Birinci Basamak Hekimlerinin Akciğer Tüberkülozu Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları ile Tedavi Yaklaşımları #

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Birinci Basamak Hekimlerinin Akciğer Tüberkülozu Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları ile Tedavi Yaklaşımları #"

Transkript

1 Birinci Basamak Hekimlerinin Akciğer Tüberkülozu Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları ile Tedavi Yaklaşımları # S. Erhan DEVECİ*, Teyfik TURGUT**, Yasemin AÇIK*, Figen DEVECİ**, M. Hamdi MUZ** * Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, ** Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ELAZIĞ ÖZET Elazığ il merkezinde birinci basamak hizmeti veren hekimlere yönelik yapılan bir tüberküloz (Tbc) eğitimi öncesinde; ülkemiz koşullarında bu hizmeti veren hekimlerimizin Tbc ile ilgili bilgi, tutum ve davranışları ile tedavi yaklaşımlarını değerlendirmek amacıyla, katılımcılara bir anket uygulanmıştır. Ortalama çalışma süreleri ± ay olan 66 hekimin 2 (%3.0) si Verem Savaş Dispanseri (VSD) nde, 64 (%97.0) ü sağlık ocağında çalışmaktaydı. Hekimlerin yılda Tbc li hasta ile karşılaşma oranı VSD de çalışan iki hekimin haricinde ortalama 7.30 ± 9.77 (0-50) idi. Tbc nin, %21.2 si sadece solunum yoluyla, %77.3 ü ise solunum yolu dışında başka bir yolla da bulaşabileceğini ifade etmiş ve %59.1 i bulaşmada en önemli faktörün Tbc li bir hastayla aynı mekanda yaşamak olduğunu, %75.8 i kesin tanı için balgam ARB pozitifliğinin yeterli olduğunu belirtmiştir. Ankete katılanların %80.3 ü ülkemiz şartlarında tanı için PPD nin mutlaka yapılması gerektiğini söylemiş, en önemli dört Tbc ilacı sorulduğunda hekimlerin sadece %16.7 si morfazinamidi ilk seçenek Tbc ilaçları grubuna dahil etmiştir. Hekimlerin %48.5 i tedavi süresinin en az altı ay olması gerektiğini, %74.2 si Tbc takibinin balgam + diğer bir yöntemle yapılmasını, %93.9 u Tbc hastalarının mutlaka VSD ye bildirilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Hepatotoksisite geliştiğinde hekimlerin sadece %27.3 ü gereken uygulamayı yapmakta, %74.2 si ülkemizdeki Tbc kontrolü konusunda en önemli sorunun; tanı, tedavi ve takip konusunda olduğunu belirtmektedir. Directly Observed Treatment Short Course (DOTS) stratejisi sorulduğunda %16.7 si doğru bilgi vermiştir. Ayrıca, birinci basamak hekimlerinin %34.9 u Tbc kontrolünde VSD leri birinci derecede sorumlu merkez olarak görmekte, fakat %53 ü VSD lerin bu konuda yetersiz kaldığını düşünmektedir. Sonuç olarak, Elazığ il merkezinde birinci basamakta görev yapan pratisyen hekimlerin Tbc konusunda bilgilerinin yeterli olmadığı ve mezuniyet sonrası eğitimlerin periyodik olarak gerekliliği kanısına varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tüberküloz, eğitim, birinci basamak hekimler. Yazışma Adresi (Address for Correspondence): Dr. Figen DEVECİ, Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ELAZIĞ - TÜRKİYE 40

2 Deveci SE, Turgut T, Açık Y, Deveci F, Muz MH. SUMMARY The Knowledge, Attitude and Behavior Related to the Tuberculosis and Approaches of Tuberculosis Therapy by the Physicians Providing First Step Service Before a performed education of tuberculosis for physicians who give first step treatment in our city center, a questionnaire was applied to the participians to evaluate the knowledge, attitude, behavior and approach to the treatment. The 66 practicing physician having an employment period of ± months were coming from tuberculosis eradication dispensers at the rate of 3%, and from heath center at the rate 97%. The persentage of facing with tuberculosis patients in physicians, exclude who work in tuberculosis eradication dispensers, per year was median 7.30 ± 9.77 (0-50). 21.2%, of the physicians determine that disease could be spread by only with respiratory tract, 77.3% of them consider that other than respiratory tract and 59.1% of them deemed that the most important factor is living in the same place with a tuberculosis patient and 75.8% of them determine that for a certain diagnosis the sputum examination is enough. 80.3% of the participants said that in our country conditions PPD must be done for the diagnosis. When the most important 4 tuberculosis drugs are asked only 16.7% of the physicians include morphozinamide as a first choice tuberculosis therapy. 48.5% of the physicians deemed that the therapy duration must be at least 6 months. 74.2% of them determine that follow up the disease must be made by sputum plus another examination, 93.9% of them indicated that the tuberculosis patients must be reported to tuberculosis eradication dispensers. When the hepatotoxicity is occured, only 27.3% of the physicians could interfere the necessary implementation. 74.2% of them determine that the most important problem in control of tuberculosis is about diagnosis, therapy and follow up. When the directly observed treatment short course (DOTS) strategy is asked 16.7% of them gave correct answer. 34.9% of the first step physicians think that tuberculosis eradication dispensers is the primary responsible center in the control of tuberculosis but 53% of them think that tuberculosis eradication dispensers is inadequate in this subject. In conclusion, the first step practice physicians who work in Elazığ city center have insufficient knowledge and it is needed periodically postgraduate education. Key Words: Tuberculosis, training, first step physicians. # Bu çalışma, Toraks Derneği 4. Yıllık Kongresi (30 Mayıs-2 Haziran 2001, İzmir) nde bildiri olarak sunulmuştur. Tüberküloz (Tbc) kontrolünün etkin bir hale gelebilmesi için özellikle az ve orta gelişmiş ülkelerde birinci basamak halk sağlığı hizmetleri sistemi içine entegre edilmesi gereklidir. Türkiye deki Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı (UTP) örgütlenmesi içerisinde hekimlerin önemli bir yeri vardır (1). Ülkemizde Tbc kontrolünün periferik birimi Verem Savaş Dispanserleri (VSD) dir ve Verem Savaş Daire Başkanlığı (VSDB) na bağlı 872 hekim vardır (2). Ayrıca, ülkemiz çapında 5167 sağlık ocağında çalışan ve Tbc kontrolüne katılan birinci basamak hekimler de verem savaşına katkıda bulunmaktadır (3). Düzenli bir hizmet içi eğitim almayan bu hekimler konuyla ilgili gelişmeleri izleyememektedirler. Doğu Anadolu Bölgesi nde verilerine göre Tbc prevalansı %3.73 olarak bulunmuştur (4). Dolayısıyla tüm Türkiye de olduğu gibi bölgemizde de Tbc hala önemli bir sağlık sorunudur yılı Şubat ayında, Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı ve Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü tarafından, birinci basamak hekimlere yönelik Tbc hakkında bir eğitim toplantısı düzenlenmiş, toplantı öncesi uygulanan anketle hekimlerimizin Tbc ile ilgili bilgi, tutum, davranış ve çözüm önerilerinin saptanması amaçlanmıştır. MATERYAL ve METOD Eğitim öncesi toplantıya katılan hekimlere 30 soruluk bir anket formu dağıtılmış ve isimsiz olarak doldurmaları istenmiştir. Anket formundaki, çalışılan kurum, doktor olarak hizmet süresi, günlük ortalama poliklinik sayısı ve yılda yaklaşık olarak karşılaşılan Tbc li hasta sayısı açık uçlu; hastalığın bulaşma yolu, bulaşmada etkili faktörler, hastaya öneriler, semptomlar, tanı, tedavi, tedavi süresi ve takibi, yan etki ve Tbc nin toplumdaki kontrol metodu çoktan seçmeli; yine kombine ilaç kullanımının nedenleri, sağlık ocakları ve VSD lerin Tbc kontrolündeki yeri, kısa süreli doğrudan gözetimli tedavi [Directly Observed Treatment Short Course (DOTS)] stratejisi ile ilgili sorular açık uçlu olarak sorulmuştur. Doldurulan anket formları değerlendirilerek elde edilen veriler bilgisayara kaydedilmiş, hata kontrolleri, tablolar ve istatistiksel analizler SPSS programı aracılığıyla yapılmıştır. 41

3 Birinci Basamak Hekimlerinin Akciğer Tüberkülozu Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları ile Tedavi Yaklaşımları BULGULAR Anketi, 64 (%97.0) ü sağlık ocağında, 2 (%3.0) si VSD de görev yapan 66 pratisyen hekim cevaplamıştır. Hekimlerin yaş ortalamaları ± 3.69 yıl olup, ortalama çalışma süreleri ± (1-156) ay idi. Ankete katılan hekimlerin, günlük ortalama poliklinik sayısı ± (7-130), yılda Tbc li hasta ile karşılaşma oranı VSD de çalışan iki hekimin haricinde, ortalama 7.30 ± 9.77 (0-50) olarak bulunmuş, VSD de görev yapan iki hekim ise yılda ortalama 150 Tbc hastası ile karşılaştıklarını ifade etmişlerdir. Tbc nin bulaşma yollarını; hekimlerin %21.2 (14/66) si sadece solunum yoluyla, %77.3 (51/66) ü solunum yoluna ek diğer yollarla olduğunu belirtmiş, %1.5 (1/66) i cevapsız bırakmıştır. Bulaşmada en önemli faktör nedir? sorusuna hekimlerin %59.1 i Tbc li bir hastayla aynı mekanda yaşamak, %1.5 i stres, %34.9 u düşük sosyoekonomik düzey, %4.5 i hem Tbc li bir hastayla aynı mekanda yaşamak hem de düşük sosyoekonomik düzey cevabını vermişlerdir. Hekimlerin %47 si Tbc nin gelişmesinde sigaranın rol oynadığını, %45.4 ü rolü olmadığını belirtmiş, %7.6 sı ise yorum yapmamıştır. Tbc li bir hastaya önerileriniz nelerdir? sorusuna verilen cevapların dağılımı Tablo 1 de verilmiştir. Tbc semptomlarını ankete katılanların tümü doğru olarak yanıtlamıştır. Kesin tanı için hangisi yeterlidir? sorusuna ankete katılanların verdiği cevaplar, Tablo 2 de belirtilmiştir. Çalışmaya alınan hekimlerin %80.3 (53/66) ü ülkemiz şartlarında tanı için PPD (tek başına veya diğer yöntemlerle) mutlaka yapılmalıdır cevabını verirken, %16.7 (11/66) si PPD ye gerek olmadığını belirtmiştir. Ankete katılanların Tbc tedavisinde kullanılan en önemli dört Tbc ilacı hangileridir? sorusuna verdikleri cevapların dağılımı Tablo 3 te verilmiştir. Çalışmaya alınan hekimlerin %95.5 (63/66) i Tbc tedavisinde kombine ilaç kullanılması gerektiğini belirtmiş, bunların %55.6 (35/66) sı direnç gelişimini engellemek, %6.3 (4/66) ü tedavinin tam etkinliği, %4.8 (3/66) i hem direnç gelişimini önlemek hem de tedavinin tam etkin olması için kombine ilaç kullanımı gerektiğini belirtirken, %33.3 (21/66) ü gerekçe belirtmeksizin kombine tedavi verilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Problemsiz Tbc de tedavi süresi en az ne kadar olmalıdır? sorusuna verilen cevaplar Tablo 4 te görülmektedir. Tbc tedavi takibinde kullanılması gereken yöntemler sorulduğunda; %15.2 (10/66) si sadece balgam takibi yeterlidir, %7.6 (5/66) sı sadece radyolojik takip yeterlidir, %74.2 (49/66) si balgam + diğer bir yöntem daha olmalıdır cevabını vermiş, %3 (2/66) ü bu soruyu cevapsız bırakmıştır. Tablo 1. Çalışmaya alınan hekimlerin Tbc li bir hastaya önerileriniz nelerdir? sorusuna verdikleri cevaplara göre dağılımı. Öneriler n % Odasının iyi bir şekilde havalandırılması Kullandığı eşyaların ayrılması Odasının havalandırılması + kullandığı eşyaların ayrılması Odasının havalandırılması + odasının yeterli güneş görmesinin sağlanması Odasının havalandırılması + odasının yeterli güneş görmesinin sağlanması + kullandığı eşyaların ayrılması Bunlara ek olarak; beslenme, tedaviye devamlılık, hasta ve çevresinin eğitimi, stressiz yaşam, profilaksi, temizlik önerileri

