9.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği

9.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 9.Ünite Hastanın Beslenmesi BESLENME ve ÖNEMİ,,HASTANIN ÖZEL DURUMUNA GÖRE BESLENMESİ,,DİYETLER 25. Ve 26.Hafta ( 17-28 / 03 / 2014 )-5-

BESLENME ve ÖNEMİ 2

Beslenme ; sağlığın kazanılması ve korunması için vücudun besinleri kullandığı bir süreçtir...canlılığın ve hücresel faaliyetlerin sürdürülebilmesi,..büyüme ve gelişmenin sağlanması İÇİN.besin öğelerinin vücuda alınması,.organizma tarafından kullanılması gerekir. 3

4

BESİN ÖĞELERİ : 1.) Protein, 2.) Karbonhidrat, 3.) Yağ, 4.) Vitamin, 5.) Mineral, 6.) Su dur. 5

6

Alınan Besin Öğeleri ; 1.)yaşam için gerekli enerji ve ısıyı, 2.)doku yenilenmesini, 3.)hücre yapımını, 4.)metabolik faaliyetlerin oluşması ve devam etmesini, 5.)sıvı-elektronik dengesinin korunmasını sağlar. 7

Beslenmede Amaç : Bireyin ;..yaş,..cinsiyet ve..bulunduğu fizyolojik ortama göre, gerekli besin öğelerini yeterince almasıdır. 8

Yeterli ve Dengeli Beslenme Nasıl Oluşur? Tüm besin gruplarından, organizmanın ihtiyacı kadar alınmasıyla oluşur. 9

Yeterli ve Dengeli Beslenme olumlu etkiler. sağlığı Yetersiz ve Dengesiz Beslenme olumsuz etkiler. sağlığı 10

11

Beslenme Faktörleri ; toplumdaki,..politik,..ekonomik,..kültürel,..teknolojik gelişmelerden etkilenir. 12

,..yemekle ilgili alışkanlıklar,..psiko-sosyal ve kültürel yapı,..yiyecek seçimi,..ekonomik durum,..dinsel inanışlar,..bireyin sağlık düzeyi,..bölgesel yeme kültürü farklılıkları, BESLENMEYİ ETKİLER.... 13

Beslenmeyi etkileyen önemli faktörlerden birisi de,..birey veya toplumun BESLENME EĞİTİMİ alması VE..edindiği bilgileri YAŞAMINDA...UYGULAMASIDIR. 14

HASTANIN ÖZEL DURUMUNA GÖRE BESLENME..Hasta,.normal veya.özel beslenme programları ile beslenir. 15

DİYET : diyetler hastalar için hazırlanan belirli Besinler olup, hastanın hastalığına göre hazırlanır. Hasta olan bireylerdebazı grup besin yada besinlerin kısıtlanması ve bu besinlerden alacağı kalori değerini diğer besin gruplarından almasına DİYET DENİR. 16

HASTAYA DİYET PROGRAMI HAZIRLANIRKEN DEĞERLENDİRİLMESİ GEREKEN DURUMLAR 1.)Hastanın Fiziksel Açıdan Değerlendirilmesi 2.)Beslenmeye Ait Faktörlerin Değerlendirilmesi 3.)Hastanın Medikal Yönden Değerlendirilmesi 17

1.)Hastanın Fiziksel Açıdan Değerlendirilmesi..hastanın cinsiyeti ve yaşı,..boy ve kilosu,..kas ve yağ dokusu ölçümü,..hastanın içinde bulunduğu dönem(çocukluk,ergenlik,gebelik vb.),..kilo kaybı veya artışı,..sağlık düzeyi,..ağız ve diş sağlığı, 18

..oral beslenmeyi bozan faktörler( bulantı, kusma,tümör gibi )..gastro-intestinal sistem bulguları ( yutma güçlüğü,konstipasyon,diyare gibi),..hastanın fiziksel durumu ( yaşlılık,güçsüzlük gibi ),..hastanın duygusal ve mental durumu( anksiyete,depresyon,demans gibi) DEĞERLENDİRİLİR. 19

20

2.) Beslenmeye Ait Faktörlerin Değerlendirilmesi..var olan hastalığına uygun özel bir diyet alıp almadığı ve diyete uyup uymadığı,..beslenme bozukluğuna yol açan sağlık problemi,..vitamin ve mineral desteği alıp almadığı, 21

