KARE DALGA VOLTAMETRİSİ VE UYGULAMALARI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KARE DALGA VOLTAMETRİSİ VE UYGULAMALARI Emre AYAZLI ANALİTİK KİMYA ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS DÖNEM PROJESİ DANIŞMAN Doç. Dr. Bengi USLU 2007 - ANKARA

KABUL VE ONAY ANKARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Analitik Kimya Tezsiz Yüksek Lisans Programı çerçevesinde yürütülmüş olan bu çalışma, aşağıdaki jüri tarafından Tezsiz Yüksek Lisans Dönem Ödevi olarak kabul edilmiştir. Dönem Ödevi Savunma Tarihi: 23/01/2007 Prof. Dr. Feyyaz Onur Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Jüri Başkanı Prof. Dr. Sedef Kır Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Prof. Dr. Sibel A. Özkan Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Doç. Dr. Bengi Uslu Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Doç. Dr. Nilgün G. Göğer Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi ii

İ Ç İ N D E K İ L E R SAYFA NO Kabul ve Onay İçindekiler Önsöz Kısaltmalar Şekiller Tablolar ii iii v vi vii ix 1. GİRİŞ 1 1.1. Voltamogramlar 3 1.1.1. Sınır Akımı 5 1.1.2. Göç Akımı 5 1.1.3. Yarı Dalga Potansiyeli 6 1.1.4. Artık Akım 6 1.1.5. Difüzyon Akımı 7 1.1.6. Difüzyon Kontrollü Sınır Akımı 9 1.2. Puls Teknikleri Teorisi 13 1.3. Kare Dalga Polarografisi Teorisi 15 2. GEREÇ VE YÖNTEM 18 2.1. Elektrokimyasal Analizör Kısımları 18 2.2. Kullanılan Elektrotlar 20 2.3. Deney Elektrotlarına Uygulanan Ön İşlemler 24 iii

SAYFA NO 2.4. Deney Hücreleri 26 2.5. Kullanılan Kimyasal Maddeler 27 2.6. Çözeltilerin Hazırlanması 28 2.6.1. Standart Maddenin Stok Çözeltisi 28 2.6.2. Destek Elektrolitleri 28 2.6.3. Tampon Çözeltiler ve Hazırlanışları 29 3.BULGULAR 30 3.1. Atorvastatin Kalsiyum Üzerindeki İncelemeler 30 3.1.1. ph 3,00 BR Tamponu İçerisinde Yapılan Çalışmalar 32 3.1.2. H 2 SO 4 İçerisinde Yapılan Çalışmalar 39 3.2 Kare Dalga Voltametrisinin Kullanım Alanları 44 4. TARTIŞMA 59 4.1. KDV Tekniğinin Diğer Voltametrik Tekniklerle Karşılaştırılması 59 4.2. Atorvastatin Kalsiyum un Elektroanalitik İncelenmesi 60 5. SONUÇ VE ÖNERİLER 63 ÖZET 65 SUMMARY 66 KAYNAKLAR 67 ÖZGEÇMİŞ 83 iv

ÖNSÖZ Yüksek Lisans eğitimim süresince beni yetiştiren, proje çalışmalarımın bilimsel esaslar dahilinde yürütülmesini sağlayan ve bu projenin hazırlanması sürecinde bana her konuda daima yardımcı olan hocam Doç. Dr. Bengi USLU ya, Proje çalışmalarım sırasında yardımını ve desteğini esirgemeyen Araş. Gör. Uzm. Ecz. Burcu DOĞAN a, Projenin yazım aşamasında yardımlarını gördüğüm eniştem Yrd. Doç. Dr. Ali Murat KILIÇ a, Her zaman yanımda olan ve bana her konuda destek veren eşim Seda AYAZLI ya, ve beni bu günlere getiren annem Cemile AYAZLI ile babam Abdurrahim AYAZLI ya çok teşekkür ederim. v

KISALTMALAR adskdv AC ACDE BRT DC (DA) DCE DKE DPV DTV DV KDASV KDKSV KDP KDV TAS UV YPSK YS : Adsorptif Sıyırma Kare Dalga Voltametrisi : Alternatif Akım : Asılı Civa Damla Elektrodu : Britton-Robinson Tamponu : Doğru Akım : Damlayan Civa Elektrodu : Doygun Kalomel Elektrot : Diferansiyel Puls Voltametrisi : Doğrusal Taramalı Voltametri : Dönüşümlü Voltametri : Kare Dalga Anodik Sıyırma Voltametrisi : Kare Dalga Katodik Sıyırma Voltametrisi : Kare Dalga Polarografisi : Kare Dalga Voltametrisi : Tayin Alt Sınırı : Ultraviyole : Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi : Yakalama Sınırı vi

ŞEKİLLER SAYFA NO Şekil 1.1. Yavaş potansiyel değişiminde katı elektrot voltamogramı.. 4 Şekil 1.2. 0,1 M HCl çözeltisi için bir artık akım eğrisi.. 7 Şekil 1.3. Cd +2 yönünden 5x10-4 M olan (A) 1 M HC1 çözeltisi için 8 polarogramlar (Sawyer ve Roberts, Jr. Experimental Electrochemistry for Chemist. NewYork:Wiley, 1974)... Şekil 1.4. Voltametride en çok kullanılan uyarma sinyalleri... 12 Şekil 1.5. Normal puls tekniğinde artan genlikteki pulsları içeren uygulama 14 potansiyelinin zamanla değişimi ve elde edilen polarogram... Şekil 1.6. Bir kare-dalga voltametrisinde uyarma sinyalinin oluşumu 16 Şekil 1.7. Kare dalga polarografisinde (a) damlayan civa elektroduna 17 uygulanan gerilim programı ve (b) elde edilen akım-gerilim eğrisi Şekil 2.1. BAS 100 W elektrokimyasal analizörün şeması.. 19 Şekil 2.2. Kullanılan deney elektrotları... 20 Şekil 2.3. BAS 100 W elektrokimyasal analizör deney hücresi.. 26 Şekil 2.4. Yaygın kullanılan mikroelektrot tipleri... 22 Şekil 3.1. Farklı ph değerlerinde 1x10-4 M (%10 metanollü ortam) atorvastatin 31 kalsiyuma ait voltamogramlar.. Şekil 3.2. ph 3,00 BR tamponu içerisinde (%10 metanollü ortamda) 1x10-4 M 32 atorvastatin kalsiyuma ait voltamogram.. Şekil 3.3. 1x10-4 M atorvastatin kalsiyumun ph 3,00 BR tamponu (%10 34 metanollü ortam) içerisinde 5-1000 mvs -1 tarama hızlarında elde edilen voltamogramlar Şekil 3.4. 1x10-4 M atorvastatin kalsiyumun ph 3,00 BR tamponu içerisinde 36 5-1000 mvs -1 tarama hızlarında elde edilen dönüşümlü voltamogramlara ait a) v 1/2 ip ve b) logv logi grafikleri. Şekil 3.5. ph 3,00 BRT içerisinde 1x10-4 M atorvastatin kalsiyuma ait bazı 37 derişimlerdeki voltamogramlar vii

SAYFA NO Şekil 3.6. 2x10-6 8x10-5 derişim aralığında atorvastatin kalsiyumun ph 3,00 BRT içerisinde (%10 metanol içeren) KDV tekniği ile elde edilen kalibrasyon grafiği Şekil 3.7. 0,1 M H 2 SO 4 (%10 metanol içeren) içerisinde 1x10-4 M atorvastatin kalsiyuma ait KD voltamogramı.. Şekil 3.8. 0,1 M H 2 SO 4 içerisindeki (%10 metanol içeren) farklı derişimlerdeki KD voltamogramları Şekil 3.9. 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında atorvastatin kalsiyumun 0,1 M H 2 SO 4 içerisinde (%10 metanollü) 1.pik için KDV tekniği ile elde edilen kalibrasyon grafiği. Şekil 3.10. 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında atorvastatin kalsiyumun 0,1 M H 2 SO 4 içerisinde (%10 metanol içerisinde) 2.pik için KDV tekniği ile elde edilen kalibrasyon grafiği. 39 40 41 42 44 viii

TABLOLAR SAYFA NO Tablo 2.1. Kullanılan standart madde.. 27 Tablo 2.2. Çözeltilerin hazırlanmasında kullanılan kimyasal maddeler.. 27 Tablo 3.1. 1x10-4 M atorvastatin kalsiyumun ph 3,00 BR tamponu içerisinde 33 5-1000 mvs -1 tarama hızlarında elde edilen potansiyel (Ep) ve akım (Ip) değerleri. Tablo 3.2. Atorvastatin kalsiyumun %10 metanol içeren ph 3,00 BRT 38 içerisinde elde edilen derişim pik akımı ilişkisine ait analiz sonuçları Tablo 3.3. Atorvastatin kalsiyumun 0,1 M H 2 SO 4 içerisinde (%10 metanol 42 içerisinde) 1.pik için derişim pik akımı ilişkisine ait analiz sonuçları... Tablo 3.4. Atorvastatin kalsiyumun 0,1 M H 2 SO 4 içerisinde (%10 metanol 43 içerisinde) 2.pik için elde edilen derişim pik akımı ilişkisine ait analiz sonuçları... ix

KARE DALGA VOLTAMETRİSİ VE UYGULAMALARI 1. GİRİŞ Voltametri, bir indikatör veya çalışma elektrodunun polarize olduğu şartlar altında, uygulanan potansiyelin bir fonksiyonu olarak akımın ölçülmesinden faydalanılarak analit hakkında bilgi edinilen bir grup elektroanalitik yöntemi kapsar. Yükseltgenebilen ve/veya indirgenebilen organik ve inorganik maddelerin çeşitli ortamlardaki çözeltilerinden uygun koşullarda elde edilen akım eğrilerinin (voltamogram) karakteristiklerini değerlendiren analiz tekniğidir. Tam derişim polarizasyonu şartları altında bir elektrokimyasal hücrede oluşan akımın ölçülmesi esasına dayanır. Voltametride kullanılan çalışma elektrotlarının, yüzey alanları çoğunlukla birkaç milimetrekare ve bazı uygulamalarda ise birkaç mikrometrekare veya daha küçük olmaktadır. Tarihsel olarak voltametri, Çekoslavak kimyacı Jaroslav Heyrovsky tarafından 1922 yılında voltametrinin özel bir tipi olan polarografiden geliştirilmiştir. Polarografi, diğer voltametri tiplerinden çalışma mikroelektrodu olarak damlayan civa elektrodu (DCE) kullanılması bakımından farklılık gösterir (Bockris ve ark., 1970; Yıldız ve Genç, 1993). 1

Voltametride kullanılan mikroelektrot iç çapı 0,03-0,05 mm olan cam bir kapiler borudan akarak büyüyen ve belli bir büyüklüğe geldiği zaman koparak düşen bir civa damlası ise yöntemin adı polarografi ve elde edilen akım-gerilim eğrisinin adı ise polarogramdır. Kullanılan elektrot katı elektrot veya asılı civa damla elektrot ise yöntemin adı voltametri olmakta, elde edilen akım-gerilim eğrisine ise voltamogram denilmektedir. İlaç analizlerinde kromatografik ve fotometrik yöntemlere alternatif yöntem olarak nitelendirilen modern voltametri bu yöntemlerle yarışmalı olmaktan çok onları tamamlayıcı niteliktedir. Ayrıca yöntemin yüksek performanslı sıvı kromatografisi (YPSK) ile birleştirilmesiyle, kompleks karışımların analizinde de başarıyla uygulanması sağlanmıştır (Wang, 1985a; Özkan ve ark., 1998). Voltametri ve polarografı ilaç analizlerinde ilk kez 1954 Çekoslovak farmakopesinde kullanılmıştır. Polarografi ile saf etkin maddenin yanında çok kompleks bir karışım olsa bile (çözünmeyen ilaç katkı maddeleri, serum yada plazmada bulunan endojen maddeler v.b.) aktif maddelerin analizi duyarlılıkla ve herhangi bir girişim olmaksızın yapılabilmektedir (Patriarche ve ark., 1979; Willard ve ark., 1981). Pek çok ilaç etkin maddesi ve vücutta bulunan fizyolojik aktif maddeler polarografik veya voltametrik yöntemlere cevap vermektedir. Bu yöntemlerin diğer analitik yöntemlere üstünlüğü ise; az miktarda maddenin analiz için yeterli olması, ucuz olmaları, kolay uygulanabilir olmaları, analitlerin ön saflaştırma işlemlerine fazla ihtiyaç olmaması, fazla çözücü gerektirmemeleri ve hassas birer yöntem olmalarıdır (Zuman ve Brezina, 1962; Kissinger ve Heineman, 1996). 2

1960' lı yılların ortalarında klasik voltametrik tekniklerde yapılan pek çok değişiklik, yöntemin duyarlılığını ve seçiciliğini büyük ölçüde arttırmış ve özellikle tıp, eczacılık, biyokimya ve çevre çalışmalarında yönteme geniş ve giderek artan bir uygulama alanı sağlanmıştır (Patriarche ve ark., 1979; Brezina ve Zuman, 1958; Özkan ve ark., 1997; Şentürk ve ark., 1996). Voltametrik ve polarografik yöntemlerin, eczacılık alanında ve klinik çalışmalarda dönüşümlü kullanılmasının nedeni düşük derişimlerde farmasötik analizlerin yapılabilmesi, numunelerin kolayca ve çok kısa bir sürede hazırlanabilmesi, analiz süresinin kısa olması, ortamda bulunan katkı maddelerinin veya safsızlıkların analiz sonucunu etkilememesi, bu tekniklerin ürün kalite kontrolünde kullanılabilmesine olanak sağlamaktadır (Doğan ve ark, 2005a; Doğan ve ark, 2005b). Tablet, kapsül, süspansiyon, şurup v.b. ilaç formülasyonlarının çözünmeyen kısımlarının veya katkı maddelerinin genelde elektroaktiviteleri bulunmadığı için herhangi bir ayırma işlemine gerek olmadan analizleri yapılabilmektedir. Ayrıca bu yöntemlerin diğer bir üstünlüğü de pahalı ve az miktardaki ilaçların analizinde de çok az miktarda numuneyle çalışma imkanı verdiği için kullanılabilmesidir (Brezina ve Zuman, 1958; Zuman ve Brezina, 1962). 1.1. Voltamogramlar Bu çalışma yönteminde genel prensip, elektrokimyasal hücrede bulunan, polarize olabilen bir çalışma elektrodu ile karşılaştırma elektrodu arasında değeri zamanla değiştirilen gerilim uyarma sinyali uygulanarak üç elektrotlu hücrelerde çalışma elektrodu ile yardımcı elektrot, iki elektrotlu hücrelerde ise çalışma elektrodu ile 3

karşılaştırma elektrodu arasındaki akımın ölçülmesine dayanır (Yıldız ve Genç, 1993; Bond, 1980). Uygulanan gerilimin ölçülen akım değerlerine karşı çizilen grafiğine "voltamogram" denir. Analizi yapılacak çözelti içindeki elektroaktif maddelerin yükseltgenebilme, indirgenebilme özelliklerine göre elektroliz tepkimesi, çalışma elektroduna ait gerilim aralığının belirli bir noktasında olur. Bu yüzden voltamogram, çözeltideki elektroaktif maddelerin nitel ve nicel özelliklerini yansıtır. Voltametride en çok kullanılan gerilim uyarma sinyallerinden biri, elektrokimyasal hücreye uygulanan gerilimin zamanın bir fonksiyonu olarak doğrusal biçimde arttığı Şekil l.l' de gösterilen bir doğrusal tarama olup, hücrede oluşan akım uygulanan gerilimin bir fonksiyonu olarak kaydedilir. Bu yönteme doğrusal taramalı voltametri denir (Yıldız ve Genç, 1993). AKIM, µa DİFÜZYON AKIMI ARTIK AKIM POTANSİYEL, V Şekil 1.1. Yavaş potansiyel değişiminde doğrusal taramalı voltamogram. 4

1.1.1. Sınır Akımı Doğrusal taramalı voltamogramlar genellikle voltametrik dalga adı verilen sigmoidal şekilli eğrilerdir. Dik artıştan sonra gelen sabit akıma "difüzyon kontrollü akım" veya "sınır akımı" (i 1 ) denir. Çünkü bu akım, analitin kütle aktarım işlemiyle elektrot yüzeyine taşınma hızındaki sınırlamadan kaynaklanır. Sınır akımları genellikle analitin derişimi ile doğru orantılıdır. Bu yüzden; İ 1 = k C A Burada; C A : Analit derişimi, k : Bir sabittir. Kantitatif doğrusal taramalı voltametri bu ilişkiye dayanır. Bunun dışında, hızlı bir şekilde sınır akımları elde etmek için çözelti veya mikroelektrot sürekli ve tekrarlanabilir bir hareket halinde olmalı ya da damlayan civa elektrot gibi bir damlayan elektrot kullanılmalıdır (Kılıç ve ark., 1997). 1.1.2. Göç Akımı Eğer incelenecek olan elektroaktif madde iyonik yapıda ise bu iyonlarla elektrot arasında elektrostatik etkileşim söz konusudur. Herhangi bir elektrostatik etkinin olmadığı koşullarda ölçülen sınır akımı ile bu koşullarda elde edilen sınır akımı arasındaki farka "göç akımı" denir. 5

