13 09.13 12.13 03.14 06.14 09.14 12.14 03.15 06.15 09.15 12.15 03.16 06.16 09.16 12.16 03.17 Türkiye nin büyüme performansı görece olumlu seyretmektedir. Türkiye ve Gelişmekte olan Ülkelerde Büyüme Oranları (Yüzde Değişim, Yıllık) 12 10 Türkiye Gelişmekte Olan Ülkeler Çin ve Hindistan Hariç Gelişmekte Olan Ülkeler 8 6 4 2 0-2 Gelişmekte Olan Ülkeler: Brezilya, Çekya, Çin, Endonezya, Fas, Filipinler, G. Afrika, Hindistan, Kolombiya, Macaristan, Malezya, Meksika, Peru, Polonya, Romanya, Rusya, Şili, Tayland, Türkiye, Ukrayna Kaynak: Bloomberg, TCMB Son Gözlem: 2017 Ç1 11
İktisadi faaliyetteki toparlanma eğilimi devam etmektedir. 5 Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış, Hacim Endeksi, 2009=100) 165 4 160 3 2 1 0-1 -2 3,4 1,4 155 150 145 140 135-3 130-4 Çeyreklik Yüzde Değişim Seviye (sağ eksen) 125-5 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2012 2013 2014 2015 2016 2017 120 Kaynak: TÜİK Son Gözlem: 2017 Ç1 12
Net ihracatın büyümeye katkısı artmıştır. Harcama Tarafından Yıllık Büyümeye Katkılar (Yüzde Puan) 14 12 10 8 6 4 2 0-2 - 4-6 Stok Değişimi* Net İhracat Yatırımlar Kamu Tüketimi Özel Tüketim GSYİH 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2013 2014 2015 2016 2017 * İstatistiki sapmayı da içermektedir. Kaynak: TÜİK Son Gözlem: 2017 Ç1 13
06.13 08.13 10.13 12.13 02.14 04.14 06.14 08.14 10.14 12.14 02.15 04.15 06.15 08.15 10.15 12.15 02.16 04.16 06.16 08.16 10.16 12.16 02.17 04.17 06.17 Öncü göstergeler iktisadi faaliyetteki toparlanmanın yakın dönemde güç kazandığına işaret etmektedir. 58 PMI Göstergeleri (Mevsimsellikten Arındırılmış, Yukarı-Aşağı) 56 54 52 50 48 46 44 42 PMI PMI Üretim 40 Kaynak: Markit Son Gözlem: Haziran 2017 14
Sanayi üretimi ikinci çeyrekte bir önceki döneme kıyasla daha güçlü bir artış sergilemektedir. 5 Sanayi Üretimi Çeyreklik Yüzde Değişim (Mevsimsellikten Arındırılmış, 2010=100) 4 3 2 1 0-1 -2-3 1,4 2,1-4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2* 2014 2015 2016 17 * Nisan-Mayıs ortalaması Kaynak: TÜİK, TCMB Son Gözlem: Mayıs 2017 15
Ekonomideki toparlanmanın sektörel yayılımı artmaktadır. 101 99 Hizmetler ve İnşaat Sektörü (Mevsimsellikten Arındırılmış, Yukarı-Aşağı, Son Üç Ay) Hizmetler Sektörü-İş Durumu İnşaat Sektörü-İnşaat Faaliyetleri 97 95 93 91 89 87 85 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 2013 2014 2015 2016 2017 Kaynak: TÜİK Son Gözlem: Haziran 2017 16
Yatırım talebinde ılımlı bir toparlanma gözlenmektedir. 18 16 14 12 10 8 6 4 2 Yatırım Harcamaları ve Yatırımlara İlişkin Göstergeler (Yıllık Yüzde Değişim) Yatırım Harcamaları (sol eksen) Yatırım Harcamalarına İlişkin Göstergeler* 24 20 16 12 8 4 0-4 -8 0-12 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2* 2013 2014 2015 2016 2017 * Nisan-Mayıs ayları gerçekleşmeleri Kaynak: ODD, TÜİK, TCMB Son Gözlem: Mayıs 2017 ** Yatırım harcamalarına ilişkin göstergeler, sermaye malı üretimi ve ithalatı yıllık yüzde değişimi, ticari araç satışları yıllık yüzde değişimi, konut satışları yıllık yüzde değişimi, inşaat sektörü alınan siparişler, ticari kredi faiz oranı, YP cinsi ticari krediler yıllık yüzde değişimi ve KKO (imalat, hizmet, ticaret, inşaat), mineral maddeler üretimi ve ithalatı serilerinin ortalamasını göstermektedir. 17
