Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Türkiye Elektrik İletim Sistemi Emrah Besci Elektrik - Elektronik Mühendisi (EE 04) Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi http://emrah.besci.gen.tr Emrah@Besci.gen.tr 1
Türkiye de Elektrik İletiminin Tarihi İletimin Tarihi 2
Türkiye de Elektrik İletiminin Tarihi Ülkemizde kurulan ilk elektrik üreticisi 1902 yılında Tarsus ta tesis edilen, bir su değirmenine bağlanmış 2 kw gücündeki bir dinamodur. İlk büyük santral ise 1913 yılında İstanbul Silahtarağa da kurulmuştur. 3
Türkiye de Elektrik İletiminin Tarihi Elektrik tüketiminin artması ile birlikte talebi karşılamak için yeni üretim santralları kurulması gerekmesi üzerine, elektrik üretimi için kullanılabilecek kaynaklara yakın bölgelerde elektrik üretim tesisleri inşa edilmiştir. Üretim bölgeleri ile tüketim bölgelerinin farklı bölgeler olmasından dolayı elektriğin yüksek gerilim hatları ile tüketim bölgelerine taşınması gerekmiştir. 4
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Tarihi TEDAŞ Dağıtım Perakande Dağıtım Perakende TEDAŞ TEK İletim TEİAŞ TEAŞ Üretim EÜAŞ Dikey Bütünleşik Üretim İletim Toptan Satış Toptan Satış TETAŞ 1970-1993 1993-2001 2001 den Bugüne 5
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. nin Yapısı 6
TEİAŞ ın Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurulması öngörülen yeni iletim tesisleri için iletim yatırım planı yapmak, yeni iletim tesislerini kurmak ve iletim sistemini elektrik enerjisi üretimi ve tedarikinde rekabet ortamına uygun şekilde işletmek ve gerektiğinde iletim sisteminde ikame ve kapasite artırımı yatırımı yapmak, Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında yürüttüğü faaliyetlere ilişkin tarife tekliflerini Kurumun belirlediği ilke ve standartlar çerçevesinde hazırlamak ve Kurumun onayına sunmak, 7
TEİAŞ ın Görev Yetki ve Sorumlulukları Şebeke, dengeleme ve uzlaştırma ve yan hizmetler hakkındaki yönetmeliklerin uygulanmasını gözetmek, bu amaçla gerekli incelemeleri yapmak, sonuçları hakkında Kuruma rapor sunmak ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep etmek, Yük dağıtımı ve frekans kontrolünü gerçekleştirmek, piyasa işletim lisansı kapsamında yan hizmetler piyasasını ve dengeleme güç piyasasını işletmek, gerçek zamanlı sistem güvenilirliğini izlemek, sistem güvenilirliğini ve elektrik enerjisinin öngörülen kalite koşullarında sunulmasını sağlamak üzere gerekli yan hizmetleri belirlemek ve bu hizmetleri ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda sağlamak, 8
TEİAŞ ın Görev Yetki ve Sorumlulukları İletim sisteminde ikame ve kapasite artırımı yapmak, Bakanlığın kararı doğrultusunda uluslararası enterkonneksiyon çalışmalarını yapmak, iletim sistemine bağlı veya bağlanacak olan serbest tüketiciler dâhil tüm sistem kullanıcılarına şebeke işleyişine ilişkin mevzuat hükümleri doğrultusunda eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin iletim ve bağlantı hizmeti sunmak, 9
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. nin Yapısı 10