4 Deveci SE, Turgut T, Açık Y, Deveci F, Muz MH. Tablo 2. Çalışmaya alınan hekimlerin, Kesin tanı için hangisi yeterlidir? sorusuna verdikleri cevaplara göre dağılımı. Kesin tanı yöntemi n % Balgamda ARB pozitifliği Balgamda ARB pozitifliği + PA akciğer grafisi Balgamda ARB pozitifliği + toraks BT Balgamda ARB pozitifliği + PPD PA akciğer grafisi ARB: Aside dirençli basil, BT: Bilgisayarlı tomografi, PPD: Pürifiye protein derivesi. Tablo 3. Çalışmaya alınan hekimlerin Tbc tedavisinde kullanılan en önemli dört Tbc ilacı hangileridir? sorusuna verdikleri cevaplara göre dağılımı. İlaçlar n % IRSE IRSPAS IRSM IREPAS 2 3 Cevapsız I: İzoniazid, R: Rifampisin, S: Streptomisin, E: Etambutol, PAS: Paraaminosalisilik asit, M: Morfazinamid. Tablo 4. Çalışmaya alınan hekimlerin Problemsiz Tbc de tedavi süresi en az ne kadar olmalıdır? sorusuna verdikleri cevaplara göre dağılımı. Tedavi süresi n % Dört ay Altı ay Dokuz ay Oniki ay Cevapsız Tedavinin yolunda gitmediğini gösteren en önemli bulgu hangisidir? sorusuna %66.8 (44/66) i balgam pozitifliğinin devam etmesi, %4.5 (3/66) i radyolojik kötüleşme olması, %3 (2/66) ü sedimentasyon yüksekliğinin devam etmesi, %1.5 (1/66) i semptomların devam etmesi şeklinde cevap vermiş; %19.7 (13/66) si birden fazla seçenek işaretlemiş, %4.5 (3/66) i ise bu soruyu cevapsız bırakmıştır. Tedavi yolunda gitmiyorsa ne yaparsınız? şeklinde sorulduğunda; %75.8 (50/66) i öncelikle ilaçlarını düzenli alıp almadığını sorgularım, %16.7 (11/66) si hastayı bir üst merkeze sevk ederim, %1.5 (1/66) i ilaçlarını değiştiririm şeklinde cevaplamış ve %6 (4/66) sı bu soruyu cevapsız bırakmıştır. Çalışmaya alınan hekimlerin %93.9 (62/66) u Tbc tedavi ve takibinde hastaların mutlaka VSD ye bildirilmesi ve yönlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bunların %48.4 (30/66) ü, VSD ye yönlendirdikleri hastaların VSD ye gidip gitmediğini kontrol ettiklerini belirtmişlerdir. Kontrollerin kim tarafından yapıldığı sorulduğunda; %6.5 i hekim tarafından, %16.1 i ebe tarafından ve %3.2 si hemşire tarafından yapıldığını belirtirken, %74.2 si kontrollerin kim tarafından yapıldığını belirtmemişlerdir. Tbc tedavisi sırasında hepatotoksisite geliştiğinde ne yaparsınız? sorusuna verdikleri cevaplar Tablo 5 te görülmektedir. Tbc nin bir toplumda en iyi kontrol metodu sorulduğunda; %14.5 (9/66) i tüm olgular saptanıp tedavi edilmeli, %8.1 (5/66) i aşılama yapılmalı, %77.4 (52/66) ü hem tüm olgular saptanıp tedavi edilmeli hem de aşılama yapılmalıdır cevabını vermiştir. Tablo 5. Çalışmaya alınan hekimlerin Tbc tedavisi sırasında hepatotoksisite geliştiğinde ne yaparsınız? sorusuna verdikleri cevaplara göre dağılımı. Hepatotoksisite oluştuğunda davranış n % Sadece I yı tedaviden çıkarırım Sadece R yi tedaviden çıkarırım Tüm ilaçları keserim, toksisite geçince yeniden başlarım Hemen bir üst kuruma sevk ederim Cevapsız I: İzoniazid, R: Rifampisin. 43

5 Birinci Basamak Hekimlerinin Akciğer Tüberkülozu Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları ile Tedavi Yaklaşımları DOTS stratejisi nedir? diye sorulduğunda; hekimlerin sadece %16.7 (11/66) si doğru bilgi, %16.7 (11/66) si eksik bilgi, %9.1 (6/66) i yanlış bilgi vermiş ve %57.5 (38/66) i bu soruyu cevaplamamıştır. Türkiye de Tbc tedavisi konusunda en önemli engel sizce nedir? sorusuna %74.3 (49/66) ü çeşitli nedenlerle tanı, tedavi ve takipte sorunlar olduğunu, %9.1 (6/66) i Tbc kontrolü için yeterli bütçe olmadığını, %12.1 (8/66) i ise hem bütçe yetersizliği hem de tanı, tedavi ve takipteki sorunların en önemli engeller olduğunu vurgulamış, %4.5 (3/66) i ise bu soruyu cevaplamamıştır. Sağlık ocaklarının Tbc kontrolündeki yeri açık uçlu olarak sorulmuştur. Cevapların dağılımı Tablo 6 da görülmektedir. Tablo 6. Çalışmaya alınan hekimlerin Sizce sağlık ocaklarının Tbc kontrolündeki yeri nedir? sorusuna verdikleri cevaplara göre dağılımı. Cevaplar n % VSD lere yönlendirme, ilaç kullanımının takibi Hasta tespiti ve yönlendirme Hastaların bilinçlendirilmesi Fazla önemi yok Takip Sadece VSD ye yönlendirme Önemli fakat yeteri kadar kullanılmamakta Cevapsız Tablo 7. Çalışmaya alınan hekimlerin Sizce VSD lerin Tbc kontrolündeki yeri nedir? sorusuna verdikleri cevaplara göre dağılımı. Cevaplar n % Hastayı bilinçlendirme, aktif takip Tanı ve takip Önemi çok fazladır Tanı, tedavi, takip ve bilgilendirme Takip ve tedavi Olanakları yetersiz Cevapsız Yine VSD lerin Tbc kontrolündeki yeri açık uçlu olarak sorulmuş olup, verilen cevaplar Tablo 7 de görülmektedir. Çalışmaya alınan hekimlerin %34.9 (23/66) u VSD lerin çalışmalarını yeterli bulduklarını belirtirken, %53.0 (35/66) ü yetersiz bulduğunu belirtmiş ve %12.1 (8/66) i ise bu soruya cevap vermemiştir. Hekimlerin %34.9 (23/66) u Tbc tedavisinin VSD tarafından yapılmasını, %15.2 (10/66) si hastane, %10.6 (7/66) sı VSD + hastanede yapılması gerektiğini ifade etmiş, %39.3 (26/66) ü cevap vermemiştir. Tbc tedavisinin kim tarafından yapılması gerektiği sorulduğunda; %34.9 (23/66) u uzman hekim, %6 (4/66) sı bu konuda eğitimli pratisyen hekim tarafından yapılması gerektiğini ifade ederken, %59.1 (39/66) i bu soruya cevap vermemiştir. TARTIŞMA Tbc son yıllarda dünyada yeniden artış eğilimine geçmiştir. Ülkemiz için de bugün ulaştığımız sosyoekonomik, bilimsel ve teknik gelişmelere rağmen Tbc, dev bir halk sağlığı sorunudur. Sorunun bu boyutlara ulaşmasında, Tbc savaşında rol alan tüm birimlerin, bireylerin, özellikle hekimlerin ve hatta hastaların hataları inkâr edilemez. Ülkemizde yılları arasında kazanılan başarı, sonraki yıllarda başarısızlığa dönüşmüş ve insidans VSDB verilerine göre 34.9/ olarak bulunmuştur (1). Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 1990 lı yılların başından beri etkin bir Tbc kontrolü için, hastaların ilaçlarını gözetim altında içecekleri ulusal bir stratejiyi her gelişmişlik düzeyindeki ülkeye önermektedir (5). Ayrıca, bu stratejinin her kesimden hekime ulaştırılmasını önermektedir. Bu amaçla, 1997 yılında Tüberküloz ve Tıp Fakülteleri başlığı altında Roma da düzenlediği toplantıda, tıp fakülteleri ders programlarının, Tbc kontrolünün en geniş şekilde öğretilmesi ve UTP ile koordine olacak şekilde düzenlenmesi için önerilerde bulunulmuştur (6). Ülkemizde Tbc kontrolünün her basamağında (olgu bulma, tedaviye uyum, kür...) sorunlar mevcuttur. Her şeyden önce hekimlerimizin bu konuya doğru yaklaşmaları ve bir fikir birliği içe- 44

