ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ"

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ İpek ÜÇKARDEŞ RİSK ANALİZİ VE HAVACILIK SEKTÖRÜNDE KAZA RİSKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ADANA, 2012

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ RİSK ANALİZİ VE HAVACILIK SEKTÖRÜNDE KAZA RİSKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ İpek ÜÇKARDEŞ YÜKSEK LİSANS TEZİ İSTATİSTİK ANABİLİM DALI Bu Tez../../2012 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oy birliği/oyçokluğu ile Kabul Edilmiştir.. Yrd. Doç. Dr. Deniz ÜNAL DANIŞMAN. Prof. Dr. Fikri AKDENİZ ÜYE. Yrd. Doç. Dr. Gülsen KIRAL ÜYE Bu Tez Enstitümüz İstatistik Anabilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. İlhami YEĞİNGİL Enstitü Müdürü Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ RİSK ANALİZİ VE HAVACILIK SEKTÖRÜNDE KAZA RİSKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ İpek ÜÇKARDEŞ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İSTATİSTİK ANABİLİM DALI Danışman :Yrd. Doç. Dr. Deniz ÜNAL Yıl: 2012, Sayfa:124 Jüri :Yrd. Doç. Dr. Deniz ÜNAL :Prof. Dr. Fikri AKDENİZ :Yrd. Doç. Dr. Gülsen KIRAL Günlük yaşamda yapılan her aktivite risk içerir ve bu durumun bir sonucu olarak insanlar sürekli riske maruz kalırlar. Riskleri ve olumsuz sonuçlarını indirgemek için kullanılan risk analizine teknolojinin gelişimi ile daha çok ihtiyaç duyulur. Risk analizi olayların ya da kazaların nedenini bulma yönünde çalışmalar yapan bir analiz türüdür ve bunu yapabilmek için; öncelikle tehditleri tanımlar daha sonra risk ile ilişkili tahminlerde bulunur ve riski yönetebilmeye dair çözümler üretir. Diğer sektörlerde olduğu gibi havacılık sektörü de sayısız risklerle karşı karşıyadır. Havacılık sektöründeki büyüme ve gelişmeler nedeniyle bu sektörde güvenliğin arttırılmasına duyulan ihtiyaç giderek önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, risk analizi, risk yönetimi adımları ve operasyonel risk analizi konusu incelenmiş olup; risk analizine ilişkin daha önceki çalışmalara yer verilmiş ve istatistiksel analizler yapılmıştır. İstatistiksel analiz bölümünde; hava faktörünün uçak kazaları üzerindeki etkilerini belirleyebilmek için son on yılın uçak kazalarına ait veriden yararlanılmış olup, bu analizden yola çıkarak kazaya sebebiyet veren hava faktörü incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Risk, Risk analizi, Risk yönetimi, Havacılık Sektörü, Havacılık sektöründe risk I

4 ABSTRACT MSc THESIS RISK ANALYSIS AND RISK ASSESMENT FOR AVIATION SECTOR İpek ÜÇKARDEŞ DEPARTMENT OF STATISTICS INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF ÇUKUROVA Supervisor :Yrd. Doç. Dr. Deniz ÜNAL Year : 2012, Pages:124 Jury :Yrd. Doç. Dr. Deniz ÜNAL :Prof. Dr. Fikri AKDENİZ :Yrd. Doç. Dr. Gülsen KIRAL Every activity in our daily life involves a risk. During the day, most people may experience various risks. In order to minimize risks and their negative consequences, risk analysis is needed. Risk analysis indicates some alternatives to reduce the unfavorable outcomes. Nowadays the technology is developing day by day so that we need risk analysis more than ever. Risk analysis helps people to figure out the accidents or incidents reasons and to do that; firstly indentifies threats after estimates risks than find some ways to manage it. As in other industries, aviation industry faces a lot of risk. The increasing growth and the development of the aviation sector, needs further more security. In this research, risk analysis, risk management steps and operational risk analysis are defined. Some of the articles; related to risk analysis are also examined. In statistical analysis phase, last ten years of airplane accident data has been used and with respect to given data which type of the weather factor causes accidents has been observed. Key words: Risk, Risk analysis, Risk management, Aviation industry, Aviation risk II