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. nin Yapısı 22 adet İletim Tesis ve İşletme Grup Müdürlüğü bulunmaktadır. 11
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. nin Yapısı 9 bölgesel, 1 tane Milli Yük Tevzii Müdürlüğü bulunmaktadır. 12
Türkiye Elektrik İletim Sistemi 13
İletim Hatlarının Tarihsel Gelişimi Yıl 380 kv 220 kv 154 kv 66 kv Toplam 1980 2.985 93 16.155 2.447 21.680 1985 5.117 16 20.299 2.190 27.622 1990 8.334 85 24.750 1.534 34.703 1995 11.319 85 27.190 1.112 39.706 2000 12.957 85 29.444 682 43.168 2005 13.977 85 31.030 478 45.569 2006 14.307 85 31.163 477 46.033 2007 14.338 85 31.383 477 46.283 2008 14.420 85 31.654 509 46.667 2009 14.623 85 31.932 509 47.148 2010 15.734 85 32.906 509 49.234 2011 15.978 85 32.878 509 49.451 2012 16.344 85 33.481 509 50.418 2013 16.808 85 33.943 509 51.345 14
Yer altı Kabloları Havai Hatlar Eylül 2014 İtibarıyla İletim Hatları Gerilim (kv) Hatların Adedi Hatların Uzunluğu 380 211 17.328 220 2 85 154 1.211 34.742 66 27 509 Toplam 1.181 52.664 380 6 47 220 - - 154 58 246 66 1 3,2 Toplam 40 296 15
Trafo Merkezlerinin Tarihsel Gelişimi 380 kv 220 kv 154 kv 66 kv Toplam 1980 3.060 150 8.067 1.544 12.671 1985 5.730 150 11.843 1.753 19.326 1990 9.410 150 18.009 1.347 28.766 1995 11.810 150 24.601 1.406 37.817 2000 18.160 150 39.054 1.315 58.529 2005 24.240 150 46.979 678 71.897 2006 28.015 150 49.385 662 78.062 2007 28.715 150 52.669 672 82.056 2008 33.220 150 55.584 672 89.476 2009 35.020 150 57.865 637 93.673 2010 37.870 150 61.215 617 99.852 2011 39.620 150 64.320 568 104.658 2012 43.795 150 67.908 593 112.846 2013 48.940 150 72.573 573 122.236 16
Eylül 2014 İtibarıyla Trafo Merkezleri Gerilim (kv) Merkez Adedi Trafo Adedi Güç (MVA) 380 92 252 50.015 220 1 2 400 154 568 1.232 74.910 66 14 48 573 Toplam 675 1.534 125.898 17
İletim Kayıpları Yıl Kayıp (%) Kayıp (GWh) 2001 2,8 3.374 2002 2,7 3.441 2003 2,4 3.331 2004 2,4 3.423 2005 2,4 3.695 2006 2,7 4.544 2007 2,5 4.523 2008 2,3 4.388 2009 2,1 3.973 2010 2,8 5.691 2011 1,9 4.189 2012 2,6 6.025 2013 2,4 5.639 18
Mevcut Arabağlantılar ve Kapasiteleri 19
TEİAŞ Tarafından Yürütülen Tasarılar 20
TEİAŞ Tarafından Yürütülen Tasarılar Türkiye Elektrik İletim A.Ş., Türkiye elektrik piyasası için çok büyük önem taşımakla birlikte Türkiye için önemli tasarılar üzerinde de çalışmaktadır. Bunlardan en önemlileri Güç Kalitesi Milli Projesi Canlı Bakım ENTSO-E Bağlantısı Gürcistan - Türkiye Arabağlantı Çanakkale Boğazı Atlama Tasarısı Romanya Deniz Geçişli Arabağlantı Tasarısı olarak sıralanabilir. 21
Güç Kalitesi Milli Tasarısı 22
Güç Kalitesi Milli Tasarısı Güç Kalitesini Belirleyen Temel Bileşenlerden Elektrik enerjisi arzının sürekliliği Frekans Gerilimin etkin değeri Gerilimde geçici süre için oluşan çukur ve tepeler Ani gerilim değişmeleri Fazlar arası dengesizlik Gerilim ve akım dalga şekillerinde oluşan harmonik bileşenler Kırpışma (flicker) 23
Güç Kalitesi Milli Tasarısı gibi bileşenlerin izlenerek belirli kalitenin tesis edilmesi için çeşitli çalışmalar yapmak için sürdürülmekte olan bir tasarıdır. 24