Polarografıde elektroaktif türün göç akımı istenmediğinden ortama yüksek derişimde destek elektrolit eklenerek, incelenecek türün göç akımı önlenir. Bu durumda incelenecek türün taşıma sayısı minimuma düşürülerek elektrostatik göç elektroinaktif olan elektrolit tarafından sağlanır (Greef ve ark., 1990). 1.1.3. Yarı Dalga Potansiyeli Akımın, sınır akımının yarısına eşit olduğu potansiyele 'yarı dalga potansiyeli' denir ve E 1/2 sembolü ile gösterilir. Referans elektrot potansiyeline göre düzeltildikten sonra yarı dalga potansiyeli reaksiyonun potansiyeli ile yakından ilgilidir. Yarı dalga potansiyelleri bir çözeltideki bileşenlerin belirlenmesinde faydalıdır. 1.1.4. Artık Akım Elektrot ile elektroaktif madde reaksiyona girmeden önce küçük bir akım gözlenmektedir. Çözeltideki safsızlıklar ve elektriksel çift tabakanın yüklenmesi gibi nedenlerden oluşan bu akım büyüklüğüne artık akım denilir. Şekil 1.2' de O,l M HCl çözeltisi için bir artık akım eğrisi gözlenmektedir. Bu akımın iki sebebi vardır. Bunlardan birincisi, hemen hemen bütün çözeltilerde bulunan eser miktarlardaki safsızlıkların indirgenmesidir; bu safsızlıklar içinde az miktarda çözünmüş oksijen, damıtık sudan gelen ağır metal iyonları ve destek elektrolit olarak kullanılan tuzdaki safsızlıklar sayılabilir (Greef ve ark., 1990). 6

Ş Şekil 1.2. 0,1 M HCl çözeltisi için bir artık akım eğrisi. 1.1.5. Difüzyon Akımı Polarografıde dalga yüksekliğinin en önemli bileşeni difüzyon akımıdır. Polarografık şartlar dalga yüksekliğinin sadece difüzyon akımından dolayı olması için ayarlanır. Yani madde aktarımının sadece difüzyonla olması istenir. Plato bölgesinde elektroaktif tür elektrot yüzeyine gelir-gelmez indirgenir veya yükseltgenir. Bu durumda elektrot yüzeyinin hemen yanındaki tabakada derişimi sıfır olur. Elektrot yüzeyi ile ana çözelti arasında derişim farkı olacağından difüzyon kuvveti oluşur. Polarografide elektroaktif türün sadece bu derişim farkından dolayı elektrot yüzeyine gelmesi istenir. 7

Polarografideki tek kütle aktarım şekli difüzyondur. İşte bu sebepten polarografik sınır akımlarına genellikle "difüzyon akımları (İ d )" denir. Yani; akımın büyüklüğü, analitin damlayan civa elektrot yüzeyine sadece difüzyon hızı ile sınırlandığı zaman, polarografide gözlenen sınır akımıdır. Difüzyon akımı, analit derişimiyle orantılıdır. Şekil 1.3' de gösterildiği gibi difüzyon akımı; sınır akımı ile artık akımlar arasındaki farktır. Şekil 1.3. Cd +2 yönünden 5x10-4 M olan (A) 1 M HC1 çözeltisi için polarogramlar (Sawyer ve Roberts, Jr. Experimental Electrochemistry for Chemist. NewYork: Wiley, 1974). Genellikle sınır akımının şu akımlardan oluştuğu söylenebilir: İ d -difüzyon akımı, İ k -civa damlası etrafındaki çift tabakanın yüklenme veya boşalmasından oluşan kapasitif akımı, İ f -elektrottaki önceki elektrolitik proseslere bağlı Faraday akımı, İ m -elektroliz olabilen maddenin transfer sayısının yeterince büyük olması halinde ilettiği taşıma, İ a -çözelti-elektrot ortak yüzeyinde çözeltinin karıştırılmasında 8

indirgenebilir maddelerin adsorbsiyonundan ve diğer olaylardan meydana gelen akımdır. Böylece şu eşitlik yazılabilir; İ i = İ d + İ k + İ f + İ a + İ m 1.1.6. Difüzyon Kontrollü Sınır Akımı Eğer damlayan civa elektrotuna uygulanan potansiyel durgun çözeltide destek elektrolitli ortamda ve sınır akımı bölgesinde ise, elektrot yüzeyine ulaşan elektroaktif tür hemen indirgeniyorsa, sınır akımının difüzyon akımı tarafından kontrol edildiği söylenebilir. Sınır akımı bölgesinde uygulanan potansiyelde elektroaktif tür elektrot yüzeyine gelir-gelmez indirgeneceğinden, elektroaktif türün hemen elektrot yanındaki derişimi ile ana çözeltideki derişimi arasındaki fark çok büyük olacağından elektrot yüzeyine doğru difüzlenme olacaktır. Çözeltiden geçen akım elektrot yüzeyine difüzlenip, burada indirgenen madde miktarıyla orantılıdır. Bu koşullarda sınır akımı "difüzyon kontrollü sınır akımı" olarak adlandırılır (İ d ). Difüzyon akımı elektrot yüzeyinde derişim gradiyantı ile tayin edilir ve (δc/δx) x = 0 şeklinde gösterilir. Fick' in I. kanununa göre birim yüzeye difüzlenen madde miktarı; İ d = n F A D [ δc / δx ] x = 0 şeklindedir. Burada n-yük transfer basamağındaki elektron sayısı, F-Faraday sabiti, A-elektrot yüzey alanı, D-difüzyon katsayısıdır. 9

Doğrusal difüzyon için Fick' in II. Kanunu; [ δc / δt ] = D 6 2 C / 6X 2 şeklindedir. Elektrot yüzeyinde oluşan akım birim yüzeye gelen madde miktarı ile orantılıdır ve akım şöyle ifade edilir; İ d = n F A q ( 0,t ) Burada, (0,t)-elektrotun birim yüzeyine t anında gelen madde miktarıdır. Fick kanunlarında gösterilen diferansiyel denklemlerin büyüyen küresel elektrot için çözülüp, q değerinin de yerine konmasıyla aşağıdaki eşitlik elde edilir (Guliyeva, 2001); İ d = 0,732 n F ( C - C X=0 ) D 1/2 m 2/3 t 1/6 Burada; İ - damla ömrü sonundaki akım ( A ), n - aktarılan elektron sayısı ( mol, e ), F - Faraday sabiti ( C / eq ), C - ana çözeltideki elektroaktif türün derişimi ( mol / cm 3 ), C X=0 - elektrot yüzeyindeki elektroaktif türün derişimi ( mol / cm 3 ), D - difüzyon katsayısı ( cm 2 / s ), m - civanın akış hızı ( g / s ), t - damlama ömrü ( s ), Eşitlik polarogramın her bölgesinde geçerli olup, sınır akımı bölgesinde C X=0 sıfır olduğundan aşağıdaki eşitliğe indirgenir; İ d = 0,732 n F C D 1/2 m 2/3 t 1/6 10

Bu eşitlik İlkoviç eşitliği olarak bilinir. Buradaki akım, damla ömrünün sonundaki difüzyon akımıdır. Damla ömrü sabit bir değere sahipken damlanın büyümesi boyunca akım artar. Bu artış t 1/6 ile orantılıdır. Ortalama akım damla ömrünün sonundaki maksimum akımın 6/7' si kadardır. İlkoviç eşitliği ortalama akım için yazılırsa katsayı 0,627 olarak değişir; İ d = 0,627 n F C D 1/2 m 2/3 t 1/6 Eğer polarografi sisteminde kolon yüksekliği sabit tutularak civa akış hızı (m) ve damlama ömrü (t)' de sabit kalırsa deney sabit sıcaklıkta yapıldığında diferansiyel katsayısı da sabit kalacağından; İ d = k C C; ana çözeltideki elektroaktif türün derişimi olduğundan ve bu derişimle diffüzyon akımı doğru orantılı olarak arttığından polarografi kantitatif analizlerde kullanılabilmektedir. Voltametride, bir mikroelektrot içeren elektrokimyasal hücreye değiştirilebilir bir potansiyel "uyarma sinyali" uygulanır. Voltametride en çok kullanılan uyarma sinyallerinden dördü Şekil 1.4' de verilmiştir (Bond, 1980). 11

a. Doğrusal Taramalı Voltametri. b. Diferansiyel Puls Voltametri. c. Kare Dalga Voltametrisi. d. Dönüşümlü Voltametri. Şekil 1.4. Voltametride en çok kullanılan uyarma sinyalleri. 12

1.2. Puls Teknikleri Teorisi Doğru akım voltametrisi tekniği kinetik çalışmalarda önemli bir yer tutmaktadır. Bu teknikle birçok elementin yanı sıra, yükseltgenebilir veya indirgenebilir fonksiyonel grubu bulunan organik bileşiklerin de analizi yapılabilmektedir. Kare Dalga Voltametrisi (KDV), Kare Dalga Anodik Sıyırma Voltametrisi (KDASV), Kare Dalga Katodik Sıyırma Voltametrisi (KDKSV) gibi voltametrik teknikler oldukça ucuz cihazlarla yapılabilmekte ve eser elementler için oldukça düşük derişimde tayinlere imkan vermektedir. Normal puls polarografisi ile 1x10-7 M, Kare Dalga polarografisi ile 1x10-8 M' a kadar tayin yapılabilmektedir. 1960' larda, doğrusal taramalı polarografi (DTP), birçok laboratuvarda analitik bir araç olarak önemini kaybetti. Bunun en önemli sebebi, çok daha kullanışlı spektroskopik tekniklerin ortaya çıkmasının yanı sıra bu yöntemin yavaş, kullanımı zor ve en önemlisi tayin sınırının oldukça düşük olmasıydı. Bu sınırlamalar, puls yöntemleri ve daha önce bahsedilen elektrotların gelişmesiyle büyük ölçüde aşılmıştır. Puls polarografısi yöntemleri Barker tarafından geliştirilmiştir. Doğru akım (DC) polarografisinde hücreye sabit bir potansiyel uygulayıp oluşan akım ölçülürken puls polarografisinde potansiyel periyodik olarak kısa zaman aralıklarında uygulanmaktadır. Üç tür puls tekniği vardır; Normal puls tekniği, Diferansiyel puls tekniği, Kare Dalga puls tekniği. Normal puls tekniğinde zamanla genliği artan pulslar verir. Uygulanan potansiyel pulsları yaklaşık 40-60 s süreyle sınırlıdır, fakat pulslar arasındaki potansiyel daima başlangıç değerine döner. Damlayan civa elektrodunda elektrot 13

yüzeyi damlama süresinde değişmesine rağmen, pulslar daima damla sonunda uygulandığından sabit elektrot yüzeyi korunmuş olur. Akım ölçümü her puls süresinin sonuna doğru yapıldığından kapasitif akımın etkisi minimumdur. Burada elde edilen voltamogram/polarogram normal puls tekniğinde elde edilenler gibi dalga şeklindedir. Bunun sebebi ise plato bölgesindeki akımın i = 0 ile i = i d arasında değişmesi yani alternatif akımın sabit değerler almasıdır. Potansiyel bu bölgede DC potansiyeli ile pulsla verilen potansiyel arasında değiştiğinden ve uygulanan DC potansiyelinde indirgenme olmadığından akım sıfır ve i d değerleri arasında değişir. Şekil 1.5. Normal puls tekniğinde artan genlikteki pulsları içeren uygulama potansiyelinin zamanla değişimi ve elde edilen polarogram. Diferansiyel puls tekniğinde puls akımının ölçüldüğü referans düzey, puls uygulamasından önceki akımdır. Pulsun başlangıcından akımın ölçülmesine kadar geçen süre (örneğin 50 msn) içerisinde yük akımı çok küçük bir değere düşer. Kalan faradaik akım kısa bir zaman periyoduna entegre edilerek ölçülür ve fark doğru akım potansiyeline karşı grafiğe alınır. Elde edilen diferansiyel eğri pik şeklinde olup yüksekliği derişimle doğru orantılıdır. 14

1.3. Kare Dalga Polarografisi Teorisi Kare dalga polarografi son derece hızlı ve duyarlı olma üstünlüğü olan bir puls polarografi tekniğidir. Voltamogramın tamamı 10 ms den daha az sürede elde edilir. Damlayan civa elektrodu ile tarama, bir damla ömrünün son birkaç saniyesi içinde, yükleme akımı hemen hemen sabitken gerçekleştirilir. Kare Dalga voltametri asılı civa damla elektrodu ve kromatografik dedektörler ile kullanılmaktadır. Şekil 1.6.c de kare-dalga voltametride, 1.6.b deki puls un Şekil 1.6.a daki basamak sinyali üzerine bindirilmesiyle elde edilen uyarma sinyali görülmektedir. Basamaklı sinyalde her basamağın boyu ve puls periyodu da eşittir ve yaklaşık 5 ms civarındadır. Basamaklı sinyalin potansiyel basamağı ( E s ) genellikle 10 mv dur. Pulsun büyüklüğü 2E sw ise, genelde 50 mv dur. Sistemin bu şartlar altında çalıştırılması 200 Hz lik puls frekansına karşılık gelir ve bu durumda 1 V luk bir tarama 0,5 s de yapılır. Tersinir bir indirgenme reaksiyonunda bir pulsun boyutu, ileri tarama sırasında oluşan ürünün, geri tarama sırasında yükseltgenmesini sağlamaya yetecek kadar büyüktür. Böylece ileri puls bir katodik akımı (i 1 ), geri puls da bir anodik akımı (i 2 ) oluşturur. Genellikle voltamogramları elde etmek için bu akımların farkı ( i), grafiğe geçirilir. Bu fark derişimle doğru orantılıdır; pik potansiyeli de polarografik yarı-dalga potansiyeline karşılık gelir. Ölçüm son derece hızlı yapıldığından, birkaç voltametrik taramanın sinyal ortalaması alınarak analizin kesinliğini artırmak mümkündür. Kare dalga voltametrisinin tayin sınırları 10-7 ile 10-8 M arasındadır. 15

Şekil 1.6. Bir kare-dalga voltametrisinde uyarma sinyalinin oluşumu. (a) daki uyarma sinyali (b) deki puls taramasıyla (c) deki kare-dalga uyarma sinyalini verecek şekilde toplanıyor. Akım cevabı i, 1 potansiyelindeki akımdan 2 potansiyelindeki akımı çıkararak bulunur. 16

Kare Dalga polarografisi tekniğinde damlayan civa elektroduna uygulanan gerilim programı ve elde edilen akım gerilim eğrisi Şekil 1.7 de görülmektedir. Bu teknikte akım, pulsun pozitif ve negatif kısmının sonuna doğru iki kez ölçülmekte ve bunların farkı alınmaktadır. Şekil 1.7. Kare dalga polarografisinde (a) damlayan civa elektroduna uygulanan gerilim programı ve (b) elde edilen akım-gerilim eğrisi. Bu programda tüm gerilim taraması bir damla süresi içinde uygulanır. Bu teknik hem çok hızlı hem de en az diferansiyel puls polarografisi kadar duyarlıdır. Kare dalga polarografisinde akım ( i ) maks ( i ) maks = [ n F A D 1/2 C ] / [ π 1/2 ( t 1 t 2 ) ] eşitliği ile verilir ve derişimle doğru orantılıdır. Günümüzde birkaç firma kare dalga voltametri cihazlarını ticari olarak piyasaya sunmuştur. Bu tekniğin ilerde organik ve inorganik analizde büyük önem kazanacağı kesin gibidir. Ayrıca, kare dalga voltametrisinin yüksek performans sıvı kromotografisi dedektörü olarak kulanılabileceği düşünülmektedir. 17

