9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot Döllenme ile yumurtanın rahim duvarına bağlanması arasında geçen süre 0 2 hafta 2 8 hafta Beden yapıları ve iç organların alt yapıları Yumurtanın ilk kopyası ilk 30 saat Ektoderm sinir sistemi ve deri 7. 9. gün rahim duvarına yerleşme Amniyon zarının oluşması Mezoderm kaslar, iskelet ve dolaşım sistemi, iç organlar Plasenta 2. haftanın sonu Endoderm sindirim sistemi, akciğerler Göbek bağı 3,5 hafta nöral tüp 6. hafta gözler, kulaklar, burun, çene v e boyun Kollar, bacaklar, parmaklar Kalp atışları odacıklar Karaciğer v e dalak kan hücresi üretimi 2,5 c m. 4.4 gr. İlk hareketler 1
9.11.2015 9. hafta 40. hafta Güçlü hareketler 20 hafta sesleri tanıma Dışsal uyaranlara yanıt Görme 25 c m. 300 gr. 12. hafta üreme organları Tırnaklar, diş tomurcukları İkinci üç ay sinir hücrelerinin büyük bölümü İç organlar 22 26. hafta; yaşamda kalabilme yaşı Beyin kabuğunun gelişimi 32. hafta 42 c m. 1700 gr. 40. hafta 51 c m. 3400 gr. Kıvrımlar ve oluklar 28. hafta - günün %11 inde uyanık 38 c m. 1005 gr. Teratojenler Doğum öncesi dönemde zarara neden olan çevresel etmenler Doz: Maruz kalınan miktar Kalıtım: A nne ve bebeğin genetik yapısı Diğer faktörler: B eslenme, stres, tıbbi bakım Yaş: Maruz kalma 2
İlaçlar Thalidomid - 1960 Akutan Hamileliğin ilk üç ayında yüksek risk Göz, kulak, kalp, merkezi sinir sistemi, bağışıklık sistemi Kol ve bacaklarda bozukluk Aspirin Kulak, kalp, böbrek sorunları Zihinsel yetersizlik Düşük doğum ağırlığı, erken çocuklukta gelişimsel gerilik Kafein Dietilstilbestrol 1945 1970 Üreme sistemi hastalıkları İkinci nesilde düşük, erken doğum Düşük, düşük doğum ağırlığı, kusma Depresyon ilaçları Düşük doğum ağırlığı, solunum rahatsızlıkları Uyuşturucular Erken doğum, düşük doğum ağırlığı, doğumda ölüm Fiziksel bozukluklar, solunum güçlükleri Sık ateş, sinirlilik, uyma güçlükleri Dikkat, bellek, öğrenme sorunları Sigara Düşük doğum ağırlığı Düşük riski, erken doğum, astım Hafif davranışsal bozukluklar Uyaranlara düşük duyarlılık Kas gerginliği Birleşik etkiler Ağlama nöbetleri Dikkat süresi, bellek Alkol Fetal alkol sendromu Radyasyon DNA mutasyonu Yavaş fiziksel büyüme, yüzde anomali, mikrosefali, bilişsel sorunlar Göz, kulak, burun, kalp, idrar yolları, boğaz, bağışıklık sistemi sorunları riski Az gelişmiş beyin Fiziksel bozukluklar Yavaş büyüme Geç etkiler kanser, zihinsel yetersizlik 3
kirlilik Tehlikeli kimyasallar Anne hastalığı Virüsler Kirlenmiş doğum Civa fiziksel bozukluklar, zihinsel yetersizlik, koordinasyon bozuklukları Uzun dönemli etkiler 7 ve 14 yaş Rubella katarakt, işitme yetersizliği, kalp sorunları, zihinsel yetersizlik Kurşun erken doğum, düşük doğum ağırlığı, dikkat ve bellek sorunları, düşük zeka bölümü düşük doğum ağırlığı, işitme kaybı AIDS Anne bebek geçişi %30 Ağırlık kaybı, solunum sıkıntıları, nöbetler, zihinsel ve motor gelişimde gecikme, ölüm Zidovidine anneden bebeğe geçişi büyük oranda azaltır. Bakteri ve parazitler Toksoplazma Çiğ - yeterince pişmemiş et Kedi dışkısı Anne bebek geçişi %40 Hamileliğin ilk üç ayında göz ve beyin hasarı Uçuklar Sitomegalovirüs Herpes Düşük, fiziksel ve zihinsel yetersizlikler, düşük doğum ağırlığı, erken doğum Sonraki dönemler hafif görsel ve bilişsel hasar Geç etkiler öğrenme güçlükleri Beden egzersizi Yürüme, bisiklete binme, yüzme orta düzey egzersiz doğum ağırlığında artış Geç dönemde yorucu, zorlayıcı egzersiz düşük doğum ağırlığı Beslenme İlk üç ay düşük, fiziksel bozukluklar Merkezi sinir sistemi hasarları Son dönem beyin ağırlığında kayıp Karaciğer, böbrek ve pankreas sorunları Bağışıklık sistemi sorunları Folik asit, vitamin ve mineral desteği 4
Duygusal stres Düşük, erken doğum, düşük doğum ağırlığı, solunum ve sindirim sistemi hasarları Anne yaşı önceki doğumlar Yarık dudak damak, kalp sorunları Stres hormonları tepkisellik, kaygı, dikkat süresinde azalma, saldırganlık, aşırı hareketlilik Artan anne yaşı Kısırlık, düşük riski, kromozomal bozukluklar Düşük anne yaşı Stres, kötü beslenme, sağlık sorunları Toplumsal destek TEŞEKKÜRLER Öğr. Gör. Can ÜNVERDİ 5