6 Deveci SE, Turgut T, Açık Y, Deveci F, Muz MH. risinde hareket etmeleri gerekmektedir. Tıp eğitimi ve sonrasında Tbc eğitim faaliyetleri konusuna gereken önem verilmelidir. Ankete katılan hekimlerin %77.3 ü akciğer Tbc sinin solunum yoluna ek diğer yollarla bulaşabileceğini, %21.2 si sadece solunum yolu ile bulaşmanın olduğunu belirtmiştir. Tbc nin solunum yoluna ek diğer yollarla da bulaşabileceği doğrudur. Ancak özellikle akciğer Tbc sinde bulaşma daha çok solunum yoluyladır. Yanıtlarda özellikle, solunum yoluna ek olarak diğer yollarla bulaşır, şeklinde cevap veren grubun yüzdesinin yüksek olması, bulaşmada solunum yolunun esas olduğu konusunun hekimlerce net bir şekilde bilinmediğini düşündürtmüştür. Hastalığın bulaşmasında en önemli faktör nedir? sorusunu hekimlerimizin %59.1 i, Tbc li bir hasta ile yakın temas olarak cevaplamış olmasına rağmen, %39.9 unun düşük sosyoekonomik düzeyin etkili olduğunu belirtmesi düşündürücüdür. %47 sinin sigaranın hastalığın gelişmesinde rol oynadığını belirtmiş olması, bu konuda da net ve doğru bir bilginin olmadığının bir göstergesi olarak kabul edilebilir. Sigara ile Tbc arasında ilişki olmadığını gösteren çok az sayıda yayın olmasına rağmen, özellikle son yıllarda yapılan çalışmalarda sigara ile Tbc arasında kesin bir ilişki olduğu bildirilmektedir (7,8). Solunum yoluyla bulaşma ve hasta ile yakın temasın bulaşmada önemli olduğunu ifade edenlerin oranı yüksek olmasına rağmen, hekimlerimizin %25.8 i, hastanın odasının havalandırılması ve yeterli güneş görmesinin sağlanması ile beraber hastanın kullandığı eşyaların ayrılmasını önermiştir ki bu da net ve doğru bilginin eksikliği olarak değerlendirilebilir. Ankete katılan hekimlerin tümünün Tbc semptomlarını doğru yanıtlaması ve %75.8 inin kesin tanı için balgam ARB pozitifliğinin gerekli olduğunu söylemesi, oldukça olumlu bulunmuştur. Hekimlerimizin %80.3 ü, ülkemiz şartlarında tanı için pürifiye protein derivesi (PPD) nin mutlaka yapılması gerektiğini belirtmiştir. BCG nin rutin olarak yapıldığı ülkemizde PPD nin tanısal değer taşımadığını dikkate almamaları düşündürücüdür. PPD; kişinin Tbc basili ile karşılaşıp karşılaşmadığını, yani infekte olup olmadığını gösteren bir testtir, hastalık aktivitesi hakkında bilgi vermez. BCG nin yaygın olarak kullanıldığı durumlarda testin spesifitesi düşük olacaktır (9). Tbc tedavisinde hekimlerin sadece %16.7 si pirazinamidi ilk dört ilaç grubuna dahil etmiştir. Bu da kısa süreli kemoterapi rejimlerinin sterilizan etki gösteren bu ilacının yeterince bilinmediğini göstermiştir. Hatta hekimlerimizin %12.1 i paraaminosalisilik asidi ilk seçenek ilaçlar grubuna dahil etmiştir. Sağlık Bakanlığı VSDB, 1990 yılında yayınladığı yönergede tedavinin başlangıç fazında izoniazid, rifampisin ve pirazinamid ile beraber streptomisin veya etambutol kullanılmasını önermektedir (10). Ayrıca, yine 1998 yılında Tüberküloz Hastalarının Tanı-Tedavi ve İzlenmesi konulu VSDB nin yayınladığı kitapçıkta ve 1999 yılında hazırlanan kılavuzda kısa süreli kemoterapi rejimleri yer almaktadır (11,12). Ortalama çalışma süreleri ± ay olan hekimlerimize bu yönerge ve kılavuzların ulaşmadığı sonucu çıkarılabilir. Pirazinamid ya da ülkemizde kullanılan şekli ile morfazinamid genellikle göz ardı edilen ilaç durumundadır. Oysa yapılan bir çalışmada, tedavi yetmezliği saptanan olgularda başlangıç rejimlerinde pirazinamidin olmadığı, bir diğer çalışmada ise çok ilaca dirençli tüberküloz (ÇİDT) gelişen hastaların %40.5 inde, başlangıç rejimlerinde izoniazid, rifampisin veya pirazinamidden en az birisinin bulunmadığı gösterilmiştir (13,14). Hekimlerimizin %99.5 inin tedavide kombine ilaç kullanılması gerekliliğini, bunların %55.6 sının bunun direnç gelişimini önlemek için olduğunu belirtmeleri, konunun oldukça net şekilde bilindiğini göstermektedir. Tedavi süresini hekimlerin %81.8 i altı ya da dokuz ay olarak belirtmiştir. Yönergede tedavi süresi dokuz ay olarak belirtilmesine karşın, son gönderilen kılavuzlarda altı ay olarak önerilmektedir (11,12). Bu nedenle hem altı hem de dokuz ay doğru olarak kabul edilirse, hekimlerimizin büyük çoğunluğu tedavi süresini doğru olarak işaretlemiştir. Tedavi takibinde hekimlerin %15.2 si sadece balgam takibi yeterlidir derken, büyük çoğunluğu (%74.2) balgam + diğer bir yöntemin beraber kullanılması gerektiğini belirtmişlerdir. Hekimlerimizin büyük çoğunluğunun, takipte bakteriyo- 45

7 Birinci Basamak Hekimlerinin Akciğer Tüberkülozu Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları ile Tedavi Yaklaşımları lojinin esas olduğu bilgisine sahip olduğu görülmüştür. Sağlık Bakanlığı VSDB nin yayınladığı Tüberküloz Hastalarının Tanı-Tedavi ve İzlenmesi kitapçığında da tedavi takibinde bakteriyolojik takibin esas olduğu belirtilmektedir. Ancak yayma negatif pulmoner Tbc li olgularda ve basilin izole edilemediği ekstrapulmoner Tbc li olgularda, radyolojik ve klinik bulgularla hasta takip edilmelidir (11,15). Hekimlerimizin %66.8 i, balgam pozitifliğinin devam etmesi durumunda tedavinin yolunda gitmediğini düşündüklerini ifade etmişler, Bu durumda ne yaparsınız? sorusuna ise %75.8 i tedavi başarısında en basit fakat belki de en önemli faktör olan, ilaçlarını düzenli alıp almadığını sorgularım diye cevap verirken, %16.7 si hemen bir üst merkeze sevk ederim şeklinde cevaplamıştır. Tbc tedavisinde ve özellikle ÇİDT gelişiminde önemli hata bu basamakta yapılmaktadır. Her şeyden önce, Tbc tedavisinde hastaların düzenli olarak ilaçlarını kullanmalarını sağlamak gerekir (12). ÇİDT ye yol açan faktörlerin araştırıldığı çalışmalarda dirence neden olan hataların başında, başarısız bir rejime ilaç eklenmesi sonrasında tedavi başarısızlığını zamanında saptamada yetersizlik, başlangıç tedavisinin yetersiz seçilmesi ve hasta uyumsuzluğunun fark edilmemesi bulunmuştur (14,16). Hekimlerimizin sadece %1.5 i, tedavi yolunda gitmediğinde ilaçlarını değiştiririm şeklinde yanıt vermiştir. Bu oranın oldukça düşük bulunması sevindiricidir. Tedavi başarısızlığı ve/veya ilaç direnci gelişmesi durumunda, hastalara bu konuda uzmanlaşmış merkezlerde müdahale edilmesi gerekir. Ayrıca, bu konuda yasal bir gereklilik vardır. Ülkemizde birinci basamak sağlık hizmetleri, 1961 yılında 224 sayılı yasa ile kurulmuştur (17). Buna göre hastaların mümkün olduğunca ayaktan tedavi edilmesi, tedavide güçlük durumunda veya uzmanlık gerektiren konularda bir üst basamağa sevk edilmesi gerekmektedir. Hepatotoksisite oluştuğunda, hekimlerin %27.3 ü izoniazidi, %22.7 si rifampisini tedaviden çıkararak oldukça hatalı bir tutum sergilemekte, ilaç direncine direkt davetiye çıkarmaktadır. Hekimlerimizin sadece %27.3 ü bu konuda doğru bir yaklaşım olan, tüm ilaçları keserim, toksisite geçince yeniden başlarım cevabını vermiştir. Çalışmamızda hekimlerin %93.9 u, Tbc tedavi takibinde hastaların mutlaka VSD lere bildirilmesi ve yönlendirilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Ayrıca, bunların %48.4 ü de hastaların VSD ye gidip gitmediklerini kontrol ettiklerini belirtmişlerdir. Tbc kontrolünde merkez birim VSDB, ara birim Sağlık Müdürlüğü İl Tüberküloz Koordinatörü ve uç birim VSD lerdir. Bakteriyolojik inceleme yapabilen, ücretsiz ilaç dağıtabilen, hastaların tedavilerini sonuna kadar takip edebilen ve en önemlisi de hasta kayıt sistemine sahip kurumlardır. VSDB tarafından 1998 yılında yayınlanan kitap bu konuda bir basamak oluşturmuş, 1999 yılında hazırlanan Türkiye de Tbc nin kontrolü için kılavuz (tartışma için taslak) da ise bir UTP çerçevesinde formlar ve kayıt sistemi yeniden hazırlanmıştır (11,12). Verilerin net bir şekilde ortaya çıkabilmesi için kayıt sisteminin tam olarak uygulanması, bunun için de tüm Tbc olgularının VSD ye yönlendirilmesi gereklidir. Hekimlerimizin bu konudaki yaklaşımları tarafımızca doğru olarak nitelendirilmiştir. En iyi Tbc kontrol yöntemi olarak hekimlerimizin %85.5 i bağışıklamayı içeren seçenekleri işaretlemişlerdir. Ülkemizde BCG, bazı sağlık ocaklarında uygulanmakla beraber, bu işlemin yaygınlaştırılması ve düzenli olarak yapılması planlanmıştır (18). Genel olarak infeksiyon hastalıklarının kontrolünde bağışıklama, temel bir kavramdır. Bu nedenle hekimlerimiz arasında bağışıklama, hastalığı kontrol eden iyi bir yöntem olarak kabul edilmiş olabilir. Oysa bağışıklamanın postprimer Tbc oluşması üzerine çok az koruyucu etkisi vardır. Tbc infeksiyonu esas olarak balgam yayma pozitif, reaktivasyon Tbc li olgular tarafından yayıldığından dolayı, BCG aşısı Tbc infeksiyonunun yayılmasını önlemekte etkili olmamaktadır (1). DOTS konusunda hekimlerin sadece %16.7 si doğru bilgi vermiştir. DSÖ ve ilgili tüm uluslararası kuruluşların önerdiği gibi, hastaların yeterli süre ve düzenli ilaç kullanmaması olarak özetlenebilecek başlıca sorunun ancak DOTS ile aşılabileceği, bu konuda birinci basamak sağlık hizmetleri veren kurumların göz ardı edilemeyeceği bildirilmektedir (19). Bu sorunu aşmada DOTS nin etkili bir yaklaşım olduğu bir gerçektir. Hastaların erken tanısı, etkili-düzenli tedavi ve takibi, herhangi bir Tbc kontrol programının en önemli ögesidir. Ankete katılan hekimlerin %74.3 ünün verdiği cevaplar bu görüşle uyumlu- 46