2. GEREÇ VE YÖNTEM 2.1. Elektrokimyasal Analizör Kısımları Bütün deneylerde Bioanalytical System Inc.' nin BAS 100 W elektrokimyasal analizörü kullanılmıştır. Burada potansiyostat ve fonksiyon jeneratörü genel olarak polarograflarda olduğu gibi esas kısımlardır. Bilgisayar teknolojisi ile desteklenerek verim ve kullanım kolaylığı arttırılmıştır. Microsoft Windows ile uyumlu sistem yazılımı sayesinde cihazın kontrolü, veri toplanması ve bu verilerin değerlendirilmesi kolaylıkla yapılmaktadır (Şekil 2.1.). Bu cihaz, aşağıdaki tekniklerin kullanılmasına olanak sağlamaktadır. a) Dönüşümlü Voltametri, b) Doğrusal Taramalı Voltametri, c) Kronoamperometri, d) Kronokulometri, e) Normal Puls Voltametri ve Polarografisi, f) Diferansiyel Puls Voltametri ve Polarografisi, g) TAST Polarografisi, h) Barker Kare Dalga Voltametri ve Polarografisi, i) Osteryoung Kare Dalga Voltametri ve Polarografisi, j) Alternatif akım (AC) Voltametri ve Polarografisi, k) Faz Selektif AC Voltametri ve Polarografisi, l) 2. Harmoni AC Voltametri ve Polarografisi, m) Üçgen Dalga AC Voltametri ve Polarografisi, n) Diferansiyel Üçgen Dalga AC Voltametri ve Polarografisi, o) AC Direnci, p) Döner Disk Elektrotla DTV, 18

q) Hidrodinamik Modülasyon Voltametrisi, r) Barker Kare Dalga Sıyırma Voltametrisi, s) Diferansiyel Puls Sıyırma Voltametrisi, t) Doğrusal Taramalı Sıyırma Voltametrisi, u) Osteryoung Kare Dalga Sıyırma Voltametrisi, v) Elektrokapiler Eğri Ölçümleri Şekil 2.1. BAS 100 W elektrokimyasal analizörün şeması. 19

2.2. Kullanılan Elektrotlar Tüm deneylerde çalışma elektrodu olarak camsı karbon disk (MF 2013) elektrot kullanılmıştır. Bu elektrodun çapı 6 mm, yüzey alanı ise 28,27 mm 2 ' dir. Yardımcı elektrot olarak platin tel elektrot (MW - 1032) ve karşılaştırma elektrodu olarak da Ag/AgCl (MF 2052 BAS) elektrot kullanılmıştır. Bu elektrotların görünümü Şekil 2.2' de verilmiştir. Şekil 2.2. Kullanılan deney elektrotları. Camsı karbon diğer karbon yapılarından farklı fiziksel özellikler taşır. Yüzeyinde daha ufak gözenekler bulunur ve bu özelliğinden dolayı diğer karbon türlerine göre daha çok kullanılır. Yapılan pek çok çalışmada camsı karbon elektrottaki elektron transferinin metal elektrottakinden daha yavaş olduğu bulunmuştur. 20

Camsı karbon elektrot materyali ilk defa Yamada ve Sato tarafından 1962 yılında geliştirilmiştir. Bu araştırmalar, camsı karbon elektrodu inert bir gaz içerisinde fenol formaldehit reçinesini çok dikkatli bir şekilde ısıtma sonucunda elde etmişlerdir. Camsı karbon yapısının, rastgele yerleşmiş ve karışık aromatik şerit moleküllerinden oluştuğu saptanmıştır. Diğer katı elektrotlarda olduğu gibi camsı karbon elektrotla da aktivasyonu sağlamak ve tekrar edilebilir sonuçları elde edebilmek için çeşitli ön işlemler geliştirilmiştir. Elektron transferi açısından aktivasyon işleminin amacı, yüzey kirliliklerinin uzaklaşması, yüzeydeki fonksiyonel grupların oluşturulması, yüzey alanının büyütülmesi, serbest keskin uçların oluşturulması ve mikropartikül oluşumunun sağlanmasıdır. Yüzeydeki fonksiyonel guruplar yükseltgenme derecesine göre değişir, az oksitlenirse hidroksil, kuvvetli oksitlenirse karboksil veya kinolik yapılar oluşabilir (Pravda, 1998). Voltametrik çalışmalarda kullanılan mikroelektrotlar; platin, altın, rutenyum gibi inert metaller, pirolitik grafit ve camsı karbon, çinko oksit, iridyum oksit gibi yarı iletken elektrotlardır. Tel, levha, disk biçiminde olan katı elektrotların sabit, döner veya titreşen tipleri vardır (Bishop ve ark., 1984; Biryol ve ark., 1989; Panzer, 1972; Shearer ve ark., 1972). Bu iletken platin veya altın gibi bir inert metal; pirolitik grafit veya camsı karbon; kalay veya iridyum oksit gibi yan iletken; veya bir civa filmi ile kaplanmış bir metal olabilir (Tjaden ve ark., 1976; Özkan ve ark., 1998; Şentürk ve ark., 1998). Yaygın kullanılan bazı mikroelektrot tipleri Şekil 2.4' de gösterilmiştir. 21

a ) Disk elektrot, b ) Asılı civa damla elektrot, c) Damlayan civa elektrot. Şekil 2.4. Yaygın kullanılan mikroelektrot tipleri. Civa mikroelektrotlar bir kaç sebepten dolayı voltametride yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu sebepler; Nispeten büyük, negatif potansiyel aralığında çalışma olanağı sağlarlar. Oluşan yeni bir damla ile kolayca taze bir metalik yüzey oluşturulabilir. Taze bir yüzey hazırlanabilmesi, voltametride ölçülen akımların temizliğe ve düzensizliklerin olmamasına duyarlı oldukları için çok büyük önem arz etmektedir. Birçok metal iyonunun civa elektrot yüzeyinde indirgenmesi kimyasal reaksiyonları basitleştirir (Greef ve ark., 1990). 22

Katı elektrot yüzeyinin deneye hazırlanması tekrar edilebilirlik açısından büyük önem taşımaktadır. Deney süresince elektrot yüzeyine adsorblanmış veya birikmiş safsızlıklardan dolayı katı elektrotlar son derece düzensiz davranış gösterirler. Katı elektrotlarda, civa elektrotta olduğu gibi elektrot yüzeyinin yenilenmesi söz konusu olmadığından tekrar edilebilir sonuçların alınabilmesi için katı elektrotların yüzeyinin her ölçümden önce temizlenmesi gerekir. Ön işlem adı verilen bu işlemler her metal için kendine özgü olmaktadır (Wang ve Ark., 1985a; Fagan ve ark., Özkan ve Ark., 1994). Voltametride değişik tipte katı elektrotlar kullanılmaktadır. Soy metal elektrotlar, modifiye elektrotlar bunlardan sadece iki tanesidir. Yeni elektrot şekil ve tasarımı amacı ile geliştirilen modifiye elektrotlar, yeni yüzey temizleme teknikleri, elektroanaliz yöntemleri (puls dalga formları, adsorptif teknikler, sıyırma) sayesinde, farmasötik preparatlardaki ve vücut sıvılarındaki aktif bileşenler, safsızlıklar, ana ürünler ve metabolitler oldukça geniş tayin sınırlarıyla (~10-11 M) yüksek seçicilikte ve hızlı bir biçimde doğrudan analiz edilebilmektedirler (Wang ve ark., 1985b; Özkan ve ark., 1994). Katı elektrotların kullanıldığı voltametri, özellikle indirgenme olaylarına oranla az incelenmiş olan yükseltgenme tepkimelerindeki rolü ile biyoloji alanında ve dolayısıyla fizyolojik önemi olan pek çok bileşiğin farmakolojik etki mekanizmalarının açıklanmasında başarıyla kullanılmaktadır. Bu amaçla geliştirilen ultramikroelektrotlar canlı organizmada invivo çalışmaların yapılmasına olanak sağlamaktadırlar (Lane ve ark., 1976; Tunçel ve ark., 1984). Son yıllarda boyutları daha önce anlatılan mikroelektrotların boyutlarının onda biri veya daha küçük olan mikroelektrotlarla birçok voltametrik çalışma yapılmıştır. Bu ince elektrotların elektrokimyasal davranışları klasik mikroelektrotlardan önemli ölçüde farklıdır ve bazı analitik uygulamalarda üstünlükleri olduğu görülmüştür. Bu tip elektrotlar, onları klasik mikroelektrotlardan ayırt etmek için mikroskopik elektrotlar veya ultramikroelektrotlar olarak 23

adlandırılırlar. Bu elektrotların boyutları genellikle yaklaşık 20 mikrometreden daha küçüktür ve bazen bir mikrometrenin onda biri kadar olabilir. Bu minyatür mikroelektrotların şekli birkaç çeşittir. En yaygın tipi ince bir kapiler boru içine 5 mikrometre çapında bir karbon fiberin veya 0,3-20 mikron metre boyutlarına sahip altın veya platin telin yerleştirilip kapatılması ile oluşturulan bir düzlemsel elektrottur; elektrot yapılırken fiber veya teller daha sonra borunun uçları ile birlikte düz bir şekilde kesilir. Telin küçük bir kısmının kapiler borunun ucundan çıktığı silindirik elektrotlar da kullanılır. Ayrıca bu elektrotların birkaç başka tipi da bulunmaktadır. Genellikle, ultramikroelektrotların kullanıldığı voltametri diğerlerine nispeten daha basit bir yapıya sahiptir. Çünkü bir üçlü elektrot sistemini kullanmak gerekmez. Referans elektrodun gerekmemesinin sebebi, akımların çok küçük (pikoampernanoamper aralığında) olması ve böylece oluşan IR düşüşünün mikroamper büyüklüğündeki akımlarla çalışıldığında gözlenen şekilde voltametrik dalgaların bozulmasına yol açmamasıdır (Bond, 1980). Mikroskobik mikroelektrotların kullanılmasına gösterilen ilk ilginin sebeplerinden birisi, memelilerin beyinlerindeki gibi canlıların iç organlarında oluşan kimyasal olayları incelemek arzusuydu. Organın işlevinde önemli bir değişikliğe yol açmayacak kadar küçük elektrotların kullanılması, bu amaç için uygun olabilirdi. 2.3. Deney Elektrotlarına Uygulanan Ön İşlemler Elektro yükseltgenme olayları, elektro indirgenme olaylarına oranla daha az incelenmiştir. Bunun nedeni polarografide damlayan civanın daima yenilenerek 24

temiz bir yüzey sağlaması ve bu nedenle de tekrar edilebilir sonuçlar elde edilebilmesidir. Ancak bu elektrot pozitif potansiyellerde yükseltgendiği için elektro yükseltgenme olaylarının incelenmesi için uygun değildir. Katı elektrotlar elektro yükseltgenme de kullanılabilmelerine karşın yüzey, adsorplanabilen maddelerle kaplandığından veya elektrotların kendileri yükseltgendiklerinden ve oksitle kaplandıklarından tekrar edilebilirliğin sağlanması için her deneyden önce aynı yüzey halinin oluşturulması gerekmektedir. Bu işleme ön işlem denilmektedir. Ön işlem hem elektrotun cinsine, hem deney çözeltisinin bileşimine bağlıdır. Kimyasal (Adams, 1958; Eggretsen ve Weiss, 1956; Fagan ve ark., 1985; Hershenhard ve ark., 1984; Kabasakalian ve Mc Glotten, 1958), elektrokimyasal (Ferret ve Philips, 1985; Dermiş ve Biryol, 1990; Özkan ve ark., 1994) ve hem kimyasal hem de elektrokimyasal (Kolthoff ve Tanaka, 1954; Biryol ve ark., 1989; Özkan ve ark., 1994) yada mekanik (Yılmaz S. ve ark., 2001; Özkan ve Uslu, 2002; Uslu ve Özkan, 2002; Demircigil ve ark., 2003; Özkan ve ark., 2003; Doğan ve ark., 2004; Uslu ve Özkan, 2004; Doğan ve ark., 2005a; Doğan ve ark., 2005b; Uslu ve ark., 2006) ön işlemler olabilir. Tekrar edilebilir elektrot yüzeyi oluşturabilmek amacıyla camsı karbon disk çalışma elektroduna basit bir ön işlem uygulanmıştır. Bu elektrot için özel yapılmış yumuşak bir parlatma malzemesi üzerine az miktarda alüminyum oksit (Al 2 O 3 ) tozu konup, distile suyla ıslatılarak elektrot yüzeyi dairesel hareketlerle parlatılmıştır. En iyi tekrar edilebilirliği sağlamak için tüm bu ön işlem değişik sayılarda tekrar edilerek en uygun parlatma sayısı saptanmıştır. Ön işlem yapıldıktan sonra parlatılan elektrot distile suyla yıkandıktan sonra temiz bir kurutma kağıdı ile kurulanıp deney hücresine alınmıştır. Platin tel yardımcı elektrot ile Ag/AgCl referans elektrot ise her deney sonrasında, deney hücresinden çıkarılarak distile suyla yıkanıp, kurutma kağıdı ile kurutularak deney hücresine yerleştirilmiştir. 25

2.4. Deney Hücreleri Yapılan tüm deneylerde BAS 100 W elektrokimyasal analizöre ait özel olarak üretilmiş olan ve Şekil 2.3.' de görülen deney hücresi kullanılmıştır. Bu sistem 2000 mvs -1 hıza kadar olan gerilim tarama hızlarını yapabilmektedir. Cihaz; Gateway 2000 markalı Pentium 166 işlemcili, Windows 95 işletim sistemiyle çalışan bir bilgisayarla koordineli kullanılmaktadır. Şekil 2.3. BAS 100 W elektrokimyasal analizör deney hücresi. 26

2.5. Kullanılan Kimyasal Maddeler Yapılan deneylerde kullanılan kimyasal maddelerden ileri gelebilecek safsızlıkların deney sonuçlarına yansımaması için kromatografik ve/veya analitik saflıkta kimyasal maddeler kullanılmıştır (Tablo 2.1. ve Tablo 2.2.). Tablo 2.1. Kullanılan standart madde. Standart Madde Adı Atorvastatin kalsiyum Temin Edilen Firma Adı Aset İlaç San. ve Tic. A.Ş. Tablo 2.2. Çözeltilerin hazırlanmasında kullanılan kimyasal maddeler. Kimyasal Maddenin Adı Sülfürik asit Sodyum hidroksit Borik asit Fosforik asit Glasiyel asetik asit Metanol Sodyum dihidrojen fosfat Disodyum hidrojen fosfat Alüminyum oksit Üretici Firma Adı Merck Merck Merck Merck Merck Merck Merck Merck Merck 27

2.6. Çözeltilerin Hazırlanması 2.6.1. Standart Maddenin Stok Çözeltisi Deneylerde kullanılan atorvastatin kalsiyumdan gerekli olan miktar hassas şekilde tartılıp, metanol içerisinde 10-2 M veya 10-3 M derişimde olacak şekilde stok çözelti hazırlanmıştır. Hazırlanan değişik derişimlerde ve değişik destek elektrolitleri içerisindeki atorvastatin çözeltilerinde % 10 metanol oranı sürekli sabit tutulmuştur. 2.6.2. Destek Elektrolitleri Elektrokimyasal olaylarda elektroaktif olan maddenin elektrot yüzeyine taşınma basamaklarının aynı anda olmaması olayı basitleştirmektir. Bu taşıma sistemleri arasında engellenmesi en kolay olanı göç (migrasyon) olayıdır. Bunun için çalışılan ortama kolayca iyonlaşan bir tuz, elektrokimyasal özellikleri incelenen maddeninkinden çok daha yüksek derişimlerde ilave edilir. Bu tuza ya da bu tuzu içeren çözeltiye "destek elektroliti" adı verilir. Destek elektrolitinin derişimi incelenen maddenin derişiminden 100 kat daha fazla olmalıdır. Miktar tayini çalışmalarında ve kinetik incelemelerde analizi yapılacak maddeleri kolayca çözebilen, uygun ph aralığı sağlayan ve oldukça düşük akım veren çözeltiler destek elektroliti olarak seçilmiştir. Deneylerde destek elektroliti olarak %10 sabit metanollü ortamda 0,1 M H 2 SO 4 ; 0,2 M H 2 SO 4 ; 0,3 M H 2 SO 4 ; 0,5 M H 2 SO 4 ile değişik yapıda asidik ve bazik tampon çözeltileri kullanılmıştır. 28

2.6.3. Tampon Çözeltiler ve Hazırlanışları Deneylerde tampon çözelti olarak sülfürik asit, asetat, fosfat ve Britton-Robinson tamponları kullanılmıştır. Asetat tamponu için l M asetik asit çözeltisi hazırlanmış ve 5 M NaOH ile istenen ph değerlerine ayarlanmıştır. Bu tamponla ph 3,5-5,63 aralığında çalışılmıştır. Fosfat tamponu için 0,2 M H 3 PO 4, NaH 2 PO 4.2H 2 O, Na 2 HPO 4 ve Na 3 PO 4 çözeltileri hazırlanmış ve istenen ph' a uygun konjuge baz çözeltileri ile ayarlanmıştır. Bu tamponla ph 2,0 12,0 aralığındaki belli ph değerlerinde çalışılmıştır. Britton-Robinson tamponu için 0,04 M H 3 BO 3, 0,04 M H 3 PO 4 ve 0,04 M CH 3 COOH içeren 1000 ml çözelti bidistile su kullanılarak hazırlanmış ve 5,0 M NaOH çözeltisi ile istenen ph değerine ayarlanmıştır. Bu tamponla ph 2,10-12,06 aralığında çalışılmıştır. 29

