Şizofrenide Sosyal Biliş ve Rehabilitasyondaki Yeri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Şizofrenide Sosyal Biliş ve Rehabilitasyondaki Yeri"

Transkript

1 Panel: Kronik ruhsal hastal ğ olanlarda rehabilitasyon / iyileştirim ve bilişsel işlevsellik Şizofrenide Sosyal Biliş ve Rehabilitasyondaki Yeri PROF.DR.HALİSE DEVRİMCİ ÖZGÜVEN Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Gündüz Tedavi ve Rehabilitasyon Ünitesi 46. Ulusal Psikiyatri Kongresi İzmir / Ekim 2010

2 Konuşmanın İçeriği Sosyal biliş nedir? Sıcak biliş soğuk biliş Şizofrenide sosyal biliş bozuklukları Sosyal bilişin belirtiler ve işlevsellik ile ilişkisi Sosyal biliş bozukluklarının endofenotip değeri Sosyal bilişsel süreçlerin altında yatan nöral süreçler Bir tedavi hedefi olarak sosyal biliş

3 Şizofreni tedavisinde bugün hala pozitif ve negatif belirtilerin öncelikli olarak ele alındığı açıktır Ancak hasta memnuniyeti ve beklentileri açısından bilişsel beceriler ve sosyal işlevsellikteki bozuklukların daha ön planda olduğu görülmektedir Middelboe ve ark. 2001

4 Şizofrenide sosyal işlevsellikteki bozukluğun arkasında ne var? David Penn, Pinkham ve ark. 2003

5 Soğuk biliş e karşılık Sıcak biliş Soğuk biliş Sıcak biliş Duygusal olarak nötral, kişilik ile ilişkisiz Duygusal yükü olan, kişilik ile ilişkili

6 Soğuk bilişsel beceriler Nörobilişsel beceriler Temel bilişsel beceriler MATRICS (NIMH Measurement Measurement and Treatment Research to Improve Cognition in Schizophrenia) 1. Dikkat ve vijilans 2. Görsel bellek ve öğrenme 3. Sözel bellek ve öğrenme 4. Yargılama ve problem çözme 5. Çalışma belleği 6. İşlemleme hızı 7. Sözel kavrama 8. Sosyal biliş

7 Sıcak bilişsel beceriler Sosyal bilişsel beceriler Sosyal etkileşimlerin altında yatan mental operasyonlardır Brothers 1990

8 Sosyal Biliş Nedir? Sosyal biliş, kişinin kendisiyle diğerleri arasındaki ilişkinin tasarımlarını yapılandırabilmesi Bu tasarımları sosyal davranışları esnek bir şekilde yönlendirmek için kullanabilmesi

9 Sosyal biliş nedir? Diğer insanların inançları ve eğilimleri ile ilgili doğru çıkarımlar oluşturulabilmesi Bu çıkarımlar oluşturulurken sosyal durumsal faktörlerin ağırlıklarına göre kullanılabilmesi

10 Sosyal bilişsel // soğuk bilişsel işlevler Soğuk bilişsel işlevler ile sosyal bilişsel işlevler ilişkilidir Aralarında biraz örtüşme de vardır Temel nörobilişsel becerilerdeki bozukluklar sosyal bilişsel bozuklukları şiddetlendiriyor olabilir Ancak birbirlerinden bağımsızdırlar İlişkili ancak farklıdırlar Sergi ve ark. 2007, Couture ve ark. 2006, Vauth ve ark. 2004, Allen ve ark. 2007

11 Sosyal bilişsel beceriler nelerdir? Zihin kuramı (theory of mind) Atıf yanlılığı (attributional bias) Duygusal işlemleme (emotional processing) Sosyal algı ve sosyal bilgi (social perception and social knowledge)

12 Zihin Kuramı nedir? Kişinin kendi mental durumunun diğerlerinin mental durumlarından farklı olduğunu anlayabilmesi Diğerlerinin mental durumlarının içeriği (niyet, inanç gibi) ile ilgili doğru çıkarımlar yapabilmek Diğer insanların niyetlerini, eğilimlerini, yaradılışlarını ve davranışlarını algılayabilme, anlayabilme, yorumlayabilmek İmaları, ironiyi, gafları, metaforları anlayabilmek Baron Cohen ve ark. 2001, Abu Akel 2004

13 ZK Bileşenleri Birinci derece ZK (ZK 1). Başkalarının yanlış düşüncelerini saptama becerisi olarak nitelenen işlevdir. Gelişimsel olarak çocuklukta ilk gelişen ZK bileşenidir İkinci derece ZK işlevi (ZK 2) Düşünce hakkındaki düşünce Bu işlev kişinin bir başkasının dış dünyadaki bir olayla ilgili düşüncesi hakkında yanlış bir düşünceye sahip olduğunu anlayabilme becerisidir. Örneğin, denek, A kişisinin, B kişisinin yanlış inancının yanlışlığını bilip bilmediğini bilir Wellman 1990, Perner ve Wimmer 1985

14 ZK Bileşenleri Pot Kırmayı Farketme (Faux Pas) Toplum içinde kırılan potları tanıma ve anlama becerisi Bir kişinin bir başkasının bir ortamda yanlış bir şey söylediğini ya da uygun olmayan bir biçimde davrandığını anlamadığını ve eğer bunu anlarsa kendisini küçük düşmüş hissedeceğini kavrama becerisi Bu beceri bir başkasının nasıl hissedeceğine empati yapabilmeyi de kapsar Stone ve ark. 1998

15 ZK Bileşenleri İmayı Anlama (Hinting) Doğrudan olmayan sözel ifadelerin altında yatan gerçek niyetleri anlayabilme yeteneğidir Kişinin iki karakter arasında, bir iletişim sırasında geçen imaları anlayabilme ve gerçek niyeti/niyetleri tahmin edebilme becerisidir Corcoran 1996

16 Şizofrenide zihin kuramı Şizofrenide ZK 2, imayı ve pot kırmayı anlama alanlarında bozukluk vardır Bu bozukluklar diğer psikiyatrik hastalıklarda görülenden daha şiddetlidir Hastaların birinci derece yakınlarında da ZK bozuklukları mevcuttur Hastalığın prodrom ve erken dönemlerinde de saptanır, görece stabildir Irani ve ark. 2006, Onur ve ark. 2008

17 Atıf yanlılığı nedir? Atıflar nedensel açıklamalardır Çünkü ifadeleri. Kişinin belirli pozitif ya da negatif olayların nedenleri konusunda tipik olarak ne tür çıkarımlar yaptığıdır Atıflar Dışarıdaki kişilere yapılan atıflar Dışarıdaki durumlara yapılan atıflar Zullow ve ark Kendine yapılan atıflar

18 Tipik olarak Pozitif olaylar kişinin kendisine atfedilir Negatif olaylar dışarıdaki kişi ve durumlara atfedilir

19 Şizofrenide atıf yanlılığı (kişiselleştirme yanlılığı) Kendine yapılan atıflar Bentall ve ark. 2001, Garety ve Freeman 1999 Dışarıdaki durumlara yapılan atıflar Dışarıdaki kişilere yapılan atıflar

20 Şizofrenide atıf yanlılığı Bu kendilik değerini ve pozitif bir kendilik algısını korumak için kullanılan dinamik bir mekanizma haline gelir Buna karşılık, diğer kişiler ile ilgili algı giderek negatifleşir Sonuca atlama Doğrulama yanlılığı Bentall ve ark. 2001, Garety ve Freeman 1999, Freeman 2007

21 Duygusal işlemleme nedir? Duyguları tanıma Duyguları anlama Duyguları başlatma Duyguların üstesinden gelme Bu işlemler yüz ifadesinden, jestlerden ya da ses tonundan yararlanılarak yapılabilir Mayer ve ark. 2001, Edwards ve ark. 2002

