Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1
I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak görüp, onlarý ailelerinden baðýmsýz olarak deðerlendirmekle, saðlýklý bir týbbi yargýya varmak mümkün deðildir. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 2
Aile hekimlerinin hastalarýnýn problemlerini tam anlamýyla çözebilmeleri, onlarýn aile kavramýnýn önemini anlamalarýna ve hastalýk konusundaki deneyimlerinin artmasýna baðlýdýr. Burada genogram (gen haritasý) kavramý, aile hekiminin pratik uygulamasýnda önemli bir oluºum olarak karºýmýza çýkmaktadýr. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 3
Genogram ailesel soy, aile aðacý, genolojik tablo olarak da adlandýrýlýr. Aile genogramý, aile hakkýnda az ve öz bilgi saðlayan bir araçtýr. Ailenin genetik alt yapýsýný ve ºimdiki üyelerin bundan ne kadar ve nasýl etkilendiðini gösterir. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 4
Genogram için standart ºekil, sembol ve kodlar geliºtirilmiºtir (ªekil 1), böylece hekimlerin ortak bir genogram dili ile týpký bir EKG nin deðerlendirilmesinde olduðu gibi basit ºekilde genogram oluºturabilmesi ve okuyabilmesi hedeflenmiºtir. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 5
Genogram için geliºtirilen standart ºekil, sembol ve kodlar Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 6
II. Klinikte kullaným Günümüzde bir çok elektronik genogram programý da kullanýma sunulmuºtur. Klinisyenin kullanacaðý teknik; basit ºekilde rahat yorumlanabilecek ve yarar saðlayacak nitelikte olmalýdýr. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 7
Temel amaç bir göz atýmýyla bile gerekli bilgilerin çoðuna rahatça ulaºmak olduðundan, aile hikayesi basit ve anlaºýlýr olmalýdýr. Kompleks bir genogram, ancak buna deðeceðine inanýldýðý zaman oluºturulmalýdýr. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 8
Bir Genogram, en az üç neslin tüm bireylerini, doðum ve ölüm tarihleri, evlenme ve boºanma tarihleri ile beraber içermelidir. Ayrýca, ölüm nedeni, iº, evlilik/iliºki durumu ve buna ait hikaye, aºýrý yakýn, çatýºmalý veya uzak iliºkiler de bulunur. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 9
Aile bireyleri, ilk doðandan baºlayarak soldan saða doðru sýralanýr. Her nesil tek bir hat üzerinde ºekillendirilir. Aile sýralanýrken kocanýn simgesi sola yazýlýr. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 10
Aile isimleri her ana aile ünitesi altýnda olacak ºekilde yazýlýr. Bireylerin adý, yaºý yada doðum tarihleri belirtilerek sað üst tarafa tarih atýlýr. Viziteye direk baºvuran kiºinin týbbi bir problemi, kronik bir hastalýðý gibi bir durumu olabilir. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 11
Bu tip bir kiºinin varlýðýndan dolayý genogram oluºturuldu ise; bu hastanýn yanýna bir ok iºareti, çift kare (erkek hasta) veya çift daire (kadýn hasta) konarak indeks hasta adý verilir. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 12
Genogram, ailenin hastalýk üzerindeki etkisinin ve bireylerin hastalýklarýnýn anlaºýlmasýný saðlayacak, en az 6 anahtar mesajý vermelidir. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 13
Ailenin yapýsýný, Aile yaºam döngüsünün evrelerini, Ailede kuºaklar boyu iletilerek tekrarlanan kalýplarý (ör:hastalýklarý, fonksiyonel durumlarý, somatizasyon vb.) (ªekil 2a), Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 14
ªekil 2a. Örnek ailesinin genogramý (Ýndeks hastamýz 1946 doðumlu olan Ali Örnek, sigara kullanmakta ve 2000 yýlýnda guatr operasyonu geçirmiº olup, halen ilaç kullanmaktadýr. Ailede baºlýca risk faktörü sigaradýr. Ailenin kalp ve tiroid hastalýklarý açýsýndan takip edilmesi düºünülmelidir). Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 15
Yaºam deneyimlerini, akut ve kronik stres durumlarýný, Aile iliºkilerine ait kalýplarý (örn: ebeveynçocuk üçgenleri, çatýºmalarý ve örüntüleri) (ªekil 2b), Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 16