3.BULGULAR 3.1. Atorvastatin Kalsiyum Üzerindeki İncelemeler Proje maddesi olarak seçilen atorvastatin kalsiyum üzerinde KDV (kare dalga voltametrisi) tekniği kullanılarak farklı ortam ve ph değerlerinde çalışmalar yapılmıştır. BAS 100 W elektrokimyasal analizörü, camsı karbon disk (MF 2013) çalışma elektrodu, platin tel (MW 1032) yardımcı elektrot ve Ag/AgCl referans (MF 2052) elektrodu deneysel çalışmaların tümünde kullanılmıştır. KDV tekniği ile miktar tayini için en uygun ortamı seçebilmek amacıyla farklı destek elektrolitleri, tampon çözeltiler ve farklı ph ortamları içerisinde atorvastatin kalsiyumun yükseltgenme yönündeki elektrokimyasal davranışı incelenmiştir. Yapılan çalışmada atorvastatin kalsiyumun farklı ph değerlerindeki elektroyükseltgenme yönündeki davranışlarını incelemek için destek elektroliti olarak 0,1 M H 2 SO 4, ph 2,00-12,00 arasındaki Britton-Robinson (BR) tamponları, ph 2,00-12,00 arasındaki fosfat tamponları ve ph 3,50-5,63 arasındaki asetat tamponları kullanılmıştır. Deneylerde analitik amaçlar için en uygun ortam olarak 0,1 M H 2 SO 4 ve ph 3,00 BR tamponu bulunmuştur. 30

Şekil 3.1 de farklı ph değerlerindeki atorvastatin kalsiyuma ait kare dalga voltamogramları gösterilmiştir. Şekil 3.1. Farklı ph değerlerinde 1x10-4 M (%10 metanollü ortam) atorvastatin kalsiyuma ait voltamogramlar; a) 0,1 M H 2 SO 4 b) ph 4,50 asetat tamponu c) ph 3,00 BR tamponu d) ph 5,07 BR tamponu e) ph 7,00 BR tamponu f) ph 9,00 BR tamponu g) ph 12,00 BR tamponu h) ph 4,03 fosfat tamponu ı) ph 7,00 fosfat tamponu ile elde edilen voltamogramlar. 31

3.1.1. ph 3,00 BR Tamponu İçerisinde Yapılan Çalışmalar Atorvastatin kalsiyumun elektro-yükseltgenme davranışı ph 3,00 BR tamponu içerisinde KDV tekniği ile incelenmiş ve %10 metanollü ortamda çalışılmıştır. Bu ortamda maddenin +1,05 V da belirgin bir pik ve +1,38 V da bir dalga verdiği bulunmuştur (Şekil 3.2). Şekil 3.2. ph 3,00 BR tamponu içerisinde (%10 metanollü ortamda) 1x10-4 M atorvastatin kalsiyuma ait voltamogram. Atorvastatin kalsiyumun reaksiyon mekanizmasını aydınlatabilmek amacıyla bu ortamda hız deneyleri de yapılmıştır. 1x10-4 M atorvastatin kalsiyum için 5-1000 mvs -1 aralığında dönüşümlü voltametri tekniği ile elde edilen voltamogramları 32

incelendiğinde hızın akım ile doğrusal olarak arttığı ve potansiyelin 147 mv kaydığı saptanmıştır. Bu deneylerden elde edilen veriler Tablo 3.1 de görülmektedir. Deneylere ait voltamogramlar ise Şekil 3.3 de verilmiştir. Tablo 3.1. 1x10-4 M atorvastatin kalsiyumun ph 3,00 BR tamponu içerisinde 5-1000 mvs -1 tarama hızlarında elde edilen potansiyel (Ep) ve akım (Ip) değerleri Tarama Hızı ( mvs -1 ) v 1/2 Ip (µa) Ep (mv) Log v Log Ip 5 2,24 0,821 1015 0,70-0,086 10 3,16 1,249 1029 1,00 0,097 25 5,00 2,541 1071 1,40 0,405 50 7,07 3,670 1081 1,70 0,565 100 10,00 5,279 1096 2,00 0,723 250 15,81 11,660 1132 2,40 1,067 500 22,36 20,110 1154 2,70 1,303 750 27,39 22,170 1144 2,88 1,346 1000 31,62 31,300 1162 3,00 1,495 33

Şekil 3.3. 1x10-4 M atorvastatin kalsiyumun ph 3,00 BR tamponu (%10 metanollü ortam) içerisinde 5-1000 mvs -1 tarama hızlarında elde edilen voltamogramlar a) 1000 mvs -1 ; b) 750 mvs -1 ; c) 500 mvs -1 ; d) 250 mvs -1 ; e) 100 mvs -1 ; f) 75 mvs -1 ; g) 50 mvs -1 ; h) 25 mvs -1 ; ı) 10 mvs -1 ; i) 5 mvs -1 Elde edilen voltamogramlarda katodik yönde geri dönüş pikinin veya dalgasının olmaması ve hızla birlikte pik potansiyelinin kayması reaksiyonun geri dönüşümsüz olduğunu göstermektedir. 34

Akımın hızın karekökü ile doğrusal olarak değiştiği 5-1000 mvs -1 tarama hızlarında gerekli hesaplamalar yapıldığı zaman doğru denklemi; İp (µa) = 0,9961 v 1/2 (mvs -1 ) 2,8183 (r = 0,990 ; n = 9) olarak bulunmuştur. Elde edilen bu doğrusallık bize reaksiyonun difüzyon kontrollü olduğunu göstermektedir (Şekil 3.4.a). Aynı hız aralığındaki logv - logi grafiği (Şekil 3.4.b) ve aşağıdaki denklem incelenince eğim değerinin 0,68 olması reaksiyonun difüzyon kontrollü olduğunu ancak adsorpsiyonun da etkisinde kaldığını göstermektedir (Laviron, 1980; Greef ve ark., 1990). Saf difüzyon kontrollü olduğu zaman ve çözeltinin bu madde için ideal olduğu durumlarda eğim 0,5; saf adsorpsiyon kontrollü olduğu zaman ve kullanılan elektrodun o olay için ideal olduğu durumlarda 1 olur (Laviron, 1980). Elde edilen doğru denklemi; Logİp(µA) = 0,6813 logv(mvs -1 ) 0,5803 (r = 0,998; n = 9) 35

Log İp, µa İp, µa Log v, mvs -1 Şekil 3.4. 1x10-4 M atorvastatin kalsiyumun ph 3,00 BR tamponu içerisinde 5-1000 mvs -1 tarama hızlarında elde edilen dönüşümlü voltamogramlara ait a) İp-v 1/2 ve b) Logİp-logv grafikleri. ph 3,00 BRT içerisinde 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında 25 mvs -1 tarama hızı ile elde edilen KDV eğrilerinden bazı seçilmiş derişimler Şekil 3.5 de verilmiştir. 36

a AKIM, µa b c d e POTANSİYEL, V Şekil 3.5. ph 3,00 BRT içerisinde atorvastatin kalsiyuma ait bazı derişimlerdeki voltamogramlar a) ph 3,00 BRT (destek) b) 2x10-5 M c) 4x10-5 M d) 6x10-5 M e) 8x10-5 M Atorvastatin kalsiyum derişimlerinin pik akımı üzerine etkisi optimum koşul olarak %10 metanol ve ph 3,00 BRT içeren ortamda KDV tekniği kullanılarak incelenmiştir. Tablo 3.2 de atorvastatin derişimleri (C) ve KDV tekniği için +1.05 V da bunlara karşılık gelen pik akımı değerleri (Ip) verilmiştir. Bu değerlere göre 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında, derişim pik akımı arasında r = 0,998 korelasyon katsayısı ile Ip (µa) = 4,17x10 4 C(M) + 0,170 eşitliğine uyan doğrusal bir ilişki bulunmaktadır (Şekil 3.6). 37

Tablo 3.2. Atorvastatin kalsiyumun %10 metanol içeren ph 3,00 BRT içerisinde elde edilen derişim pik akımı ilişkisine ait analiz sonuçları Derişim (M) Pik akımı (µa) 2 x 10-6 0,189 4 x 10-6 0,266 6 x 10-6 0,534 1 x 10-5 0,650 2 x 10-5 1,126 4 x 10-5 1,840 6 x 10-5 2,708 8 x 10-5 3,451 38

Şekil 3.6. 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında atorvastatin kalsiyumun ph 3,00 BRT içerisinde (%10 metanol içeren) KDV tekniği ile elde edilen kalibrasyon grafiği. 3.1.2. H 2 SO 4 İçerisinde Yapılan Çalışmalar Atorvastatin kalsiyumun elektro-yükseltgenme davranışı 0,1 M H 2 SO 4 içerisinde KDV tekniği ile incelenmiş ve %10 metanollü ortamda çalışılmıştır. Bu ortamda maddenin +1,00 V ve +1,40 V da iki belirgin pik verdiği gözlenmiştir (Şekil 3.7). 39

AKIM, µa POTANSİYEL, V Şekil 3.7. 0,1 M H 2 SO 4 (%10 metanol içeren) içerisinde 1x10-4 atorvastatin kalsiyuma ait KD voltamogramı. M 0,1 M H 2 SO 4 içerisinde 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında KDV eğrilerinden bazı seçilmiş derişimler Şekil 3.8 de verilmiştir. 40

a b AKIM, µa b c c d d e e POTANSİYEL, V Şekil 3.8. 0,1 M H 2 SO 4 içerisindeki (%10 metanol içeren) farklı derişimlerdeki KD voltamogramları a) destek b) 2x10-5 M c) 4x10-5 M d) 6x10-5 M e) 8x10-5 M Tablo 3.3 de atorvastatin kalsiyum derişimleri (C) ve +1,00 V da 1. pik (daha az pozitif potansiyeldeki pik) bunlara karşılık gelen pik akım değerleri (Ip) verilmiştir. Bu değerlere göre 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında r = 0,999 korelasyon katsayısı ile Ip (µa) = 8,69x10 4 C(M) 0,07 eşitliğine uyan doğrusal bir ilişki bulunmaktadır (Şekil 3.9). 41

Tablo 3.3. Atorvastatin kalsiyumun 0,1 M H 2 SO 4 içerisinde (%10 metanol içerisinde) 1. pik için derişim pik akımı ilişkisine ait analiz sonuçları. Derişim (M) Pik akımı (µa) 2 x 10-6 0,085 4 x 10-6 0,113 6 x 10-6 0,544 8 x 10-6 0,572 1 x 10-5 0,960 2 x 10-5 1,620 4 x 10-5 3,448 6 x 10-5 5,225 8 x 10-5 6,802 Şekil 3.9. 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında atorvastatin kalsiyumun 0,1 M H 2 SO 4 içerisinde (%10 metanollü) 1. pik için KDV tekniği ile elde edilen kalibrasyon grafiği. 42

Tablo 3.4 de ise atorvastatin kalsiyum derişimleri ve +1,4 V da 2. pik e (daha pozitif potansiyeldeki pik) karşılık gelen pik akım değerleri (Ip) verilmiştir.bu değerlere göre 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında r = 0,999 korelasyon katsayısı ile Ip (µa) = 6,70x10 4 C(M) + 0,246 eşitliğine uyan doğrusal bir ilişki bulunmaktadır (Şekil 3.10). Tablo 3.4. Atorvastatin kalsiyumun 0,1 M H 2 SO 4 içerisinde (%10 metanol içerisinde) 2. pik için elde edilen derişim pik akımı ilişkisine ait analiz sonuçları. Derişim(M) Pik akımı (µa) 2 x 10-6 0,383 4 x 10-6 0,560 6 x 10-6 0,716 8 x 10-6 0,721 1 x 10-5 0,949 2 x 10-5 1,491 4 x 10-5 2,880 6 x 10-5 4,317 8 x 10-5 5,611 43

Şekil 3.10. 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında atorvastatin kalsiyumun 0,1 M H 2 SO 4 içerisinde (%10 metanol içerisinde) 2. pik için KDV tekniği ile elde edilen kalibrasyon grafiği. Bu sonuçlara dayanarak camsı karbon elektrot ve KDV tekniği kullanılarak atorvastatin kalsiyumun ticari tabletlerden miktar tayininin yapılabileceğine karar verilmiştir. 3.2 Kare Dalga Voltametrisinin Kullanım Alanları Voltametrik yöntemlerin günümüzde yüksek duyarlılığı, kolaylığı ve seçiciliğinden dolayı çok sayıda kulanım alanı vardır. Temel olarak en önemli kullanım alanları 44

kantitatif olarak madde miktarı tayinidir. Bu nedenle özellikle klinik amaçla kullanımları çok yaygındır. Fdez ve ark., (1996) yaptıkları çalışmada antihipertansif bir ilaç olan Doksazosin in voltametrik davranışını incelemişlerdir. Kare dalga polarografisi (KDP) ve diferansiyel puls polarografisi (DPP) olmak üzere iki yöntem kullanılmıştır. Söz konusu yöntemlerde civa elektrot kullanılmıştır. Her iki yöntemde de sırasıyla 1,33 ve 1,41 V ta polarografik pik gözlenmiştir. İndirgenme mekanizmasını incelemek amacıyla çeşitli elektroanalitik teknikler kullanılmıştır. Sonuç olarak sistemin geri dönüşümsüz ve adsorpsiyon kontrollu olduğu bulunmuştur. Yakalama sınırı 6,4x10-10 M (KDP) ve 2,2x10-11 M (DPP) olarak bulunmuştur. Camacho ve ark., (1997) çalışmalarında geri dönüşümlü yük transfer reaksiyonunun mekanizmasını incelemişlerdir. Asılı civa damla elektrotta dönüşümlü voltametri (DV), sıyırma dönüşümlü voltametrisi (SDV), dönüşümlü kare dalga voltametrisi (DKDV) ve dönüşümlü sıyırma kare dalga voltametrisi (DSKDV) yöntemlerini kullanmışlardır. Garrido ve ark., (1998) pirinç ve tahıl ürünlerini arıtmak amacıyla kullanılan bentazonun tayini için kare dalga voltametri (KDV), dönüşümlü voltametri (DV) ve diferansiyel puls voltametri (DPV) tekniklerini kullanmışlar. Aktif bir bileşen olan bentazonun elektrokimyasal yükseltgenmesini de incelemişler. Gerekli optimizasyon çalışmaları yapılmış ve tayin alt sınırı 10-5 M olarak elde edilmiştir. Moretto ve ark., (1999) Metilcivanın Nafion kaplı camsı karbon elektrotta voltametrik davranışını incelemişlerdir. Modifiye elektrot kullanılarak daha büyük pik akımları elde edilmiştir. Diferansiyel puls voltametrisi ve Osteryoung kare dalga 45

voltametrisi gibi puls tekniklerinin uygulanması ve optimizasyonu Nafion kaplı elektrotların mikromolar seviyede metilciva tayininde kullanılmasının mümkün olduğunu göstermiştir. Tomschik ve ark., (1999) kare dalga ve dönüşümlü voltametri kullanılarak tek sarmal (ss)pna (peptit nükleik asit) ve DNA desimerleri ve pentadesimerlerinin civa ve karbon elektrotta indirgenmesini ve yükseltgenmesini araştırmişlar. ssdna ve sspna oligomerlerinin asılı civa damlalı elektrotta indirgenme ve yükseltgenme akımları birbirleriyle uyumlu bulunmuştur. sspna da elde edilen pik potansiyelleri DNA ile kıyaslandığında daha negatif olmaktatır. sspna ve ssdna sinyallerinin farklılığı bu bileşiklerin farklı adsorpsiyon özellikleriyle açıklanabilmiştir. 5 dakikalık birikme süresinde sspna tayin sınırı 5 ng/l nin altında bulunmuştur. Garay ve Solis, (1999) 2 elektronlu yarı geri dönüşümlü redoks tepkimesinde kare dalga voltametri üzerine reaktant adsorpsiyonunun etkisini deneysel ve teorik olarak analiz etmişlerdir. Pik akım potansiyel profilleri ve karakteristikleri Cd-oksin kompleksleri için farklı ph larda ve adsorpsiyon potansiyellerinde analiz edilmiştir. Hız sabitleri ph 6.4, 7.8 ve 11 de sırasıyla ks = 6, 1.3 ve 0.4 s -1 olarak bulunmuştur. Anh ve Sharp, (1999) seyreltik çözeltilerdeki siyanür derişimini dönen gümüş elektrot yüzeyi üzerinde eş zamanlı Ag 2 S ve AgCN çökelmesiyle ölçmüşlerdir. Örneklerde sülfit bulunmayan durumlarda hiçbir AgCN çökelmesi gözlenmemiştir. Bunu takiben hem puls voltametri hem de kare dalga voltametri ile katodik sıyırma işlemi uygulanmıştır. Bu iki yöntemdeki siyanür tayin sınırları sırasıyla 0,35 ve 1,2 µm olarak bulunmuştur. Hu ve ark., (2000) 2C 12 N + PA - dan yapılan kararlı filmlerin pirolitik grafit elektrot ve doymuş kalomel elektrotta elektrokimyasal indirgenmesini ve 46