Güç Kalitesi Milli Tasarısı Türkiye Elektrik İletim Sistemi'nde IEC 61000-4-30 standardında tanımlanan Güç Kalitesi bileşenlerini sürekli ve kesintisiz bir biçimde izlemeyi mümkün kılacak ilke, yaklaşım, donanım ve yazılım gereksinimlerini belirleyip buna uygun geliştirme çalışmaları yapmak, Türkiye Elektrik İletim Sistemi'nde reaktif güç ve enerji akışlarını izleyebilir hale gelmek, Orta ve uzun dönemde Türkiye Elektrik Sistemi'nde güç kalitesini yükselterek ilgili evrensel standartları sağlar hale gelmek, 25
Güç Kalitesi Milli Tasarısı Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği ve Elektrik İletim Sistemi Arz Güvenilirliği Ve Kalitesi Yönetmeliği hükümlerini TEİAŞ ın aşamalı bir biçimde uygulayabilir hale gelmesini sağlamak, Türkiye'nin orta ve uzun dönemde gereksinim duyacağı güç kalitesi konusunda uzmanlaşmış mühendis ve araştırmacı potansiyelinin artmasına önemli ölçüde katkıda bulunmak, amacıyla tasarı yürütülmekte, 2010 yılı içinde tamamlanarak sonuçlanmıştır. 26
Canlı Bakım Fransız Elektrik İletim Şirketi RTE ile yürütülen eşleştirme projesi çerçevesinde gerçekleştirilen çalışmalar ile, yüksek gerilim altında canlı bakım yapılabilmektedir. 27
ENTSO-E Avrupa ülkeleri arabağlantılanmış güç sistemlerinin işletme güvenliğini sağlamak ve üye kuruluşların yakın işbirliğiyle, işbirliği içinde işletmenin sağladığı yararlardan azami ölçüde faydalanılmak hedefiyle bir araya gelerek UCTE yi kurmuştur. 28
ENTSO-E ENTSO-E 1 Temmuz 2009 tarihinde UCTE de dahil olmak üzere 6 iletim sistemi işleticilerinin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Bugün ENTSO-E ye 34 ülkeden 42 iletim sistemi işleticisi üyedir. 29
ENTSO-E Bu çerçevede topluluğun temel olarak çalışma alanı, Avrupa Birliği nin koyduğu, tamamen serbestleştirilmiş ve bütünleşmiş dahili enerji piyasası hedefine ulaşmak için gerekli adımları atmaktır. 30
ENTSO-E Türkiye de 28 Eylül 2005 tarihi itibariyle UCTE ile eş zamanlı çalışacak şekilde bütünleşmek için üyeliğe başvurmuştur. 31
ENTSO-E Türkiye Elektrik Sisteminin ENTSO-E sistemine mevcut 400 kv hatlar ile bağlantısı elektrik ithalat veya ihracat için tesis edilmiş durumdadır. 17 Nisan 2013 tarihi itibariyle ENTSO-E elektrik sisteminden Türkiye elektrik sistemine ithalat kapasitesi 550 MW ve Türkiye elektrik sisteminden ENTSO-E elektrik sistemine ihracat kapasitesi 400 MW değerine çıkartılmıştır. 32
ENTSO-E 24 Nisan 2014 itibariyle Türkiye nin ENTSO-E sistemine bağlantısının kalıcı bağlantısına karar verilmiş olup, geri kalan sürecin 2014 yılı içinde bitirilmesi öngörülmektedir. 33
Türkiye Gürcistan HVDC Arabağlantı Gürcistan ile mevcut 150 MW lık hattın dışında, Borçka ile Ahıska arasında toplam kapasitesi 1.000 MW olan HVDC arabağlantı tesis edilmiştir. 34
Türkiye Gürcistan HVDC Arabağlantı İlk defa Temmuz 2014 tarihinde başlamış olan kapasite tahsisi, 2015 yılında Nisan ve Mayıs ayları hariç 700 MW değerine çıkacaktır. 35
Türkiye Gürcistan HVDC Arabağlantı Ahıska, Gürcistan da bulunan 2 x 350 MW lık HVDC B2B İstasyon 36
Çanakkale Boğazı Atlama Tasarısı Boğaz Atlama 1, İstanbul 37