5 TEŞEKKÜR Bu tezin hazırlanmasında bana vermiş olduğu her türlü destek ve katkı için danışmanım Sayın Yrd. Doç. Dr. Deniz ÜNAL a teşekkür ederim. Tez çalışmam boyunca sorularımı cevaplayıp, yardımlarını hiç eksik etmeyen Dr. Nazif ÇALIŞ a, karşılaştığım sorunlara her zaman çözüm üreten arkadaşım Arş. Gör. Yusuf KUVVETLİ ye teşekkür ederim. Ayrıca, tezimi hazırlarken her zaman yanımda olan ve beni anlayışla karşılayan aileme, tez konumla yakından alakalı, pilot olan ağabeyim Barış ÜÇKARDEŞ e teşekkür ederim. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZET...I ABSTRACT... II TEŞEKKÜR... III İÇİNDEKİLER...IV KISALTMALAR... VI ÇİZELGELER DİZİNİ... VIII ŞEKİLLER DİZİNİ.....X 1.GİRİŞ YÖNTEM VE TEKNİKLER RİSK RİSK ANALİZİNE İLİŞKİN GELİŞMELER Havacılık ve Risk Operasyonel Risk Yöntemi (ORM) Duyarlılık ve Risk analizi Operasyonel Risk Analizinde Analitik İstatistik Simülasyon Kullanımı Havacılık Sektöründe Yapılan Bakım ve Onarımlarda İnsan Performansının Risk Analizi İSTATİSTİKSEL ANALİZLER VE YORUMLAR Uçak Kazalarında Başlıca Nedenler SONUÇLAR VE ÖNERİLER KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ EKLER EK I EK II IV

7 V

8 KISALTMALAR ALARP ASRM ASSA BBN CANSO EASA EIRR ENPV EOCC ETA FAA FIRR FMEA FOCC FTA HAZOP ICAO IRR LDA LOSA NAS NATS NATS NPV NTSB ORM SI SV SWİFT : Düşük ya da makul uygulanabilir düzey : Havacılık Sistemi Risk Modeli : Analitik- İstatistik Simülasyon Yaklaşımı : Bayes Arabirim Ağı : Sivil Hava Seyrisefer Hizmetleri Örgütü : Avrupa Havacılık Güvenliği Ajansı : Ekonomik iç verim oranı : Duyarlılığın temel durumu : Ekonomik fırsat maliyeti : Olay ağacı Analizi : Birleşmiş Havacılık Yönetimi : Finansal iç verim oranı : Hata türü etkileri Analizi : Finansal fırsat maliyeti : Hata Ağacı Analizi : Tehlike ve Çalışabilirlik Analizi : Uluslararası Sivil Havacılık Organizasyonu : İç verim oranına dönüş : Doğrusal Diskriminant Analizi : Hat Operasyonu Güvenlik Denetimi : Ulusal Hava Sahası Sistemi : Uluslararası Hava Trafiği Hizmetleri Kurumu : Uluslararası Hava Trafiği Hizmetleri Kurumu : Net şimdiki değer : Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu : Operasyonel Risk Yönetimi : Duyarlılık göstergesi : Anahtarlama değeri : Hız VI