22 Şizofrenide duygusal işlemleme Şizofrenide emosyonel belirti ve bulgular olduğu tanımlandığı günden beri bilinmektedir Bu bozukluklar negatif belirtiler içinde kabul edilmektedir Emosyonların dışa vurulmasında azalma /affektte sığlık Emosyonel deneyimlerde azalma Emosyonları algılamada ve tanımada azalma Emosyonel etkileşimlere katılmaya isteklilikte azalma

23 Şizofrenide duygusal işlemleme Şizofrenide duygusal işlemlemenin her alanında bozukluk vardır ve bu bozukluk diğer birçok psikiyatrik hastalıkta görülenden daha şiddetlidir Hastalar negatif duyguları tanıma ve anlamada pozitif duygulara göre daha başarısızdır Duygusal işlemleme belirtileri hastalığın erken dönemlerinde saptanabilir ve stabildir Hastalar kendilerine verilen yüzlerde gözleriyle yetersiz tarama yaparlar, duyguyu tanımalarına yardımcı olacak yüz bölgelerini iyi taramazlar ve bu taramayı yaparken daha kısa süre kullanırlar Penn ve ark. 2008, Williams ve ark. 1999, Pinkham ve ark. 2007

24 Sosyal algı ve sosyal bilgi nedir? Sosyal algı İlişki algısı İçinde bulunduğu sosyal ortamda kişilerin sosyal rollerini ve o andaki sosyal durumu anlayabilme İnsanlar arasındaki ilişkilerin niteliğini kavrayabilme Karmaşık sosyal durumlarda sözel ve sözel olmayan ipuçlarını kullanarak çıkarımlar yapabilme Corrigan ve Green 1993, Fiske 1992

25 Sosyal algı ve sosyal bilgi nedir? Sosyal bilgi Sosyal şema Kişinin sosyal durumlara ve etkileşimlere rehberlik eden kuralları, adetleri ve rolleri bilmesi Bir sosyal durum ya da ortam için neyin tipik olduğunu bilmesi Farklı sosyal durumlarda kendisinden nelerin beklendiğini bilmesi Corrigan ve Green 1993, Fiske 1992, Subotnik ve ark. 2006

26 Şizofrenide sosyal algı ve sosyal bilgi Şizofrenide sosyal algı ve sosyal bilgi alanlarında bozukluk vardır Şizofrenide bu alanlarda görülen bozukluk diğer birçok psikiyatrik hastalıkta görülenden daha şiddetlidir Şizofrenide sosyal algı ve sosyal bilgi erken görsel işlemleme ve sosyal işlevsellik ile ilişkisi en kuvvetli olan sosyal biliş bozukluklarıdır Sergi ve ark. 2006, Corrigan ve Green 2003, Rosenthal ve ark. 1979, Kim ve ark. 2005

27 Sosyal bilişsel bozuklukların şizofrenide klinik belirtiler ile ilişkisi

28 Zihin kuramı bozuklukları Paranoid sanrılar ile (Bentall ve ark. 2001) Negatif belirtiler ile (Brune 2005, Özgüven ve ark. 2007) İntihar davranışları ile ilişkili bulunmuş (Duno ve ark. 2009) Duygusal işlemleme bozuklukları Künt affekt ve anhedoni gibi negatif belirtilerle ilişkili bulunmuş (Green ve ark. 2008) Atıf yanlılığı bozuklukları Paranoid sanrılar, kontrol edilme sanrıları ve saldırgan davranışlar ile ilişkili bulunmuştur (Bentall ve ark. 2001, Combs ve ark. 2007) Sosyal algı ve sosyal bilgi becerilerindeki bozukluklar Formel düşünce bozukluğu ile (Subotnik ve ark. 2006) Asosyalite ve avolüsyon gibi negatif belirtilerle ilişkili bulunmuş (Green ve ark. 2008)

29 Şizofrenide işlevsellik ile nörobilişsel ve sosyal bilişsel bozukluklar arasındaki ilişki

30 Şizofrenide sosyal işlevsellikteki bozukluğun arkasında ne var? POZİTİF ve NEGATİF BELİRTİLER SOĞUK BİLİŞSEL BOZUKLUKLAR SICAK BİLİŞSEL BOZUKLUKLAR David Penn, Pinkham ve ark. 2003

31 Sosyal işlevsellik ile ilişkili nörobilişsel bozukluklar Sözel bellek ve öğrenme Görsel bellek ve öğrenme Muhakeme ve problem çözme Dikkat ve vijilans (Anne Kathrin ve ark. 2010, Green ve ark. 2000, Green ve ark. 2004) Sosyal işlevsellik ile ilişkili bulunan sosyal bilişsel bozukluklar Zihin kuramı (Anne Kathrin ve ark. 2010, Fett ve ark. 2010, Couture ve ark. 2006) Duygu tanıma, algılama (Couture ve ark. 2006) Sosyal algı (Sergi ve ark. 2006, Kim ve ark. 2006, Sergi ve ark. 2006) Sosyal bilgi (Bellack ve ark. 1994)

32 Gerçek yaşamdaki sosyal işlevsellik ile sosyal biliş arasındaki ilişki Gerçek yaşamdaki sosyal işlevsellik ile soğuk biliş arasındaki ilişki Anne Kathrin ve ark. 2010, Fett ve ark. 2010, Pinkham ve Penn 2006

33 Sosyal bilişsel bozuklukların aracı rolü Soğuk bilişsel bozukluklar Sosyal bilişsel bozukluklar Sosyal işlevsellik Vauth ve ark. 2004, Roncone ve ark. 2002, Sergi ve ark. 2006, Addington ve ark. 2006

34 Sosyal bilişsel bozuklukların aracı rolü Soğuk bilişsel bozukluklar Sosyal işlevsellik Vauth ve ark. 2004, Roncone ve ark. 2002, Sergi ve ark. 2006, Addington ve ark. 2006

35 Sosyal bilişsel beceriler, şizofrenide günlük yaşam içindeki işlevsellik sorunlarının anahtar belirleyicisi gibi görünmektedir Kee ve ark. 2003, Couture ve ark. 2006, Anne Kathrin ve ark. 2010

36 Sosyal bilişsel bozukluklar: durumsal mıdır, yoksa kalıcı mı?

37 Prodrom dönemindeki hastalarda sosyal bilişsel becerilerde bozukluk saptanmıştır (Addington ve ark. 2008) Sosyal bilişsel becerilerde bozukluk hastalığın erken evrelerinde saptanmaktadır (Bertrand ve ark. 2007) İlk epizod hastaları ve kronik hastalarda sosyal bilişsel beceriler benzer bulunmuştur (Pinkham ve ark. 2010) Hastaların birinci derece yakınlarında sosyal bilişsel bozukluklar saptanmaktadır (Onur ve ark. 2009, Kee ve ark. 2004, Toomey ve ark. 1999)

38 Sosyal bilişsel süreçlerin nöral temeli

39 Şizofrenideki sosyal bilişsel bozuklukların altında yatan süreçleri anlama çabaları sürmektedir Fonksiyonel nörogörüntüleme çalışmaları Sosyal ve sosyal olmayan uyaranların birbiri ile kısmen bağımlı olan nöral sistemlerde işlemlendiğini göstermektedir Sosyal biliş ile ilgili network şu yapılardan oluşuyor gibi görünmektedir: Prefrontal korteks, fusiform girus, superiyor temporal girus, amigdala Pinkham ve ark. 2008, Brunet Gouet ve Decety 2006, Pinkham ve ark. 2003

