KİMYEVİ MADDELER, PLASTİKLER VE MAMULLERİ SEKTÖR RAPORU EYLÜL 2015
TÜRKİYE DE KİMYA VE PLASTİK SEKTÖRÜ Türk kimya endüstrisi, ağırlıklı olarak petrokimya, sabun, deterjan, gübre, ilaç, boya-vernik, sentetik elyaf, soda gibi çeşitli kimyasal hammadde ve tüketim ürünlerinin üretiminin gerçekleştirildiği tesislerden oluşmaktadır. Sektörde faaliyet gösteren firmalar ölçek ve sermaye kaynakları açısından farklılık göstermektedir. Sektörde faaliyet gösteren firmaların önemli bir kısmı küçük ve orta ölçekli işletmelerden oluşmakla birlikte, büyük ölçekli firmalar ile çok uluslu şirketler de faaliyet göstermektedir. Kimya sektörü ithalata bağımlı bir sektördür. Kullanılan hammaddenin yüzde 70 i ithal edilmektedir. %30 u ise yerli üretimle karşılanmaktadır. Plastik üretimin ana girdisi %90 oranında petrokimya sektöründen sağlanmaktadır. Petrokimya sektörü ise büyük ölçekli, sermaye ve teknoloji yoğun bir sektördür. Plastik ve kauçuk sektörü %90 ın üzerinde ithalata bağımlı bir sektördür. TÜİK verilerine göre 2004 yılında kimya sektöründe 191.348 kişi istihdam edilirken bu rakam beş yılda % 19,92 artarak 2009 yılında 229.465 e ulaşmıştır. Kimya sektörü istihdamının imalat sanayi içindeki payı 2004 yılında % 7,96 iken, 2009 yılında % 8,88 olmuştur. 2009 yılı itibarıyla kimya sektöründe 21.836 işyeri bulunmaktadır. Kimya Sanayi, lojistik önemi açısından çoğunlukla ülkenin kıyı bölgelerinde lokalize olmuştur. Petrol ve petrol ürünleri, deterjan, sabun, ilaç kimyasalları, boya gibi ürünleri üreten kimya firmalarının çoğu Marmara Bölgesinin üç büyük sanayi ili olan İstanbul, Kocaeli ve Sakarya da, Ege Bölgesinde İzmir de yerleşim gösterirken, gübre ve petrol ürünleri firmalarının çoğu Akdeniz Bölgesinde toplanmıştır. Ayrıca Akdeniz bölgesinde ana ham maddelerden olan soda, bikromat gibi önemli üretim merkezleri de bulunmaktadır. Türkiye deki en büyük petrokimya şirketi eskiden bir kamu kuruluşu olan ve 2007 yılında özelleştirilerek SOCAR & TURKAS A.Ş. tarafından satın alınan Petkim dir. Petkim in İzmir deki Aliağa petrokimya tesisinin yıllık kapasitesi 3,2 milyon tondur. Petkim in ürün yelpazesi içinde LDPE, HDPE, PVC ve PP ürünleri, masterbatch ler, elyaf ve aromatikler yer almaktadır. Bu ürünler inşaat, elektrik, elektronik, ambalaj, tekstil ve ayrıca tıp, boya, deterjan ve kozmetik sektörleri açısından önem taşımaktadır. Petkim, birçok sektöre hammadde olarak ürettiği söz konusu ürünleri için ana girdi olarak kullandığı naftayı, gerek yurt içindeki tek üretici olan Tüpraş tan, gerekse ithalat yoluyla yurt dışından temin etmektedir. Aynen Petkim gibi, eskiden bir kamu kuruluşu olan ve 2005 yılında özelleştirilen Tüpraş, ülkemizde ham petrol işleyen tek kuruluş olup, faaliyetlerini İzmit, İzmir, Kırıkkale ve Batman daki petrol rafinerilerinde sürdürmektedir.