8 Deveci SE, Turgut T, Açık Y, Deveci F, Muz MH. dur. Türkiye de hastaların %50 den azı VSD lerce saptanabilmekte ve saptanan hastaların da ancak %40-50 sinin tedavi edilebildiği bildirilmektedir (20). Birinci basamak birimler, Tbc savaşında; 1. Tbc şüpheli hastayı saptama ve tanı koyabilecek merkeze yönlendirme (halen yürütülüyor), 2. BCG aşılaması (kısmen yürütülüyor), 3. DOTS programının uygulanmasında, rol alabilir (19). Çalışmamızda, sağlık ocaklarının Tbc kontrolündeki yeri konusunda hekimlerimizin çoğunluğu; fazla önemi yoktur (%19.7), sadece VSD ye yönlendirmede rol alabilir (%18.2), sadece takip (%22.8) olarak cevap vermiştir. Bu da sağlık ocaklarımızın yeteri kadar sorumluluğunun bilincinde olmadığını göstermektedir. Hekimlerimize VSD lerin Tbc kontrolündeki yeri açık uçlu olarak sorulduğunda; %55.1 i tanı, tedavi ve takibi içeren seçenekler sunmuşlardır. %53.0 ü VSD lerin bu konuda yetersiz olduğunu düşünmektedir. VSD ler Tbc kontrolünün uç birimidir (12). Özellikle Tbc li hastayı teşhis ve takip eden çok çeşitli kurumlar arasında koordinasyon oluşturmalıdır. Hekimlerimizin %34.8 i Tbc tedavisinin VSD, %10.6 sı ise VSD + hastanede yapılmasını ve özellikle tedavinin uzman hekim (%34.9) tarafından yapılması gerektiğini ifade etmiş, sadece %6.0 sı bu konuda eğitim görmüş pratisyen hekim tarafından yapılabilir şeklinde görüş belirtmiştir. Birinci basamak hekimlerimizin Tbc kontrolünde fazla gönüllü olmadıkları görülmektedir. Sonuç olarak; Tbc kontrolünde özellikle hastalığın saptanması, tedavi sürekliliğinin sağlanması ve tamamlanması, DOTS stratejisinde çok önemli rol oynayabilecek birinci basamak hekimlerin Tbc ile ilgili temel bilgilere genellikle sahip olduğu, ancak son gelişmeler konusunda net ve doğru bir bilgiye sahip olmadıkları kanısına varılmıştır. Dolayısıyla tıp fakültelerinde yeterli bir Tbc eğitimi yanı sıra özellikle mezuniyet sonrası eğitimlere de ağırlık verilmesi gerektiğini düşünmekteyiz. KAYNAKLAR 1. Kılıçaslan Z. Dünyada ve Türkiye de tüberküloz epidemiyolojisi ve kontrolü. İnfeksiyon Hastalıkları 2001; 4: T.C. Sağlık Bakanlığı, Verem Savaş Daire Başkanlığı verileri Sağlık İstatistikleri 1996, Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı, Kasım Bilgiç H. Tüberküloz epidemiyolojisi. Kocabaş A (editör). Tüberküloz Kliniği ve Kontrolü. Ankara: Emel Matbaası, 1991: Kochi A. The global tuberculosis situation and the new control strategy of the World Health Organization. Tubercle 1991; 72: TB A Crossraoads. WHO Report on the Global Tuberculosis Epidemic Tuberculosis control and medical schools. Report of a WHO Workshop. Rome, Italy, October Alcaide J, Altet MN, Plants P, et al. Cigarette smoking as a risk factor for tuberculosis in young adults: A case control study. Tuberc and Lung Disease 1996; 77: Çavdar T. Tüberkülin testi. Kocabaş A (editör). Tüberküloz Kliniği ve Kontrolü. Ankara: Emel Matbaası, 1991: Verem Savaşı Hizmetleri ile İlgili Yönergeler. T.C. Sağlık Bakanlığı Verem Savaş Dairesi Başkanlığı Tüberküloz Hastalarının Tanı-Tedavi ve İzlenmesi. T.C. Sağlık Bakanlığı Verem Savaşı Daire Başkanlığı Türkiye de Tüberkülozun Kontrolü İçin Kılavuz. T.C. Sağlık Bakanlığı Verem Savaşı Daire Başkanlığı Çalışır HC, Ulukavak T, Türker G ve ark. Tüberkülozda tedavi başarısızlığına neden olan etkenler. Solunum Hastalıkları 1997; 8: Tahaoğlu K, Hitapoğlu T, Sevim T ve ark. Edinsel çok ilaca dirençli tüberküloz olgularının önceki tedavi kararlarında hatalar. Solunum Hastalıkları 1998; 9: Aktoğu S. Tüberküloz tedavisi ve temel ilkeleri. İnfeksiyon Hastalıkları 2001; 4: Mahmudi A, Iseman MD. Pitfalls in the care of patients with tuberculosis. Commonerrors and their association with the acquisition of drug resistance. JAMA 1993; 270: Sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesi hakkında kanun Kanun No: Koçoğlu F. Birinci Basamakta Verem Savaşı Hizmetleri. T.C. Sağlık Bakanlığı, Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü, T.C. Sağlık Bakanlığı Verem Savaş Daire Başkanlığı. Ankara: Aydoğdu Ofset, Ocak Kılıçaslan Z. Tüberküloz kontrol programında ara kademe örgütlenmesi gerekli midir? Birinci basamak sağlık hizmetleri ile entegrasyon nasıl kurulabilir. Aktüel Tıp Dergisi 1997; Tüberküloz özel eki: Gürses H ve ark. Ulusal tüberküloz kontrol programı değerlendirme komisyon raporu. Aktüel Tıp Dergisi 1997; Tüberküloz özel eki:

Birinci Basamak Hekimlerinin Tüberküloz ile İlgili Bilgi, Tutum ve Davranışları

Birinci Basamak Hekimlerinin Tüberküloz ile İlgili Bilgi, Tutum ve Davranışları Birinci Basamak Hekimlerinin Tüberküloz ile İlgili Bilgi, Tutum ve Davranışları Ahmet S. YURDAKUL, Haluk C. ÇALIŞIR, Nazire UÇAR, Mihriban ÖĞRETENSOY Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Merkezi,

Detaylı

3. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya

3. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 3. OLGU Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 43 yaşında erkek hasta, çiftçi Yakınması: Öksürük, balgam, balgamla karışık kan tükürme, nefes darlığı Hikayesi: Yaklaşık 5 aydır öksürük ve balgam yakınması olan

Detaylı

Bununla birlikte tüberkülozla savaş yeterli bütçeyi büyük ölçüde bulamamaktadır. Bu kabul edilemez bir durumdur.

Bununla birlikte tüberkülozla savaş yeterli bütçeyi büyük ölçüde bulamamaktadır. Bu kabul edilemez bir durumdur. DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ (DSÖ) 2012 KÜRESEL TÜBERKÜLOZ RAPORUNU YAYIMLADI - Genç Gelişim K Tüberküloz, ülkemizdeki adıyla verem, havayolu ile bulaşan ve öldürebilen bir hastalıktır. Çok az maliyetle tedavi

Detaylı

Çok ilaca dirençli tüberküloz tedavisinde cerrahinin yeri. Dr. Kemal Tahaoğlu Antalya 2007

Çok ilaca dirençli tüberküloz tedavisinde cerrahinin yeri. Dr. Kemal Tahaoğlu Antalya 2007 Çok ilaca dirençli tüberküloz tedavisinde cerrahinin yeri Dr. Kemal Tahaoğlu Antalya 2007 Tüberküloz tedavisinin tarihçesi İkinci Yüzyıl İstirahat, Diyet Öksürüğün önlenmesi Onsekizinci Yüzyıl Kır havası

Detaylı

SSK Ballıdağ Göğüs Hastalıkları Hastanesi nde Yılları Arasında İzlenen Tüberküloz Olgularında İlaç Direnci

SSK Ballıdağ Göğüs Hastalıkları Hastanesi nde Yılları Arasında İzlenen Tüberküloz Olgularında İlaç Direnci SSK Ballıdağ Göğüs Hastalıkları Hastanesi nde 1995-1997 Yılları Arasında İzlenen Tüberküloz Olgularında İlaç Direnci Sefa Levent ÖZŞAHİN*, Özgür KARACAN**, Remziye EL***, Zuhal GÜLLÜ**** * SSK Ankara Eğitim

Detaylı

Denizli Merkez İlkokullarında 1993-1995 Yıllarında Yapılan Tüberkülin Taramasının Sonuçları #

Denizli Merkez İlkokullarında 1993-1995 Yıllarında Yapılan Tüberkülin Taramasının Sonuçları # Denizli Merkez İlkokullarında 1993-1995 Yıllarında Yapılan Tüberkülin Taramasının Sonuçları # Sibel ÖZKURT*, Fatma FİŞEKÇİ*, Mevlüt TÜRE**, Beyza AKDAĞ** * Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları

Detaylı

Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2015;7 (2):

Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2015;7 (2): Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2015;7 (2): 100-104 Editöre Mektup Basol ve ark. Amerika da Acil Servis Hekimlerine Palyatif Bakım Üzerine Uygulanan Bir Anket Çalışması A survey Study

Detaylı

Nazilli Verem Savaş Dispanseri nde Haziran 1996-Mayıs 2000 Tarihleri Arasında Yürütülen Çalışmaların Değerlendirmesi: DGT Öncesi Durum

Nazilli Verem Savaş Dispanseri nde Haziran 1996-Mayıs 2000 Tarihleri Arasında Yürütülen Çalışmaların Değerlendirmesi: DGT Öncesi Durum Nazilli Verem Savaş Dispanseri nde Haziran 1996-Mayıs 2000 Tarihleri Arasında Yürütülen Çalışmaların Değerlendirmesi: DGT Öncesi Durum Seren ARPAZ*, Sevtap KESKİN*, Göksel KITER**, Nejat SEZGİN*, Dilek

Detaylı

TÜBERKÜLOZ Tüberküloz hastalığı gelişimi için risk faktörleri

TÜBERKÜLOZ Tüberküloz hastalığı gelişimi için risk faktörleri TÜBERKÜLOZ Tüberküloz, Mycobacterium tuberculosis mikrobu ile oluşan bulaşıcı bir hastalıktır. Kişiden kişiye solunum yoluyla bulaşir. Hasta kişilerin öksürmesi, aksırması, hapşurması, konuşması ile havaya

Detaylı

TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ

TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ 21. Yüzyılda Tüberküloz Sempozyumu ve II. Tüberküloz Laboratuvar Tanı Yöntemleri Kursu, Samsun TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ Prof. Dr. Yıldız PEKŞEN Ondokuz Mayıs Üniversitesi,

Detaylı

Afyon Verem Savaş Dispanseri nde 1990-2000 Yılları Arasında İzlenen 627 Tüberküloz Olgusunun Değerlendirilmesi

Afyon Verem Savaş Dispanseri nde 1990-2000 Yılları Arasında İzlenen 627 Tüberküloz Olgusunun Değerlendirilmesi Afyon Verem Savaş Dispanseri nde 1990-2000 Yılları Arasında İzlenen 627 Tüberküloz Olgusunun Değerlendirilmesi Ayşe ORMAN, Mehmet ÜNLÜ, Murat CİRİT Afyon Kocatepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları

Detaylı

İstanbul Dispanserleri Çalışmalarının Yeni Akciğer Tüberkülozlu Olguların Tanı-Tedavi ve Takip İşlemleri Açısından Değerlendirilmesi

İstanbul Dispanserleri Çalışmalarının Yeni Akciğer Tüberkülozlu Olguların Tanı-Tedavi ve Takip İşlemleri Açısından Değerlendirilmesi İstanbul Dispanserleri Çalışmalarının Yeni Akciğer Tüberkülozlu Olguların Tanı-Tedavi ve Takip İşlemleri Açısından Değerlendirilmesi Turan KARAGÖZ*, Hülya ARDA*, Tülin ERBORAN**, Zeki KILIÇASLAN***, Emel

Detaylı

Türkiye'de Yıllara Göre Yeni Verem Hasta Sayıları. 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2007 Yıllar

Türkiye'de Yıllara Göre Yeni Verem Hasta Sayıları. 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2007 Yıllar Verem Haftası etkinlikleri çerçevesinde Akkuş İlçe Sağlık Grup Başkanımız Dr. Mustafa AKDOĞAN 18/01/2010 tarihinde ilçemizde çalışan din adamları ve halka yönelik verem hastalığı ile ilgili çeşitli bilgiler

Detaylı

İstanbul Küçükçekmece de Tüberküloz Çalışmalarının Durumu

İstanbul Küçükçekmece de Tüberküloz Çalışmalarının Durumu İstanbul Küçükçekmece de Tüberküloz Çalışmalarının Durumu Mithat KIYAK*, Önder GÜNERHAN**, Seyhan TEMİZ**, Seniha HACIOĞLU** * Marmara Üniversitesi Sağlık Eğitim Fakültesi, ** Küçükçekmece Sağlık Grup

Detaylı

Tüberküloz Kontrolünde Hasta ve Doktor Gecikmesi

Tüberküloz Kontrolünde Hasta ve Doktor Gecikmesi Tüberküloz Kontrolünde Hasta ve Doktor Gecikmesi Haluk C. ÇALIŞIR*, Ahmet S. YURDAKUL*, Mihriban ÖĞRETENSOY* * Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, ANKARA ÖZET Tüberküloz

Detaylı

Aktif Tüberküloz Tanısında Tüberkülin Deri Testi (TDT)

Aktif Tüberküloz Tanısında Tüberkülin Deri Testi (TDT) Aktif Tüberküloz Tanısında Tüberkülin Deri Testi (TDT) Mehmet Hamdi MUZ, Figen DEVECİ Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ELAZIĞ ÖZET Tüberkülin deri testi (TDT) tüberküloz

Detaylı

KONGRE PROGRAMI 2 NİSAN 2003 ÇARŞAMBA 3 NİSAN 2003, PERŞEMBE, BİRİNCİ GÜN

KONGRE PROGRAMI 2 NİSAN 2003 ÇARŞAMBA 3 NİSAN 2003, PERŞEMBE, BİRİNCİ GÜN KONGRE PROGRAMI 2 NİSAN 2003 ÇARŞAMBA Saat 14:00-17:00 Kayıt 18:00-20:00 Kokteyl 20:00-24:00 Akşam Yemeği 3 NİSAN 2003, PERŞEMBE, BİRİNCİ GÜN SAAT AHMET YESEVİ SALONU EĞİTİM FAKÜLTESİ SALONU 9:00-10:30

Detaylı

İzmir Kahramanlar Verem Savaş Dispanseri nde 1998 Yılında Kayıtlı Tüberküloz Hastalarının Değerlendirilmesi #

İzmir Kahramanlar Verem Savaş Dispanseri nde 1998 Yılında Kayıtlı Tüberküloz Hastalarının Değerlendirilmesi # İzmir Kahramanlar Verem Savaş Dispanseri nde 1998 Yılında Kayıtlı Tüberküloz Hastalarının Değerlendirilmesi # Aygün ÖZTOP, İpek ÜNSAL, Erol ÇİFTÇİ, Rıza ÇAKMAK Kahramanlar Verem Savaş Dispanseri, İZMİR

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı. VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı. VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI Geleneksel olarak her yıl Ocak ayının ilk Pazar gününden

Detaylı

Prof. Dr. Ayşe Yüce. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Nisan-2014

Prof. Dr. Ayşe Yüce. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Nisan-2014 Prof. Dr. Ayşe Yüce Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Nisan-2014 1 Global Tuberculosis Report 2013, World Health Organization 2 Kötü sosyo-ekonomik

Detaylı

Yaygın İlaç Dirençli Tüberküloz (YİD-TB)

Yaygın İlaç Dirençli Tüberküloz (YİD-TB) Şeref ÖZKARA Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, ANKARA ÖZET Yaygın ilaç dirençli tüberküloz (YİD-TB), Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Görev Grubu tarafından Ekim 2006

Detaylı

Tüberkülozda Yeni Tanı Metodları (Quantiferon)

Tüberkülozda Yeni Tanı Metodları (Quantiferon) Tüberkülozda Yeni Tanı Metodları (Quantiferon) Tüberküloz bütün yaş gruplarında görülen ve tüm sistemleri tutabilen bir hastalıktır. Tüberküloz prevalansının yüksek olduğu toplumlarda genellikle çocuk

Detaylı

Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı, Diyarbakır. Göğüs Hastalıkları Hastanesi, Diyarbakır

Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı, Diyarbakır. Göğüs Hastalıkları Hastanesi, Diyarbakır 16 Dicle Tıp Derg / Dicle Med J A. Abakay ve ark. Cilt/Vol 37, No 1, 16-20 ÖZGÜN ARAŞTIRMA / ORIGINAL RESEARCH Tüberküloz hastalarında aile içi temas taraması yeterli midir? Köy taraması sonuçları Is household

Detaylı

Tüberküloz kontrol programı kapsamında il değerlendirmesi

Tüberküloz kontrol programı kapsamında il değerlendirmesi doi 10.5578/tt.7899 Geliş Tarihi/Received: 05.04.2014 Kabul Ediliş Tarihi/Accepted: 07.08.2014 KLİNİK ÇALIŞMA RESEARCH ARTICLE Tüberküloz kontrol programı kapsamında il değerlendirmesi Tarkan ÖZDEMİR 1

Detaylı

Tüberküloz hastaları nerede tanı alıyor ve tedavisi başlanıyor?

Tüberküloz hastaları nerede tanı alıyor ve tedavisi başlanıyor? doi 10.5578/tt.8029 Tuberk Toraks 2015;63(3):185-191 Geliş Tarihi/Received: 15.07.2014 Kabul Ediliş Tarihi/Accepted: 19.05.2015 KLİNİK ÇALIŞMA RESEARCH ARTICLE Tüberküloz hastaları nerede tanı alıyor ve

Detaylı

TÜBERKÜLOZ LABORATUVARLARI VE LABORATUAR AĞI(ORGANİZASYON)

TÜBERKÜLOZ LABORATUVARLARI VE LABORATUAR AĞI(ORGANİZASYON) ULUSAL TÜBERKÜLOZ KONTROL PROGRAMI KAPSAMINDA ORGANİZASYON VE YÖNETİM BOYUTUYLA MİKOBAKTERİ LABORATUAR AĞI VE LABORATUAR HİZMETLERİNDE MEVCUT DURUMUMUZ Uzm. Dr. Feyzulah Gümüşlü Refik Saydam Hıfzıssıhha

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI DR. NURİYE TAŞDELEN FIŞGIN İNFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ

AKILCI İLAÇ KULLANIMI DR. NURİYE TAŞDELEN FIŞGIN İNFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ AKILCI İLAÇ KULLANIMI DR. NURİYE TAŞDELEN FIŞGIN İNFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ Akılcı İlaç Kullanımı Nedir? Akılcı İlaç Kullanımı tanımı ilk defa 1985 yılında Kenya da Dünya Sağlık Örgütü

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VEREM (TÜBERKÜLOZ) NEDİR? Verem hastalığı; verem mikrobunun solunum yolu ile alınmasıyla oluşan bulaşıcı bir

Detaylı

Prof. Dr. Hayati Bilgiç

Prof. Dr. Hayati Bilgiç 21. Yüzyılda Tüberküloz Sempozyumu ve II. Tüberküloz Laboratuvar Tanı Yöntemleri Kursu, Samsun TÜRKİİYE DE TÜBERKÜLOZUN DURUMU VE ERADİİKASYON ((KONTROL)) PROGRAMII Prof. Dr. Hayati Bilgiç GATA Göğüs Hastalıkları

Detaylı

EK: VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI BİLGİ NOTU (01-07 Ocak 2017)

EK: VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI BİLGİ NOTU (01-07 Ocak 2017) EK: 1 70. VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI BİLGİ NOTU (01-07 Ocak 2017) VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI Verem Eğitim ve Propaganda Haftası 1947 yılında kutlanmaya başlamıştır. Her yıl Ocak ayının

Detaylı

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ Gösterge Adı Gebe Tespit Oranı (Yüzde) Gebelik sürecindeki riskli durumlarla ilgili oluşabilecek sorunları en aza indirmek için gebe sayısının tespit edilmesidir. İlgili

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Fakülteyi Seçmelerinde Etkili Faktörler

Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Fakülteyi Seçmelerinde Etkili Faktörler 21 Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Fakülteyi Seçmelerinde Etkili Faktörler Füsun Yarış*, Kemal Turhan**, Gamze Çan***, Yavuz Özoran**** ÖZET Amaç: Çalışmada Karadeniz Teknik

Detaylı

Birinci Basamak Hekimlerinin Astım Konusundaki Bilgi ve Yaklaşımları #

Birinci Basamak Hekimlerinin Astım Konusundaki Bilgi ve Yaklaşımları # Birinci Basamak Hekimlerinin Astım Konusundaki Bilgi ve Yaklaşımları # Figen DEVECİ*, Yasemin AÇIK**, Teyfik TURGUT*, S. Erhan DEVECİ**, M. Hamdi MUZ* * Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları

Detaylı

Hastane Çalışanlarının Cerrahi Alan Enfeksiyonlarının Önlenmesi ve Kontrolüne Yönelik Bilgi Durumunun Değerlendirilmesi

Hastane Çalışanlarının Cerrahi Alan Enfeksiyonlarının Önlenmesi ve Kontrolüne Yönelik Bilgi Durumunun Değerlendirilmesi T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Ordu İli Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği Tıbbi Hizmetler Başkanlığı Hastane Çalışanlarının Cerrahi Alan Enfeksiyonlarının Önlenmesi ve

Detaylı

Dr. Servet ALAN Memorial Sağlık Grubu

Dr. Servet ALAN Memorial Sağlık Grubu Dr. Servet ALAN Memorial Sağlık Grubu Olgu 1 56 y, Erkek Karaciğer sirozu, hepatit B, C, ve HCC Hepatik ensefalopati KC alıcı VDRL: + TPHA: + (1/640) Anti-TP : + Olgu 1 Preoperatif 10 gün seftriakson 1x1