40 Neural Bases for Impaired Social Cognition in Schizophrenia and Autism Spectrum Disorders Kompleks bir sosyal bilişsel görev sırasında (güvenilirlik, arkadaş canlısı olma ve yaş tahmini yargıları) fmri ile aktivite bozukluğu saptanan alanlar Amigdala Fusiform yüz bölgesi (FFA) Superior temporal sulcus (STS) Ventrolateral prefrontal cortex (VLPFC) Pinkham ve ark. 2008

41 Medial prefrontal kortex Zihin kuramı Pinkham ve ark.2003, Adolphs 2002, Blackwood ve ark. 2001, Brothers 1990, Anderson 1999

42 Superior temporal girus Duygu işlemleme Pinkham ve ark.2003, Adolphs 2002, Blackwood ve ark. 2001, Brothers 1990, Anderson 1999

43 Fusiform girus Yüz tanıma Pinkham ve ark.2003, Adolphs 2002, Blackwood ve ark. 2001, Brothers 1990, Anderson 1999

44 Amygdala Yüz tanıma Duygu işlemleme Negatif ve korku uyandıran uyaranların işlemlenmesi Atıf yanlılığı?? Pinkham ve ark.2003, Adolphs 2002, Blackwood ve ark. 2001, Brothers 1990, Anderson 1999

45 Ventromedial prefrontal kortex Sosyal bilgi ve sosyal algı Pinkham ve ark.2003, Adolphs 2002, Blackwood ve ark. 2001, Brothers 1990, Anderson 1999

46 Sosyal bilişsel bozuklukların tedavisinde antipsikotik ilaçların ve rehabilitasyonun yeri

47 Antipsikotiklerin sosyal biliş üzerindeki etkisi 1 Kee ve ark. (1998) Randomize, kontrollü, haloperidol/risperidon Tedaviye dirençli 20 hastada, 8 hafta sonunda risperidon ile sosyal algıda hafif düzelme saptanmış Littrell ve ark Randomize olmayan, 22 hastanın tipik antipsikotikten olanzapine geçtiği bir çalışma 12 hafta sonunda olanzapine geçen hastalarda sosyal algı, geçmeyen 30 hastaya göre, anlamlı ölçüde daha çok düzelmiş

48 Antipsikotiklerin sosyal biliş üzerindeki etkisi 2 Kerbener ve ark. (2005) 13 ilk atak şizofreni hastası 1 aylık AP ilaç kullanımı öncesi ve sonrasında değerlendirilmiş Yüzde emosyon algılama becerisinde herhangi bir düzelme olmamış Sergi ve ark Randomize, çift kör, haloperidol/risperidon/olanzapin 73 hasta, 8 hafta izlenmiş ve bir grup sosyal bilişsel becerinin hiçbirinde düzelme saptanmamış

49 Antipsikotiklerin sosyal biliş üzerindeki etkisi 3 Harvey ve ark. (2006) Randomize, çift kör, ketiyapin/risperidon 289 hastada tedavinin nörobilişsel beceriler, sosyal yeterlik ve sosyal bilişsel beceriler üzerindeki etkisi izlenmiş Bazı nörobilişsel beceriler ve sosyal yeterlikte her iki ilaç ile de düzelme elde edilmiş Her iki ilaç da sosyal bilişsel beceriler üzerinde etkili bulunmamış

50 Antipsikotiklerin sosyal biliş üzerindeki etkisi 4 Roberts ve ark. (2010) Randomize, çift kör, ketiyapin/risperidon 223 hastada 24 haftalık bir izlem sonunda tedavinin negatif belirtiler, yaşam kalitesi, sosyal işlevler ve işlevsellik üzerindeki etkisi izlenmiş İlaç grupları arasında fark yok Ölçülen 4 sosyal bilişsel becerinin yalnız birinde hafif düzelme ortaya çıkmış

51 Antipsikotik tedavinin psikososyal rehabilitasyon açısından önemi nedir? Antipsikotik ilaçlar olmaksızın şizofreni tedavisi düşünülemez Antipsikotik ilaçlar hastaların rehabilitasyon programına devam etmelerini ve daha çok yararlanmalarını sağlarlar (Kern ve ark. 2009, Rosenheck ve ark. 1998) Antipsikotik ilaç tedavisi altında olmayan hastalar psikososyal rehabilitasyon programında kötüleşebilirler (Hogarty 1974)

52 Psikososyal müdahalelerin sosyal biliş üzerindeki etkisi Bu yaklaşımlar iyi tolore edilen ve genellikle hastaların katılmaktan hoşlandığı, tedavi sürdürme oranının yüksek olduğu yaklaşımlardır Psikososyal rehabilitasyona olumlu yanıt alındığını bildiren çok sayıda çalışma vardır Sosyal bilişsel işlevlere yönelik psikososyal müdahaleler İzole bir hedefe yönelik müdahaleler Kapsamlı müdahaleler Geniş tabanlı müdahaleler

53 İzole bir hedefe yönelik müdahaleler Belli bir sosyal bilişsel alanı hedef alır Örneğin, duygu tanımayı ya da sosyal kuralları öğretme vb. Eğitim, taklit, rol oynama gibi teknikler kullanılabilir Genellikle bir ya da birkaç seansta tamamlanabilir Affect Recognition Program / Wölwer 2005 ZK eğitimi / Sarfati 2000 Kayser 2006 Roberts ve Penn 2009, Penn ve Combs 2000

54 Kapsamlı müdahaleler Farklı sosyal bilişsel alanları birlikte hedef alır Örneğin, duygu tanıma ve zihin kuramı Farklı teknikleri bir arada kullanır (rol oynama, hatasız öğrenme, video kaydı yapıp izleme vb. teknikler birlikte kullanılabilir) Genellikle grup tedavisi biçiminde uygulanır Genellikle çok sayıda oturum gerektirir SCIT / Penn 2005 Social Cognition Enhancement Training / Choi&Kwon 2006 Metacognitive Intervention Program / Roncone 2004 Social Cognitive Skills Training / Horan 2009 Roberts ve Penn 2009, Horan ve ark. 2008

55 Geniş tabanlı müdahaleler Sosyal biliş ile birlikte diğer soğuk bilişsel becerileri birlikte ele alır Yani bilişsel remediasyon uygulanan paketin bir bölümünü oluşturur Farklı teknikleri bir arada kullanır (rol oynama, hatasız öğrenme, video kaydı yapıp izleme vb. teknikler birlikte kullanılabilir) Genellikle grup tedavisi biçiminde uygulanır Genellikle çok sayıda oturum gerektirir CET / Hogarty 2004 Emotion Management Training / Hodel 2004 Roberts ve Penn 2009, Horan ve ark. 2008

56 İzole psikososyal müdahalelerin sosyal biliş üzerindeki etkisi Wolwer ve ark oturumluk, 6 haftalık randomize kontrollü bir çalışma 77 şizofreni hastası 3 gruba ayrılmış Affekt tanıma eğitimi / TAR Bilişsel remediasyon eğitimi / CRT Her zamanki tedavi / TAU Bulgular CRT ile sözel bellek performansında düzelme olmuş TAR ile affekt tanıma performansında düzelme olmuş TAU ile anlamlı düzelme olmamış

57 Kapsamlı psikososyal müdahalelerin sosyal biliş üzerindeki etkisi Penn ve ark Yatarak tedavi gören 17 şizofreni hastasına 2 yıl boyunca SCIT uygulanmış Bulgular Duygu algılama Zihin kuramı Atıf yanlılığı ve buna bağlı hostil davranışlarda anlamlı azalma saptanmış