TÜRKİYE DE KİMYA SEKTÖRÜ VE İHRACAT Kimya sektörü ihracatımız 2014 yılında 19,4 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiş ve sektörün toplam ihracatımız içerisindeki payı yükselmiştir. Ocak Temmuz 2015 dönemi kimya ihracatı 11 milyar 392 milyon dolar olarak görülmektedir. ÜRÜNLER Ocak-Temmuz Ocak-Temmuz 2014 2015 DEĞİŞİM PLASTİK VE PLASTİKTEN MAMUL EŞYA 3.145.638 3.637.407 15,6% MİNERAL YAKITLAR/YAĞLAR 2.760.799 3.412.778 23,6% KAUÇUK VE KAUÇUKTAN EŞYA 1.284.955 1.605.257 24,9% İNORGANİK KİMYASALLAR 745.542 768.425 3,1% SABUNLAR 509.930 565.596 10,9% ECZACILIK ÜRÜNLERİ 480.112 480.483 0,1% MUHTELİF KİMYASALLAR 338.298 348.619 3,1% ORGANİK KİMYASALLAR 280.188 342.192 22,1% ALBÜMİNOİD MADDELER 94.388 104.249 10,4% GÜBRELER 75.906 100.161 32,0% BARUT, PATLAYICI MADDE 15.809 15.200-3,9% FOTOĞRAFÇILIK, SİNEMACILIK EŞYASI 7.533 12.139 61,1% TOPLAM 9.739.102 11.392.506 11,6% Bin Dolar EN FAZLA İHRACAT YAPILAN ÜLKELER; Mısır, Irak, Almanya, Rusya, Birleşik Arap Emirlikleri, İran, İtalya, Hollanda, İspanya, Malta
TÜRKİYE DE KİMYA SEKTÖRÜ VE İTHALAT Kimya sektörü ithalata bağımlı bir sektördür. Kullanılan hammaddenin yüzde 70 i ithal edilmektedir. %30 u ise yerli üretimle karşılanmaktadır. Plastik üretimin ana girdisi %90 oranında petrokimya sektöründen sağlanmaktadır. Petrokimya sektörü ise büyük ölçekli, sermaye ve teknoloji yoğun bir sektördür. Plastik ve kauçuk sektörü %90 ın üzerinde ithalata bağımlı bir sektördür. 2015 yılı kimya ithalatımıza bakıldığında, ilk sırada yer alan ürünlerin ihracatımızdaki sıralamaya benzer şekilde, mineral yakıtlar ve yağlar ile plastik ve plastikten mamul eşyalar olduğu ve bunları organik kimyasallar ile eczacılık ürünleri ürün gruplarının takip ettiği görülmektedir. ÜRÜNLER Ocak-Temmuz Ocak-Temmuz 2014 2015 DEĞİŞİM MİNERAL YAKITLAR/YAĞLAR 32.302.014 23.682.590-26,7% PLASTİK VE PLASTİKTEN MAMUL EŞYA 8.473.067 7.268.108-14,2% ORGANİK KİMYASALLAR 3.378.187 2.902.910-14,1% ECZACILIK ÜRÜNLERİ 2.453.279 2.413.441-1,6% KAUÇUK VE KAUÇUKTAN EŞYA 1.661.209 1.481.636-10,8% MUHTELİF KİMYASALLAR 1.392.095 1.264.830-9,1% İNORGANİK KİMYASALLAR 908.579 829.216-8,7% GÜBRELER 728.354 765.739 5,1% SABUNLAR 513.218 468.503-8,7% ALBÜMİNOİD MADDE 328.130 286.695-12,6% FOTOĞRAFÇILIK, SİNEMACILIK EŞYASI 118.403 92.208-22,1% BARUT, PATLAYICI MADDE 32.168 32.961 2,5% TOPLAM 52.288.708 41.488.843-20,7% Bin Dolar EN FAZLA İTHALAT YAPILAN ÜLKELER; Rusya, İran, Almanya, Irak, Suudi Arabistan, İtalya, Hindistan, Yunanistan, ABD, Çin
GAZİANTEP TE KİMYA SEKTÖRÜ Yıllar itibariyle Gaziantep ten Kimyevi Maddeler ve Mamulleri sektörü ihracatına bakıldığında 2009 yılından 2014 yılına kadar ihracatın düzenli bir şekilde arttığı görülmektedir. En düşük ihracat 2009 yılında 377 milyon 793 bin dolar olarak kayda geçerken, en fazla ihracat 2014 yılında 768 milyon dolar değerinde gerçekleşmiştir. En yüksek artış 2011 yılında yaşanmıştır. 