Tüketici güveninde artış görülmektedir. Tüketici Güven Endeksleri 78 76 TÜİK-TCMB Bloomberg HT (sağ eksen) 110 105 74 100 72 70 68 66 95 90 85 80 75 64 70 62 65 60 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 2013 2014 2015 2016 2017 60 Kaynak: Bloomberg HT, TÜİK, TCMB Son Gözlem: Haziran 2017 18
Özel tüketim talebi güç kazanmaktadır. Özel Tüketim Harcamaları ve Satış Gerçekleşmeleri (Yıllık Yüzde Değişim) 10 Özel Tüketim Harcamaları (yıllık yüzde değişim) İç Piyasa Satış Gerçekleşmeleri ** (sağ eksen) 2,0 8 1,5 6 1,0 0,5 4 0,0 2-0,5 0-1,0-1,5-2 -2,0-4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2* 2013 2014 2015 2016 2017-2,5 * Nisan-Mayıs ayları gerçekleşmeleri Kaynak: AYD, BESD, ETTE, ODD, TÜİK Son Gözlem: Mayıs 2017 ** Otomobil satışları, beyaz eşya satışları, perakende satış endeksi, AVM endeksi ve ETTE serilerinin yıllık yüzde değişimlerinin ortalamasını göstermektedir. 19
04.13 08.13 12.13 04.14 08.14 12.14 04.15 08.15 12.15 04.16 08.16 12.16 04.17 04.13 08.13 12.13 04.14 08.14 12.14 04.15 08.15 12.15 04.16 08.16 12.16 04.17 İşgücü piyasasında iyileşme gözlenmektedir. İşsizlik Oranları Tarım Dışı İstihdam ve İşgücü Katılım Oranı 15 54 23 13 13,4 52 22 21 50 20 11 11,3 48 19 18 46 17 9 İşsizlik Oranı (%) Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 44 Katılım Oranı (%) Tarım Dışı İstihdam (milyon kişi, sağ eksen) 16 15 7 42 14 Kaynak: TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi Son Gözlem: Nisan 2017 20
Dış Denge 21
02.13 04.13 06.13 08.13 10.13 12.13 02.14 04.14 06.14 08.14 10.14 12.14 02.15 04.15 06.15 08.15 10.15 12.15 02.16 04.16 06.16 08.16 10.16 12.16 02.17 04.17 06.17 İhracat büyümesi güçlü seyretmektedir. 15 İhracat ve İthalat (Nominal, Yıllık Yüzde Değişim, 6 Aylık Hareketli Ortalama) 10 5 0-5 -10-15 İhracat (altın hariç) İthalat (altın hariç) -20 Kaynak: Gümrük Bakanlığı, TÜİK. Son Gözlem: Haziran 2017 22
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017* Avrupa Birliği ülkelerinin talebindeki artışın ihracat üzerindeki olumlu etkisi sürmektedir. AB Talebi ve AB ye İhracat 14 AB'nin Nihai Yurt İçi Talebi (trilyon ) AB'ye İhracat (2010=100, sağ eksen) 160 13 140 120 12 100 11 80 60 10 40 9 20 Kaynak: Eurostat *Tahmin 23
07.07 04.08 01.09 10.09 07.10 04.11 01.12 10.12 07.13 04.14 01.15 10.15 07.16 04.17 Türkiye nin küresel ihracattaki pazar payı artmaktadır. 0,95 Türkiye nin Toplam Dünya İhracatı İçindeki Payı (Altın hariç, 12 Aylık Hareketli Ortalama, Yüzde) 0,90 0,85 0,80 0,75 Kaynak: DTÖ, TÜİK Son Gözlem: Nisan 2017 24