58 Kapsamlı psikososyal müdahalelerin sosyal biliş üzerindeki etkisi Combs ve ark haftalık, grup temelli kontrollü bir çalışma 28 şizofreni hastası 2 gruba ayrılmış 18 hafta şizofreni hastasına grup temelli SCIT 10 şizofreni hastasına baş etme becerileri grubu SCIT / Haftada 1 kez 1 saat Emosyon eğitimi / emosyonları tanımlama, emosyon taklit eğitimi vb. Zihin kuramı ve atıf yanlılığı / tahminlerin gerçeklerden ayırt edilmesi, sonuca atlama, olumsuz olayları anlama Bütünleştirme / gerçek yaşamda tahminlerin kontrol edilmesi SCIT grubundaki hastalarda zihin kuramı, emosyon algılama, sosyal algı ve atıflarda anlamlı düzelme, sosyal ilişkilerde artma, saldırgan davranışlarda azalma bildirilmiş

59 Kapsamlı psikososyal müdahalelerin sosyal biliş üzerindeki etkisi Combs ve ark Aynı çalışmada SCIT grubundaki hastaların tedavi tamamlandıktan sonra 6. aydaki izleme değerlendirmesi Amaç: SCIT ile elde edilen iyileşmenin korunup korunmadığını ve başka alanlara generalize olup olmadığını değerlendirmek Bulgular Duygu algılama ve sosyal algı alanlarındaki iyileşme, skorlarda % 5 13 düşme olmasına rağmen, büyük ölçüde korunmuş

60 Kapsamlı psikososyal müdahalelerin sosyal biliş üzerindeki etkisi Roberts ve Penn haftalık ayaktan hastaların alındığı grup temelli karşılaştırmalı bir çalışma Her zamanki tedavi grubunda 11 hasta SCIT grubunda 20 hasta Bulgular Duygu algılama ve sosyal becerilerde anlamlı düzelme sağlanmış.

61 Kapsamlı psikososyal müdahalelerin sosyal biliş üzerindeki etkisi Roncone ve ark hafta, haftada 1 oturum, grup temelli kontrollü bir çalışma 20 yatan şizofreni hastası 2 gruba ayrılmış Metakognitif Müdahale programı / MTP Zihin kuramı, sosyal algı ve duygusal algı Destekleyici terapi Bulgular ZK 1, ZK 2, duygu tanıma, sosyal uyum ve negatif belirtilerde anlamlı iyileşme görülmüş Sözel akıcılıkta anlamlı düzelme gözlenmiş

62 Kapsamlı psikososyal müdahalelerin sosyal biliş üzerindeki etkisi Horan ve ark Randomize kontrollü bir çalışma 31 klinik olarak stabil şizofreni hastası 2 gruba ayırılmış Relaps önleyici izleme 6 haftalık 12 oturumdan oluşan grup temelli sosyal bilişsel beceriler eğitim programı Programın hedefleri / Duygu algılama, sosyal algı, atıf stili, zihin kuramı Sosyal bilişsel beceriler eğitim programı ile duygu algılama alanında anlamlı iyileşme olmuş

63 Geniş tabanlı psikososyal müdahalelerin sosyal biliş üzerindeki etkisi Hodel ve ark haftalık, 24 oturumluk grup temelli kontrollü bir çalışma 22 şizofreni hastası 2 gruba ayırılmış Problem çözme hedefli psikoterapi Emotion Management Therapy / EMT EMT ile duygu algılamada, sosyal uyumda ve belirtilerde anlamlı düzelme elde edilmiş Ancak duygu algılamadaki düzelme kalıcı olmamış ve 6 ay sonra yapılan izlemde kaybolmuş

64 Geniş tabanlı psikososyal müdahalelerin sosyal biliş üzerindeki etkisi Hogarty ve ark yıllık randomize kontrollü bir çalışma 121 şizofreni hastası 2 gruba ayırılmış Destekleyici psikoterapi Grup temelli bilişsel geliştirme terapisi /CET Nörobilişsel program / Bellek, vijilans, problem çözme egzersizleri, sokratik sorgulama çalışmaları Sosyal bilişsel grup egzersizleri / Gerçek yaşam sosyal çatışmalarının çözümlenmesi, gazete haberlerinin özetlenmesi, affekt ve sosyal durumların değerlendirilmesi, konuşmayı başlatma ve sürdürme CET ile hem nörobilişsel hem sosyal bilişsel parametrelerde anlamlı düzelme ortaya çıkmış Destekleyici terapi ile de birçok bilişsel alanda daha hafif bir düzelme elde edilmiş

65 Sonuç Şizofrenide sıcak bilişsel beceriler soğumuş gibi görünmektedir

66 Sonuç Sosyal bilişsel bozukluklar, nörobilişsel bozukluklar ile ilişkili ancak onlardan bağımsızdır Sosyal bilişsel bozukluklar şizofrenide işlevsel sonlanımın en iyi yordayıcısıdır Endofenotip özelliği taşıyor gibi görünmektedirler Bu becerilerde görev alan alanlar VMPC, MPC, Amigdala ve STG dir

67 Sonuç Sosyal bilişsel bozuklukların araştırmalardaki önemi giderek artmaktadır Sonlanım ölçümlerinden ve Tedavi hedeflerinden biri haline gelmişlerdir Bu bozuklukların AP ilaçlara yanıtı şüphelidir, ancak AP tedavi olmaksızın psikososyal rehabilitasyon programı uygulamak mümkün değildir Sosyal bilişsel bozukluklar psikososyal müdahalelere iyi yanıt veriyor gibi görünmektedirler

68 Teşekkürler

Sosyal Beyin, Zihin Kuramı ve Evrim

Sosyal Beyin, Zihin Kuramı ve Evrim İçerik Sosyal Beyin, Zihin Kuramı ve Evrim Dr. Muzaffer Kaşar Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi BARİLEM Deneysel ve Evrimsel Psikiyatri Grubu Evrim sürecinde insan beyni Ayna nöronlar, dil ve

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

ŞİZOFRENİDE TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ ve BİLİŞSEL İŞLEVSELLİK

ŞİZOFRENİDE TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ ve BİLİŞSEL İŞLEVSELLİK ŞİZOFRENİDE TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ ve BİLİŞSEL İŞLEVSELLİK Prof. Dr. Mustafa YILDIZ Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi 46. Ulusal Psikiyatri Kongresi, Ekim 2010

Detaylı

Şizofrenide Grup Tedavisi. Prof. Dr. Ayşen Esen-Danacı Celal Bayar ÜTF Psikiyatri AD

Şizofrenide Grup Tedavisi. Prof. Dr. Ayşen Esen-Danacı Celal Bayar ÜTF Psikiyatri AD Şizofrenide Grup Tedavisi Prof. Dr. Ayşen Esen-Danacı Celal Bayar ÜTF Psikiyatri AD Şizofreni hastalarında ortaya çıkan sosyal geri çekilme, bilişsel ve sosyal becerilerdeki kayıplar sık alevlenmeler,

Detaylı

PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ

PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ Ahmet Zihni SOYATA Selin AKIŞIK Damla İNHANLI Alp ÜÇOK İ.T.F. Psikiyatri

Detaylı

TRSM de Rehabilitasyonun

TRSM de Rehabilitasyonun TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım

Detaylı

Bu bozukluk madde kullanımına veya genel tıbbi durumdaki bir bozukluğa bağlı değildir.

Bu bozukluk madde kullanımına veya genel tıbbi durumdaki bir bozukluğa bağlı değildir. Psikiyatrinin en önemli hastalıklarından biridir. Bu hastalıkta gerçeği değerlendirme yetisinde bozulma, acayip tuhaf davranışlar, hezeyanlar ( mantıksız, saçma, olması mümkün olmayan veya olması mümkün

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ (Behavior): Organizmanın doğrudan veya dolaylı olarak gözlenebilen tüm etkinlikleridir. Duygular, tutumlar, zihinsel süreçler

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

2014

2014 2014 DİKKAT EKSİKLİĞİ BOZUKLUĞU (DEB) ve MentalUP İçerik DEB e Klinik İlgi DEB Nedir? DEB in Belirtileri DEB in Zihinsel Sürece Etkileri DEB in Psikososyal Tedavisi MentalUP tan Faydalanma MentalUP İçeriği

Detaylı

Dr. Hakan Karaş. Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi BARİLEM Evrimsel Psikiyatri Grubu

Dr. Hakan Karaş. Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi BARİLEM Evrimsel Psikiyatri Grubu Dr. Hakan Karaş Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi BARİLEM Evrimsel Psikiyatri Grubu Araştırmacı: Yok Danışman: Yok Konuşmacı: Yok Grubun kollektif refahına katkı (Brewer&Kramer,1986) Gruplara

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem VI Ön Hekimlik Psikiyatri (Seçmeli) Uygulama Dilimi Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Doç.