9 UFW WSP : Şüpheli alacaklar : Su temini projesi VII

10 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 3.1. Analiz yöntemleri ve tanımları Çizelge 4.1. Hava trafiği yönetimi ortamında göz önünde bulundurulması gereken ler Çizelge 4.2 Su teminine ait projelerdeki değişkenlerin duyarlılık analizinde dikkate alınması Çizelge 4.3 Su tedarik Projesinin Temel Durumları Çizelge 4.4 Duyarlılık analizi ile ilgili sayısal bir örnek Çizelge 5.1. Yıllara göre toplam kaza sayıları ve kazalardaki toplam ölüm sayıları Çizelge 5.2. Yoğun sis, durum işleme özeti Çizelge 5.3. Yoğun sisin var/yok olduğu hava durumuna göre kazaların ölümcül/ölümcül değil olduğuna ait çapraz analiz tablosu Çizelge 5.4. Yoğun sis, risk tahmini Çizelge 5.5. Buzlanma, durum işleme özeti Çizelge 5.6. Buzlanmanın var/yok olduğu hava durumuna göre kazaların ölümcül/ölümcül değil olduğuna ait çapraz analiz tablosu Çizelge 5.7. Buzlanma, risk tahmini Çizelge 5.8. Yağış ve fırtına, durum işleme özeti Çizelge 5.9. Yağış ve fırtınanın var/yok olduğu hava durumuna göre kazaların ölümcül/ölümcül değil olduğuna ait çapraz analiz tablosu Çizelge Yağış ve fırtına, risk tahmini Çizelge Ani hava değişimi, durum işleme özeti tablosu Çizelge Ani hava değişiminin var/yok olduğu hava durumuna göre kazaların ölümcül/ölümcül değil olduğu çapraz analiz tablosu Çizelge Ani hava değişimi, risk tahmini Çizelge Backward-Wald yöntemine ait geriye dönük analiz tablosu Çizelge 5.15.Yoğun sis ve kaza sonucu ile ilişkili durum işleme özeti tablosu Çizelge Kaza sonucuna göre değer atanması Çizelge Analize ait iterasyon geçmişi VIII

11 Çizelge Yoğun sis ile kaza sonucu arasındaki ilişkinin model özeti Çizelge Sınıflandırma tablosu Çizelge Modeldeki değişkenlere ait tablo Çizelge Buzlanma ile kaza sonucu arasındaki ilişkinin model özeti Çizelge Yağış&Fırtına ile kaza sonucu arasındaki ilişkinin model özeti Çizelge Ani hava değişimi ile kaza sonucu arasındaki ilişkinin model özeti 108 IX

12 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 2.1. Örnek bayes ağı... 7 Şekil 3.1. Olasılıklara karşı beklenen değerler Şekil 3.2. Olaya ait papyon şeması Şekil 3.3. Risk analizi sürecinin temel adımlarını Şekil 3.4. Karar verme süreci Şekil 3.5 Tehlike tanımlama Şekil 3.6. Hata ağaçlarının kullanımı Şekil 3.7. Neden analizi Şekil 4.1. Olaya aitr risk matrisi Şekil 4.2. Olaya ait risk matrisinde puanlamalar Şekil 4.3. Risk yönetimi hedefleri Şekil 4.4. ORM süreci adımları Şekil 4.5. Risk türleri Şekil 4.6. Tehlike eylemlerini tanımlama Şekil 4.7. Kontrol eylemleri analizi Şekil 4.8. Risk kontrolleri uygulaması Şekil 4.9. Risk kontrollerinde kullanıcı katılımı düzeyleri Şekil Denetlemek ve gözden geçirmek Şekil Kaza oluşum modellerinin sebepleri Şekil 5.1. Yıllara göre kaza sayıları Şekil 5.2. Kaza nedenlerine göre yüzdelik dilimler Şekil 5.3. Hava faktöründen kaynaklanan kazalarda ölüm sayıları Şekil 5.4. Yıllara göre hava faktöründen kaynaklanan kaza sayıları Şekil 5.5. Yıllara göre kaza sayıları ile hava faktöründen kaynaklanan kaza sayılarına ait alan grafiği Şekil 5.6. Hava faktörünün etkin olduğu ve olmadığı kazalardaki ölüm sayıları Şekil 5.7. Yoğun sisin var olduğu kazalarda ölümlere ait sütun grafiği Şekil 5.8. Buzlanmanın var olduğu kazalarda ölümlere ait sütun grafiği Şekil 5.9. Yağış ve fırtınanın var olduğu kazalarda ölümlere ait sütun grafiği X

13 Şekil Ani hava değişiminin var olduğu kazalarda ölümlere ait sütun grafiği Şekil Kaza oluş zamanları arasındaki farka ait frekans tablosu Şekil Yoğun sisin var olduğu durumlarda kaza oluş zamanları arası farka ait frekans tablosu XI