..hekim kontrolü dışında uyguladığı herhangi bir diyetin olup olmadığı (zayıflama diyeti gibi ),..besinlere karşı alerji öyküsü,..tek tip beslenme uygulayıp uygulamadığı,..beslenme alışkanlıkları, 22

..zararlı alışkanlıkları ( alkol vb.),..beslenmeyi etkileyen sosyo-kültürel özellikleri,..sosyo-ekonomik durumu DEĞERLENDİRİLİR. 23

3.) Hastanın Medikal Yönden Değerlendirilmesi..geçirilen cerrahi girişimler,..uygulanan tedaviler(kemoterapi,radyoterapi),..uygulanan ilaçlar,..metabolik ihtiyacı arttıran durumlar(yanık gibi) 24

25

HASTAYA UYGULANAN DİYETLER Hastanın diyetini hekim belirler. VE BU DİYET, Diyetisyen tarafından hazırlanır. 26

27

NORMAL Normal Diyet = REJİM 3 DİYET..Hastanın kısıtlama olmadan, tüm besin gruplarından,yeterli ve dengeli almasını sağlayan beslenme programıdır. 28

Normal ( R 3 ) Diyet Örnek Menü Kahvaltı :..peynir ( 2 çeşit ),..zeytin,..bal,reçel veya pekmez,..domates,salatalık,..yumurta,..ekmek vb. 29

30

ÖZEL DİYET Yağsız diyet, tuzsuz diyet, diabetik diyet,diyaliz diyeti gibi diyetlerdir. 31

Özel Diyet Kullanım Amaçları : 1.) Hastalıkların tedavisinde ve hastalıklardan korunmada, 2.) Muayene ve teşhis yöntemlerinin uygulanmasında kolaylık sağlamak amacıyla, 3.) Ameliyata hazırlamak amacıyla, 4.) Ameliyattan sonra, 5.) Sağlıklı yaşamak ve sağlığın sürdürülmesini sağlamaktır. 32

Diyalize giren böbrek Hastası için 40 g. Proteinli 1500 kalorilik diyet örneği 33

Sigara Diyeti 34

İnsülün Direnci menüsü 35

GEÇİŞ DİYETLERİ..Bazı durumlarda hasta,geçici bir süre özel diyetle beslenir. Bu diyete geçici yada geçiş diyeti denir...örn; ameliyattan sonra,hastaya,anestezi türüne göre, bir süre geçiş diyeti uygulanır. 36

SIVI DİYETİ ( rejim 1 ) : Açık Sıvı Diyeti : Posasız ve tanesiz sıvılardır. Ç.çay.meyve suyu.komposto.limonata.et ve tavuk suyu 37

Koyu Sıvı Diyeti :.hasta tolere ettikçe, açık sıvı diyete;..süt..yoğurt..un çorbası gibi besinler eklenir. 38

YUMUŞAK DİYET ( rejim 2 )..yumuşak kıvamlı, kolay çiğnenebilen ve sindirilebilen besinlerden oluşur..hafif çorbalar,.patates peresi,.patates haşlaması,.muhallebi gibi 39

HASTANIN BESLENMESİNDE HEMŞİRENİN ROLÜ Hemşirenin ;..hastanın beslenmesinde,..birey ve topluma beslenme eğitimi vermede,..beslenme danışmanlığı yapma gibi görevleri vardır. 40

Hastanın hangi yolla besleneceğinie( oral,enteral,parenteral ),ve hangi diyetle besleneceğine DOKTOR KARAR VERİR ve ORDER A YAZAR..Hasta beslenmesinde ;..hekim,..hemşire.diyetisyen işbirliği yapmalı,hasta da bu işbirliğine dahil edilmelidir. 41

Hastanın Beslenmesinde Hemşirenin Dikkat Edeceği Noktalar :..ekip çalışması yapar,..aseptik tekniklere uyar,..hasta odasını normal ısıda tutar,..hasta odasını havalandır,kötü kokuyu önler,..hasta odasını temiz ve düzenli tutar,..tedavi,lavman,pansuman gibi işlemleri yemekten önce veya sonra yapar, 42

..yiyeceklerin ısısını ve diyete uygunluğunu kontrol eder,..hasta giysilerinin dar yada bol olmamasına özen gösterir,..hastanın ağrısı,dtresi varsa,yemek öncesi bu sorunlardan kurtulmasını sağlar,..hastaya yemek yerken rahat bir pozisyon verir,..yemek öncesi hastanın el temizliğini sağlar, 43