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VE VEREM HAFTASI

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VE VEREM HAFTASI T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VE VEREM HAFTASI VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI Geleneksel olarak her yıl Ocak ayının ilk Pazar gününden

Detaylı

Verem Eğitim ve Propaganda Haftası

Verem Eğitim ve Propaganda Haftası TÜRKİYE ULUSAL VEREM SAVAŞI DERNEKLERİ FEDERASYONU TUVSDF www.verem.org.tr Verem Eğitim ve Propaganda Haftası (Her yılın ilk haftası) TÜRKİYE ULUSAL VEREM SAVAŞI DERNEKLERİ FEDERASYONU Kuruluş: 1948 Ord.Prof.Dr.Tevfik

Detaylı

Batman Verem Savaşı Dispanseri nde 2003 Yılında Takip Edilen Tüberküloz Olgularının Analizi

Batman Verem Savaşı Dispanseri nde 2003 Yılında Takip Edilen Tüberküloz Olgularının Analizi Dicle Tıp Dergisi, 7 Cilt:34, Sayı:1, (-24) Batman Verem Savaşı Dispanseri nde 3 Yılında Takip Edilen Tüberküloz Olgularının Analizi Tekin Yıldız, Levent Akyıldız, Güngör Ateş ÖZET Tüberküloz (TB) tüm

Detaylı

Halk Sağlığı. YDÜ Tıp Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ

Halk Sağlığı. YDÜ Tıp Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ Halk Sağlığı YDÜ Tıp Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ Halk Sağlığı, organize edilmiş toplum çalışmaları sonunda; - çevre sağlığı koşullarını düzelterek - bireylere sağlık bilgisi vererek - bulaşıcı hastalıkları

Detaylı

TÜBERKÜLOZUN MOLEKÜLER TANISINDA GÜNCEL DURUM

TÜBERKÜLOZUN MOLEKÜLER TANISINDA GÜNCEL DURUM TÜBERKÜLOZUN MOLEKÜLER TANISINDA GÜNCEL DURUM Doç. Dr. Alpaslan Alp Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Dünya Sağlık Örgütü 2009 Yılı Raporu Aktif tüberkülozlu hasta

Detaylı

Eskişehir Deliklitaş Verem Savaş Dispanseri nde Kayıtlı Akciğer Tüberkülozu Olgularının Değerlendirilmesi #

Eskişehir Deliklitaş Verem Savaş Dispanseri nde Kayıtlı Akciğer Tüberkülozu Olgularının Değerlendirilmesi # Eskişehir Deliklitaş Verem Savaş Dispanseri nde Kayıtlı Akciğer Tüberkülozu Olgularının Değerlendirilmesi # Mustafa KOLSUZ*, Muzaffer ERSOY*, Cenk KÜÇÜKKEBAPÇI*, Muzaffer METİNTAŞ**, İrfan UÇGUN**, Sinan

Detaylı

DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ - STANDART TÜBERKÜLOZ TEDAVİSİ, Haziran 2004, Gözden geçirme STAG tarafından onaylanmıştır. (Çeviri: Şeref Özkara)

DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ - STANDART TÜBERKÜLOZ TEDAVİSİ, Haziran 2004, Gözden geçirme STAG tarafından onaylanmıştır. (Çeviri: Şeref Özkara) DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ - STANDART TÜBERKÜLOZ TEDAVİSİ, Haziran 2004, Gözden geçirme STAG tarafından onaylanmıştır. (Çeviri: Şeref Özkara) 4. STANDART TEDAVİ REJİMLERİ 4.1 Bölümün konusu Bu bölüm, değişik

Detaylı

Tıp Araştırmaları Dergisi: 2008 : 6 (2) :86-92

Tıp Araştırmaları Dergisi: 2008 : 6 (2) :86-92 Tıp Araştırmaları Dergisi: 2008 : 6 (2) :86-92 T AD ARAŞTIRMA Şanlıurfa / Ceylanpınar Devlet Hastanesi Yardımcı Sağlık Personelinin Tüberküloz Bilgi Düzeyi ve Mesleki Risk Algılaması Elif Köse, Mehmet

Detaylı

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ Gösterge Adı Gebe Tespit Oranı (Yüzde) Gebelik sürecindeki riskli durumlarla ilgili oluşabilecek sorunları en aza indirmek için gebe sayısının tespit edilmesidir. İlgili

Detaylı

Çok İlaca Dirençli Akciğer Tüberkülozu ile Yeni Olgu Akciğer Tüberkülozunun Tedavi Maliyeti

Çok İlaca Dirençli Akciğer Tüberkülozu ile Yeni Olgu Akciğer Tüberkülozunun Tedavi Maliyeti Çok İlaca Dirençli Akciğer Tüberkülozu ile Yeni Olgu Akciğer Tüberkülozunun Tedavi Maliyeti Özkan KIZKIN*, Süleyman S. HACIEVLİYAGİL*, Gamze TÜRKER*, Hakan GÜNEN* * İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs

Detaylı

Laboratuvar Sürveyans Ağı (TULSA) Çalışmaları

Laboratuvar Sürveyans Ağı (TULSA) Çalışmaları Laboratuvar Sürveyans Ağı (TULSA) Çalışmaları Nilay Uçarman, Ahmet Arslantürk, Hülya Şimşek, Ulusal Tüberküloz Referans Laboratuvarı 37. TMC Kongresi 16-20 Kasım 2016, Antalya 1 Sunum içeriği TULSA nın

Detaylı

Türkiye de hekimlerin verem savaş dispanseri görevleri hakkındaki bilgileri

Türkiye de hekimlerin verem savaş dispanseri görevleri hakkındaki bilgileri Türkiye de hekimlerin verem savaş dispanseri görevleri hakkındaki bilgileri Abdullah Çetin TANRIKULU 1, Yılmaz PALANCİ 2, Canan EREN DAĞLI 3, Gürdal YILMAZ 4, Mehmet KARACA 5, Abdurrahman ABAKAY 6, Didem

Detaylı

TÜBERKÜLOZDA KAYIT ve BİLDİRİM. Dr. Suha ÖZKAN Ankara Verem Savaşı İl Koordinatörü

TÜBERKÜLOZDA KAYIT ve BİLDİRİM. Dr. Suha ÖZKAN Ankara Verem Savaşı İl Koordinatörü TÜBERKÜLOZDA KAYIT ve BİLDİRİM Dr. Suha ÖZKAN Ankara Verem Savaşı İl Koordinatörü 1 AMAÇ Bildirimi zorunlu bir hastalık olan tüberkülozun kendine özgü terminolojisi hakkında bilgilenmek, ülkemizdeki, bildirim,

Detaylı

TEMASLI MUAYENESİ. Yrd. Doç. Dr. Özkan KIZKIN İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Malatya

TEMASLI MUAYENESİ. Yrd. Doç. Dr. Özkan KIZKIN İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Malatya TEMASLI MUAYENESİ Yrd. Doç. Dr. Özkan KIZKIN İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Malatya Tüberkülozlu hasta ile temaslı olmak nedir? Akciğer tüberkülozu etkeni Mycobacterium

Detaylı

TÜBERKÜLOZ. Verem; TB; TBC; Tüberküloz nasıl yayılır? Tüberküloz şikayetleri nelerdir?

TÜBERKÜLOZ. Verem; TB; TBC; Tüberküloz nasıl yayılır? Tüberküloz şikayetleri nelerdir? TÜBERKÜLOZ Verem; TB; TBC; Hava yoluyla yayılan bulaşıcı akciğer hastalığıdır. Akciğer dışında kemik, lenf bezleri, böbrek, beyin zarları gibi diğer organları da tutabilir. Tüberküloz bakterisi Mycobacterium

Detaylı

İlaç direnci saptanmasında yeni yöntemler. Prof. Dr. Cengiz ÇAVUŞOĞLU Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Bornova, İZMİR

İlaç direnci saptanmasında yeni yöntemler. Prof. Dr. Cengiz ÇAVUŞOĞLU Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Bornova, İZMİR İlaç direnci saptanmasında yeni yöntemler Prof. Dr. Cengiz ÇAVUŞOĞLU Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Bornova, İZMİR 2050 TB Eliminasyon Hedefi (WHO; Global Tuberculosis Report 2012)

Detaylı

Tüberküloz Tedavisinde Temel İlkeler

Tüberküloz Tedavisinde Temel İlkeler Tüberküloz Tedavisinde Temel İlkeler Dr. Tülin Sevim Süreyyapaşa Göğüs Kalp ve Damar Hastalıkları Eğitim Hastanesi Sunum Akışı Tüberküloz tedavisinin tarihçesi Tüberküloz tedavisinin biyolojik temelleri

Detaylı

Eskişehir Verem Savaş Dispanseri nde Takip Edilen Hastaların Beş Yıllık Aralarla Tanı ve Tedavi Etkinliğinin Değerlendirilmesi #

Eskişehir Verem Savaş Dispanseri nde Takip Edilen Hastaların Beş Yıllık Aralarla Tanı ve Tedavi Etkinliğinin Değerlendirilmesi # Eskişehir Verem Savaş Dispanseri nde Takip Edilen Hastaların Beş Yıllık Aralarla Tanı ve Tedavi Etkinliğinin Değerlendirilmesi # Mustafa KOLSUZ*, Sibel ERSOY*, Nurhayat DEMİRCAN*, Muzaffer METİNTAŞ**,

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 29 Nisan 2015 17. Hafta (20-26 Nisan 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 17. hafta itibariyle çalışılan sentinel numunelerdeki

Detaylı

ANKARA'DA BİR TURİZM ŞİRKETİNDE ÇALIŞAN ŞOFÖRLERİN TÜBERKÜLOZ ENFEKSİYONU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

ANKARA'DA BİR TURİZM ŞİRKETİNDE ÇALIŞAN ŞOFÖRLERİN TÜBERKÜLOZ ENFEKSİYONU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ANKARA'DA BİR TURİZM ŞİRKETİNDE ÇALIŞAN ŞOFÖRLERİN TÜBERKÜLOZ ENFEKSİYONU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Dr. Songül A. VAİZOÐLU Dr. Oğuz YILMAZ Dr. Çiğdem ÖZEN Dr. Erguvan Tuğba ÖZEL İnt. Dr. Yusuf KIZIL

Detaylı

Göğüs Hastalıkları Hastanesinde Görev Yapan Hemşirelerin Tüberküloza İlişkin Bilgi Düzeyleri

Göğüs Hastalıkları Hastanesinde Görev Yapan Hemşirelerin Tüberküloza İlişkin Bilgi Düzeyleri İ.Ü.F.N. Hem. Derg (2011) Cilt 19 - Sayı 1: 37-44 ISSN 1304-4869 Araştırma Yazısı Göğüs Hastalıkları Hastanesinde Görev Yapan Hemşirelerin Tüberküloza İlişkin Bilgi Düzeyleri The Level of Knowledge of