yükseltgenmesini araştırmışlardır. Kare dalga voltametri, dönüşümlü voltametri ve diferansiyel voltametri yöntemlerini uygulamışlar. Bu çalışmada ph 5,5 tampon çözeltisini kullanmışlardır. Yılmaz ve ark., (2001) tarafından etodolak ın farmasötikler ve insan serumundan kare dalga ve diferansiyel puls voltametrisi kullanılarak tayini amacıyla yapılan araştırmada; Etodolak ın anodik yükseltgenmesi ve camsı karbon elektrotta voltametrik analizi gerçekleştirilmiştir. Etodolak ın tayini için gerekli koşulların optimize edilmesi amacıyla çeşitli parametreler test edilmiştir. Akım ve potansiyellerin ph ya bağlılıkları, derişim, tarama hızı, tamponun yapısı gibi koşullar üzerindeki değişiklikler incelenmiştir. Analitik amaçlar için kullanılacak pik ph = 2,15 BR tamponunda elde edilmiştir. Kare dalga voltametrisi kullanılarak 6x10-6 8x10-5 M, diferansiyel puls voltametrisi kullanılarak 2x10-6 8x10-5 M aralığında doğrusallık elde edilmiştir. Yakalama sınırı kare dalga voltametrisi için 1,1x10-6 M, diferansiyel puls voltametrisi için 6,8x10-7 M olarak bulunmuştur. Bütün bunlara dayanarak tabletlerdeki ve insan serumundaki etodolak ın saptanması için basit, hızlı, selektif ve hassas iki yöntem geliştirilmiştir. Diaz-Cruz ve ark., (2001) fare nitelikli MT1 ın C-terminal peptidik parçasının Lys Cys Thr Cys Cys Ala {56 61} kompleks özellikleri elektrokimyasal çalışmalarla kadmiyum ve çinko varlığında ph = 8 de gerçekleştirdi. Yüksek çözünürlüğe sahip bir puls tekniği olan kare dalga voltametri (KDV) yöntemi kullanılarak üst üste gelen pikler elde edildi. Voltametrik datanın kusursuz yorumuna ulaşmak için alternatif asgari kare optimizasyonlu (MCR-ALS) çok değişkenli eğri çözümü uygulandı. MCR-ALS her bir elektrokimyasal proses için birimsel voltamogram ve deney süresince konsantrasyon profilinin elde edilmesine izin verir. İkili Cd-peptit ve Zn-peptitten daha yüksek stokiyometrili üçlü karışık metal kompleks oluşumu rapor edilir. Elde edilen sonuçlar önceki çalışmaların sonuçlarıyla çok değişkenli data analizi olmaksızın karşılaştırıldı ve bazı metalotionin ve onların α- ve B- içeriklerini içeren sonuçlarla karşılaştırıldı. 47

Garay ve Solis, (2001) çalışmalarının birinci kısmında tepkimeye girmeyen metal oksitlerin kare dalga voltametrisi davranışları için geliştirilen teorik modelleri ph 6,7 de civa üzerine tutunan Cd(II)- ve Cu(II)-8-OH-kinolin türlerine uyguladılar. Çalışmada ligant derişiminin etkileri de göz önüne alındı. Dönüşümlü voltametri tekniği karşılaştırma amacıyla kullanıldı. Deneysel ve teorik eğriler arasındaki uyum iyi bulundu. Simülasyon prosedüründen aşağıdaki parametreler tahmin edildi; elektrokimyasal hız sabitleri ks CdOx+ = 7+-1/s ve ks Cu(Ox)2 = 1.5+-0.1/s; yük transfer sabitleri α Cu(Ox) + = 0.51+-0.01 ve α Cu(Ox)2 = 0.48+-0.01 elektroaktif türler için adsorpsiyon sabitleri K ad,cdox = (4.5+-0.5) 10 3 cm ve K ad,cuox = (8+-2) 10 3 cm. Garay, (2001) kare dalga voltametrisi (KDV) yöntemini kullanarak gevşek olmayan metalik komplekslerin elektrokimyasal davranışını teorik olarak analiz etmiştir. Ve ligant (kompleks) adsorpsiyon-desorpsiyon proseslerinin ve ligant derişiminin yarı geri dönüşümlü redoks reaksiyon mekanizmalarına etkileri incelenmiştir. Akım ve pik potansiyellerinin transfer reaksiyon hızlarına ve kompleks stokiyometrisine bağımlılığı araştırılmıştır. Zen ve ark., (2001) düşük potansiyelde Pb nin (upd-pb) tek kullanımlık ekran-baskılı gümüş elektrotta (AgSPE, Tek olmayan kristal yüzey) sıyırma tekniği ile analizi için kare dalga voltametri tekniğini ph = 3 KNO 3 / HNO 3 çözeltisinde uygulamışlardır. Uslu ve ark., (2002) ise bir çalışmada S-adenosil metionin nin ph = 1,5 11 aralığında yükseltgenmesini dönüşümlü voltametri, kare dalga voltametri ve diferansiyel puls voltametrisi ile incelemişlerdir. ph = 2,4 de difüzyon kontrollü dönüşümlü yükseltgenme piki elde edilmiş ve analitik amaçlarla bu pik kullanılmıştır. Kare dalga voltametrisi ve diferansiyel puls voltametrisi kullanılarak 2x10-5 M 6x10-4 M aralığında doğrusallık saptanmış ve KDV için yakalama sınırı 48

2,4x10-6 M, diferansiyel puls voltametrisi için ise 2,6x10-6 M olarak bulunmuştur. Önerilen yöntem tablet dozaj şekillerine uygulanabilmiştir. Shen ve ark., (2002) Pirolitik grafit (PG) elektrot üzerine dağılmış Polyasirilamid (PAM) hidrojel filmlerine birleşmiş miyoglobinin (Mb) elektrokimyasal davranışı araştırmışlardır. Mb-PAM film elektrotları -0,27 V da (doymuş kalomel elektrota göre) ph 5,5 tamponunda Mb Fe (III) / Fe(II) redoks çifti için geri dönüşümlü voltametrik pikler göstermişlerdir. Mb-PAM filmlerinin potansiyeli ph ile doğrusal bir şekilde -0,52 V eğimle değişmiş, ayrıca 1e 1H + lu transfer olayının olduğunu göstermiştir. Fluvastatin Sodyum un elektrokimyasal çalışmasını yine Özkan ve Uslu, (2002) Kare dalga voltametrisi ve diferansiyel puls voltametrisi tekniğini kullanarak yapmışlar, analiz ortamı olarak ph 10,04 BR tamponunu seçmişlerdir. Kalibrasyon aralığı 8x10-6 M 6x10-4 M olarak bulunmuş ve yöntem kapsül dozaj şekillerine ve biyolojik sıvılara uygulanabilmiştir. Radi, (2002) dönüşümlü ve kare dalga voltametrisi teknikleriyle farklı ph değerlerinde asılı civa damla elektrot kullanarak rofekoksipın adsorpsiyonunu ve indirgenme mekanizmasını araştırmıştır. ph 2-11,5 aralığında asılı civa damla elektrot üzerinde indirgenme yönünde tek bir pik gözlenmiştir. Yöntem farmasötik dozaj şekillerine başarıyla uygulanmıştır. Şatana ve ark., (2002) sisaprid adlı etkin maddenin yükseltgenmesini KDV ve diferansiyel puls voltametrisi yöntemlerini kullanarak geniş ph aralığında incelemişlerdir. En iyi sonuçlar ph = 3,5 asetat tamponu içerisinde elde edilmiş ve 1x10-6 M 1x10-4 M aralığında doğrusallık elde edilmiştir. Gerekli validasyon çalışmaları yapılmış ve yöntem tablet formülasyonuna uygulanmıştır. 49

Uslu, (2002) alfuzosin adlı etkin maddenin elektrokimyasal olarak yükseltgenmesini dönüşümlü voltametri, diferansiyel puls voltametri ve KDV ni kullanarak incelemiştir. Alfuzosin in ph = 2-7,5 aralığında anodik pik verdiği ve bunun da difüzyon kontrollü olduğu bulunmuştur. KDV ve diferansiyel puls voltametrisi ile 6x10-7 M 1x10-4 M aralığında doğrusallık elde edilmiş yakalama sınırı KDV için 6,2x10-8 M, diferansiyel puls voltametrisi için 1,56x10-7 M olarak saptanmıştır. Önerilen yöntem tablet dozaj şekillerine, insan serumu ve suni mide sıvısına uygulanmış, gerekli validasyon çalışmaları yapılmıştır. Msagati ve Ngila, (2002) poli (3-metiltiofin) camsı karbon elektrot ile kaplanmış sulfonamid tayini için voltametrik yöntemler kullanmışlar. Polimer elektrot üzerinde elektro kimyasal olarak sentezlenmiştir. Kalibrasyon aralıkları farklı bileşikler için Britton-Robinson tamponunda (ph 6.26) 5x10-6 3,2x10-3 M sulfamerazin, 5x10-6 3,2x10-3 M sülfadiazin, 7,5x10-7 3,2x10-4 M sülfasalazin, 9x10-7 5x10-4 M sulfametazin, 6,5x10-8 3,5x10-5 M sülfametokzol, 9,7x10-8 5x10-5 M sülfatiazol, 9,0x10-8 3,2x10-5 M 5-sülfaminorasil olarak bulunmuştur. Yakalama sınırı 3,9x10-6 M sülfamerazin, 4,0x10-6 M sülfadiazin, 2,5x10-7 M sülfasalazin, 3,7x10-7 M sülfametazin, 4x10-8 M sülfametakzol, 6,4x10-8 M sülfatiazol ve 6x10-9 M 5-sülfaminorasil olarak hesaplanmıştır. Bu veriler poli(3- metiltiofin) kaplanmış elektrotun (P3MT) veterinerlikte ve diğer uygulamalarda sülfanamid tayininde kullanılabileceğini göstermiştir. Zhao ve ark., (2003) kare dalga voltametrisi kullanarak tetrametilirum disülfit (tiram) bakır(ii) kompleksine dayanarak tiram tayini için camsı karbon elektrot kullanmışlardır. Tiram derişimi ile pik akımı arasında 6,0x10 6 8,0x10 5 mol/l (r = 0.999) aralığında doğrusal bir ilişki vardır. Bu yöntem bitkilerdeki tiram artığının tayininde YPSK (yüksek performanslı sıvı kromotografisi) sonuçlarıyla kıyaslandığında tatmin edici sonuçlar vermiştir. Tiram-bakır kompleksi içeren 0.2 mol/l Hac-NaAc (ph 4.0) çözeltisinde camsı karbon yüzey üzerinde dönüşümlü 50

voltametri kullanılarak iki yükseltgenme piki ve iki indirgenme piki elde edilmiştir. Elektrot reaksiyonu adsorpsiyon kontrolu ve yarı dönüşümlü olarak bulunmuştur. Özkan ve ark., (2003) tamsulosin HCl in hem elektro yükseltgenme davranışlarının incelenebilmesi hem de farmasötik preparatlardan tayini için KDV ve diferansiyel puls voltametri yöntemini geliştirmişlerdir. 2x10-7 M 4x10-4 M aralığında bir doğrusallık bulunmuş ve yakalama alt sınırı 3,04x10-7 M olarak hesaplanmıştır. Önerilen yöntem için validasyon çalışmaları da yapılmış ve serum numunesine başarıyla uygulanmıştır. Garay, (2003) adsorptif sıyırma kare dalga voltametrisi tekniği ile adsorbe edilen ürünlerin indirgenmesini, yükseltgenmesini incelemişler. Pik akımlarının ve pik potansiyellerinin reaksiyon mekanizmalarına bağımlılığı analiz edilmiş ve kompleks (ligant) derişimi ve kompleks stokiyometrisinin etkileri düşünülmüştür. Uslu ve Özkan, (2003) piribedil adlı ilaç etkin maddesinin analizini KDV ve diferansiyel puls voltametrisi (DPV) tekniğini kullanarak yapmışlardır. 0,1 M H 2 SO 4 ve ph = 5,7 asetat tamponunda analitik açıdan iyi sonuçlar alınmış ve difüzyon kontrollü voltametrik pik elde edilmiştir. Asitli ortamda 2x10-6 M 1x10-3 M, ph = 5,7 asetat ortamında ise 2x10-6 M 8x10-4 M aralığında doğrusallık elde edilmiştir. Teknik tablet dozaj şekillerine ve insan serum numunelerine uygulanmıştır. Garcia ve Ortiz, (2003) karbon elektrotların humik asitle modifikasyonu için üç tane iki değerlikli metalik katyon kullanmıştır. Fe +2, Cu +2, Ni +2 bağı dönüşümlü ve kare dalga voltametrisi ile akış analiz sistemi kullanılarak tayin edilmiştir. FIA sistemi ve KDV kullanılarak yükseltgenme akımı ile katyon derişimi arasında doğrusallık modifiye elektrotlarla elde edilmiş ve bu arada aynı şartlarda boş karbon 51

elektrotlarla hiçbir sinyal elde edilememiştir. Sistem geniş aralıklı elektroaktif katyonlarla humik maddeler arasındaki ilişkiyi çalışmak için kullanılmıştır. Hernandez ve ark., (2003) B 6 ve B 12 vitaminlerinin aynı anda tayinini KDV yöntemi kullanarak yapmışlardır. Destek çözeltisi, ph ve voltametrik teknikler optimize edilmiştir. Yöntem ticari örneklere de uygulanmış ve başarılı sonuçlar alınmıştır. Codognoto ve ark., (2004) Pentaklorofenol (PCP) ve türevlerinin endüstriyel atıklarla kirlenmiş gerçek toprak örneklerindeki tayininde elektroanalitik ve kromatografik yöntemler kullanmışlardır. Farklı noktalardan toplanmış toprak örneklerindeki analitler hekzan ile ayrıştırılmış ve temsili örnek üretmek için karıştırılmıştır. Kare dalga voltametrisi (KDV) yöntemi bor katkılı elmas (BKE) elektrot veya altın ultramikroelektrot (Au-UME) kullanarak ph 5,5 Britton- Robinson (BR) tamponunda örneklerin direkt eklenmesiyle gerçekleştirilmiştir. Voltametrik ölçümler 0.80 V da yapılmış, pik akım PCP derişimi ile doğrusal bulunmuştur. Bu doğrusal ilişki BKE elektrotu için 2x10-8 mol/l (veya 5,5 µg/l) ve Au-UME için 6,9x10-8 mol/l (18.4 µg/l) tayin sınırı vermiş, bu arada bağımsız olarak ölçülen YPSK tayin sınırı 1,1x10-8 mol/l (3.0 µg/l) olarak bulunmuştur. Rodriguez ve ark., (2004) biyolojik örnekler (dışkı ve insan serumu) de sildenafil sitrat (SC) ve onun ana metoboliti UK-103,320(UK) miktar tayininde kare dalga voltametrisi (KDV) ve adsorptif sıyırma kare dalga voltametrisi (adskdv) yöntemleri ile çalışmışlardır. Adsorptif birikme olmaksızın kare dalga voltametrisi uygulanması ile -0.950 V da pik elde edilmiştir. Toplam SC ve UK konsantrasyonunu tayin etmek için iki kalibrasyon eğrisi kullanılmıştır. Dışkı örneklerindeki kalibrasyon grafiği 4,4x10 8 4,8x10 7 M arasında doğrusal olarak bulunmuş, sıyırma yöntemi ile ve 10 s birikim zamanıyla aynı şartlarda serum örneğinde elde edilen doğrusallık 3,4x10 8 9,7x10 7 M arasında bulunmuştur. KDV 52