..hasta ve diğer hastaları etkileyen,kusma,bulantı gibi durumlarda,paravan kullanır,..bulantı,kusma varsa,,gerekli ekipmanı hazır bulundurur,..yemek yedirirken,hastanın özel durumuna uygun iletişim kurar ( görme engeli varsa, lokmanın verileceğini sözel olarak söyler ),..hastanın çiğneyip,yutması için zaman tanır, 44

..yutma güçlüğü olan hastaları,aspirasyon yönünden gözler,..gerekirse,su,meyve suyu için pipet kullanır,..yemek sonrası,hastanın temizlik ve bakımını yapar,..beslenmeye ilişkin kayıtları tutar. 45

46

HASTA BESLENMESİNE YARDIMCI OLMA Hemşire,,hastanın durumuna göre ; a.) hastayı kendi besleyebilir, b.)hastanın beslenmesine yardımcı olabilir. 47

HASTANIN İŞTAHININ AÇILMASINA YARDIMCI OLMA..Yemek yeme isteğine İŞTAH denir...hastanın sağlık sorunları,..görüntü,ses,koku,tat,..hastanın yeme isteğini etkiler. 48

Hastanın İştahının Açılmasına yardımcı Olmada HEMŞİRENİN ROLÜ..Hasta beslenmesinde hemşirenin dikkat etmesi gereken durumlar uygulanırsa,,hastanın iştahı olumlu etkilenir. 49

50

MİDE BULANTISI ve KUSMASI OLAN HASTALARDA HEMŞİRELİK BAKIMI kusmadan önce hissedilen duyguya bulantı denir...baygınlık hissi,..güçsüzlük,..terleme,..taşikardi,..tükürük çıkarma olur. 51

..mide-duedonum hastalıkları,..karaciğer hastalıkları,..safra kesesi hastalıkları,..bazı ilaçlar,..psikolojik faktörler,..ağrı, Bulantıya sebeb olan faktörlerdir. 52

Mide içeriğinin ağız yoluyla hızlı bir şekilde dışarı çıkarılmasına kusma denir. Bu durumda HEMŞİRE ;..Hastayla doğru ve etkin iletişim kurar,..hastayı psikolojik olarak rahatlaır,..bulantı ve kusmaya sebeb olan etyolojik faktörleri ortadan kaldırır,..bulantı ve kusmaya karşı gerekli ekipmanı hazırlar, 53

..bulantı ve kusmada yiyecek miktarı azaltılır,..hasta az ve sık aralıklarla beslenir,..yiyecekleri karıştırmadan, ayrı ayrı verir,..yağsız yiyecekler verir,..yemek yeme konusunda baskı yapmaz,..bulantı-kusması olan hastanın,kusmuk içeriğini aspire etmemesine dikkat eder,..kusma esnasında,hastanın başını yan çevirir, 54

..karın ameliyatı olan hastaların karın etrafını yastıkla destekler,..ağız içinde kalan kusmuğun tadı ve kokusu kusmayı arttırır,..hastanın kirlenen giysilerini temizler,..kusma,hastada gerginlik yaratır,hastayı rahatlatmak için,sırt masajı yapar,..bebek hastaların,beslenme sonrası gazını çıkarır, 55

..gerekirse,hekim önerisi ile antiemetik ilaç verir,..kusma miktarı,saati kaydedilir,..gerekirse,kusma içeriği laboratuvara tahlile gönderilir. 56

HASTA ÇOCUKLARDA BESLENME 57

HASTA ÇOCUKLARDA BESLENME..Çocukluk Dönemini Yetişkinlikten Ayıran özellik Sürekli BÜYÜME DİR. 58

..beslenme bozukluklarıi..yetersiz ve dengesiz beslenme büyüme ve gelişmeyi olumsuz etkiler. Beslenme Bozukluğuna Bağlı Hastalıklar :..kwashiorkor,..marasmus,..raşitizm,..obesite,..anemi 59

Kwashiorkorlu çocuk 60

..Çocukların büyüme-gelişme dönemi, büyüme gelişme hızı ve bireysel farklılıkları, çocuk beslenmesini etkiler...çocuğun hasta olması,..konjenital malformasyonlar ( tavşan dudak, yarık damak ) beslenmeyi engeller. 61