11.10 05.11 11.11 05.12 11.12 05.13 11.13 05.14 11.14 05.15 11.15 05.16 11.16 05.17 Cari işlemler dengesi istikrarlı bir seyir izlemektedir. Cari İşlemler Dengesi (CİD) (12-Aylık Birikimli, GSYİH Yüzde) Cari İşlemler Dengesi (CİD) (Altın Hariç, Mevsimsellikten Arındırılmış, 3-Aylık Hareketli Ortalama, Milyar ABD Doları) 0 0-1 -1-2 -3-4 -3,8-3,9-2 -3-2,2-5 -4-6 -7-8 CİD/GSYİH CİD/GSYİH (Altın hariç) -5-6 -9-7 -10 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1-8 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 17 Kaynak: TCMB Son Gözlem: Mayıs 2017 25
05.07 09.07 01.08 05.08 09.08 01.09 05.09 09.09 01.10 05.10 09.10 01.11 05.11 09.11 01.12 05.12 09.12 01.13 05.13 09.13 01.14 05.14 09.14 01.15 05.15 09.15 01.16 05.16 09.16 01.17 05.17 100 Cari açık temel olarak uzun vadeli sermaye akımları ile finanse edilmektedir... Cari Açığın Finansmanı (12-Aylık Birikimli, Milyar ABD Doları) 80 60 40 20 0-20 -40 Doğrudan Yabancı Yatırım ve Uzun Vadeli Portföy ve Kısa Vadeli Cari Açık Kaynak: TCMB Son Gözlem: Mayıs 2017 26
Enflasyon 27
06.15 08.15 10.15 12.15 02.16 04.16 06.16 08.16 10.16 12.16 02.17 04.17 06.17 Çekirdek enflasyondaki düşüş henüz sınırlı boyuttadır. 12 TÜFE ve Çekirdek Göstergeler (Yıllık Yüzde Değişim) 11 10 9 10,9 9,2 9,1 8 7 6 5 TÜFE B C 4 Kaynak: TÜİK Son Gözlem: Haziran 2017 28
06.15 08.15 10.15 12.15 02.16 04.16 06.16 08.16 10.16 12.16 02.17 04.17 06.17 Gıda enflasyonundaki yüksek oynaklık devam etmektedir. 30 Gıda Fiyatları (Yıllık Yüzde Değişim) 25 İşlenmemiş Gıda İşlenmiş Gıda 20 21,2 15 10 5 8,5 0-5 -10 Kaynak: TÜİK Son Gözlem: Haziran 2017 29
01.12 05.12 09.12 01.13 05.13 09.13 01.14 05.14 09.14 01.15 05.15 09.15 01.16 05.16 09.16 01.17 05.17 Enflasyon üzerindeki maliyet yönlü baskılar güçlü seyrini sürdürmektedir. 220 TL Bazlı İthalat Fiyatları (2010=100) (Endeks) 200 180 İthalat Fiyatları (Dolar Bazlı) İthalat Fiyatları (TL Bazlı) 160 140 120 100 80 60 Kaynak: TÜİK, TCMB Son Gözlem: Mayıs 2017 30
03.16 06.16 09.16 12.16 03.17 06.17 09.17 12.17 03.18 06.18 09.18 12.18 03.19 06.19 09.19 12.19 03.20 Yüzde Enflasyonun yılın ikinci yarısında dalgalı bir seyir izlemesi beklenmektedir. Nisan 2017 Enflasyon Raporu Tahminleri Tahmin Aralığı* Belirsizlik Aralığı Yıl Sonu Enflasyon Hedefleri Çıktı Açığı Gerçekleşme 13 11 9 7 5 3 1-1 Kontrol Ufku 13 11 9 7 5 3 1-1 -3-3 Kaynak: Nisan 2017 Enflasyon Raporu 31
Yapısal alanlarda atılan adımlar fiyat istikrarına kalıcı olarak ulaşılmasını destekleyecektir. Gündemdeki Konular Gıda Komitesi çalışmaları Üretimin ve verimliliğin artırılması Tedarik zincirinin ve lojistik süreçlerin iyileştirilmesi Perakende piyasasının etkin işlemesinin sağlanması Reel sektör kur riskine yönelik çalışmalar Kapsamlı veri setinin oluşturulması Risk yönetiminin etkinliğinin artırılması 32
Para Politikası ve Finansal Koşullar 33
01.16 02.16 03.16 04.16 05.16 06.16 07.16 08.16 09.16 10.16 11.16 12.16 01.17 02.17 03.17 04.17 05.17 06.17 07.17 01.16 02.16 03.16 04.16 05.16 06.16 07.16 08.16 09.16 10.16 11.16 12.16 01.17 02.17 03.17 04.17 05.17 06.17 07.17 TCMB sıkı para politikası duruşunu korumaktadır. TCMB Fonlama Faizleri (Yüzde) TCMB Fonlaması (2 haftalık HO, milyar TL) 14 13 Faiz Koridoru TCMB Ortalama Fonlama Faizi Bir Hafta Vadeli Repo Faizi Geç Likidite Penceresi 14 13 140 120 Marjinal Fonlama GLP Fonlama Haftalık Repo (Miktar İhalesiyle) Net APİ 140 120 12 12 11 11 100 100 10 10 80 80 9 9 60 60 8 8 40 40 7 7 6 6 20 20 5 5 0 0 Kaynak: TCMB Son Gözlem: 13 Temmuz 2017 34