14 1. GİRİŞ İpek ÜÇKARDEŞ 1. GİRİŞ Günümüzde havacılık sektörü diğer ulaşım sektörlerine göre daha yoğun bir ilgi görmektedir. Teknolojinin de gelişmesiyle birlikte bu ilgi havacılık sektöründeki büyümelerle doğru orantılı olarak artmıştır. Havacılık sektöründeki hızlı büyümeler, uçak alımı ve havalimanı geliştirme projelerine yapılan dev yatırımlarla sağlanmaktadır. Ulaşımda en hızlı yol olarak kabul gören havayolu, birçok insanın tercih ettiği seyahat tiplerinden biri olarak ulaşım ve taşımacılık hizmetinde bulunmaktadır. Bu çalışmada risk analizi kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı havacılık sektöründeki riski incelemek ve özelliklede son yıllarda meydana gelen kazalarda etkili faktörlerden biri olan hava faktörünün etkisini incelemektir. Havacılık sektörünün giderek büyümesi ve gelişmesi güvenlik konusunda denetimlerin arttırılmasını gerektirmiştir. Büyümeler ve gelişmeler güvenlik alanında belirsizlikleri, belirsizlikler de beraberinde riskleri getirmektedir. Risk; sonucu önceden belli olmayan ve gerçekleştirilmeye çalışılan bir plan doğrultusunda kazanma veya kaybetme durumudur. Risk bu dünyadaki herhangi bir aktivite ile ilişkilendirilebilir. Fransızca kökenli bir kelime olan risk; zamana, kayıplara ve tehlikelere yol açabilecek bir olayın meydana gelme olasılığıdır. Bu türde olayların gerçekleşmemesi için tedbirler alınır. Bu tedbirler alındığı halde herhangi bir olayın gerçekleşmesi durumunda oluşan sonuçların değerlendirilmesi sürecine de risk analizi denir. Risk analizi yapılırken öncelikle bir risk resmi oluşturmak gerekir. Bu süreçte riske ilişkin birbirinden farklı alternatifler ve sonuçlar karşılaştırılmalıdır. Risk açısından önemli olan koşullar, faktörler, faaliyetler ve sistem bileşenleri tanımlanmalı ve risk için alınması gereken önlemler belirlenmelidir. Bir risk analizi yapmanın temel nedeni doğru karar vermeyi sağlamaktır. Bu analiz aynı zamanda güvenlik ve maliyet gibi farklı kaygılar arasında bir denge kurmaya yönelik önemli bir temel oluşturmaktadır. Havacılık sektörünün büyümesi ve gelişmesiyle, teknik karmaşıklıkların da fazlalaşması riski arttırmaktadır. Havacılık sektöründeki benzersiz büyüme ve teknik 1

15 1. GİRİŞ İpek ÜÇKARDEŞ karmaşıklığın artmasıyla, olası tehditlerin belirlenip bu tehditler karşısında tedbirler alınmasını sağlamak risk analizi ile mümkündür. Hiçbir sistemde riskleri tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir fakat gerekli çalışmalar ile riskler kontrol altına alınabilir. Bu alanda birçok çalışmalar yapılmıştır. Yılmaz (2005), havacılıkta risk yönetimi ve sivil hava taşımacılığında risk sahalarını incelenmiştir. Küçük, Yılmaz (2003), havacılıkta emniyet açısından risk yönetimi ve havacılık örgütlerinden uygulama örnekleri vermiştir. Luxhoj (2002), havacılık sistemlerindeki bakım ve onarımlarda insan faktörünün rolünü ele almıştır. Aven (2008), risk analizinde beklenen değerlerin ve olasılıkların dışında gerçekleşen belirsizlikleri değerlendirmiştir. Blom ve arkadaşları (1998) ileri düzeydeki kazalar için risk değerlendirmeleri yapmıştır. Clemen ve Reilly (1999) karar ve risk analizleri için korelasyonlar ve bağıntılarını ele almıştır. Hammitt ve Shlyakhter (1994), beklenmedik durumlara ait bilgi ve olasılıklara ilişkin beklenen değerleri incelemişlerdir. Hawkins (1987), uçuşlarda insan faktörünün etkileri üzerine incelemeler yapmıştır. Hora (1992), uzman görüşlerine dayanarak risk yönetiminden örnekler vermiştir. Hilson (2003), projeler için etkin fırsat yönetimine ilişkin işletmelerde, riski avantaja çevirme konusunda çalışma yapmıştır. Morgan ve Henrion (1990), tedbir ve nicel risk analizinde belirsizlik ile ilgili bir kılavuz vermiştir. Otway ve Winterfeldt (1992), risk analizinde içerik/durum ve gizli tehlikelerden bahsetmiştir aynı zamanda risk analizi ve yönetim sürecinde uzman yargılarına değinmiştir. Shlyakhter (1994), belirsizlik analizi hakkında geniş bir çerçeve sunmuştur ve beklenmeyen hatalar için hesaplamalar yapmıştır. FAA (2000), sistem güvenliği el kitabında operasyonel risk yönetimine değinmiştir. Bu çalışmanın ikinci bölümünde risk analizi uygulanmasında kullanılan yöntem ve teknikler tanıtılarak, temel özellikleri verilmiştir. Üçüncü bölümde havacılık sektöründe risk incelenmiş ve bu konuda yapılan çalışmalara yer verilmiştir. Bu çalışmalarda havacılık ve risk konusu ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise kazalara ait veriler arasından hava faktörü nedeniyle meydana gelmiş kazalar seçilerek bir veri kümesi oluşturulmuş, veriler incelenerek istatistiksel analiz yapılmış ve lojistik regresyon analizi de kullanılarak sonuçlar verilmiştir. 2