Hasta çocuğun diyet türü hekim tarafından belirlenir,, Diyetisyen uygun diyeti hazırlar,, Hemşire diyetin uygulanmasını sağlar. Çocuk beslenmesinde,aseptik tekniklere uygun davranılır. 62

Bebeklik Döneminde Hasta Olan Çocukların Beslenmesi..İlk 6 ay sadece ANNE SÜTÜ verilir. 63

Bebek anne sütü ememiyorsa sağılıp,bebeğe kaşıkla verilir. anne sütü 64

65

Kaşıkla da alamıyorsa beslenir. biberonla 66

..Anne emzirmeden yada sütünü sağmadan önce ;.meme başı temizliği yapılır..bebek beslenmesinde kullanılan kap,kaşık,biberon,ve emzikler her kullanım sonrası temizlenir. Ve biberonlar dezenfekte edilir. 67

.Hemşire bebeği beslerken;.bebeğin başı yüksekte kalacak şekilde, kendi kolu üzerine yatırır. Bebeğin başını ve gövdesini koluyla destekler. Biberonla beslerken, biberon dik tutulmalı ve bebeğin hava yutması engellenmelidir...kaşıkla beslerken, uygun kaşık kullanılmalı,bebeğin alımı kontrol edilmelidir. 68

..Sütün ısısı kontrol edilmelidir...bebeğin aspire etmemesine dikkat etmelidir...içebileceği kadar süt verilmelidir,..beslenme bittikten sonra,bebeğin gazı çıkarılmalıdır...biberonda kalan süt,tekrar içirilmez. 69

1-2 Yaş Grubunda Olan Hasta Çocukların Beslenmesi..Bu dönemde çocuk ; -yemek seçer, -yemeyi reddedebilir. çocuğun sevdiği yemekler menüye konabilir...besinleri çiğneyerek yemesine dikkat edilir...aspire etmemesine dikkat edilir. 70

71

3-5 Yaş Grubu Hasta Çocukların Beslenmesi..Bu yaştaki çocuklar, yemek seçer,..zorla beslemeye çalışılmaz,..hemşire, çocukla doğru iletişim kurar,..yiyecekleri, onun sevdiği şekilde sunar,..3-5 yaş grubunda kazanılan alışkanlıklar, yaşam boyu devam eder...çocuğun diyeti yeterli ve dengeli beslenmeyi sağlayacak şekilde hazırlanır, 72

..Besinler çok sıcak yada soğuk olmamalı,..görüntüsü güzel olmalı,..çocuk kendisi yiyebilir ancak hemşire destek olur,..bu yaş grubu artık aile ile sofraya oturan,ailenin beslenme alışkanlıklarını öğrenen çocuktur,,özen göstermelidir. 73

74

Okul Çağındaki Hasta Çocukların Beslenmesi ( 6-12 yaş )..Bu yaş grubunda çocuk,alıştığı beslenme şeklinin devamını ister,..hemşire çocukla iletişim kurup,onun alışkanlıklarını değerlendirir,..yanlış beslenme alışkanlıkları çocuk ve ailesiyle görüşülür, 75

..Hekim-hemşire-diyetisyen işbirliği ile, çocuğun hastalığına uygun diyet onun sevdiği şekilde sunulur,.. 76

77

Ergenkik Döneminde Olan Hasta Çocukların Beslenmesi..Ergenlik dönemindeki çocuklar, fizyolojik ve psikolojik değişimler yaşar,..büyüme ve gelişme hızlıdır,..protein, mineral,vitamin vb. gereksinim artmıştır,..yeterli ve DENGELİ BESLENME ÖNEM TAŞIR. 78

..İştah arttığı için kilo alımı olabilir,..bazı gençler görünümlerini beğenmeyip, bilinçsiz diyet yapabilir,..ergenlik dönemindeki hastalarda hastalığa ve bulundukları döneme ilişkin diyet hazırlanır,..ergen hasta,diyet ve önemi hakkında bilgilendirilir, 79

80

81

YAŞLI HASTALARDA BESLENME Hemşire hastanın ;..yaşlılığa karşı tutumu,..aile ve çevresiyle iletişimi,..beslenme alışkanlıkları,ağız ve diş sağlığı..alzheimer,demans,depresyon gibi beslenmeyi etkileyen değerlendirmelerini yapar. 82