ve adskdv standart ekleme yöntemi sekiz farklı biyolojik örnekte uygulanmıştır, 4 farklı serum örneğinde KDV ile diğer 4 dışkı örneğinde ise KDASV ile tatmin edici sonuçlar elde edilmiştir. Amilsülpirid adlı ilac etken maddesinin elektrokimyasal yükseltgenmesi KDV tekniği kullanılarak Özkan ve ark., (2004) tarafından ph 1,8 11 aralığında camsı karbon elektrot kullanılarak incelenmiş ve iki farklı yükseltgenme piki verdiği görülmüştür. Analiz serum, idrar ve suni mide sıvılarına uygulanıp gerekli validasyon çalışmaları yapılmıştır. Guiberteau ve ark., (2004) Nalidiksik asit (NA) ve onun ana metaboliti olan 7-hidroksi metilalidiksik asit (OH-NA) tayinini kare dalga voltametrisi tekniği ile gerçekleştirmişlerdir. Yöntem idrar numunelerine başarıyla uygulanmıştır. Uslu ve Özkan, (2004) abakavir adlı maddenin yükseltgenmesini KDV tekniğini kullanarak incelemişlerdir. En iyi analitik cevap ph = 2,0 BR tamponunda elde edilmiş ve elektrot reaksiyonunun difüzyon kontrollü olduğu bulunmuştur. Doğrusallık 8x10-7 M 2x10-4 M aralığında bulunmuş, yöntem serum ve idrar numunelerine de uygulanabilmiştir. Santos ve ark., (2004) ırmak sularındaki atrazinin tayini için (ph 1,9 BR tamponu içerisinde) asılı civa damla elektrot ve kare dalga voltametrisi tekniğini kullanmışlardır. Tayin alt sınırı 2 µgl -1 ve doğrusallık aralığı ise 10 ile 250 µgl -1 arasında bulunmuştur. Yöntemin 10 µgl -1 atrazin ilave edilmiş gerçek ırmak suyu örneklerine uygulanması sunucu % 92-116 arasında bir geri kazanım bulunmuştur. Yöntem YPSK ile karşılaştırılmış ve her iki yöntem birbirleriyle uyumlu bulunmuştur. 250 µgl -1 atrazin eklenmiş örnekler için voltametrik sinyal kararlılığı 4 örnekte 14 gün boyunca değerlendirilmiştir. İki örnekte sistematik sapma 53

gözlemlenmemiştir, diğer ikisinde ise pik akımında % 3-15 arasında düşme olmuş, bu da kararlılığın örneğin doğasına bağlı olduğunu göstermiştir. Özkan ve ark., (2004) tarafından sildenafil sitratın ın elektrokimyasal yükseltgenmesi üzerine yapılan çalışmada, % 30 (h/h) asetonitril içeren çözeltide, ph = 2 8 aralığında camsı karbon elektrot kullanılarak, sildenafil in yapısındaki piperazin halkasının yükseltgendiği bulunmuştur. Bu yükseltgenme sonrasında elde edilen pikler sildenafil in hızlı ve kolay tayinine imkan vermiştir. Castrol ve ark., (2004) ince-film civa elektrotunda 1-hidroksipirinin, biyolojik matrislerde (insan dışkısı) ki tayininde ucuz, duyarlı ve güvenilir bir yöntem olan dönüşümlü ve kare dalga voltametrisini kullanmışlardır. Analitik uygulamalar için optimum deneysel şartlar 0.01 M NaOH çözeltisinde -0.20 V biriktirme potansiyeli, 200 mvs 1 tarama hızı, 50 mv vuruş hızı, kare dalga tarayıcı modu kullanılarak sağlamıştır. 1-hidroksipirine elektrot tepkisi 100 ppb ye kadar doğrusaldır. 10 dakikalık biriktirme süresinde tayin alt sınırı 0.23 ppb (1,06x10-9 moll -1 ) olarak bulunmuştur. El-Hefnawey ve ark., (2004) tarafından bir sedatif hipnotik ilaç olan klordiazepoksit in farmasötik formulasyon halinden ve insan serumundan civa elektrot kullanılarak voltametrik davranışının ve kantitatif olarak tayininin yapıldığı çalışmada; ilacın ph = 2 11 aralığında civa elektrot yardımıyla Britton-Robinson tamponunda DC polarografisi, dönüşümlü voltametri ve kontrollü potansiyel kullanılarak elektrokimyasal davranışını incelemişlerdir. Elde edilen dalgalar molekülün yapısındaki N oksit, C=N, C N nin indirgenmesinden kaynaklanmaktadır. Adsorptif katodik sıyırma kare dalga voltametrisi kullanılarak maddenin, tabletlerindeki ve insan serumundaki miktarı saptanmıştır. Deney için biriktirme potansiyeli -0,9 V, biriktirme zamanı 30 saniye, frekans 120 khz olarak tayin edilmiştir. 54

Locatelli ve Torsi, (2004) anodik sıyırma kare dalga voltametrisi (ASKDV) yöntemini matrisler (besin, besin zinciri, yemek olarak mısır ve un) içerisinde bulunan krom(vi), kurşun(ii), kalay(ii), antimon(iii), bakır(ii) ve çinko(ii) tayininde kullanmışlardır. Her bir matrisin sindirilmesi konsantre HCl - HNO 3 - H 2 SO 4 asidik karışımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. ph 6,5 dibazik amonyum sitrat tampon çözeltisi destek çözeltisi olarak kullanılmıştır. Voltametrik ölçümler çalışma elektrodu olarak asılı civa damla elektrot (ACDE), yardımcı elektrot olarak platin elektrot, referans elektrot olarak da Ag/AgCl/KCl doygun kulanılarak gerçekleştirildi. Analitik işlemler standart referans materyaller tam yemek BCR- CRM 189, beyaz un NIST-SRM 1567a ve pirinç unu NIST-SRM 1568a kullanılarak doğrulandı. Onaylanmış matristeki bütün elementler için bağıl standart sapma % 3-5 tir. Tayin sınırı 0,123 µg/g dan aşağıda iken, bağıl hata % 3-6 olarak bulunmuştur. Kim ve Kwak, (2005) Alkalin fosfatın (ALP), çeşitli matrisler (bovin serumu, insan serumu, tüm kan) de voltametrik tayini ile ilgili çalışmışlardır. +1,1 V yükseltgenme potansiyelinde (fabrikasyon Ag/AgCl referans elektrota karşı) dönüşümlü voltametri ve kare dalga voltametrisi yöntemleri ile indiyum kalay oksitli (ITO) elektrot üzerinde ölçülür. ALP nin doğrusallık aralığı 5-180 birim/litre (U/L) olarak bulunmuştur. Uslu ve ark., (2005) tarafından gansiklovir, camsı karbon elektrot kullanılarak kare dalga voltametrisi ve diferansiyel puls voltametri teknikleri ile elektrokimyasal olarak incelenmiş ve farmasötik preparatlarda, serumda analizleri gerçekleştirilmiştir. Gansiklovir in camsı karbon elektrot kullanılarak elde edilen +1,15 V luk anodik pik değeri analizlerde kullanılmıştır. Pik potansiyelinin, ph ya tarama hızına ve başlangıç potansiyeline bağlı olarak değişiklik gösterdiği bulunmuştur. Diferansiyel puls voltametrisi için 8,1x10-8 M derişime kadar, KDV için 4,52x10-8 M da pik verdiği bulunmuştur. Sonuç olarak her iki yöntem de analizi hassas, basit ve hızlı hale getirmişlerdir. 55

John, (2005); ürik asidin (UA) ve askorbik asidin (AA) aynı anda tayininde 0.2 M, ph 4,0 asetat tampon çözeltisinde, camsı karbon (CK) elektrot ile yapılan kare dalga voltametrisi yöntemini kullanmışlardır. UA nın 200 kat fazla AA varlığında seçici asetat tamponu çözeltisinde başarıldı. İki madde piki arasında 310 mv luk potansiyel farkı gözlenmiş ve aynı anda bu iki maddenin analizi gerçekleştirilebilmiştir. Ancak analiz ph 7,2 fosfat tamponu içerisinde gerçekleştirilememiştir. Yöntem insan dışkısı örneklerine uygulanabilmiştir. Uslu ve ark., (2005) camsı karbon elektrot kullanılarak verdenafil in yükseltgenmesini de incelemişlerdir. ph = 1 12 aralığında çeşitli tampon çözeltiler içerisinde voltamogramlar alınmış ve geri dönüşümsüz difüzyon kontrollü voltametrik pikler elde edilmiştir. Yöntem tablet şekillerine ve serum örneklerine uygulanmış ve önerilen yöntem YPSK ile karşılaştırılmıştır. Marchiando ve ark., (2005) adsorptif kare dalga voltametrisi kullanarak yer fıstığı ağaçlarından sersesporin için miktar tayini yöntemi geliştirmişlerdir. 1 M HClO 4 çözeltisi içerisinde camsı karbon elektrotla analiz yapılmış, geliştirilen yöntem İTK (ince tabaka kromotografisi) ve YPSK (yüksek performanslı sıvı kromotografisi) ile karşılaştırılmış ve gerekli validasyon (= yöntem geçerliliği) çalışmaları yapılmıştır. Doğan ve ark., (2005a) flupentiksol ün tayini için KDV yöntemini geliştirmişlerdir. Maddenin camsı karbon elektrotla ph = 7,02 BR tamponunda geri dönüşümsüz olarak yükseltgendiği ve elektrot reaksiyonunun difüzyon kontrollü olduğunu göstermişlerdir. Önerilen yöntemle 8x10-7 M 1x10-4 M derişim aralığında doğrusallık elde edilmiş ve gerekli validasyon çalışmaları yapılmıştır. Yöntem farmasotik dozaj şekillerine ve serum numunelerine uygulanabilmiştir. 56

Santos ve ark., (2005) kil bakımından zengin topraklarda atrazin tayini için kare dalga voltametrisi yöntemini kullanmışlardır. Analitik çalışmalarını Britton- Robinson tamponunda ph 2 de 0,25 mol L -1 NaNO 3 varlığında gerçekleştirmişler. Geliştirilen bu yöntem YPSK (yüksek performanslı sıvı kromotografisi) ile karşılaştırılmış ve gerekli validasyon çalışmaları yapılmıştır. Uslu ve ark., (2005) yaptıkları bir başka çalışmada ise meflokin in asılı civa damla elektrotta indirgenme reaksiyonunu incelemiştir. ph = 1,5 12,03 aralığında etken maddenin elektrokimyasal davranışı incelenmiş ve elektrot reaksiyonunun difüzyon kontrollü olduğu bulunmuştur. Analitik amaçlarla ph = 11,10 BR tamponunda çalışılmış ve yöntem farmasötik preparatlara ve biyolojik ortama uygulanmıştır. Tang ve ark., (2006) Glutatyonun elektrokimyasal yükseltgenmesini KDV yöntemi ile karbon nanotüp kullanarak araştırmıştır. Bunun için amperometrik tayin yönteminden yararlanılmıştır. Shervedani ve Babadi, (2006) Gümüş iyonunun ( Ag(I) ) tayinini kare dalga voltametrisi tekniği ile yapmışlar. Gerekli optimizazyon çalışmaları yapılmış, 5x10-8 8x10-7 M ile 1x10-6 1x10-5 M arasında iki doğrusallık elde edilmiştir. Katodik kare dalga voltametrisi (KKDV) tekniğinden elde edilen yakalama sınırı 1x10 8 M olarak bulunmuştur. Özkan ve ark., (2006) atipik antipsikotik ilaç olan ketiapin in serum ve idrar numunelerinden analizini ph = 3,5 asetat tamponu içerisinde KDV tekniği ile yapmışlar ve optimum koşulları sağlamışlardır. 4x10-6 M 2x10-4 M aralığında doğrusallık elde edilmiş ve elektrot reaksiyonu difüzyon kontrollü olarak 57

bulunmuştur. Yöntem tablet şekillerine, insan serum ve idrar numunelerine başarıyla uygulanmıştır. Shahrokhian ve Bozorgzadeh, (2006) bazı biyolojik olarak önemli tiyollar (sistein, penisilamin) varlığında dopaminin elektro-yükseltgenmesini araştırmışlar ve Sisteinin ve penisilaminin tayininde çok duyarlı bir voltametrik yöntem olan kare dalga voltametrisini (KDV) kullanılmıştır. Penisilamin için yapılan voltametrik ölçümler sonucunda 0,08 µm yakalama sınırı bulunmuş, 0,1 2,5 µm arasında doğrusallık elde edilmiştir. Uslu ve ark., (2006) antiviral ilaç olan valasiklovir in elektro yükseltgenmesini kare dalga voltametrisi ve diferansiyel puls voltametrisi tekniğini kullanarak yapmışlardır. Bu maddenin geri dönüşümsüz olarak camsı karbon elektrotta bir veya iki basamaklı olarak yükseltgendiğini ve olayın ph ya bağımlı olduğunu bulmuşlardır. Analitik açıdan çok iyi belirmiş difüzyon kontrollü voltametrik pik ph = 10 BR tamponunda elde edilmiş ve yöntem bu ortamda farmasötik dozaj şekillerine ve biyolojik sıvılara uygulanmıştır. Carrington ve ark., (2006) bir pridin fonksiyonlu sol-jel filmini camsı karbon elektrot yüzeyinde elektrodeposizyonla oluşturup, bu protonlu filmi Cr(VI) çözeltisine bıraktıkların da yüzeyde toplanan Cr(VI) anyonlarının kare dalga voltametrisi (KDV) yöntemi kullanarak Cr(III) e indirgenmesini sağlamışlar ve bu indirgenmeyle 0,17 V da pik akımı elde etmişler. Pik akımları Cr(VI) derişimiyle doğrusal olarak artmaktadır. Wang ve ark., (2006) yüksek derişimlerde askorbik asit varlığında dopamin tayini için oligo(feniletilin) modifiye elektrotta kare dalga voltametrisi (KDV) tekniğini kullanmışlardır. Gerekli validasyon çalışmaları yapılmıştır. 58

4. TARTIŞMA 4.1. KDV Tekniğinin Diğer Voltametrik Tekniklerle Karşılaştırılması Polarografik yöntemlerle nicel analizlerde 10-5 M dan daha küçük derişimler tayin edilemez. Bunun nedeni yükleme akımının değerinin belli bir derişimden sonra faradayik akımın değerine yaklaşmasıdır. Eğer yükleme akımının ölçülen toplam akım içerisindeki katkısı azaltılırsa daha küçük değerdeki faradayik akımlar ölçülebilir hale gelir ve böylece yöntemin duyarlılığı artar. Bu amaçla geliştirilmiş olan kare dalga tekniği son derece hızlı ve duyarlı olma üstünlüğü olan bir puls tekniğidir. Voltamogramın tamamı 10 ms den daha kısa sürede elde edilir. Bu açıdan diğer voltametrik tekniklere üstünlük gösterir. Damlayan civa elektrot kullanıldığı zaman tarama, damla ömrünün son birkaç saniyesi içinde, yükleme akımı hemen hemen sabitken gerçekleştirilir. Bu teknikte de diferansiyel puls tekniğinde olduğu gibi basamaklı sinyal uygulanmaktadır. Basamaklı sinyalde her basamağın boyu ve puls periyodu eşit olup, bu yaklaşık 5 ms civarındadır. Yöntemde akım pulsun pozitif ve negatif kısmının sonuna doğru iki kez ölçülmekte ve bunların farkı alınmaktadır. Genellikle voltamogramlarda bu akımların farkı ( i) grafiğe geçirilmektedir ve bu fark derişimle doğru orantılıdır. Bu yöntemde tayin sınırları 10-7 10-8 M arasındadır. 59