2011 yılında Gaziantep ten yapılan kimyevi maddeler ve mamulleri ihracatı yüzde 22,4 oranında artmıştır. YILLARA GÖRE GAZİANTEP'TEN YAPILAN KİMYEVİ MADDELER İHRACATI (Bin Dolar) 716.082 768.730 555.155 610.803 377.793 453.718 355.594 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Tem.15 Türkiye den yapılan Kimyevi Maddeler ve Mamulleri ihracatında, Gaziantep in payına bakıldığında ise en büyük paya 2014 yılında sahip olduğu görülmektedir. Türkiye ihracatında ortalama yüzde 3,7 lik bir paya sahip olan Gaziantep günden güne bu sektördeki ihracatını arttırmaya devam etmektedir. Gaziantep in 2015 yılı Ocak-Temmuz döneminde yüzde 3,1 lik bir paya sahip olduğu görülmektedir. KİMYEVİ MADDELER VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ TÜRKİYE NİN İHRACATI VE GAZİANTEP İN PAYI YIL TÜRKİYE NİN İHRACATI GAZİANTEP İN İHRACATI GAZİANTEP İN PAYI (BİN DOLAR) (BİN DOLAR) (%) 2009 9.664.714 377.793 3,9 2010 12.679.626 453.718 3,6 2011 16.347.327 555.155 3,4 2012 19.337.791 610.803 3,2 2013 19.430.626 716.082 3,7 2014 17.847.134 768.730 4,3 2015 Ocak-Temmuz 11.392.506 355.594 3,1
GAZİANTEP TEN YAPILAN KİMYEVİ MADDELER İHRACATININ ÜLKE GRUPLARINA GÖRE DAĞILIMI 61,7% 19,4% 6,0% 5,1% 3,4% 3,6% 0,5% 0,004% DÜNYADA KİMYA SEKTÖRÜ Dünyada kimya sanayinin yaklaşık % 38 ini ana kimyasallar, % 27 sini özel kimyasallar, %25 ini farmasötikler ve % 10 unu tüketici kimyasalları oluşturmakta olup; kimya üretiminin yaklaşık % 33 ü Asya, % 29 u Avrupa Birliği, % 25 i NAFTA ülkeleri tarafından gerçekleştirilmektedir.(bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Kimya Sektörü Raporu) Kimya sanayi üretiminin dünyada sektörlere hammadde temini açısından dağılımına bakıldığında sektör üretiminden; tekstil ve hazır giyim sektörünün %3,2, elektrikli eşya sektörünün %2,2, makine ve elektrik sektörlerinin %2,8, işlenmiş metal ürünler sektörünün %3,1, madeni ürünler sektörünün %3,1, inşaat sektörünün %7,9, otomotiv sektörünün %4,3, kağıt ve baskı ürünleri sektörünün %4,6, toptan ve perakende sektörlerinin %5,1, tarım sektörünün %7, kauçuk ve plastik sektörünün %13,9, hizmetler sektörünün %4,9 pay aldıkları görülmektedir.(cefic Kimya Sektörü Profili Raporu) Firmalar açısından bakıldığında ise, çeşitli ülkelerde tesisleri bulunan BASF, Dow Chemicals, Eastman Chemical Company, Shell, Bayer, INEOS, ExxonMobil, DuPont, SABIC, Braskem ve Mitsubishi, dünyadaki en büyük kurumsal kimya ürünleri üreticileri arasında yer almaktadır. Dünya kimya sanayi ihracatı 2012 yılında yaklaşık 5,3 trilyon ABD Doları olarak gerçekleşmiş olup dünya toplam ihracatı (18 trilyon ABD Doları) içerisindeki payı %29,4 tür. Aynı yıl itibariyle kimya sanayi ithalatı ise 5,4 trilyon ABD Doları olarak gerçekleşmiş olup, dünya toplam ithalatı (18,2 trilyon ABD Doları) içerisindeki payı%29,7 dir. Öte yandan, dünyadaki kimyasal madde dış ticaretinin coğrafi dağılımına bakıldığı zaman her ne kadar son senelerde Asya nın payının artmasıyla payı azalsa da, AB nin halen en büyük dış ticaret hacmine sahip olduğu görülmektedir. Avrupa Kimya Endüstrisi Konseyi (CEFIC) verilerine göre, 2012 yılında AB-27 ülkeleri dünya kimya ihracatının %41,6 sını gerçekleştirirken, Asya ülkeleri %35,2 sini, NAFTA üyesi ülkeler %13,5 ini, diğer Avrupa ülkeleri %5 ini, Latin Amerika ülkeleri %5,7 sini ve Afrika ve Okyanusya ise %2 sini gerçekleştirmiştir.(cefic-2013)