11.16 12.16 01.17 02.17 03.17 04.17 05.17 06.17 07.17 Uzun vadeli enflasyon beklentileri kademeli olarak düşüş göstermiştir. 9,0 10 Yıl Vadeli Enflasyon Telafisi (Yüzde) 8,8 8,6 8,4 8,2 8,0 7,8 7,6 7,4 7,2 7,0 Kaynak: Bloomberg Son Gözlem: 13 Temmuz 2017 35
01.16 02.16 03.16 04.16 05.16 06.16 07.16 08.16 09.16 10.16 11.16 12.16 01.17 02.17 03.17 04.17 05.17 06.17 07.17 Kur oynaklıklarındaki düşüş eğilimi sürmektedir. 25 23 21 19 17 15 13 11 9 7 Opsiyonların İma Ettiği Kur Oynaklıkları (Yüzde) 1 Ay Vadeli 12 Ay Vadeli (Sağ Eksen) TCMB Politika Tepkisi 20 19 18 17 16 15 14 13 12 11 5 10 Kaynak: Bloomberg Son Gözlem: 13 Temmuz 2017 36
12.14 01.15 02.15 03.15 04.15 05.15 06.15 07.15 08.15 09.15 10.15 11.15 12.15 01.16 02.16 03.16 04.16 05.16 06.16 07.16 08.16 09.16 10.16 11.16 12.16 01.17 02.17 03.17 04.17 05.17 06.17 07.17 Tedbir ve teşviklerin etkisiyle kredilerde artış gözlenmiştir. 24 Kredi Büyümesi (KEA, Yıllık Yüzde Değişim) 21 18 Firma 19,5 17,8 15 12 Toplam 13,9 9 6 Bireysel 3 Kaynak: BDDK Son Gözlem: 7 Temmuz 2017 37
12.14 01.15 02.15 03.15 04.15 05.15 06.15 07.15 08.15 09.15 10.15 11.15 12.15 01.16 02.16 03.16 04.16 05.16 06.16 07.16 08.16 09.16 10.16 11.16 12.16 01.17 02.17 03.17 04.17 05.17 06.17 07.17 Aktif kalitesi korunmaktadır. 5,00 TGA Oranı Gelişmeleri (Yüzde) 4,50 4,00 3,50 Bireysel Toplam 3,83 3,00 2,50 Firma 3,14 2,92 2,00 Kaynak: BDDK Son Gözlem: 7 Temmuz 2017 38
01.15 02.15 03.15 04.15 05.15 06.15 07.15 08.15 09.15 10.15 11.15 12.15 01.16 02.16 03.16 04.16 05.16 06.16 07.16 08.16 09.16 10.16 11.16 12.16 01.17 02.17 03.17 04.17 05.17 17 Bankacılık sektörü kârlılığı ve sermaye yeterliliği artış eğilimindedir. Kârlılık ve SYR (Yüzde) 3,5 16 15 14 13 12 11 SYR Aktif Kârlılığı (Sağ E.) Özkaynak Kârlılığı 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 10 0,5 Kaynak: BDDK Son Gözlem: Mayıs 2017 39
Genel Değerlendirme Küresel ekonomiye dair büyüme tahminlerinin yukarı yönlü güncellenmesi ve düşük seviyelerini koruyan oynaklıklar risk iştahını desteklemektedir. Son dönemde açıklanan veriler iktisadi faaliyetteki toparlanmanın güçlendiğine işaret etmektedir. Son aylarda yaşanan maliyet yönlü gelişmeler ve gıda fiyatlarında beklenen kısmi düzeltmenin sınırlayıcı etkisine rağmen, fiyatlama davranışlarına dair riskler önemini korumaktadır. Finansal koşullar iktisadi faaliyeti destekleyici konumdadır. Merkez Bankası fiyat istikrarı temel amacı doğrultusunda elindeki bütün araçları kullanmaya devam edecektir. Enflasyon görünümünde belirgin bir iyileşme sağlanana kadar para politikasındaki sıkı duruş sürdürülecektir. 40
TÜRKİYE BANKALAR BİRLİĞİ SUNUMU Murat Çetinkaya Başkan 17 Temmuz 2017 Ankara