Detaylı

Klinik araştırmacılar ve davranış bilimciler şizofreninin. Şizofrenide Öne Çıkan Yeni Bir Boyut: Sosyal Biliş. Derlemeler / Reviews

Klinik araştırmacılar ve davranış bilimciler şizofreninin. Şizofrenide Öne Çıkan Yeni Bir Boyut: Sosyal Biliş. Derlemeler / Reviews Düşünen Adam Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 2012;25:368-375 DOI: 10.5350/DAJPN2012250410 Şizofrenide Öne Çıkan Yeni Bir Boyut: Sosyal Biliş Derlemeler / Reviews Elif Yıldırım 1, Köksal Alptekin

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER Sağlık

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

Prof Dr Süheyla ÜNAL İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD MALATYA

Prof Dr Süheyla ÜNAL İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD MALATYA Prof Dr Süheyla ÜNAL İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD MALATYA Son iki yıl içinde hiçbir şirket ya da kurumla araştırma, sunu, danışmanlık gibi gelir getirici etkinliklerde bulunmadığımı belirtmek

Detaylı

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II Adı 1 1 PSY101 ye Giriş-I Açıklaması 6 3 ki temel konulara giriş niteliğinde bir derstir. İşlenecek konulara araştırma teknikleri, davranışın biyolojik kökenleri, algı, hafıza, dil, insan gelişimi, vb.

Detaylı

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir?

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir? Psikolojiye Giriş İşler Kötüye Gittiğinde Olanlar: Zihinsel Bozukluklar 1. Kısım Ders 18 Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları Susan Noeln-Hoeksema Psikoloj Profesörü Yale Üniversitesi 2 Anormallik

Detaylı

Türkçe dili etkinlikleri, öğretmen rehberliğinde yapılan grup etkinliklerindendir. Bu etkinlikler öncelikle çocukların dil gelişimleriyle ilgilidir.

Türkçe dili etkinlikleri, öğretmen rehberliğinde yapılan grup etkinliklerindendir. Bu etkinlikler öncelikle çocukların dil gelişimleriyle ilgilidir. KİTAP VE ÇOCUK Türkçe dili etkinlikleri, öğretmen rehberliğinde yapılan grup etkinliklerindendir. Bu etkinlikler öncelikle çocukların dil gelişimleriyle ilgilidir. Türkçe dil etkinlikleri çocuğun kendi

Detaylı

DUYGU ODAKLI ÇİFT TERAPİSİ

DUYGU ODAKLI ÇİFT TERAPİSİ DUYGU ODAKLI ÇİFT TERAPİSİ Leslie S. GREENBERG Serine WARWAR Psikoterapi Enstitüsü Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları: 70 Duygu Odaklı Çift Terapisi Atölye Çalışması Malzemeleri Leslie S. GREENBERG

Detaylı

70. Yılında Otizm Spektrum Bozuklukları. Dr. Sabri Hergüner Meram Tıp Fakültesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD

70. Yılında Otizm Spektrum Bozuklukları. Dr. Sabri Hergüner Meram Tıp Fakültesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD 1943 2013 70. Yılında Otizm Spektrum Bozuklukları Dr. Sabri Hergüner Meram Tıp Fakültesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD Açıklama 2012-2013 Araştırmacı: Yok Danışman: Yok Konuşmacı: 2012 Janssen Cilag

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

AİLE EĞİTİM PROGRAMLARI (AÇEV)

AİLE EĞİTİM PROGRAMLARI (AÇEV) AİLE EĞİTİM PROGRAMLARI (AÇEV) Eylül, 2009 Çocuk İstismarını ve İhmalini Önleme Kongresi, Ankara Uzm. Seda YILMAZ İNAL AÇEV Ankara Temsilcisi Ailenin Önemi Anne-babalar, ilk eğiticiler olarak çocukların

Detaylı

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ SUNUM PLANI: Hareketli çocuk kime denir? Klinik ilgi odağı olması gereken çocuklar hangileridir?

Detaylı

PULMONER REHABİLİTASYON. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama AKTS. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 1-3. Pulmoner Rehabilitasyon

PULMONER REHABİLİTASYON. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama AKTS. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 1-3. Pulmoner Rehabilitasyon PULMONER REHABİLİTASYON Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS Pulmoner Rehabilitasyon FTR 307 3.YIL/ 1.yarıyıl Güz (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 1-3 Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER (HEM 701

Detaylı

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 2008 2009 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK SİLAHLI ÇATIŞMA İLE İLİŞKİLİ TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA DİĞER BİYOLOJİK TEDAVİ SEÇENEKLERİ Dr. Cemil ÇELİK Sunumun hedefleri Silahlı

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

DIR Floortime BAŞLANGIÇ DÜZEYİ KURSU

DIR Floortime BAŞLANGIÇ DÜZEYİ KURSU The Interdisciplinary Council on Developmental and learning Disorders DIR Floortime BAŞLANGIÇ DÜZEYİ KURSU TARİH : 13-14 Nisan 2013 YER: BİLGİ ÜNİVERSİTESİ İSTANBUL EĞİTİMCİ: Çiğdem Ergül M.S. Odyoloji

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler.

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler. 0212 542 80 29 Uz. Psk. SEMRA EVRİM 0533 552 94 82 DUYGUSAL ZEKA Son yıllarda yapılan pek çok çalışma zeka tanımının genişletilmesi ve klasik olarak kabul edilen IQ yani entelektüel zekanın yanı sıra EQ

Detaylı

İnsomnia ve diğer uyku bozukluklarında bilişsel ve davranışcı tedavi

İnsomnia ve diğer uyku bozukluklarında bilişsel ve davranışcı tedavi İnsomnia ve diğer uyku bozukluklarında bilişsel ve davranışcı tedavi Prof. Dr. Hamdullah Aydın Uyku Tıbbı Hekimliği Sertifikasyon Kursu, 2013 www.uyku.gen.tr Kuramsal tanımlama-i Varsayım: Bireyin duygu

Detaylı

Bir Üniversite Kliniğinde Yatan Hastalarda MetabolikSendrom Sıklığı GŞ CAN, B BAĞCI, A TOPUZOĞLU, S ÖZTEKİN, BB AKDEDE

Bir Üniversite Kliniğinde Yatan Hastalarda MetabolikSendrom Sıklığı GŞ CAN, B BAĞCI, A TOPUZOĞLU, S ÖZTEKİN, BB AKDEDE Bir Üniversite Kliniğinde Yatan Hastalarda MetabolikSendrom Sıklığı GŞ CAN, B BAĞCI, A TOPUZOĞLU, S ÖZTEKİN, BB AKDEDE Psikiyatrik hastalığı olan bireylerde MetabolikSendrom (MetS) sıklığı genel popülasyona

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem V Psikiyatri Staj Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Baran GENCER Yrd. Doç. Dr. Oğuz GÜÇLÜ Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

İÇİNDEKİLER. GİRİŞ GELİŞİM PSİKOLOJİSİNE DAİR Prof. Dr. İrfan ERDOĞAN. I. Gelişim Psikolojisine Kuramsal Bakış...1

İÇİNDEKİLER. GİRİŞ GELİŞİM PSİKOLOJİSİNE DAİR Prof. Dr. İrfan ERDOĞAN. I. Gelişim Psikolojisine Kuramsal Bakış...1 İÇİNDEKİLER GİRİŞ GELİŞİM PSİKOLOJİSİNE DAİR Prof. Dr. İrfan ERDOĞAN I. Gelişim Psikolojisine Kuramsal Bakış...1 BÖLÜM 1 GELİŞİM PSİKOLOJİSİNDE KURAMLAR VE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Çare SERTELİN MERCAN I.

