TÜBİTAK-BİDEB Lise Öğretmenleri (Fizik, Kimya, Biyoloji ve Matematik) Proje Danışmanlığı Eğitimi Çalıştayı LİSE-1 (ÇALIŞTAY 2011) YUMURTA KABUKLARINDAN TOZSUZ TEBEŞİR ELDESİ Sami AYGÜN R. A. Ö. Fen Lisesi BİLECİK Sevim AKGÜNLÜ Kırıkkale Fen Lisesi KIRIKKALE İlknur ERCAN G. M. B. Anadolu Lisesi BALIKESİR DANIŞMANLAR Prof. Dr. Mehmet AY Prof. Dr. Münevver SÖKMEN Doç. Dr. Yusuf DİLGİN 09-17 Temmuz 2011 ÇANAKKALE
GRUP CİVCİV YUMURTA KABUKLARINDAN TOZSUZ TEBEŞİR ELDESİ
ÇALIŞMANIN AMACI Yumurta kabuklarının geri dönüşümünün sağlanması ve tebeşir eldesi
PROJENIN HEDEFLERI Yumurta kabuğundaki kalsiyum bileşiklerinin çöpe atılmasının önlenmesi Yumurta kabuklarının kullanımının sağlanması Yumurta kabuklarındaki kalsiyum tuzlarının tebeşir haline getirilmesi Ekonomik bir getiri sağlanması
YUMURTA Yumurtanın büyüklüğüne göre % 7. 8-13. 6 sını yumurta kabuğu oluşturur. Kabuk mineral ve organik maddeler ile sudan ibaret olup % 3-4 oranında bir protein ağı ve % 95-96 oranında birikerek yerleşmiş anorganik tuzlardan oluşmuştur (Candan ve Suludere, 2000).
YUMURTA KABUĞUNUN KIMYASAL BILEŞIMI Unsur Miktar (%) Kalsiyum Karbonat 93,7 Magnezyum Karbonat 1,0 Kalsiyum Fosfat 1,0 Organik Maddeler 3,3 Su 0,1
TEBEŞİR Tebeşir toz halindeki kireçtaşının birbirine gevşek olarak bağlanması ile meydana gelir. Tebeşir okullarda tahtaya yazı yamanın dışında bir çok farklı formda sanayinin bir çok alanında kullanılmaktadır. Tebeşiri kim icat etti sorusuna net bir cevap bulmak oldukça zordur. Ama tebeşir doğada kolayca bulunabilecek ve taş veya benzeri sert zeminlere bir şeyler çizmek için kullanılabilecek en uygun araçtır. Arkeologların yaptığı araştırmalara göre tarih öncesi çağlara ait mağaralardaki çizimlerin tebeşir ile yapıldığı belirlenmiştir.
TEBEŞİRİN YAPILIŞI İlk tebeşirlerin yapılışında; kireç taşı öğütülerek toz haline getirilirdi. Toz halindeki tebeşire kil ve renk pigmentleri karıştırılarak istenilen renkte tebeşir elde edilmekteydi. Tebeşirin sınıflarda kullanılması ise 19 yy da gerçekleşti. Eğitim ve öğretimin sınıflarda yapılmaya başlanması, kalabalık öğrenci grubuna bilgi aktarımı için tebeşir ve tahta ayrılmaz ikili haline geldi.
TEBEŞİRİN KULLANIM ALANLARI Tebeşir, temizlenip saflaştırıldıktan sonra çimento yapımında ve dezenfektan olarak kullanılır. Tebeşirin işlenerek pudra haline getirilmesiyle kullanma sahası daha da artmıştır. Pudra tebeşir, seramik, cam macunu, muhtelif kozmetik, lastik, kağıt, marley, diş macunu gibi birçok yerde dolgu maddesi olarak kullanılır.
KULLANILAN MALZEMELER Yumurta kabuğu Havan Elek Baget Beher Terazi Yapıştırıcı Boyar madde Süzgeç kağıdı Nişasta Sodyum hidroksit (NaOH) Fosforik asit (H 3 PO 4 )
TEBEŞİRİN HAZIRLANMASI Deneylerde kullanılmak üzere 50 adet pişmiş yumurta alındı. Zarlar ayıklanarak kabuklar temizlendi ve havan yardımıyla öğütüldü. Elenen materyal farklı işlemlerde kullanılmak üzere 5 eşit kısıma bölünerek 250 ml'lik beherlere konuldu ve numaralandırıldı. Uygulanan işlemler genellikle hazırlanan materyalin istenen yazma özelliklerine sahip olmasına yönelik olmakla beraber renklendirme amacını da taşımaktadır.
TEBEŞİR1: Birinci beherdeki yumurta kabuk tozları yapıştırıcı, su ve metil oranj ile karıştırıldı. Bu karışım süzgeç kağıdından yapılan silindirik kalıba aktarılarak kuruması için 90 0 C de etüvde bekletildi. Yarım saat kurutma işleminden sonra etüvden alınarak soğutuldu ve kağıt kalıp açıldı. Elde edilen ürünün işaretleme, iz bırakma ve yazma özellikleri test edildi.
TEBEŞİR2: İkinci beherdeki yumurta kabuk tozları nişasta ve su ile karıştırıldı. Bu karışım süzgeç kağıdından yapılan silindirik kalıba aktarılarak kuruması için 90 0 C de etüvde bekletildi. Yarım saat kurutma işleminden sonra etüvden alınarak soğutuldu ve kağıt kalıp açıldı. Elde edilen ürünün işaretleme, iz bırakma ve yazma özellikleri test edildi.