4.2. Atorvastatin Kalsiyum un Elektroanalitik İncelenmesi HMG-CoA redüktaz inhibitörlerinden olan atorvastatin kandaki kolesterol ve trigliserid seviyelerini düşürücü olarak kullanılmaktadır. Bu gruptaki diğer ilaçlardan farklı olarak hiperkolesterolemisi olan hastalarda yükselmiş LDL kolesterolü ve diğer trigliserid düzeylerinin her ikisini birden düşürme endikasyonuna sahip tek ilaçtır. Dönem ödevi kapsamında literatür araştırmaları sırasında atorvastatin in doğrudan KDV ile incelendiği bir çalışmaya rastlanmamıştır. Çalışmalar tamamen yükseltgenme yönünde gerçekleştirilmiştir. Yapılan literatür incelemelerinde miktar tayini için YPSK (Shen ve ark., (2002); Bahrami ve ark., (2005); Freddy ve Chaudhari, (2005); Zarghi ve ark., (2005); Altuntaş ve Erk, (2004); Ertürk ve ark., (2003)), spektrofotometri (Erk, (2003)) ve elektrokimyasal sıyırma voltametrisi (Erk, (2004)) çalışmalarına rastlanmıştır. Bu bilgilerden yola çıkarak proje çalışması için KDV tekniği kullanılarak atorvastatin in farmasötik dozaj formlarından miktar tayini için kullanılabilecek yeni, basit, hızlı ve duyarlı bir yöntem geliştirilmiş, bunların yanı sıra elektrot reaksiyonunun mekanizmasının aydınlatılmasına imkan veren çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Atorvastatin in elektrokimyasal tepkimeleri mekanik ön işlemle temizlenmiş camsı karbon elektrot kullanılarak incelenmiştir. Bu elektrot için özel yapılmış yumuşak yüzeyli bir parlatma malzemesi üzerine az miktarda aluminyum oksit tozu konup, distile suyla ıslatılarak elektrot yüzeyi dairesel hareketlerle parlatılmıştır. Sonuçların tekrar edilebilirliği yapılan ön işlemin yeterli olduğu fikrini vermiştir. Camsı karbon elektrotla değişik ph değerlerinde ve farklı destek elektrolitleri içerisinde yapılan çalışmalar atorvastatin in oldukça pozitif potansiyel değerlerinde (+1,00 V ve +1,40 V) bütün ortam ve ph değerlerinde geri dönüşümsüz olarak yükseltgendiğini göstermektedir. Deneyler %10 metanollü ortamda destek 60

elektrolitleri içerisinde yapılmıştır. Böylece farklı teknikler kullanılarak (dönüşümlü ve kare dalga voltametrisi) çeşitli destek elektrolitleri ve tamponlar içerisinde çok sayıda ölçüm alınmıştır. Yapılan incelemeler sonunda atorvastatin in camsı karbon elektrot kullanarak ph 1,08 12,0 aralığında yükseltgendiği görülmüştür. Atorvastatin in elektro-yükseltgenme davranışının KDV tekniği ile incelenmesi amacıyla 0,1 M H 2 SO 4, ph 2,00 12,02 fosfat tamponları ve ph 3,50 5,63 asetat ve ph 2,00 12,00 Britton-Robinson tampon çözeltileri içerisinde çalışmalar yapılmıştır. Bütün çalışmalarda %10 metanollü ortam sabit tutulmuştur. Pik akımı ph eğrileri incelendiğinde en yüksek pik akımı değerine 0,1 M H 2 SO 4 li ve ph 3,00 BR tamponu içerisinde ulaşılmıştır. Olayın özelliğini anlayabilmek için seçilmiş olan ph 3,00 BR tamponu içerisinde hız taraması deneyleri yapılmış, Ip-v 1/2 ve LogIp-logv ilişkileri incelenmiştir. Bunun için dönüşümlü voltametri tekniği kullanılmış ve 5 1000 mvs -1 tarama hızı aralığında incelemeler yapılmıştır. + 1,05 V daki pik difüzyon kontrollü bulunmuştur. ph 3,00 BR tamponu içerisinde atorvastatin in 1x10-4 M derişimde yapılan hız taramaları sonucunda; v 1/2 ve pik akımı arasında aşağıdaki denklemle gösterilen doğrusal bir ilişki olduğu saptanmıştır. Ip (µa) = 0,9961 v 1/2 (mvs -1 ) 2,8183 (r = 0,990 ; n = 9) Pik potansiyelinin hız arttıkça 147 mv daha pozitif değerlere kayması ve katodik yönde herhangi bir pik ve dalganın olmaması olayın geri dönüşümsüz olduğunu göstermektedir. Tarama hızının logaritması ile pik akımının logaritması arasındaki doğru denkleminin eğim değeri 0,68 olarak bulunmuştur. Bu değerin difüzyon kontrollü teorik değer olan 0,5 e yakın olması (Laviron ve ark., 1980) yükseltgenme olayının adsorpsiyonun etkisinde kaldığını ancak daha çok difüzyon karakterliği olduğunu kanıtlamaktadır. Logİp(µA) = 0,6813 logv(mvs -1 ) 0,5803 (r = 0,998; n = 9) 61

Atorvastatin in dozaj formlarında tayini için duyarlı ve seçici bir yöntem geliştirmek amacıyla yapılan çalışmada pikler keskin ve iyi belirdiğinden ve de oldukça hızlı bir yöntem olduğundan dolayı KDV tekniği kullanılmıştır. Analitik açıdan pik şekillerinin en düzgün olduğu ve tekrar edilebilir sonuçların alındığı 0,1 M H 2 SO 4 ve ph 3,00 BR tamponları içerisinde çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Yukarıda belirtilen her iki ortamda atorvastatin için 2x10-6 8x10-5 M derişim aralığında doğrusallıklar bulunmuştur (Tablo 3.2 ve Tablo 3.3). 62

5. SONUÇ VE ÖNERİLER Kare dalga voltametrisi son derece hızlı ve duyarlı olma üstünlüğü olan bir puls tekniğidir. Voltamogramın tamamı 10 ms den daha kısa bir sürede elde edilir. Tayin alt sınırlarının düşük düzeylere kadar inebilmesi, analizler için herhangi bir ayırma işlemlerine ihtiyaç duyulmaması da diğer üstünlükleri içerisinde yer almaktadır. Bu nedenlerden dolayı tekniğin ilerideki yıllarda çok daha fazla tercih edilecek yöntemlerden biri olacağı düşünülmektedir. Günümüzde KDV tekniği ilaç endüstrisinde klinik ve çevre analizlerinde başta olmak üzere çok çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Çalışmalarda atorvastatin in camsı karbon elektrot üzerindeki elektroanalitik davranışları KDV kullanılarak yükseltgenme yönünde incelenmiştir. Ortamın ph ının, destek elektrolitinin ve madde derişimlerinin yükseltgenme olayı üzerine etkileri incelenmiştir. Bunun için 0,1 M H 2 SO 4, fosfat tamponları, asetat tamponları ve Britton-Robinson tamponları kullanılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda seçilen 0,1 M H 2 SO 4 ve ph 3,00 BR tampon çözeltileri içerisinde oldukça pozitif potansiyelde yükseltgenme pikleri elde edilmiştir. Dönüşümlü voltametri tekniği ile atorvastatin in ph 3,00 BR tamponu içerisinde 5 1000 mv -1 tarama hızlarında kinetik incelemeleri yapılmıştır. Bu incelemelerde v 1/2 Ip ve logv logip verileri incelenmiştir. Atorvastatin in geri dönüşümsüz ve adsorpsiyonun etkisinde ancak difüzyon kontrollü olarak yükseltgendiği bulunmuştur. Sonuç olarak atorvastatin in tayini için hızlı, kolay, duyarlı, seçici ve herhangi bir ayırma işlemine gerek duyulmayan KDV tekniğinin geliştirilebileceğine karar verilmiştir. Elde edilen bütün veriler ışığında geliştirilecek analiz yönteminin 63

yeterli doğruluk ve duyarlıkta atorvastatin in farmasötik dozaj formlarından, serum ve idrar numunelerinden analizinde kullanılabileceği önerilmektedir. 64

ÖZET Kare Dalga Voltametrisi ve Uygulamaları Kare dalga voltametrisi ilaç endüstrisinde, klinik analizlerde ve çevre analizlerinde kullanımı giderek artan oldukça hızlı ve duyarlı bir analitik tekniktir. Basit, hızlı, duyarlı, seçici olması, uzun ve zaman alıcı basamaklara ihtiyaç duymaması gibi nedenlerle de diğer analitik yöntemlerle kıyaslandığında onların alternatifi veya tamamlayıcısı durumundadır. Çalışmanın deneysel bölümünde atorvastatin kalsiyum un elektrokimyasal yükseltgenme davranışı camsı karbon elektrot üzerinde alkol su karışımı olan ortamda (metanol:su (10:90) (h/h)) ph 1,80 12,00 aralığında kare dalga voltametrisi tekniği kullanılarak incelenmiştir. Deneyler destek elektroliti yapısının, ph ın ve tarama hızının reaksiyon üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla Britton-Robinson, fosfat, asetat tamponları ve 0,1 M H 2 SO 4 destek elektroliti içerisinde geniş tarama hızı aralığında (5 1000 mvs -1 ) gerçekleştirilmiştir. Molekül, geri dönüşümsüz ve difüzyon kontrollü olarak yükseltgenmiştir. 0,1 M H 2 SO 4 ve ph 3,00 BR tampon çözeltilerinde molekül oldukça pozitif potansiyellerde elde edilmiş olan yükseltgenme pikleri veya dalgaları ile karakterize edilmiştir. Şartlar optimize edildikten sonra her iki ortamda (ph 3,00 Britton-Robinson tamponu ve 0,1 M H 2 SO 4 ) akım, 2x10-6 8x10-5 M aralığında derişimle doğrusallık göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Kare dalga voltametrisi, atorvastatin kalsiyum, miktar tayini. 65

SUMMARY Square wave voltammetry and its applications Square wave voltammetry is a rapid and sensitive analytical technique which is increasing in utility in the pharmaceutical industry, clinical analysis and environmental analysis. It is used as an alternative or complimentary technique to other analytical methods due to it s simplicity, rapidity, sensitivity, selectivity and without any time consuming preparation compared to other analytical techniques. Experimental section of this study the electrochemical oxidation of atorvastatin calcium was investigated in hydroalcoholic media ((10:90) methanol:water (v/v)) in ph range 1,80 12,00 using square wave voltammetry at the glassy carbon electrode. To investigate the effects of nature of the supporting electrolyte, ph and scan rate on the anodic reactions were performed in Britton- Robinson, phosphate, acetate buffers 0,1 M H 2 SO 4 and a wide scan rate interval (5 1000 mvs -1 ). The molecule oxidized irreversibly and by diffusion controlled. In 0,1 M H 2 SO 4 supporting electrolyte and ph 3,00 BR buffer solution, the molecule was characterized by anodic peaks or wave which were obtained at positive potential. Under optimized conditions the current showed a linear dependence with concentration in the range between 2x10-6 8x10-5 M in both supporting electrolyte (ph 3,00 Britton-Robinson buffer and 0,1 M H 2 SO 4 ). Key Words: Square wave voltammetry, atorvastatin calcium, determinations. 66

KAYNAKLAR ADAMS, R.N. (1958). Carbon Pasta electrode. Analytical Chemistry, 30: 1576. ALTUNTAŞ, T.G. ve ERK, N. (2004). Liquid chromatographic determination of atorvastatin in bulk drug, tablets and human plasma. Journal of Liquid Chromatography & Related Technologies, 27 (1): 83-93. ANH, N.B. ve SHARP, M. (1999). Determination of cyanide by cathodic stripping voltammetry at a rotating silver disk electrode. Analytica Chimica Acta, 405 (1999): 145-152. BAHRAMI, G., MOHAMMADI, B. ve MIRZAEEI, S. (2005). Determination of atorvastatin in human serum by reversed-phase high-performance liquid chromatography with UV detection. Journal of Chromatography B-Analytical Technologies In The Biomedical and Life Sciences, 826 (1-2): 41-45. BISHOP, E. ve HUSSEIN, W. (1984). Anodic Voltammetry of Dopamine, Noradrenaline and Related Canpound at Rotating Disc Electrodes of Platinum and Gold. Analyst, 109 (1984): 627-632. BİRYOL, İ., KABASAKALOĞLU, M. ve ŞENTÜRK, Z. (1989). Investigation of mechanism of the electrochemical oxidation of bamipine hydrochloride by voltammetry. Analyst., 114 (1989): 181-184. 67

BOCKRIS, J.O.M. ve REDDY, A.K.N. (1970). Modern Electrochemistry, Vol: 2, London, Mc Donald, Co. Ltd. BOND, A.M. (1980). Modern polorographic methods in Analytical Chemistry, Marcel Dekker Inc. N.Y. BREZINA, M. ve ZUMAN, P. (1958). Polarography in Medicine Biochemistry and Pharmacy, New York, Intersciense Publishers. CAMACHO, L., RUIZ, J.J., SERNA, C., MOLINA, A. ve GONZALEZ, J. (1997). Multiple potential step at an SMDE in the absence/presence of amalgamation. Journal of Electroanalytical Chemistry, 422 (1997): 55-60. CARRINGTON, N.A., YONG, N. ve Xue, Z. (2006). Electrochemical deposition of sol gel films for enhanced chromium(vi) determination in aqueous solutions. Analytica Chimica Acta, 572 (2006): 17-24. CASTROL, A.A., WAGENER, A.L.R., FARIAS, P.A.M. ve BASTOS, M.B. (2004). Adsorptive stripping voltammetry of 1-hydroxypyrene at the thin-film mercury electrode-basis for quantitative determination of PAH metabolite in biological materials. Analytica Chimica Acta, 521 (2004): 201-207. CODOGNOTO, L., ZUIN, V.G., SOUZA, D.D., YARIWAKE, J.H., MACHADO, S.A.S. ve AVACA, L.A. (2004). Electroanalytical and chromatographic determination of pentachlorophenol and related molecules in a contaminated soil: a real case example. Microchemical Journal, 77 (2004): 177-184. 68

DEMİRCİGİL, B.T., USLU, B., ÖZKAN, Y., ÖZKAN, S.A.ve ŞENTÜRK, Z. (2003). Voltammetric oxidation of ambroxol and application to its determination in pharmaceutical and in drug dissolution studies. Electroanalysis, 15(3) (2003): 230-234. DERMİŞ, S. ve BİRYOL, İ. (1990). Anodic oxidation of some phenothiazine derivatives on pretrated platinum and ruthenium electrodes. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Anaysis, 8 (1990): 999-1003. DIAZ-CRUZ, M.S., ESTEBAN, M. ve RODRIGUEZ, A.R. (2001). Square wave voltammetry data analysis by multivariate curve resolution: application to the mixedmetal system Cd Zn {Lys Cys Thr Cys Cys Ala}. Analytica Chimica Acta, 428 (2001): 285-299. DOĞAN, B., USLU, B. ve ÖZKAN, S.A. (2004). Anodic adsorptive stripping voltammetry of the hypertensive drug candesartan cilextil at the glassy carbon electrode. Die Pharmazie, 11(2004): 840-844. DOĞAN, B., ÖZKAN, S.A. ve USLU, B. (2005a). Electrochemical characterization of flupenthixol and rapid determination of the drug in human serum and pharmaceuticals by voltammetry. Analytical Letters, 38 (2005): 641-656. DOGAN, B., USLU, B., SÜZEN, S. ve ÖZKAN, S.A. (2005b). Electrochemical evaluation of nucleoside analogue lamivudine in pharmaceutical dosage forms and human serum. Electroanalysis, 17 (2005):1886-1894. 69

EGGRETSEN, F.T. ve WEISS, F.T. (1956). Effect of structure of certain amine indicators on oxidation potential and color intensity on oxidation. Analytical Chemistry, 28 (1956): 1000. EL-HEFNAWEY, G.B., EL-HALLAG, I.S., GHONEIM, E.M. ve GHONEIM, M.M. (2004). Voltammetric behavior and quantification of the sedative hypnotic drug chlordiazepoxide in bulk form, pharmaceutical formulation and human serum at a mercury electrode. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 34 (2004): 75-86. ERK, N. (2003). Extractive spectrophotometric determination of atorvastatin in bulk and pharmaceutical formulations. Analytical Letters, 36 (12): 2699-2711. ERK, N. (2004). Development of electrochemical methods for determination of atorvastatin and analytical application to pharmaceutical products and spiked human plasma. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 34, 1 (2004): 1-7. ERTÜRK, S., AKTAŞ, E.S., ERSOY, L. ve FIÇICIOĞLU, S. (2003). An HPLC method for the determination of atorvastatin and its impurities in bulk drug and tablets. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 33, 5.5 (2003): 1017-1023. FAGAN, D.T., HU, I.F. ve KUWANA, T. (1985). Vacuum heat treatment for activation of glassy carbon electrode. Analytical Chemistry, 57 (1985): 2759-2763. 70

FDEZ, S., MOREDA, J.M., ARRANZ, A. ve ARRANZ, J.F. (1996). Study of the adsorptive stripping voltammetric behaviour of the antihypertensive drug Doxazasin. Analytica Chimica Acta, 329 (1996): 25-31. FERRET ve PHILIPS, (1985) Studies in polarography. The rotating platinum electrode. Transactions of the Faraday Society, 51 (1985): 390. FREDDY, H. ve CHAUDHARI, V. (2005). Simultaneous determinations of atorvastatin calcium and amlodipine besylate from pharmaceutical formulation by reversed phase high performance liquid chromatography. Asian Journal of Chemistry, 17 (4): 2502-2508. GARAY, F. (2001). Adsorptive square wave voltammetry of metal complexes. Effect of ligand concentration Part I. Theory. Journal of Electroanalytical Chemistry, 505 (2001): 100-108. GARAY, F. (2003). Adsorptive square-wave voltammetry of metal complexes. Effect of ligand concentration Part III. Theory. Journal of Electroanalytical Chemistry, 548 (2003): 1-9. GARAY, F. ve SOLIS, V. (1999). Square wave stripping voltammetry of Cd oxine complexes; surface redox reactions. Journal of Electroanalytical Chemistry, 476 (1999): 165-170. 71