Detaylı

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI Bilgisayar ve internet kullanımı teknoloji çağı olarak adlandırabileceğimiz bu dönemde, artık hayatın önemli gereçleri haline gelmiştir. Bilgiye kolay, hızlı, ucuz ve güvenli

Detaylı

İstanbul Beyin Merkezleri

İstanbul Beyin Merkezleri İstanbul Beyin Merkezleri KAFA TRAVMALARI-YAŞLILIK-ALZHEİMER N ew Y ork Institute for M edical Research, Inc., (aff. w ith N ew Y ork U niversity) O rtho& Sport M erkezi Beyin Rehabilitasyonu ve Beyin

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili BİLİŞSEL PSİKOLOJİ Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. Mesleki Gelişim Programı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. Mesleki Gelişim Programı T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü 1. ETKİNLİĞİN ADI Zihinsel Engellilerin Eğitimi Kursu 4 Mesleki Gelişim Programı 2. ETKİNLİĞİN AMAÇLARI Bu faaliyeti başarı

Detaylı

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi / Logopedi Alanındaki Standartların ve Eğitim Programlarının Niteliklerinin

Detaylı

2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat

2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat 2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat Dersler Teorik Pratik Toplam Davranış Bilimleri 25-25 Sağlıklı Yaşam ve Halk Sağlığı 25-25 Sosyal Bilimler

Detaylı

ÇİFT PSİKOTERAPİSİNDE KADINLAR 16 19 Haziran 2010 Anadolu Psikiyatri Günleri Uz.Dr. Nuşin Sarımurat Baydemir İlişki Psikoterapileri Enstitüsü İstanbul Çift ilişkilerinde, özellikle evliliklerde, cinsiyet

Detaylı

PSİKOLOJİ 9.11.2015. Konular. Psikolojinin doğası. Konular. Psikolojinin doğası. Psikoloji tarihi. Psikoloji Biliminin Doğası

PSİKOLOJİ 9.11.2015. Konular. Psikolojinin doğası. Konular. Psikolojinin doğası. Psikoloji tarihi. Psikoloji Biliminin Doğası Konular nin Doğası Tarihi Antik dönemler PSİKOLOJİ Biliminin Doğası psikolojinin başlangıcı Günümüz k ler Biyolojik perspektif Davranışçı perspektif Bilişsel perspektif Psikanalitik perspektif Subjektif

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

ÜNİTE II: PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİNDE TEMEL KAVRAMLAR VE UYGULAMA STANDARTLARI

ÜNİTE II: PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİNDE TEMEL KAVRAMLAR VE UYGULAMA STANDARTLARI Koruyucu Ruh Sağlığı Hizmetleri Tedavi Edici Ruh Sağlığı Hizmetleri Rehabilite Edici Ruh Sağlığı Hizmetleri ÜNİTE II: PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİNDE TEMEL KAVRAMLAR VE UYGULAMA STANDARTLARI Psikiyatri Hemşireliğinin

Detaylı

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır.

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Lohusalık döneminde ruhsal hastalıklar: risk etkenleri ve klinik gidiş Doç.Dr. Leyla Gülseren 25 Eylül 2013 49. Ulusal

Detaylı

Şizofreni tanılı hastada antipsikotiklerletetiklenen nonkonvulsif statusepileptikus olgusu

Şizofreni tanılı hastada antipsikotiklerletetiklenen nonkonvulsif statusepileptikus olgusu Şizofreni tanılı hastada antipsikotiklerletetiklenen nonkonvulsif statusepileptikus olgusu Ass. Dr. Toygun Tok İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Psikiyatri Kliniği

Detaylı

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Prof. Dr. Sacit Karamürsel İstanbul Tıp Fakültesi, Fizyoloji Anabilim Dalı sacit@istanbul.edu.tr Elektroansefalogram (EEG), merkezi sinir

Detaylı

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67 İçindekiler Etkinlik Listesi Önsöz XII XIV BÖLÜM I GİRİŞ 1 1. Danışmanlık ve yardım nedir? 3 Bölüm sonuçları 3 Danışmanlık, psikoterapi ve yardım 4 Danışmanlık nedir? 9 Yaşam becerileri danışmanlığı yaklaşımı

Detaylı

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır.

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. TIP EĞİTİMİNDE SOSYAL PSİKİYATRİ Prof.Dr. Orhan DOĞAN Üsküdar Üniversitesi, İstanbul Tıp eğitiminde psikiyatri Tıp

Detaylı

2014 / 2015 - SAYI: 04 Haftanın Bazı Başlıkları Ruh Sağlığımıza Sahip Çıkalım Renkli Bahçemiz En Son Haberler Gazetemizde Hayvanları Koruma Günü

2014 / 2015 - SAYI: 04 Haftanın Bazı Başlıkları Ruh Sağlığımıza Sahip Çıkalım Renkli Bahçemiz En Son Haberler Gazetemizde Hayvanları Koruma Günü 2014 / 2015 - SAYI: 04 Haftanın Bazı Başlıkları Ruh Sağlığımıza Sahip Çıkalım Renkli Bahçemiz En Son Haberler Gazetemizde Hayvanları Koruma Günü Ruh Sağlığımıza Sahip Çıkalım Ruh Sağlığımıza Sahip Çıkalım

Detaylı

POSTPARTUM BAŞLANGIÇLI DEPRESYONDA GİDİŞ VE SONLANIM

POSTPARTUM BAŞLANGIÇLI DEPRESYONDA GİDİŞ VE SONLANIM POSTPARTUM BAŞLANGIÇLI DEPRESYONDA GİDİŞ VE SONLANIM DR FARUK UĞUZ KONYA N.E.Ü MERAM TIP FAKÜLTESI PSIKIYATRI A.D. ÖĞR. ÜYESI Açıklama Son iki yıl içinde ilaç endüstrisi vd sivil toplum kuruluşları ile

Detaylı

Şebnem Pırıldar Ege Psikiyatri AD.

Şebnem Pırıldar Ege Psikiyatri AD. Obezitede Anksiyete Bozuklukları ve Depresyon Şebnem Pırıldar Ege Psikiyatri AD. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı: Sanofi Danışman: Teva, BMS Konuşmacı: Lundbeck Obezite giderek artan bir toplum sağlığı

Detaylı

Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar

Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar Geç-dönem Bozukluklar Depresyon Kaygı Bozuklukları Yeme Bozuklukları Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nörogelişimsel Bozukluklar Otizm Dikkat Eksikliği Hiperaktivite

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİ 2. BÖLÜM DANIŞMANLARIN İŞLEVLERİ VE ÇALIŞMA ALANLARI

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİ 2. BÖLÜM DANIŞMANLARIN İŞLEVLERİ VE ÇALIŞMA ALANLARI İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİ I. DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİNE GİRİŞ... 3 A. Danışmanlığın Tanımı... 4 B. Rehberliğin Tanımı... 4 C. Psikoterapinin Tanımı... 5 D. Danışmanlık...