..Yaşlılarda diyet,,ona özel hazırlanır,..konstipasyon varsa posalı ve lifli besinler eklenir,..vitamin gereksinimi karşılanır,..osteoporoz nedeniyle kalsiyumdan zengin besinler eklenir,..kronik hastalık varsa bu hastalığa ilişkin özel diyet hazırlanır, 83

Yaşlı Hasta Beslenmesinde Hemşirenin Dikkat Etmesi Gereken Noktalar : Aseptik tekniklere uyar, Yaşlıda duyu kayıpları olabilir,etkin iletişim kurar, Hasta gözlük,işitme cihazı, takma diş vb.kullanıyorsa,yemek öncesi bunları takar, Takma dişler ısıyı çabuk iletir,yemek ısısına dikkat etmeli, 84

..Besinlerin diyete uygunluğu kontrol edilir,..hasta aspirasyon yönünden kontrol edilir,..takma diş, eksik diş ve çürük dişler beslenme sorununa yol açar,..takma dişlerin altına giren besinler enfeksiyon gelişimine ve ağız hijyeninin bozulmasına yol açar,..beslenme sonrası bunların temizliği yapılır,..beslenme sonrası gerekli kayıtlar tutulur, 85

86

YATAĞA BAĞLI HASTALARIN BESLENMESİ Hasta Bireyler ;..geçici yada..kalıcı olarak yatağa bağımlı durumda olabilir. 87

TAM YATAK BAĞIMLILIĞI ;..kas-iskelet sistemi hastalıkları,..serebro-vasküler hastalıklar,..nörolojik hastalıklar GEÇİCİ YATAK BAĞIMLILIĞI :..cerrahi uygulamalar,..kırıklar,..yaralanmalar 88

..Yatağa bağımlı hastanın en büyük riski yatak yaralarının oluşması dır. Bu durumda da, yara iyileşmesi için,protein ve vitamin ihtiyacı artar...hareketsizlik,kalsiyum ve fosfor ihtiyacı artar,,diyete kalsiyum ve fosfor eklenmelidir,..üriner sistemde taş oluşumu,..üriner enfeksiyon gelişimi,..konstipasyon,( posalı gıdalar diyete eklenir )..gaz,şişkinlik, 89

..yatağa bağlı hastanın enerji gereksinimi artar,protein ihtiyacı artar,..iştahsızlık olur ( yiyeceklerin sunumu önemli )..psikolojik sorunlar da görülebilir (yemeyi reddeder ),..hekim-hemşire-diyetisyen-psikiyatrist işbirliği yapmalıdır, 90

YATAK YARASI 91

92

oral ( ağız yoluyla ) beslenemeyen hastalar; a.) enteral b.)parenteral yoldan beslenir. 93

ENTERAL BESLENME 94

95

BESLENMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve KAYDEDİLMESİ HEMŞİRE HASTAYI BESLEDİKTEN SONRA ;..hastanın diyet adını,..tolere edip edemediğini,..bulantı-kusma olup olmadığını,..aspire edip etmediğini,..beslenme saatini..sıvı alım miktarını, 96

..AÇT takibini, Kaydeder ve parafını atar. 97

98

99

BESLENME EĞİTİMİ Hemşirenin görevlerinden birisi de ; a.birey ve topluma beslenme eğitimi vermek ve b. Beslenme danışmanlığı yapmaktır. 100

Hemşirenin Hasta ve Ailesini Beslenme Eğitiminde Bilgilendireceği Bazı Konular : yeterli dengeli beslenme ve önemi, hastalığa uygun diyeti uygulama ve önemi, kullandığı ilaçlar ve besinlerle etkileşimi, kilo kontrolü ve önemi, hekim önerisi dışında yapılan diyetler ve zararları, ekzersiz ve diyetin önemi, 101

ağız ve diş sağlığının önemi, çocuklarda,büyüme ve gelişmeye uygun diyetin önemi, gebe ve emzirenlerde, anne sütünün faydaları,emzirme ve süt sağma tekniklerinin öğretilmesi, bebeğe ek besinlerin geçişi, hasta ve ailesinin beslenme ile ilgili yanlış bilgilerinin doğru olanla değiştirilmesi. 102

HAZIRLAYAN HARİKA ATA 103