Üreme ve Üreme Tipleri Tohumsuz Bitkiler 1
Üreme Canlıların soylarının devamı için kendilerine benzer yavrular meydana getirmelerine denir.eşeyli ve eşeysiz olarak iki şekilde olur. Eşeysiz üreme: Eşey hücrelerine gerek olmadan yapılan üreme şeklidir. Bitkiden ayrılan tek hücre (sporla üreme) yada çok hücreli kısımların (vegetatif üreme) çimlenmesi ve gelişimi ile olur. Yavrular tamamen ana bireye benzerler. 2
Sporla Üreme Bazı canlılarda spor adı verilen üreme hücresinden yeni bireyler oluşturulur. Buna sporogoni veya sporla üreme denir. Spor: bitkiden ayrılıp çimlenerek gelişen ve doğrudan yeni bir bitki meydana getirebilen eşeysiz üreme hücresidir. Mayoz bölünme ile oluşan sporlara gonospor denir. Oluşum şekillerine göre ekzospor ve endospor adını alırlar. 3
Ekzosporlar (özel bir kesede oluşmaz) Konidiyosporlar (konidiler): Bazı mantar türlerinde sterigma denen yapıların ucunda boncuk dizisi şeklinde oluşur. Aspergillus sp. 4
konidiospor spor sterigma Penicillum sp. 5
Bazidiospor Bazidium adı verilen taşıyıcı hücre üzerinde 4 tane sterigma ve her birinde birer spor oluşur. 6
7
8
Piknospor (sperm görevi yapar) Puccinia gramiste görülür. Dikaryotik (n+n) hiflerin oluşumunu sağlayan spermatiumlardır. 9
Ezidiospor Puccinia gramiste görülür. Dikaryotik (n+n) meydana gelen konidiosporlardır. Buğdaya taşınır. ezidium 10
Uredospor Hiflerin ucunda oluşan dikaryotik sporlardır. Örn. Puccinia graminis 11
Teliospor Başlangıçta dikaryotik sonradan çimlenirken diploid hale gelen spor. İki hücreli kalın çeperlidir. Puccinia graministe görülür 12
13
Ustospor Fungus miselinin doğrudan spor haline gelmesi ile oluşur. Dikaryotik sonra diploid hale geçer 14
15
ENDOSPORLAR Bitki üzerinde sporang, sporangium yada spor kesesi denen yapıların içinde oluşan sporlardır. Planospor : zoospor da denir Çeperi yoktur. Bir yada daha fazla kamçı taşır Aktif olarak hareket eder Zoosporangiumlarda oluşur. Alglerde yaygındır. 16
Planospor, Zoospor 17
Aplanospor Aktif hareket edemez Çeperlidir. Sporangiumlarda oluşum şekline göre çeşitleri: Askosporlar Tetrasporlar Karposporlar 18
Askospor Askus adı verilen sporangiumlarda oluşur Genelde 8 adet bulunur Ascomycetes sınıfından mantarlarda görülür. ascospor 19
Tetraspor Tetrasporangiuml arda, 4 adet oluşur. tetraspor 20
Karpospor: Karposporangiumlarda bir adet spor oluşur. 21
Vegetatif üreme İkiye bölünme: Bir hücreli canlıların nukleus ve sitoplazmalarının ikiye bölünüp iki yavru hücre oluşturmasıdır. 22
Çok hücreye bölünme: önce nukleus defalarca bölünür ardından stoplazma bölünmesi gerçekleşir. 23
Tomurcuklanma 24
Yavru hücre Ana hücer 25
gemma 26
Eşeyli Üreme İlkel alglerde (Cyanophta ) görülmez Habitat yada çevre şartlarında değişim olduğunda gerçekleşir. Basitçe iki hücrenin protoplazmalarının birleşimi ile oluşur. Gemet (n) denen iki üreme hücresinin birleşimi ile olur Gametler aynı bireyden yada iki farklı bireyden oluşabilir. 27
Eşeyli Üreme Gametlerin birleşmesine döllenme denir. Döllenme sonucu oluşan genellikle, kalın çeperli hücre yada nukleusa zigot (2n) denir. Aynı bireyden meydana gelen gametlerin döllenmesine homotalik döllenme denir. Farklı bireylerden meydana gelen gametlerin birleşmesine heterotalik döllenme denir. Gamet oluşturan bireylere gametofit denir. Mayoz bölünme ile meydana gelen gametlere gonogamet, yada gon denir. Gametlerin içerisinde oluştuğu yapıya gamet kesesi, gametang, yada gametangium denir. 28
Eşeyli üreme çeşitleri Eşeyli üreme Gametogami Gametangiogami Gameto-gametangiogami Somatogami 29
Gametogami İki gemetin birleşmesi ile olur. İzogami, anizogami, oogami İzogami: şekil ve büyüklükleri birbirine tıpatıp benzeyen gametler oluşursa, izogami adını alır. Morfolojik olarak aynı olmasına rağmen izogametler fizyolojik olarak farklı eşeydedir. Gametler kamçılıdır. Zoogamet adını alır. Alglerde ve funguslarda görülür. 30
31
Spyrogyra da izogami 32
Anizogami Gametler aynı biçimde ancak büyüklükleri farklıdır. Bu tür gametlere anizogamet, bu gametlerle oluşan üremeye de anizogami denir. Her iki gamette kamçılıdır. Büyük olana makrogamet, küçük olana mikrogamet denir. Algler ve funguslarda görülür. 33
34
izogami anizogami Oogami 35
36
Oogami İzogaminin ilerlemiş halidir. Makrogamet, hareketsiz, mikrogamet hareketlidir. Makrogamet Oosphere yada yumurta adını alır. Yumurtanın içinde geliştiği gametangiuma arkagonyum (çok hücreli) yada oogonyum (bir hücre) denir. Anteridyum denen gametangiumda gelişen erkek gamet sperm, spermatium, spermatazoid gibi isimler alır. 37
yumurta sperm 38
Oogami çeşitleri A) Kamçılı ve hareketli spermatazoit. Chlorophyta, Musci, Pteridophyta ve phaeophyta B) kamçısız pasif hareketli sperm. Oogonyuma karpogonyum denir.rhodophta C) polen tüpünde meydana gelen generatif nukleusun yumurtayı döllemesiyle 39
40
41
42
Gametangiogami Normal gametler oluşmaz. Çok sayıda nukleus içeren gametangiumlar birbiriyle birleşir. Çok sayıda zigot oluşur. Mantarlarda görülür. 43
44
Gameto-gametangiogami Genellikle erkek gametler oluşur ve gametangiumu terk eder. Dişi gametler (nukleuslar), gametangium içerisinde kalır. Gametler gametangiumun içine girerek dişi nukleusları döller. Mantarlarda görülür. 45
Somatogami Gametangiumlar yoktur. Bazitli mantarlar sınıfında görülür. Monokaryotik hiften, dikaryotik hif oluşur. 46
47