Detaylı

Doğuş Üniversitesi, KLİNİK PSİKOLOJİ İstanbul 2011 2015 ( % 100 Burslu)

Doğuş Üniversitesi, KLİNİK PSİKOLOJİ İstanbul 2011 2015 ( % 100 Burslu) 1 UZMAN KLİNİK PSİKOLOG ŞEBNEM YÜKSEL 2007 yılında çalışma hayatıma başladım ve yetişkin, aile, çift, çocuk ve ergenlerle klinik psikolog olarak çalışmaktayım. Bilişsel-Davranışçı Terapi ve Virginia Satir

Detaylı

3.YIL/ 2.yarıyıl Bahar

3.YIL/ 2.yarıyıl Bahar SAĞLIKLI YAġAM VE EGZERSĠZ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS Sağlıklı YaĢam ve Egzersiz FTR 334 3.YIL/ 2.yarıyıl Bahar (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 - - 5 Önkoşullar Yok Dersin dili

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLAR. PSİ154 - PSİ162 Doç.Dr. Hacer HARLAK

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLAR. PSİ154 - PSİ162 Doç.Dr. Hacer HARLAK PSİKOLOJİK BOZUKLUKLAR BU DERSTE ŞUNLARı KONUŞACAĞıZ: Anormal davranışı normalden nasıl ayırırız? Ruh sağlığı uzmanları tarafından kullanılan belli başlı anormal davranış modelleri nelerdir? Anormal davranışı

Detaylı

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME FORMU

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME FORMU Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME

Detaylı

Sizofrenide Yasam Kalitesi. Prof. Dr. Köksal Alptekin, Dokuz Eylül Univ. Tip Fak. Izmir-TURKEY (SAYKAD 2004)

Sizofrenide Yasam Kalitesi. Prof. Dr. Köksal Alptekin, Dokuz Eylül Univ. Tip Fak. Izmir-TURKEY (SAYKAD 2004) Sizofrenide Yasam Kalitesi Prof. Dr. Köksal Alptekin, Dokuz Eylül Univ. Tip Fak. Izmir-TURKEY (SAYKAD 2004) Sizofreni: Temel Belirti Kümeleri Pozitif Sanri Varsani Dezorganize konusma Katatoni Sosyal/Mesleksel

Detaylı

ORTAÖĞRETİM İNGİLİZCE ÖĞRETMENİ ÖZEL ALAN YETERLİKLERİ

ORTAÖĞRETİM İNGİLİZCE ÖĞRETMENİ ÖZEL ALAN YETERLİKLERİ A. DİL BİLEŞENLERİ VE DİL EDİNİMİ BİLGİSİ A.1. İngilizceyi sözlü ve yazılı iletişimde doğru ve uygun kullanarak model olabilme A.2. Dil edinimi kuramlarını, yaklaşımlarını ve stratejilerini bilme A.3.

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III ÜNİTE: 1. PSİKOLOJİ VE GELİŞİM PSİKOLOJİSİ15

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III ÜNİTE: 1. PSİKOLOJİ VE GELİŞİM PSİKOLOJİSİ15 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III ÜNİTE: 1. PSİKOLOJİ VE GELİŞİM PSİKOLOJİSİ15 Bilimin Anlamı ve Özellikleri...17 Psikoloji...18 Gelişim Psikolojisi...25 Öğrenme Psikolojisi...26 Psikolojide Araştırma Yöntemleri...26

Detaylı

Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD

Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD 1 Psikiyatride İlaç Etkisinin Hastalık merkezli Modeli 2 Alternatif İlaç merkezli İlaç Modeli 3 Fiziksel Tedaviler Ve Hastalık merkezli Model 1 Psikiyatride

Detaylı

Dr. Halise Kader ZENGİN

Dr. Halise Kader ZENGİN Bilişsel ve duygusal zekanın farklı işlevlerinin olduğu ve birbirlerinden ayrı çalışmadıkları son yıllarda yapılan psiko-fizyoloji ve beyin MR çalışmalarıyla açıklık kazandı. Bilişsel ve duygusal zekası

Detaylı

Nöropsikoloji Eğitimi IV

Nöropsikoloji Eğitimi IV Nöropsikoloji Eğitimi IV Nöropsikoloji Derneği tarafından düzenlenecek olan ve 3 kurdan oluşan Nöropsikoloji Eğitimi IV seminerlerinin detayları aşağıda yer almaktadır. 1. Kur: Temel Nöropsikoloji Eğitimi

Detaylı

Sellinj. FF Seminerleri Ocak, 2013

Sellinj. FF Seminerleri Ocak, 2013 Sellinj FF Seminerleri Ocak, 2013 Nedir bu ayna nöron? Rizzolatti ve Makak maymunları Beyindeki yeri ve nasıl araştırıldığı Peki bize ne bundan? Taklit Niyet Empati Dil Otizm Sinir hücresi her nöron bir

Detaylı

ÖNSÖZ 5 1 İLETİŞİM SÜRECİ VE EĞİTİM...

ÖNSÖZ 5 1 İLETİŞİM SÜRECİ VE EĞİTİM... İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 Bölüm 1 İLETİŞİM SÜRECİ VE EĞİTİM... 13 İletişim Sürecinin Ögeleri... 13 İletişim Sürecinin İşleme Süreci... 14 Kod ve Kodlama... 14 Etkili İletişimde Kodlama ve Kod Açımlama... 15

Detaylı

TTI TriMetrix. Kişisel Yetenekler Versiyonu 1..2011

TTI TriMetrix. Kişisel Yetenekler Versiyonu 1..2011 TTI TriMetrix Kişisel Yetenekler Versiyonu D 1..2011 Türkiye Ana Distribütörü Barbaros Bulvari, Ertugrul Sitesi, No 133, Kat 5, Daire 11, 34349 BESİKTAS - ISTANBUL - TURKIYE +90 (212) 258 7625 / +90 (212)

Detaylı

Ögretimde Kullanılan Teknikler (3)

Ögretimde Kullanılan Teknikler (3) Ögretimde Kullanılan Teknikler (3) İşbirliğine Dayalı Öğrenme (İDÖ) -2- İşbirliğine Dayalı Öğrenme (İDÖ) İşbirliğine dayalı öğrenme, öğrencilerin küçük gruplar oluşturarak bir problemi çözmek ya da bir

Detaylı

2.YIL/ 2.yarıyıl Bahar

2.YIL/ 2.yarıyıl Bahar TEDAVİ HAREKETLERİ PRENSİPLERİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS Tedavi Hareketleri Prensipleri FTR 202 2.YIL/ 2.yarıyıl Bahar (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 3 2-3 Önkoşullar Yok Dersin

Detaylı

BAŞETME GRUBU İLE SOSYAL DESTEK GRUBUNUN HEMŞİRELERİN TÜKENMİŞLİK DÜZEYİNE ETKİSİ

BAŞETME GRUBU İLE SOSYAL DESTEK GRUBUNUN HEMŞİRELERİN TÜKENMİŞLİK DÜZEYİNE ETKİSİ BAŞETME GRUBU İLE SOSYAL DESTEK GRUBUNUN HEMŞİRELERİN TÜKENMİŞLİK DÜZEYİNE ETKİSİ Öğr. Gör. Dr. Neslihan GÜNÜŞEN DANIŞMAN Prof.Dr. Besti ÜSTÜN Tanımlayıcı Tükenmişlik Araştırmaları Randomize değil Kesitsel

Detaylı

Mental sağlığın korunmasında etkili faktörler. Prof. Dr. Zeynep Oşar Siva İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Mental sağlığın korunmasında etkili faktörler. Prof. Dr. Zeynep Oşar Siva İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Mental sağlığın korunmasında etkili faktörler Prof. Dr. Zeynep Oşar Siva İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Diyabetlilerin önemli bir kısmında bulunan psikolojik bozukluklar çoğu zaman gözardı edilmekte ve