Detaylı

Akciğer Tüberkülozlu 117 Olgunun Tanısında Balgam Yaymasının Kullanımı

Akciğer Tüberkülozlu 117 Olgunun Tanısında Balgam Yaymasının Kullanımı Dicle Tıp Dergisi, 2007 Cilt:34, Sayı: 1, (33-37) Akciğer Tüberkülozlu 117 Olgunun Tanısında Balgam Yaymasının Kullanımı Güngör Ateş, Levent Akyıldız, Tekin Yıldız ÖZET Akciğer tüberkülozu tanısı bakteriyolojik

Detaylı

XXVII. ULUSAL TÜBERKÜLOZ VE GÖĞÜS HASTALIKLARI KONGRESİ

XXVII. ULUSAL TÜBERKÜLOZ VE GÖĞÜS HASTALIKLARI KONGRESİ XXVII. ULUSAL TÜBERKÜLOZ VE GÖĞÜS HASTALIKLARI KONGRESİ 9-11 Ocak 2014, Antalya TÜRKİYE ULUSAL VEREM SAVAŞI DERNEKLERİ FEDERASYONU T.C SAĞLIK BAKANLIĞI desteği ve ADANA VEREM SAVAŞI DERNEĞİ ANTALYA VEREM

Detaylı

1. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya

1. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 1. OLGU Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 49 yaşında kadın hasta, ev hanımı Yakınması: Öksürük, balgam Hikayesi: Yaklaşık 2 aydır şikayetleri olan hasta akciğer grafisinde lezyon görülmesi üzerine merkezimize

Detaylı

Akılcı İlaç Kullanımı ( ) Uzm. Dr. Şermin BÖREKÇİ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

Akılcı İlaç Kullanımı ( ) Uzm. Dr. Şermin BÖREKÇİ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Akılcı İlaç Kullanımı (29.05.2016) Uzm. Dr. Şermin BÖREKÇİ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Sunu Planı 1. Akılcı İlaç Kullanımı Tanım 2. Akılcı İlaç Kullanımı Sorumluluk Sahibi

Detaylı

EK: 1 68. VEREM EĞĠTĠM VE PROPAGANDA HAFTASI BĠLGĠ NOTU (04-10 Ocak 2014)

EK: 1 68. VEREM EĞĠTĠM VE PROPAGANDA HAFTASI BĠLGĠ NOTU (04-10 Ocak 2014) EK: 1 68. VEREM EĞĠTĠM VE PROPAGANDA HAFTASI BĠLGĠ NOTU (04-10 Ocak 2014) VEREM EĞĠTĠM VE PROPAGANDA HAFTASI Verem Eğitim ve Propaganda Haftası 1947 yılında kutlanmaya başlamıştır. Her yıl Ocak ayının

Detaylı

Anti-HIV Pozitif Bulunan Hastada Kesin Tanı Algoritması. Doç. Dr. Kenan Midilli İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı

Anti-HIV Pozitif Bulunan Hastada Kesin Tanı Algoritması. Doç. Dr. Kenan Midilli İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Anti-HIV Pozitif Bulunan Hastada Kesin Tanı Algoritması Doç. Dr. Kenan Midilli İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Testler farklı amaçlarla uygulanabilir: - Tanı, tarama, doğrulama,

Detaylı

Olgu sunumu. Doç. Dr. Erkan Çakır. Bezmialem Vakıf Üniversitesi Çocuk Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı

Olgu sunumu. Doç. Dr. Erkan Çakır. Bezmialem Vakıf Üniversitesi Çocuk Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Olgu sunumu Doç. Dr. Erkan Çakır Bezmialem Vakıf Üniversitesi Çocuk Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Şikayet ve hikayesi E.K 13 yaş kız hasta Özel bir tekstil atölyesinde

Detaylı

Hekimlerin Splenektomi Planlanan Hastalarda Aşılama Hakkındaki Bilgi ve Tutumlarının Değerlendirilmesi

Hekimlerin Splenektomi Planlanan Hastalarda Aşılama Hakkındaki Bilgi ve Tutumlarının Değerlendirilmesi Hekimlerin Splenektomi Planlanan Hastalarda Aşılama Hakkındaki Bilgi ve Tutumlarının Değerlendirilmesi Dr. Ayşe Büyükdemirci, Şerife Şule Çınar, Meliha Çağla Sönmezer, Metin Özsoy, Fatma Şebnem Erdinç,

Detaylı

Doğrudan Gözetimli Tedavi Uygulamaları. Dr.Dilek Polat

Doğrudan Gözetimli Tedavi Uygulamaları. Dr.Dilek Polat Doğrudan Gözetimli Tedavi Uygulamaları Dr.Dilek Polat Sunum Planı DGT nedir? Neden DGT? Gözetim planı DGT uygulamaları DGT nin izlenmesi, denetimi Sorunların giderilmesi Doğrudan Gözetimli Tedavi Bir hastanın

Detaylı

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ ÖĞRENCİLERİNİN AİLE HEKİMLİĞİ KONUSUNDA BİLGİ DURUMLARININ SAPTANMASI *

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ ÖĞRENCİLERİNİN AİLE HEKİMLİĞİ KONUSUNDA BİLGİ DURUMLARININ SAPTANMASI * GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ ÖĞRENCİLERİNİN AİLE HEKİMLİĞİ KONUSUNDA BİLGİ DURUMLARININ SAPTANMASI * Aydın KIVANÇ 1 Turgut ŞAHİNÖZ 1 ÖZET Aile Hekimliği 1974 den günümüze kadar Avrupa da tüm sağlık sistemlerinde

Detaylı

Diyarbakır ilinde tüberküloz insidansını etkileyen faktörler

Diyarbakır ilinde tüberküloz insidansını etkileyen faktörler Diyarbakır ilinde tüberküloz insidansını etkileyen faktörler Abdullah Çetin TANRIKULU 1, Abdurrahman ABAKAY 2, Özlem ABAKAY 3, Adil ALP 4 1 Kafkas Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Verem Savaşı Dairesi Başkanlığı. Sayı : B.10.0.VSD.0.00.00.06-010/ Konu : Doğrudan Gözetimli Tedavi

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Verem Savaşı Dairesi Başkanlığı. Sayı : B.10.0.VSD.0.00.00.06-010/ Konu : Doğrudan Gözetimli Tedavi T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Verem Savaşı Dairesi Başkanlığı Sayı : B.10.0.VSD.0.00.00.06-010/ Konu : Doğrudan Gözetimli Tedavi.VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2009/51 İlgi: 2006/78 tarih ve 857 sayılı

Detaylı

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI Dr. Evren Özdemir Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Ankara 05.04.2014 Akılcı İlaç Kullanımı İçin Sorumluluk Sahibi Taraflar Hekim Eczacı Hemşire Diğer sağlık personeli

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

Pediatri asistanlarının tüberküloz hakkında bilinç ve bilgi düzeyi

Pediatri asistanlarının tüberküloz hakkında bilinç ve bilgi düzeyi İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hast. Dergisi 2015; 5(1):48-53 doi:10.5222/buchd.2015.048 Klinik Araştırma Pediatri asistanlarının tüberküloz hakkında bilinç ve bilgi düzeyi The evaluation of awareness and level

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi Değerli Hekim Arkadaşımız, Bu anket ülkemizdeki farklı eğitim kurumlarınca uygulanan örnekler temel alınarak UÜTF Tıp

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI OTURUMLARI İÇİN ÖRNEK SUNUM. Dr. Sibel Aşçıoğlu Hayran Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları AD

AKILCI İLAÇ KULLANIMI OTURUMLARI İÇİN ÖRNEK SUNUM. Dr. Sibel Aşçıoğlu Hayran Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları AD AKILCI İLAÇ KULLANIMI OTURUMLARI İÇİN ÖRNEK SUNUM Dr. Sibel Aşçıoğlu Hayran Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları AD AKILCI İLAÇ KULLANIMI Akılcı İlaç Kullanımı tanımı ilk defa 1985

Detaylı

Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi HIV infeksiyonlu hastalarda tüberküloz sıklığı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi 212 HIV infeksiyonlu hasta - 8 Akciğer tüberkülozu - 4

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE TÜBERKÜLOZ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE TÜBERKÜLOZ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE TÜBERKÜLOZ Esra Nurlu Temel Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD. KASIM 2015 Isparta Tüberküloz çok eski çağlardan beri bilinen

Detaylı

Aile Hekimlerinin Göğüs Hastalıklarına Bakışı

Aile Hekimlerinin Göğüs Hastalıklarına Bakışı Ankara Med J, 2014, 14(4): 131-135 DOI:10.17098/amj.10602 Aile Hekimlerinin Göğüs Hastalıklarına Bakışı Perspective of Family Physicians on Chest Diseases Tarkan Özdemir 1, Leyla Yılmaz Aydın 2, Mustafa

Detaylı

Tüberkülozlu Olgularda Sosyokültürel Yapı #

Tüberkülozlu Olgularda Sosyokültürel Yapı # Tüberkülozlu Olgularda Sosyokültürel Yapı # Bülent ÖZBAY*, Mehmet GENCER*, Abdullah GÜLSÜN*, Erkan CEYLAN*, Mahmut ŞENEL** * Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ve Tüberküloz Anabilim

Detaylı

2015 2016 ÖĞRETİM YILI GÖĞÜS HASTALIKLARI STAJI DERS PROGRAMI. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Görevli Öğretim Üyeleri: Prof. Dr.