TEBEŞİR3: Üçüncü beherdeki yumurta kabuk tozları yapıştırıcı kullanılmadan, su ve metil oranj ile karıştırıldı. Bu karışım süzgeç kağıdından yapılan kibrit kutusu biçimindeki kalıba aktarılarak kuruması için kuruması için 90 0 C de etüvde bekletildi. Yarım saat kurutma işleminden sonra etüvden alınarak soğutuldu ve kağıt kalıp açıldı. Elde edilen ürünün işaretleme, iz bırakma ve yazma özellikleri test edildi.
TEBEŞİR4: Dördüncü beherdeki yumurta kabuk tozları su bazlı yapıştırıcı, sodyum hidroksit (NaOH) ve metil oranj ile karıştırıldı. Bu karışım süzgeç kağıdından yapılan silindirik kalıba aktarılarak kuruması için 90 0 C de etüvde bekletildi. Yarım saat kurutma işleminden sonra etüvden alınarak soğutuldu ve kağıt kalıp açıldı. Elde edilen ürünün işaretleme, iz bırakma ve yazma özellikleri test edildi.
TEBEŞİR5: Beşinci beherdeki yumurta kabuk tozları su bazlı yapıştırıcı, fosforik asit (H 3 PO 4 ) ve metil oranj ile karıştırıldı. Bu karışım süzgeç kağıdından yapılan silindirik kalıba aktarılarak kuruması için 90 0 C de etüvde bekletildi. Yarım saat kurutma işleminden sonra etüvden alınarak soğutuldu ve kağıt kalıp açıldı. Elde edilen ürünün işaretleme, iz bırakma ve yazma özellikleri test edildi.
BULGULAR Tebeşirin hazırlanması bölümünde belirtildiği gibi elde edilen ürünlerin hazırlanma aşamaları aşağıdaki fotoğraflarda verilmiştir. Şekil-1 Şekil-2
Şekil-3 Şekil-4
Şekil-5 Şekil-6
Şekil-7 Şekil-8
Şekil-9 Şekil-10
SONUÇLAR VE TARTIŞMA Önemli bir besin maddesi olan yumurtanın tüketilmesi sonucunda atılan kabukların geri dönüşümü sağlanmıştır. Kullanılan yumurta kabukları çözülerek içeriğindeki kalsiyum tuzları ayrılmış ve kullanımı sağlanmıştır. Elde edilen tebeşirlerin yazma kalitelerinin hedeflenen düzeyde olmadıkları görülmüştür.
Elde edilen tebeşirlerin çok sert oldukları, yazma yüzeyini aşındırdıkları gözlemlenmiştir. Elde edilen tebeşirlerin yazma kalitelerinin yükseltilmesi için daha yumuşak olmalarının sağlanması gerekmektedir. Yazma kalitesinin yükseltilmesi için yumurta kabuklarının öğütülmesi işleminin tekrarlanması ve pudra şekeri haline döndürülmesinin uygun olacağı sonucuna varılmıştır. Yazma kalitesinin yükseltilmesi için yumurta kabuk tozlarının kil ile karıştırılmasının da uygun olacağı düşünülmektedir.
KAYNAKLAR 1-Candan, S., Suludere, Z., 2000, External Morphology of eggs of Carpocoris fuscispinus (Boheman, 1851) (Heteroptera: Pentatomidae). G.Ü. Fen Bil. Enst. Derg.,13(2): 485-491. 2-Candan, S., Durak, D., Suludere, Z., Kalender, Y., 2003. Coreus marginatus (Linneaus, 1758) (Heteroptera: Coreidae) yumurtalarının dış morfolojisi. Türk. Entomol. Derg., 27 (3): 163-170 3-Çetin, S. ve Gürcan,İ.S., 2006. Kahverengi ve beyaz yumurtacı hibrit tavuk yemlerine istiridye kabuğu ilavesinin yumurta kabuk kalitesine ve serum C düzeyine etkileri. Lalahan Hay. Araşt. Derg. 46 (2), 23-31. 4-Erener, G. ve Sarıçiçek, Z., 1997. Yumurta tavuklarında Ca metabolizması yumurta kabuğu oluşumu. YUTAV Uluslar Arası Tavukçuluk Fuarı ve Konf., p. 260-265. 5-Erol, A.,Cufadar, Y., 2010. Yumurta Tavuklarının Rasyonlarında Kullanılan Kalsiyum Kaynaklarının Yumurta Kabuk Kalitesine Etkisi. Kümes Hayvanları Kongresi 2010, p.2-8.
6-Kutlu, H. R., 2008. Kanatlı hayvan besleme ders notları. Sayfa: 87. 7-Özen, N., 1995. Hayvan besleme fizyolojisi ve metabolizması. Akdeniz Üniv. Ziraat Fak. Zootekni Böl. Genişletilmiş. 2. Baskı. Ders Notu No:6 8-Polat, C., 1990. Farklı Ca kaynaklarının farklı veriliş zamanları ve dozların yem tüketimine, yemden yararlanmaya, yumurta verimine, yumurta ağırlığına ve yumurta kabuk kalitesine etkileri. Teknik Tavukçuluk Derg. Sayı:69 Temmuz-Eylül Sayfa :10-19. 9-Suludere, Z., Candan, S., Hasbenli, A., 2001. Choerales dimidiata (Loew, 1847) (Diptera, Asilidae, Laphriinae) yumurta kabuğunun dış morfolojisi. 15.Ulusal Elektron Mikroskopi Kongresi, Kuşadası, 18-21 Eylül 2001
TEŞEKKÜRLER GRUP CİVCİV