Detaylı

EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi

EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe 1. ofsport Sciences 2004, 15 (1),49-64 Dave/li Derleme EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi Ziya KORUÇ, Perlearı BAYAR Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III Ünite:I Eğitim Psikolojisinde Bilimsel Araştırma Yöntem ve Teknikleri 13 Psikoloji ve Eğitim Psikolojisi 15 Eğitim Psikolojisi ve Bilim 17 Eğitim Psikolojisi ve Bilimsel Araştırma

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

Dersin adı: Elektif (Çocuk Psikiyatrisi) Görüşme Saatleri: Salı:14:00-15:00

Dersin adı: Elektif (Çocuk Psikiyatrisi) Görüşme Saatleri: Salı:14:00-15:00 Dersin adı: Elektif (Çocuk Psikiyatrisi) Dersin Kodu: TIP 517 AKTS Kredisi: 3 Dönem V Lisans Seçmeli 60 saat / 2 hafta Teorik: 20 saat / 2 hafta, lı: 40 saat / 2 hafta Dersin dili: Türkçe Dersin Koordinatörü,

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Diyabet Hemşireliği Uygulama Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan

Detaylı

T.C SAĞLIK BAKANLIĞI

T.C SAĞLIK BAKANLIĞI T.C SAĞLIK BAKANLIĞI Bakırköy Prof. Dr. Mahzar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekim: Doç. Dr. Medaim Yanık GÜNDÜZ HASTANESİ VE REHABİLİTASYON MERKEZİ NE DEVAM

Detaylı

Klinik Psikoloji Ders İçerikleri

Klinik Psikoloji Ders İçerikleri Klinik Psikoloji Ders İçerikleri ZORUNLU DERSLER PSİ 503 - Psikofarmakolojik Yaklaşımlar Biyolojik modellere dayalı olarak yapılan psikiyatrik müdahaleler kapsamında psikofarmakolojik ilaçlar ve merkezi

Detaylı

OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMALARI

OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMALARI OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMALARI Okulöncesi eğitim çevresini merak eden, öğrenmeye ve düşünmeye güdülenmiş çocuğun bu özelliklerini yönetme, teşvik etme ve geliştirme gibi çok önemli bir görevi üstlenmiştir.

Detaylı

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ BİRİNCİ AY EĞİTİMLERİ ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ Düzey Tarih Gün Zaman Seminerin Konusu Eğitimciler 25/10/13 26/10/13 27/12/13 Cuma 18:00-20:00

Detaylı

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan

Detaylı

Emine Sevinç Tok. İzmir Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü. Gürsel Aksel Bulvarı No: 14 35350 Üçkuyular İzmir

Emine Sevinç Tok. İzmir Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü. Gürsel Aksel Bulvarı No: 14 35350 Üçkuyular İzmir Emine Sevinç Tok İzmir Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Gürsel Aksel Bulvarı No: 14 35350 Üçkuyular İzmir sevinc.tok@izmir.edu.tr EĞİTİM 2009-devam Klinik Psikoloji Doktora Programı

Detaylı

ERGOTERAPİ VE KOGNİTİF FONKSİYONLAR. Dr. Alev Kılıçoğlu Kütahya

ERGOTERAPİ VE KOGNİTİF FONKSİYONLAR. Dr. Alev Kılıçoğlu Kütahya ERGOTERAPİ VE KOGNİTİF FONKSİYONLAR Dr. Alev Kılıçoğlu Kütahya Sözlük: Ergoterapi: uğraş terapisi, Occupational therapy: uğraş terapisi Vocational therapy: iş odaklı terapi,mesleki rehabilitasyon?, work

Detaylı

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR 13 1.1. Özel Gereksinimli Bireyler 16 1.2. Özel Eğitimin Amacı ve İlkeleri 18 1.3. Özel Eğitimin Önemi 19 1.4. Engelliliğin Genel

Detaylı

Esin TÜRKOĞLU Psikolojik Danışman. Manisa Rehberlik ve Araştırma Merkezi

Esin TÜRKOĞLU Psikolojik Danışman. Manisa Rehberlik ve Araştırma Merkezi Esin TÜRKOĞLU Psikolojik Danışman Manisa Rehberlik ve Araştırma Merkezi 1. Tütün Alkol ve Madde Bağımlılığı Önleme Programı 2. Trafik Dersinde Madde Bağımlılığının Trafiğe Etkisi Kazanımı 3. Okul Rehberlik

Detaylı

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU Yaş Dönem Özellikleri BÜYÜME VE GELİŞME Gelişme kavramı düzenli, sürekli ve uyumlu bir ilerlemeyi dile

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2008. Y. Lisans KLİNİK PSİKOLOJİ ORTA DOĞU TEKNİK ÜNİV.

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2008. Y. Lisans KLİNİK PSİKOLOJİ ORTA DOĞU TEKNİK ÜNİV. ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: İREM YOLA 2. Doğum Tarihi: 23.11.1986 3. Unvanı: UZMAN 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2008 Y. Lisans KLİNİK PSİKOLOJİ

Detaylı

ERDEK KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALANI TANITIM KILAVUZU

ERDEK KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALANI TANITIM KILAVUZU ERDEK KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALANI TANITIM KILAVUZU 2012-2013 Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Öğretmeni Bölüm Şefi Zuhal ALTINTAŞ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ Bu faaliyet ile çocuk

Detaylı

Anadolu Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezi SOSYAL FOBĐ

Anadolu Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezi SOSYAL FOBĐ Anadolu Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezi SOSYAL FOBĐ Sosyal fobi, bireyin sosyal ortamlarda herhangi bir eylem yaparken utanç duyacağı duruma düşeceğini düşünerek nedensiz kızarma,

Detaylı

KRONİK SOLUNUM HASTALIKLARINDA PSİKOSOYAL DEĞERLENDİRME VE TEDAVİ

KRONİK SOLUNUM HASTALIKLARINDA PSİKOSOYAL DEĞERLENDİRME VE TEDAVİ KRONİK SOLUNUM HASTALIKLARINDA PSİKOSOYAL DEĞERLENDİRME VE TEDAVİ Prof Dr Behcet Coşar Gazi Üni. Tıp Fak. Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatri Ünitesi İNSAN Biyo Psiko Sosyal 11/6/2009 2 KOAH

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER

AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER Özgül ÜNLÜ HBÖ- HAREKETE GEÇME ZAMANI BU KONU NİÇİN ÇOK ACİLDİR? Bilgi tabanlı toplumlar ve ekonomiler bireylerin hızla yeni beceriler edinmelerini

Detaylı

NORMAL MOTOR GELİŞİM. Uygulama. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori AKTS

NORMAL MOTOR GELİŞİM. Uygulama. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori AKTS NORMAL MOTOR GELİŞİM Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) Normal Motor Gelişim FTR 1.YIL/ 2 - - 3 2.yarıyıl 114 Bahar Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin

Detaylı

DANS TERAPİ. Dokuz Eylül Üniversitesi

DANS TERAPİ. Dokuz Eylül Üniversitesi DANS TERAPİ MSc Sevinç RENKVER Dokuz Eylül Üniversitesi 1 Dans terapi nedir? Tarihçesi İlkeleri Yaratıcı süreç Kimler yararlanabilir? Nerelerde uygulanabilir? Türk halk danslarıyla meditasyon, Meditatif

Detaylı

Koç Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu 2015-2016 Güz Dönemi

Koç Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu 2015-2016 Güz Dönemi Koç Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu 2015-2016 Güz Dönemi Dersin Adı ve Kodu: Psik 302 Psikopatoloji Dersin ön koşulları: Yok Ders yeri(sınıf): 312 nolu sınıf Ders Günü ve Saati: Salı: 08:30-11:20 Kredisi:

Detaylı

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması WINTER Template Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması Doç.Dr.Serhat ODLUYURT Arş.Gör. Melih ÇATTIK Anadolu Üniversitesi Engelliler

Detaylı