ªekil 2b. Örnek ailesindeki iliºkilerin de gösterildiði genogram (Ýndeks hastamýz Ali nin iºsiz olduðu, eºi ile 1972 de evlenip, 1980 de boºandýðý; eºinin babasý ile çok yakýn bir iliºkisi varken, kendisinin eºi ile arasýnda çatýºmalý bir iliºkinin yaºandýðý, 1976 doðumlu kýzý ile ise yakýn bir iliºkisinin bulunduðunu görülmektedir. Ali nin kronik hastalýklarý dýºýnda, ile iliºkilerindeki sorunlar yönünden de takip edilmesi akýlda tutulmalýdýr). Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 17
Aile dengeleri ve dengesizlikleri (örn: aºýrý fonksiyonel / fonksiyonsuz bireyler, aºýrý kullanýlan / az kullanýlan medikal kaynaklar). Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 18
III. Genogram Endikasyonlarý Tekrarlayan týbbi sorunlar Kalýtsal hastalýklar Uyumsuz hastalar Somatize edilen sorunlar (baº aðrýsý, karýn aðrýsý, baº dönmesi, göðüs aðrýsý vs) Psikosomatik hastalar (anoreksi, obezite, astým, diyabet vs.) Aile iliºkileri ve sorunlarý (bölünme, ayrýlma vs) Alkol ve madde kötüye kullanýmý. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 19
IV. Sonuç/Yararlarý Genogram özel saðlýk problemlerinin kalýtýmsal risklerini grafiksel olarak gösterdiði gibi, tarama, taný ve tedaviye yönelik stratejiler saðlar. Ayrýca hekimin, ailenin durumunu çok hýzlý deðerlendirmesini saðlar. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 20
Diðer saðlýk görevlilerinin (hemºire, doktor) hastayý daha rahat anlamalarýný saðlar. Risk faktörlerinin (DM, obezite, KVH) diðer parametrelerle (hiperkolesterolemi) karºýlaºtýrýlmasýný saðlar. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 21
Yüksek risk altýndaki hastalarýn erken belirlenmesinde rol oynar (ör. Meme kanserinin sýk olduðu bir ailede mammografi önerilmesi gibi). Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 22
Hayat tarzýnýn deðiºtirilmesini, riskli hastaya daha fazla eðitim verilmesini saðlar (koroner arter hastalýðý ve Akciðer kanseri olan bireyde sigaranýn býraktýrýlmasý vb.). Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 23
Kaynaklar Curriculum Overview: Genogram of Medicine. UBC Department of Family Practice, 2000, http://www.familypractice.ubc.ca/residency/currovergom.htm McGoldrick M. Gerson R. Genograms in Family Assessment. New York: W.W. Norton, 1985. Like BC, Rogers J. McGoldrick M. Reading and interpreting genograms: A systematic approach. J Fam Prac 1988;26(4):407-412. Crouch MA, Davis, T. Using the Genogram (Family Tree) Clinically. In MA Crouch, L. Roberts (Eds.). The Family in Medical Practice: A family Systems Primer. New York: Springer-Verlag, 1986, 174-192. Dopson CC, Harper MB. Unresolved grief in the family. Am Fam Physician 1983;27:207-211. Rakel RE. The Family Genogram. In: Rakel RE, ed. Textbook of Family Practice. Sixth edition. Saunders Com, Philadelphia. 2002, 19-30. Aktürk Z. Aile genogramý (sunum). Trakya Üniversitesi Aile Hekimliði ders notlarý, 2005, www.ailehekimligi.trakya.edu.tr Özçakýr A. Aile genogramý. Uludað Üniversitesi Aile Hekimliði Ders Notlarý, http://aile-hekimligi.uludag.edu.tr/ders3.html Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 24
26. Genogram için aºaðýdakilerden hangisi yanlýºtýr? a. Genogram, en az bir veya iki neslin tüm bireylerini içermelidir. b. Genogram, doðum ve ölüm tarihlerini içermelidir. c. Genogram, evlenme ve boºanma tarihlerini beraber içermelidir. d. Genogram, ölüm nedeni, iº, evlilik/iliºki durumunu içermelidir. e. Genogram, aºýrý yakýn, çatýºmalý veya uzak iliºkileri de içermelidir. 27. Aºaðýdakilerden hangisi Genogram Endikasyonlarýndan deðildir? a. Tekrarlayan týbbi sorunlar b. Kalýtsal hastalýklar c. acil durumlar d. Somatize edilen sorunlar (baº aðrýsý, karýn aðrýsý, baº dönmesi, göðüs aðrýsý vs) e. Aile iliºkileri ve sorunlarý (bölünme, ayrýlma vs) Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 25
Aºaðýdaki Genograma göre hangisi doðrudur? Ýndeks hastamýzýn anne-babasý MI ve KKY nedeniyle ölmüºtür. Ali Örnek ve eºi sigara kullanmakta olup, Ailede baºlýca risk faktörü sigaradýr. Ali Örnek ailesinin çocuklarýnýn mide ve tiroid hastalýklarý açýsýndan takip edilmesi düºünülmelidir Ailenin Aile iliºkileri ve sorunlarý (bölünme, ayrýlma vs) açýsýndan takip edilmesi düºünülmelidir. Ailenin Kalýtsal hastalýklar açýsýndan takip edilmesi düºünülmelidir. Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 26