LKTRO K DVR LMALARI MODL SORU 1 DK SORULARI ÇÖZÜMLR MODL SORU 2 DK SORULARI ÇÖZÜMLR 1. Diyot kare dalgan n negatif parças n geçirmeyece inden ç k fl gerilimi; 1. fiekildeki K transistörü ; L transistörü tipi transistördür. girifl gerilimi ç k fl gerilimi 2. Transistör çeflitleri; okta temasl transistör Alan etkili transistör Yüzey birleflmeli transistör 2. flekildeki gibi olur. K Foto transistör Tetrot transistör Koaksiyal transistör çeflitleri olarak yaz labilir. M k sa devre L R S YAYILARI 3. fiekildeki devre üzerinden ak m geçer. K, ve R lambalar fl k verir. 3. a) Yap lar na göre diyot, nokta temas ve yüzey birleflmeli diyotlar diye ikiye ayr l r. b) Yap lar nda kullan lan malzemeye göre, germanyum ve silisyum diyotlar olarak ikiye ayr l r. 4. deal bir diyotun I diyot ak m-gerilim grafi i V +V 0,7V flekildeki gibidir. Diyot üzerindeki gerilim yaklafl k 0,7 volt olduktan sonra diyot iletime geçer ve küçük bir gerilim de iflimi büyük bir ak m oluflturur. 5. Diyotlar tek yönde ak m geçirdikleri için özellikle alternatif ak m do ru ak ma çevirmek için kullan l r. 6. Zener diyot paralel ba land devre eleman üzerinde gerilimi sabitlemek, sinyal k rpma ve herhangi bir devre eleman n korumak amac yla kullan l r. R =4Ω fiekildeki devrede emitere ba l direnç üzerindeki ak m; Ι = Ι L + Ι = 8 + 2 = 10 A olur. 4Ω luk direnç üzerindeki gerilim; V = Ι.R = 10.4 40 volt olarak bulunur. 4. Transistörlerin birçok kullan m alanlar mevcuttur. unlar n bafl nda; lektronik sanayinde, Televizyon al c lar nda, Hi-fi ses sistemlerinde, flitme ayg tlar nda gelir. LKTR K V LKTRO K 113
MODL SORU 3 TK SORULARI ÇÖZÜMLR MODL SORU 4 TK SORULARI ÇÖZÜMLR 1. LD lerin özellikleri: Yar iletken malzemelerdir. Üzerinden ak m geçti inde fl k verirler. Üzerlerindeki gerilim sabittir. Silikondan üretilirler. 1. Diyotlar elektronik devrelerde bir yönde ak m geçirirler. Direnç de erleri sabittir. Ifl kla de iflmez. Fotodiyotun direnci fl kla de iflir. 2. 2. LD ler gerilim düzenleyicisi de olarak kullan labilir. u özelliklerinden dolay zener diyot olarak da kullan labilirler. 3. LD lerin di er lambalara göre avantajlar : Düflük enerji tüketimine sahiptirler. Uzun ömürlüdürler. Sa lamd rlar. oyutlar çok küçüktür. H zl aç l p kapanma özelliklerine sahiptir. 4. Günümüzde kullan lan LD ler; Görünür bölgede Mortesinde K z lötesinde gibi bölgelerde fl k verebilmektedir. u bölge yaklafl k olarak 1000 Å-10.000 Å aral - ndad r. S YAYILARI fotodirenç anot fotodiyot katot Fotodirenç ve fotodiyotun sembolleri flekildeki gibidir. 3. Ifl a duyarl devrelerde fotodiyot kullan labilir. Örne in hava karard nda yanmas n istedi imiz sokak lambalar nda veya evlerimizde lambalarda bu diyotlar kullanabiliriz. Gün do du unda iletime geçip devreyi kapatarak lambalar söndürür. Gün batt nda devreyi açarak lambalar yakar. 4. LD ler üzerinden ak m geçti inde foton yayarlar. Fotodiyot ise üzerine foton düfltü ünde iletime geçerek ak m n akmas na izin verirler. unlar birbirlerinin özelli ini gösteremezler. 114 LKTR K V LKTRO K
LKTRO K DVR LMALARI TST - 1 ÇÖZÜMÜ 1. Yap lar na göre diyotlar ikiye ayr l r. unlar: 6. okta temasl diyotlar, Yüzey birleflmeli diyotlar. Germanyum diyotlar, Zener diyot bir diyot çeflididir ama yap lar na göre s n fland r ld nda bu guruba girmezler. VA A I II 2. Yap m nda kullan lan malzemeye göre diyotlar iki gruba ayr l r. unlar: Germanyum diyotlar, Silisyum diyotlard r. VA III Verilen devredeki elemanlardan I, II ve III transistördür. IV transistör de ildir. IV D VA 3. lektronik bir devrede tek yönde ak m geçiren devre eleman diyottur. Diyotlar düz polarland klar nda dirençleri ihmal edilecek kadar küçükken di- er yöndeki dirençleri ise çok büyük olan elektronik devre elemanlar d r. Her iki ak mla da çal fl rlar. VA D S YAYILARI 7. Transistörün bafll ca çeflitleri flunlard r: Yüzey birleflmeli (Jonksiyon) transistör okta temasl transistör Unijonksiyon transistör Alan etkili transistör Foto transistör Tetrot (dört uçlu) transistör Koaksiyal Transistör VA 4. Transistörler küçük bir elektronik ayg tt r. lektronik sinyalleri kuvvetlendirmek için kullan l rlar. VA 5. Devreye bakt m zda