Çanakkale Boğazı Atlama Tasarısı 400 kv çift devre ve yaklaşık 3,5 km uzunluğunda Çanakkale Boğazı Denizaltı Güç Kablosu döşenecektir. Güney Marmara da tesisleri devam eden ve önümüzdeki birkaç yıl içinde tamamının üretime başlaması öngörülen enerji santrallerine ait toplam 5.000 MW lık üretimin 2.000 MW lık kısmının, İstanbul da yükün yoğun olduğu 380 kv Habipler ve İkitelli Trafo Merkezlerine aktarılmasını sağlamaktır. 38
Çanakkale Boğazı Atlama Tasarısı 39
Çanakkale Boğazı Atlama Tasarısı Sütlüce Marmara Denizi 80 m. 220 m. 160 m. 80 m. 1000 m. 160 m. 80 m. Çanakkale Boğazı 220 m. Lapseki Ege Denizi 40
Çanakkale Boğazı Atlama Tasarısı Bu konuda Türkiye Elektrik İletim A.Ş. tarafından çalışmalara devam edilmektedir. 41
Romanya Arabağlantı Tasarısı Romanya nın Köstence şehri ile İstanbul Trakya yakasında bulunan Alibeyköy bölgesi arasında HVDC arabağlantı tesis edilmesi üzerinde çalışılmaktadır. 42
Romanya Arabağlantı Tasarısı HVDC hattın, 400 km uzunlukta 400 kv gerilim seviyesinde 1000 MW kapasiteli olması tasarlanmaktadır. 43
Bölgesel Elektrik Koridoru : Türkiye 44
Türkiye nin Bölgesel Elektrik Durumu 45
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Bugün ve Gelecek 46
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. ve Bugün Türkiye nin en büyük 500 şirketini belirleyen Fortune 500 listesinde Türkiye Elektrik İletim A.Ş. 6. sırada yer aldı. 47
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. ve Bugün Türkiye Elektrik İletim A.Ş., tüm Türkiye de kurumlar vergisi veren kurum, kuruluş ve şirketler arasında 13. oldu. 48
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. ve Gelecek Türkiye Elektrik İletim A.Ş. nin önümüzdeki dönemde gerçekleştirmeyi öngördüğü ve 2011 2015 dönemine ilişkin Stratejik Planı nda da yer alan temel hedefler ise şöyledir; 49
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. ve Gelecek Elektrik iletim sisteminin güvenilirliğini ve kalitesini artırmak İletim sisteminin emre amadeliğine yönelik yöntem ve araçları geliştirmek, Ülkemizin ve Çağın Gereksinimlerine Paralel Olarak İletim Alt Yapısını Güçlendirmek ve Geliştirmek 50
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. ve Gelecek Elektrik Piyasasının Fonksiyonel ve Şeffaf Bir Yapıya Kavuşmasını Sağlamak Ülkemizin enerji geçiş kordoru olması yolunda elektrik iletimi alanında gerekli altyapıyı tesis etmek İdari ve mali yönden özerk, yeterli sayıda nitelikli personele sahip dinamik bir teşkilat yapısı oluşturmak 51
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. ve Gelecek Türkiye Elektrik İletim A.Ş. nin bünyesinde faaliyet gösteren Elektrik Piyasaları İşletme Dairesi başkanlığının, daha bilinen adı ile Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi nin (PMUM) ayrı bir Anonim Şirket olarak yapılandırılması öngörülmektedir. 52
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. ve Gelecek Maliye Bakanı Mehmet Şimşek 6 Ekim 2014 tarihinde yaptığı açıklama ile Türkiye Elektrik İletim A.Ş. nin %49 unun halka arz edileceğini açıkladı. 53
Teşekkürler! Emrah Besci Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi http://emrah.besci.gen.tr Emrah@Besci.gen.tr Gmail Twitter LinkedIn 54