16 2. YÖNTEM VE TEKNİKLER İpek ÜÇKARDEŞ 2. YÖNTEM VE TEKNİKLER Kaba Risk Analizi Diğer analizlere göre daha iddiasız bir analiz tipidir. Öncelikle kaba bir risk şablonu oluşturulur. Bu analiz bir papyon grafiğinin belli bölümlerini ya da bütününü (ana olay, sebep sonuç analizi) içerir. Bu analizi yapacak olan ekip en az üç en fazla on kişiden oluşabilir. Genellikle analiz konusunu alt elemanlara ayırıp daha sonra her bir alt eleman için risk analizi yapma esasına dayanır. Tehlikeleri ve tehditleri her bir alt durum için tanımlarken kontrol listeleri oluşturulabilir. Bu tür bir risk analizi için oluşturulabilecek şablon genellikle hep aynı türdedir. (Bu bölüm oluşturulurken Aven (2008) kitabından yararlanılmıştır.) Kaba risk analizi genellikle diğer metotlar ile birlikte kullanılır. Bu analiz genellikle en önemli risk faktörlerini belirler ve daha sonra analizi yapan kişi daha detaylı bir analiz yöntemi kullanarak nedenin ve/ veya sonucun ana şablonunu ortaya koyar. İş Güvenliği Analizi İş güvenliği analizi yürütülecek bir iş ile ilgili tehlikeleri tanımlayan basit bir nitel risk analiz metodudur. İş güvenliği analizi genellikle kontrol listesi tabanlıdır. Kişilerin işi planlama ve yürütme kısmına atanmasını sağlar. İş güvenliği analizi yapılırken sağlanması gerekenler şartlar vardır. İş atanması standart bir operasyondur, normal uygulama ve prosedürlere uygun olarak yapılır. Standart dışı bir durum söz konusu olduğunda özel önlemlere ve çalışmalara gerek duyulur. Bu durum karşısında daha detaylı çalışmalar yapılıncaya kadar iş ataması ertelenebilir. Farklı işler arasında olası çakışmalar yaşanabilir örneğin; boyama ve kaynak işleri yakın ya da aynı zamanlara denk gelebilir. İş atanmasını yöneten kişiler bu gibi durumlarda ne yapmaları gerektiğini düşünerek, her iş atanmasını risk ile ilişkili bir perspektif içinde dikkate almalıdır. Yalnızca iş atanması ve planlanmasını düşünmeye yönelik çalışmalar birer risk azaltıcı tedbir olabilir. İşin farklı adımlarında karşılaşılan olası hataların neler 3