2015 2016 ÖĞRETİM YILI GÖĞÜS HASTALIKLARI STAJI DERS PROGRAMI. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Görevli Öğretim Üyeleri: Prof. Dr. 2015 2016 ÖĞRETİM YILI GÖĞÜS HASTALIKLARI STAJI DERS PROGRAMI Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Görevli Öğretim Üyeleri: Prof. Dr. Ahmet Akkaya Prof. Dr Münire Çakır Doç.Dr. Ahmet Bircan Doç Dr. Önder Öztürk

Detaylı

Assessment of Tuberculosis Diagnosis and Treatment Approaches and Knowledge Levels of Primary Care Physicians. Abstract

Assessment of Tuberculosis Diagnosis and Treatment Approaches and Knowledge Levels of Primary Care Physicians. Abstract Birinci Basamakta Çalışan Hekimlerin Tüberküloz Tanı ve Tedavisinde Yaklaşımlarının ve Bilgi Düzeyinin Değerlendirilmesi Selma Altındiş 1, Ferhat Gürkan Aslan 2, Rıdvan Karagöz 3, Mustafa Baran İnci 4,

Detaylı

Tüberkülozlu Asker Hastaların Sekiz Yıllık Tedavi Sonuçları

Tüberkülozlu Asker Hastaların Sekiz Yıllık Tedavi Sonuçları ORİJİNAL ARAŞTIRMA Tüberkülozlu Asker Hastaların Sekiz Yıllık Tedavi Sonuçları Hatice KAYA, a Faruk ÇİFTÇİ, b Erkan BOZKANAT, c Oğuzhan OKUTAN, b Zafer KARTALOĞLU, b Tayfun ÇALIŞKAN, b Ogün SEZER, d Tuncer

Detaylı

DÜZCE TIP FAKÜLTESİ DERGİSİ DUZCE MEDICAL JOURNAL

DÜZCE TIP FAKÜLTESİ DERGİSİ DUZCE MEDICAL JOURNAL DÜZCE TIP FAKÜLTESİ DERGİSİ DUZCE MEDICAL JOURNAL ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE 1 Muammer YILMAZ 2 Ayşe YILMAZ DÜZCE TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ TÜBERKÜLOZ BİRİMİNE KAYITLI TÜBERKÜLOZ VAKALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ:2011-2015

Detaylı

2013 2014 ÖĞRETİM YILI GÖĞÜS HASTALIKLARI STAJI DERS PROGRAMI (D GRUBU 2. Eylül. 2013 20. Eylül. 2013)

2013 2014 ÖĞRETİM YILI GÖĞÜS HASTALIKLARI STAJI DERS PROGRAMI (D GRUBU 2. Eylül. 2013 20. Eylül. 2013) 2013 2014 ÖĞRETİM YILI GÖĞÜS HASTALIKLARI STAJI DERS PROGRAMI (D GRUBU 2. Eylül. 2013 20. Eylül. 2013) 2. Eylül. 2013. Pazartesi 8.30 9.20 Staj konusunda bilgilenme Dr. Şule Kaya 9.30 10.20 Göğüs hastalıklarında

Detaylı

ÇOCUKLULARDA TÜBERKÜLOZ

ÇOCUKLULARDA TÜBERKÜLOZ ÇOCUKLULARDA TÜBERKÜLOZ FR-HYE-04-418-04 Tüberküloz (Verem) hastalığı nedir? Tıpta tüberküloz olarak adlandırılan verem hastalığına halk arasında ince hastalık da denmektedir. Tüberküloz, asıl olarak akciğerlerde

Detaylı

Malatya Verem Savaş Dispanserlerinde İzlenen Akciğer Tüberkülozlu Hastaların Değerlendirilmesi #

Malatya Verem Savaş Dispanserlerinde İzlenen Akciğer Tüberkülozlu Hastaların Değerlendirilmesi # Malatya Verem Savaş Dispanserlerinde İzlenen Akciğer Tüberkülozlu Hastaların Değerlendirilmesi # Süleyman Savaş HACIEVLİYAGİL*, Mustafa DURAN**, Levent Cem MUTLU*, Hakan GÜNEN*, Aydın ŞENOĞLU**, Ercüment

Detaylı

Enfeksiyon Bakıs Ac ısı ile Biyolojik Ajan Kullanımı. Rehberler Es lig inde Hasta Yo netimi

Enfeksiyon Bakıs Ac ısı ile Biyolojik Ajan Kullanımı. Rehberler Es lig inde Hasta Yo netimi Enfeksiyon Bakıs Ac ısı ile Biyolojik Ajan Kullanımı Rehberler Es lig inde Hasta Yo netimi Uz.Dr. Servet ÖZTÜRK Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalaıkları ve Klinik Mikrobiyoloji

Detaylı

ENFEKSİYON KONTROL HEMŞİRELİĞİ FAALİYETLERİ

ENFEKSİYON KONTROL HEMŞİRELİĞİ FAALİYETLERİ ENFEKSİYON KONTROL HEMŞİRELİĞİ FAALİYETLERİ 1. Sürveyans faaliyetleri kapsamında Yoğun Bakım Üniteleri nde günlük aktif sürveyans yapılmıştır Hastanemiz Klinik ve YBÜ lerine vizitler yapılmıştır. Hastanemiz

Detaylı

ARAŞTIRMA. Gülhane Tıp Dergisi 2009; 51: Gülhane Askeri Tıp Akademisi 2009

ARAŞTIRMA. Gülhane Tıp Dergisi 2009; 51: Gülhane Askeri Tıp Akademisi 2009 ARAŞTIRMA Gülhane Tıp Dergisi 2009; 51: 80-85 Gülhane Askeri Tıp Akademisi 2009 Hastanemizde 2007 yılında tanı alan tüberkülozlu asker hastaların tedavi sonuçlarının retrospektif olarak son altı yıllık

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr.Şenol Çomoğlu

AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr.Şenol Çomoğlu AKILCI İLAÇ KULLANIMI Dr.Şenol Çomoğlu 2 AKILCI İLAÇ KULLANIMI Akılcı İlaç Kullanımı tanımı ilk defa 1985 yılında Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılmıştır. Kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine

Detaylı

SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİKLERİ ALT YAPISI, ANKETLER

SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİKLERİ ALT YAPISI, ANKETLER SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİKLERİ ALT YAPISI, ANKETLER Doç. Dr. Şule Akçay Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD 8 Nisan 2009 Hastasının sigarayı bırakmasını sağlamak her hekimin görevi

Detaylı

TÜRKİYE'DE RUH SAĞLIĞI HİZMETLERİNİN BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETLERİNE ENTEGRASYONU: BİRİNCİ BASAMAKTA RUH SAĞLIĞI EĞİTİM PROGRAMİ

TÜRKİYE'DE RUH SAĞLIĞI HİZMETLERİNİN BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETLERİNE ENTEGRASYONU: BİRİNCİ BASAMAKTA RUH SAĞLIĞI EĞİTİM PROGRAMİ Kriz Dergisi 12(1): 41-45 TÜRKİYE'DE RUH SAĞLIĞI HİZMETLERİNİN BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETLERİNE ENTEGRASYONU: BİRİNCİ BASAMAKTA RUH SAĞLIĞI EĞİTİM PROGRAMİ Mehmet Uğurlu*, Tahir Soydal* ÖZET Türkiye'

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI

AKILCI İLAÇ KULLANIMI AKILCI İLAÇ KULLANIMI İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD Perinatoloji BD Prenatal-Tanı Tedavi Ünitesi Dr. Tuğba Saraç Sivrikoz Akılcı İlaç Kullanımı Akılcı İlaç Kullanımı tanımı

Detaylı

3. Basamak Bir Hastanede Görev Yapan Sağlık Çalışanlarının Hepatit C Hakkında Bilgi Düzeyi ve Hepatit C Enfeksiyonu Olan Hastalara Karşı Tutumlarının

3. Basamak Bir Hastanede Görev Yapan Sağlık Çalışanlarının Hepatit C Hakkında Bilgi Düzeyi ve Hepatit C Enfeksiyonu Olan Hastalara Karşı Tutumlarının 3. Basamak Bir Hastanede Görev Yapan Sağlık Çalışanlarının Hepatit C Hakkında Bilgi Düzeyi ve Hepatit C Enfeksiyonu Olan Hastalara Karşı Tutumlarının Değerlendirilmesi DR PıNAR KORKMAZ D U MLUPıNAR Ü N

Detaylı

Kocaeli İlindeki Pratisyen Hekimlerin Astma Konusundaki Yaklaşımları

Kocaeli İlindeki Pratisyen Hekimlerin Astma Konusundaki Yaklaşımları Kocaeli İlindeki Pratisyen Hekimlerin Astma Konusundaki Yaklaşımları Haşim BOYACI, Ahmet ILGAZLI, Füsun YILDIZ, Canan ŞENGÜL, Elif ÖZARI Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı,

Detaylı

Diyarbakır ilinin yılları arasındaki tüberküloz kontrol durumu

Diyarbakır ilinin yılları arasındaki tüberküloz kontrol durumu Dicle Tıp Dergisi / 2015; 42 (2): 227-234 Dicle Medical Journal doi: 10.5798/diclemedj.0921.2015.02.0562 ÖZGÜN ARAŞTIRMA / ORIGINAL ARTICLE Diyarbakır ilinin 2005-2010 yılları arasındaki tüberküloz kontrol

Detaylı

Tüberküloz şüphesi olan çocuklarda kesin veya olası tüberküloz ve latent tüberküloz infeksiyonu tanıları

Tüberküloz şüphesi olan çocuklarda kesin veya olası tüberküloz ve latent tüberküloz infeksiyonu tanıları Tüberküloz şüphesi olan çocuklarda kesin veya olası tüberküloz ve latent tüberküloz infeksiyonu tanıları Gönül TANIR 1, Alper AKIN 2, Cumhur AYDEMİR 2, Çiğdem ÜNER 3, İsmail CEYHAN 3 1 Dr. Sami Ulus Çocuk

Detaylı

Askeri Tıp Akademisi Öğrencilerinin Tıp Eğitimine Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri Açısından Yaklaşımı

Askeri Tıp Akademisi Öğrencilerinin Tıp Eğitimine Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri Açısından Yaklaşımı Tıp Eğitimi Dünyası Sayı: 11 Nisan 2003 2 Askeri Tıp Akademisi Öğrencilerinin Tıp Eğitimine Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri Açısından Yaklaşımı Serpil Aydın*, Mehmet Eşber Özkömür** ÖZET Son yıllarda

Detaylı

Akciğer ve Akciğer Dışı Organ Tüberkülozunun Klinik ve Epidemiyolojik Özelliklerinin Karşılaştırılması

Akciğer ve Akciğer Dışı Organ Tüberkülozunun Klinik ve Epidemiyolojik Özelliklerinin Karşılaştırılması Akciğer ve Akciğer Dışı Organ Tüberkülozunun Klinik ve Epidemiyolojik Özelliklerinin Karşılaştırılması Rezan DEMİRALAY* * Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ve Tüberküloz Anabilim

Detaylı

Akciğer Tüberkülozlu Servis Şoförü ile Temas Sonrası Bir İlköğretim Okulunda Yapılan Tarama Sonuçları

Akciğer Tüberkülozlu Servis Şoförü ile Temas Sonrası Bir İlköğretim Okulunda Yapılan Tarama Sonuçları ORIGINAL RESEARCH / ORİJİNAL ARAŞTIRMA Akciğer Tüberkülozlu Servis Şoförü ile Temas Sonrası Bir İlköğretim Okulunda Yapılan Tarama Sonuçları Scan Results in a Primary School After Contact with a Pulmonary

Detaylı

Yatan Hasta Memnuniyeti. Patient Satisfaction in Clinic Deparments

Yatan Hasta Memnuniyeti. Patient Satisfaction in Clinic Deparments Gülşen AYTAR 1, Nuray YEŞİLDAL 2 1 A.İ.B.Ü. Düzce Tıp Fakültesi Sosyal Hizmet Uzmanı 2 A.İ.B.Ü. Düzce Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Düzce ÖZET Düzce Tıp Fakültesinde yatan 61 hastada memnuniyet

Detaylı

YETİŞKİNLERDE TÜBERKÜLOZ TEDAVİSİ

YETİŞKİNLERDE TÜBERKÜLOZ TEDAVİSİ 21. Yüzyılda Tüberküloz Sempozyumu ve II. Tüberküloz Laboratuvar Tanı Yöntemleri Kursu, Samsun YETİŞKİNLERDE TÜBERKÜLOZ TEDAVİSİ Y. Doç. Dr. Serhat Fındık Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Göğüs

Detaylı