GARAY, F. ve SOLIS, V.M. (2001). Adsorptive square wave voltammetry of metal complexes. Effect of ligand concentration Part II. Experimental applications. Journal of Electroanalytical Chemistry, 505 (2001): 109-117. GARCIA, C.D. ve ORTIZ, P.I. (2003). Characterization and application of humic acid modified carbon electrodes. Talanta, 61 (2003): 547-556. GARRIDO, E.M., LIMA, J.L.C., DELERUE-MATOS, C.M. ve BRETT, A.M.O. (1998). Electrochemical oxidation of bentazon at a glassy carbon electrode. Application to the determination of a commercial herbicide. Talanta, 46 (1998): 1131-1135. GREEF, R.G., PEAT, R., PETER, L.M., PLETCHER, D. ve ROBINSON, J. (1990). Instrumental Methods in Electro Chemistry, London, Ellis Horwood series in Physical Chemistry. GUIBERTEAU, A., D IAZ, T.G., CACERES, M.I.R., BURGUILLOS, J.M.O., MERAS, I.D. ve LOPEZ, F.S. (2004). Polarography and artificial neural network for the simultaneous determination of nalidixic acid and its main metabolite (7- hydroxymethylnalidixic acid). Talanta, 62 (2004): 357-365. GULIVEYA, G. (2001). Sığır ciğerinde bulunan eser elementlerin diferansiyel puls polarografisi ile tayini. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Ü. Fen. Bil. Enst. Ankara HERNANDEZ, S.R., RIBERO, G.G. ve GOICOECHEA H.C. (2003). Enhanced application of square wave voltammetry with glassy carbon electrode coupled to multivariate 72

calibration tools for the determination of B 6 and B 12 vitamins in pharmaceutical preparations. Talanta, 61 (2003): 743-753. HERSHENHARD, E., Mc CREEY, R.L. ve KNIGHT, R.D. (1984). In situ cleaning and activation of solid electrode surface by pulsed laser light. Analytical Chemistry, 56 (1984): 2256-2257. HU, Y., Hu, N. ve ZENG, Y. (2000). Electrochemistry and electrocatalysis with myoglobin in biomembrane-like surfactant-polymer 2C 12 N + PA - composite films. Talanta, 50 (2000): 1183-1195. JOHN, S.A. (2005). Simultaneous determination of uric acid and ascorbic acid using glassy carbon electrodes in acetate buffer solution. Journal of Electroanalytical Chemistry, 579 (2005): 249-256. KABASAKALIAN, P. ve Mc GLOTTEN, J. (1958). Polarographic oxidation of phenothiazine tranquilizers. Analytical Chemistry, 30 (1958): 471. KILIÇ, E., KÖSEOĞLU, F. ve YILMAZ, H. (1997). Enstrümantal Analiz İlkeleri, Bilim Yayıncılık. KIM, H. ve KWAK, J. (2005). Electrochemical determination of total alkaline phosphatase in human blood with a micropatterned ITO film. Journal of Electroanalytical Chemistry, 577 (2005): 243-248. 73

KISSINGER, P.T. ve HEINEMAN, W.R. (1996). Laboratory Techniques in Electroanalytical Chemistry, 2 nd Ed. Revised and Expanded, New York, Marcel Dekker Inc. KOLTHOF, I.M. ve TANAKA, N. (1954). Rotated and stationary platinum wire electrode, Anaytical Chemistry, 26: 632-636. LANE, R.F. ve HUBBARD, A.T. (1976). Differantial double pulse voltammetry at chemically modified platinum electrodes for in vivo determination catecholomires. Analytical Chemistry, 48 (1976): 1287-1293. LAVIRON, E., ROULIER, L. ve DEGRAND, C. (1980). A multiplayer model for the study of space distributed redox modified electrodes: Part II theory and application of linear potential sweep voltammetry for a simple reaction. Journal of Electroanalytical Chemistry, 112 (1980): 11-23. LOCATELLIA, C. ve TORSI, G. (2004). Simultaneous square wave anodic stripping voltammetric determination of Cr, Pb, Sn, Sb, Cu, Zn in presence of reciprocal interference: application to meal matrices. Microchemical Journal, 78 (2004): 175-180. MARCHIANDO, N.C., ZON, M.A. ve FERNANDEZ, H. (2005). Determination of cercosporin (CER) phytotoxin isolated from infected peanut leaves by using adsorptive stripping square wave voltammetry. Analytica Chimica Acta, 550 (2005): 199-203. 74

MORETTO, L.M., Ugo, P., LACASSE, R., CHAMPAGNE, G.Y. ve CHEVALET, J. (1999). Determination of methylmercury at Nafion coated electrodes by single and multiple pulse voltammetric techniques. Journal of Electroanalytical Chemistry, 467 (1999): 193-202. MSAGATI, T.A.M. ve NGILA J.C. (2002). Voltammetric detection of sulfonamides at a poly(3-methylthiophene) electrode. Talanta, 58 (2002): 605-610. ÖZKAN, S.A., BİRYOL, İ. ve ŞENTÜRK, Z. (1994). An activation method for glassy carbon electrode. Turkish Journal of Chemistry, 18 (1994): 34-38. ÖZKAN, S.A., ŞENTÜRK, Z. ve BİRYOL, İ. (1997). Voltammetric determination of ornidazole in pharmaceutical dosage forms based on reduction at an activate glassy carbon electrode. International Journal of Pharmaceutics, 157 (1997): 137-144. ÖZKAN, S.A., ÖZKAN, Y. ve ŞENTÜRK, Z. (1998). Electrochemical reduction of metronidazole at activated glassy carbon electrode and its determination in pharmaceutical dosage forms. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 17 (1998): 3299-3305. ÖZKAN, S.A., ÖZKAN, Y. ve ŞENTÜRK, Z. (2002). Electrooxidation of pimozide and its differential pulse voltammetric and HPLC-EC determination. Analytica Chimica Acta, 453 (2002): 221-229. 75

ÖZKAN, S.A. ve USLU, B. (2002). Electrochemical study of fluvastatin sodium: Application to pharmaceutical dosage forms, human serum and simulated gastric juice. Analytical and Bioanalytical Chemistry, 372(4) (2002): 582-586. ÖZKAN, S.A., USLU, B. ve ABOUL-ENEİN, H.Y. (2003). Voltammetric investigation of tamsulosin. Talanta, 61 (2003): 147-156. ÖZKAN, S.A., USLU, B. ve ZUMAN, P. (2004). Electrochemical oxidation of sildenafil citrate (Viagra) on carbon electrodes. Analytica Chimica Acta, 501(2004): 227-233. ÖZKAN, S.A., USLU, B. ve ŞENTÜRK, Z. (2004). Electroanalytical characteristics of amisulpride and voltammetric determination of the drug in pharmaceuticals and biological media. Electroanalysis, 16(3) (2004): 231-237. ÖZKAN, S.A., DOGAN, B. ve USLU, B. (2006). Voltammetric analysis of the novel antipsychotic drug quetiapine in human serum and urine. Microchimica Acta, 153 (2006): 27-35. PANZER, R.E. (1972). Behaviour of carbon electrodes in aqueous and non-aqueous system. Journal Electrochemistry Society, (1972): 119-864. PATRIARCHE, G.J., CHATEAU-GOSSELIM, M. ve VANDENBALCK, J.L. (1979). Polarography and electroanalytical techniques in pharmacy and pharmacologhy, Vol II, Ed. J. A. Bord, New York, Marcel Dekler. Electroanalytical Chemistry, p: 141-189. 76

PRAVDA, M. (1998). Application of electrochemical sensors end detection system in biomedical, analysis, master thesis. Vrijre Universite it, Brussel. RADI, A. (2002). Adsorptive stripping square-wave voltammetric behavior of Rofecoxib. Microchemical Journal, 72 (2002): 35-41. RODRIGUEZ, J., BERZAS, J.J., CASTANEDA, G. ve RODRIGUEZ, N. (2004). Determination of sildenafil citrate (viagra) and its metabolite (UK-103,320) by square-wave and adsorptive stripping square-wave voltammetry. Total determination in biological samples. Talanta, 62 (2004): 427-432. SANTOS, L.B.O.D., ABATE, G. ve MASINI J.C. (2004). Determination of atrazine using square wave voltammetry with the Hanging Mercury Drop Electrode (HMDE). Talanta, 62 (2004): 667-674. SANTOS, L.B.O.D., ABATE, G. ve MASINI, J.C. (2005). Application of sequential injection square wave voltammetry (SI SWV) to study the adsorption of atrazine onto a tropical soil sample. Talanta, 68 (2005): 165-170. SHAHROKHIAN, S. ve BOZORGZADEH, S. (2006). Electrochemical oxidation of dopamine in the presence of sulfhydryl compounds: Application to the square-wave voltammetric detection of penicillamine and cysteine. Electrochimica Acta, 51 (2006): 4271-4276. 77

SHEARER, C.M., CHRISTENSON, K., MUJHERJI, A. ve PAPARIELLO, C.J. (1972). Peak voltammetry at glassy carbon electrode of acetaminophen dosage forms. Journal Pharmaceutical Science, 61 (1972): 1627. SHEN, L., HUANG, R. ve HU, N. (2002). Myoglobin in polyacrylamide hydrogel films: direct electrochemistry and electrochemical catalysis. Talanta, 56 (2002): 1131-1139. SHERVEDANI, R.K. ve BABADI, M.K. (2006). Application of 2-mercaptobenzothiazole self-assembled monolayer on polycrystalline gold electrode as a nanosensor for determination of Ag(I). Talanta, 69 (2006): 741-746. ŞATANA, E., USLU, B. ve ÖZKAN, S.A. (2002). Differential pulse and square wave voltammetric determination of cisapride in tablet dosage form. Pharmazie, 57 (2002): 501-503. ŞENTÜRK, Z., ÖZKAN, S.A., USLU, B. ve BIRYOL, I. (1996). Anodic voltammetry of fluphenazine at different solid electrodes. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 15 (1996): 365-370. ŞENTÜRK, Z., ÖZKAN, S.A. ve ÖZKAN, N. (1998). Electroanalytical study of nifedipine using activated glassy carbon electrode. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 16 (1998): 801-807. 78

TANG, H., CHEN, J., NIE, L., YAO, S. ve KUANG, Y. (2006). Electrochemical oxidation of glutathione at well-aligned carbon nanotube array electrode. Electrochimica Acta, 51 (2006): 3046-3051. TJADEN, U.R., LANKELMA, J., POPPE, H. ve MUUSZE, R.G. (1976). Anodic coloumetric detection with a glassy carbon electrode in combination with reserved phase high performance liquid chromatography. Journal of Chromatography, 12 (1976): 275-286. TOMSCHIK, M., JELEN, F., HAVRAN, L., TRNKOVA, L., Nielsen, P.E. ve PALECEK, E. (1999). Reduction and oxidation of peptide nucleic acid and DNA at mercury and carbon electrodes. Journal of Electroanalytical Chemistry, 476 (1999): 71-80. TUNÇEL, N., AYRAL, M.N. ve BİRYOL, İ. (1984). İn vivo ve invitro elektrokimyasal oksijen tayini. Doğa Bilim Dergisi, 8 (1984): 82-89. USLU, B. (2002). Voltammetric analysis of alfuzosin HCl in pharmaceuticals, human serum and simulated gastric juice. Electroanalysis, 14(12) (2002): 866-870. USLU, B. ve ÖZKAN, S.A. (2002). Electrochemical characterisation of nefazodone hydrochloride and voltammetric determination of the drug pharmaceuticals and human serum. Analytica Chimica Acta, 462 (2002): 49-57. USLU, B., ÖZKAN, S.A. ve ABOUL-ENEİN, H.Y. (2002). Electrochemical study of S- Adenosyl-L-Methionine and its differential pulse and square wave voltammetric determination. Electroanalysis, 14(11) (2002): 736-740. 79

USLU, B. ve ÖZKAN, S.A. (2003). Electroanalytical characteristics of piribedil and its differential pulse and square wave voltammetric determination in pharmaceuticals and human serum. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 31 (2003): 481-489. USLU, B. ve ÖZKAN, S.A. (2004). Anodic voltammetry of abacavir and its determination in pharmaceuticals and biological fluids. Electrochimica Acta, 49 (2004): 4321-4329. USLU, B., DOĞAN, B. ve ÖZKAN, S.A. (2005). Electrochemical studies of ganciclovir at glassy carbon electrodes and its direct determination in serum and pharmaceutics by square wave and differantial pulse voltammetry. Analytica Chimica Acta, 537 (2005): 307-313. USLU, B., DOĞAN, B., ÖZKAN, S.A. ve ABOUL-ENEIN, H.Y. (2005). Electrochemical behavior of verdenafil on glassy carbon electrodes, Determination in tablets and human serum. Analytica Chimica Acta, 552 (2005): 127-134. USLU, B., DOĞAN, B., ÖZKAN, S.A. ve ABOUL-ENEIN, H.Y. (2005). Voltammetric investigation and determination of mefloquine. Electroanalytical Chemistry, 17 (2005): 1563-1570. USLU, B., ÖZKAN, S.A. ve ŞENTÜRK, Z. (2006). Electrooxidation of the antiviral drug valacyclovir and its square wave and differantial pulse voltammetric determination in pharmaceuticals and human biological fluids. Analytica Chimica Acta, 555 (2006): 341-347. 80

WANG, J. ve HUTCHINS, L.D. (1985a). Activation of glassy carbon electrodes by alterning current electrochemical treatment. Analytica Chimica Acta, 167 (1985): 325-334. WANG, J. ve LUO, D.B. (1985b). The determination of bilirubine by adsorptive stripping voltammetry. Journal of Electroanalytical Chemistry, 185 (1985): 61-71. WANG, H., WANG, L., SHI, Z., GUO, Y., CAO, X. ve ZHANG, H. (2006). Application of self-assembled molecular wires monolayers for electroanalysis of dopamine. Electrochemistry Communications, 8 (2006): 1779-1783. WANG, S. ve DU, D. (2004). Differential pulse voltammetry determination of ascorbic acide with ferrocene- L-cysteine self-assembled supramolecular fılm modified electrode. Sensors and Actuators B: Chemistry, 97 (2004): 373-378. WILLIARD, H.H., MERRIT, L.L., DEAN, J.A. ve SETTLE, F.A. (1981). Instrumental methods of analysis, 6 th Ed., New York, Lifton Educational Publishing Inc., P: 691-734. YANG, N., WAN, Q. ve WANG, X. (2005). Voltammetry of Vitamin B 12 on a thin selfassembled monolayer modified electrode. Electrochimica Acta, 50 (2005): 2175-2180. YILDIZ, A. ve Genç, Ö. (1993). Enstrumental Analiz. Hacettepe Üniv. Yayınları, 1.Baskı, S: 352. 81

YILMAZ, S., USLU, B. ve ÖZKAN, S.A. (2001). Anodic oxidation of etodolac and its square wave and differential pulse voltametric determination in pharmaceuticals and human serum. Talanta, 54 (2001): 351-360. ZARGHI, A., SHAFAATI, A. ve FOROUTAN S.M. (2005). A simple and rapid HPLC method for the determination of atorvastatin in human plasma with UV detection and its application to pharmacokinetic studies. Arzneimittel-Forschung-Drug Research, 55 (8): 451-454. ZEN, J., YANG, C. ve KUMAR, A.S. (2001). Potential scan rate dependence of underpotential and bulk depositions of lead on screen-printed silver electrodes. Electrochimica Acta, 47 (2001): 899-904. ZHAO, Y., ZHENG, X., HUANG, Z. ve YANG, M. (2003). Voltammetric study on the complex of thiram copper(ii) and its application. Analytica Chimica Acta, 482 (2003): 29-36. ZUMAN, P. ve BREZINA, M. (1962). Polarographic analysis in pharmacy progress in polarography. Vol. 2th Ed. P. Zuman, I.M. Kolthoff, New York, Intersence Publishers. 82

ÖZGEÇMİŞ I- Bireysel Bilgiler Adı : Emre Soyadı : Ayazlı Doğum yeri ve tarihi : Ankara / 18.06.1980 Uyruğu : T.C. Medeni durumu : Evli Askerlik durumu : Tecilli İletişim adresi ve telefonu : ODTÜ Çamlık Sitesi no: 126 Çankaya / Ankara Tlf : 0 312 362 53 52 Gsm : 0 532 355 40 02 II- Eğitimi Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi.. 1998-2003 Ankara Çankaya Kılıçaslan Süper Lisesi. 1994-1998 Ankara Bahçelievler Deneme Lisesi.... 1991-1994 Ankara Ulubatlı Hasan İlkokulu.. 1986-1991 Yabancı dili : İngilizce III- Ünvanları Eczacı... 2003 IV- Mesleki Deneyimi Niksar Eczanesi... 2003-2007 83