sinüzoidal bir gerilim girip negatif k sm diyottan geçmeden ç k yor. Yani yar - s do rultuluyor. u devre alternatif ak ma ba l yar m dalga do rultucusudur. Güç kay b için kesin bir fley söylenemez. VA 8. Transistör; ister bir anahtar, ister bir yükseltici, isterse de bir üreteç ifllevi görebilir. Ama direnç ifllevi göremez. VA D 9. Transistör'ün daha önceleri kullan lan radyo lambalar na göre üstünlükleri; Çok küçüktür ve çok az enerji isterler. Transistörler çok daha uzun çal flma ömrüne sahiptirler. Çal flma voltajlar çok daha azd r. ille bile çal - fl rlar. Lambalar gibi cam de ildir k r lmaz. fleklinde say labilir. VA LKTR K V LKTRO K 115
10. LD bir lambad r. Üretece ba land nda elektrik enerjisini fl k enerjisine cevirir. VA 11. LD lerin özellikleri; 1. Yar iletken malzemelerdir. 2. Ana maddeleri silikondur. 3. Üzerinden ak m geçti inde fl k verirler. 4. Zener diyot gibi üzerinde sabit bir gerilim düflürür. LD ler yük depolamazlar. VA A 16. ki tipi yar iletkenin aras na tipi bir iletken kondu unda - - yani tipi bir transistör oluflturulur. VA D 17. Fotodiyot fl k enerjisiyle iletime geçen diyottur. VA 12. Transistörün collector (toplay - c ), base (taban) ve emiter (yay c ) olarak üç ba lant s (katman ) vard r. u katmanlar flekilde gösterildi i gibidir. VA 13. Foto direncin bir tane sembolü vard r o da fiekil-ι de gösterilmifltir. VA A 14. r=500ω S YAYILARI + 12volt Zener diyot R=6kΩ Zener diyot 12 volt oldu una göre R direnci üzerindeki gerilim 12 V tur. u durumda R üzerinden gecen ak m; Ι R bulunur. V 12 3 = = = 210. A= 2mA R 6000 VA 15. Ifl a duyarl diyotlar n kullan m alanlar n n bafl nda; uzaktan kumandalar, alarm sistemleri, sayma devreleri, yang n ihbar sistemleri, elektronik hesap makineleri gelmektedir. Tam dalga do rultucusu alternatif ak m do ru ak ma çevirmek için kullan - lan normal diyotlardan oluflur. VA D 116 LKTR K V LKTRO K
1. Fotodirenç (LDR) üzerine düflen fl n fliddetiyle orant l olarak elektriksel direnci de iflen devre elemanlar d r. Fotodirenç üzerine düflen fl k fliddetiyle ters orant l olarak, fl k fliddeti artt nda direnci düflen, fl k fliddeti azald nda ise direnci artan bir devre eleman d r. Ayd nl kta az direnç, karanl kta yüksek direnç gösteren bir devre kurmak istiyorsak LDR kullanmal y z. 2. ki tipi yar iletkenin aras na tipi bir iletken kondu unda - - yani tipi bir transistör oluflturulur. 3. ir diyotun elektriksel direnci; a) S cakl a, b) Uygulanan gerilimin büyüklü üne, c) Uygulanan gerilimin yönüne ba l d r. 4. Transistörlerin bafll ca özellikleri: 5. a) Verilen bir sinyali yükseltirler. b) Is ya karfl oldukça duyarl d rlar. c) ki - eklemin yan yana tek kristal içinde birlefltirilmesiyle oluflturulurlar. d) Güç kazanc sa lar. L K S YAYILARI 6. a) Zener diyot 6 volt oldu una göre R direnci üzerindeki gerilim 6 V tur. u durumda R üzerinden gecen ak m; Ι R b) Zener diyot 6 volt oldu una göre r direnci üzerindeki gerilim; V r = V V Z = 10 6 = 4 V tur. r üzerinden gecen ak m; Vr 4 3 Ιr = = = 8. 10 A = 8mA bulunur. r 500 c) Zener diyot üzerinden gecen ak m; I Z = I r I R = 8 3 = 5 ma bulunur. 7. aralel ba land devre eleman üzerindeki gerilimi sabit tutan devre elaman d r. Zener diyot potansiyeli kaç volt ise paralel ba land devre eleman nda bu potansiyelde tutar. Özellikle çok hassa devre elemanlar n korumak amac yla kullan l r. 8. I. Fotodirenç II. Transistör III. LD V 6 3 = = = 2.10 A = 3 ma bulunur. R 3000 IV. Zener diyot V. Fotodiyot fiekilde ak m n izledi i yol çizildi inde; L, ve lambalar yanar. M 9. Yar iletken diyotlar, p ve n tipi germanyum veya silisyum yar iletken kristallerinin baz ifllemler uygulanarak bir araya getirilmesiyle elde edilen diyotlard r. Hem elektrikte hem de elektronikte kullan lmaktad r. Yar iletken diyotlar, t pk di er diyotlar gibi elektronik malzemelerdir. LKTR K V LKTRO K 117
10. Devredeki transistör tipi bir transistördür. u transistörlerde yay c () ak m ; (Ι ) taban () ak m (Ι ) ile toplay c () ak - m (Ι ) toplamalar na eflittir. u- + i girifl devresi i Ι i ç k fl devresi i +i i + na göre yay c () ak m ; Ι = Ι + Ι = 2 + 3 = 5 ma olur. S YAYILARI 118 LKTR K V LKTRO K