17 2. YÖNTEM VE TEKNİKLER İpek ÜÇKARDEŞ olduğu değerlendirilecektir. Bu süreçte işi yürüten çalışanlar, iş atanmasının riskli yönlerinin farkına varıp risk azaltıcı tedbirleri uygulayacaktır. Hata türü etkileri Analizi (FMEA) FMEA bütün sistemlerdeki olası sorunları ortaya çıkarmak ve olası kötü sonuçları öngörmek için kullanılan basit bir analiz türüdür. Bu metot tümevarımsal bir metot olmakla birlikle sistemin her bir bölümü için "bu bölümde sorun çıkarsa ne olur" sorusunu yanıtlar. Bu yönetim sistemin bölümlerinde olabilecek kayda değer olası sorun içeren durumları ve bu sorunla karşılaşıldığında sistem bütününün ne derece etkileneceğini belirler. Bu yöntem tek seferde tek bir bölüm/ bileşen ile ilgilenir ve diğer bölümler bir fonksiyon ile tahmin edilir. Bu nedenle bu bölümlerin kombinasyonundan kaynaklanabilecek olası sorunların belirlenmesinde bu analiz yöntemi çok kullanışlı değildir. Sistemin çalışmasını sağlamak için genelde belirli FMEA formları kullanılır. FMEA nın birtakım zayıf yönleri de bulunmaktadır. Teknik aksaklıklara aşırı zaman harcayıp insan hatalarını göz ardı etmektedir. Birçok bileşenin aynı işi görebildiği yani birinde oluşan aksaklığın bir başka bileşen tarafından telafi edilebildiği sistemlerde uygun değildir. Aynı zamanda bu gibi sistemlerde her bir bileşenin sırayla incelenmesi yerine bileşenlerin kombinasyonun incelenmesi daha mantıklıdır ki bu FMEA nın yaptığı bir şey değildir. Bu metodun kullanılmasının en kötü yanlarından biri ise her bir bileşenin gereksiz yere incelenmesidir. Tehlike ve Çalışabilirlik Analizi (HAZOP) HAZOP niteliksel bir risk analizi türüdür. İşleyen düzene ait tehdit ve zayıflıkları bulur ve genelde planlama aşamasında kullanılır. Aslında HAZOP kimyasal işlemler yapan firmalar için geliştirilmiş olsa da başka alanlarda da sıkça kullanılır. Belirli kılavuz kelimeler kullanılarak yapılan sistemli bir beyin fırtınası çalışmasıdır. HAZOP ta belgeler kullanılır ve nedenler, sonuçlar, kararlar, öneriler yazılır. Bu analiz bir lider eşliğinde deneyimli personelden oluşan bir ekiple yapılır. 4

18 2. YÖNTEM VE TEKNİKLER İpek ÜÇKARDEŞ SWIFT SWIFT yapısal "ya-ise" tekniğidir. Normalden sapmaları "Ya şöyle ise ne olacak?" sorusunu yanıtlayarak açıklar. Metot olarak, gözden geçirilecek elemanların kontrol listelerini önceden hazırlaması bakımından HAZOP a benzer fakat SWIFT daha esnektir. HAZOP a göre SWIFT te kontrol listeleri gözden geçirilir ve "ya-ise" sorusu her adımda sorulur. Böylece tehdit durumları, kazalar v.s önceden tanımlanır. Hata Ağacı Analizi (FTA) 1962 yılında telefon laboratuarı tarafından geliştirilmiş ve sonrasında boeing firması bu tekniği niteliksel ve niceliksel analiz olarak geliştirmiştir yılından sonra giderek yayılmış olan ve son yıllarda en çok kullanılan risk analiz tekniğidir. Hata ağaç analizi bir mantık diyagramıdır ve sistem hataları arasındaki ilişkiyi göstermeyi hedefler. İstenmeyen bir durumu "başlangıç olayı" olarak ve bu başlangıç olayının farklı bileşenlerini de "temel olaylar" olarak isimlendirir. Örneğin; bir firmada "üretimin durması" başlangıç olayı iken, orada bir aletin bozulması "temel olay" olarak adlandırılır. Nitel Analiz Bir hata ağacı istenmeyen bir olay sonucunda oluşan başarısızlık kombinasyonları hakkında önemli bilgiler verir. Böyle bir başarısızlık kombinasyonuna kesim kümesi denir; hata ağacındaki bir kesim kümesi aynı zamanda temel olayların da bir kümesidir. Basit hata ağaçları için minimal kesim kümeleri, doğrudan hata ağacı ya da blok diyagramı tarafından tespit edilebilir. Çoğu durumda güvenilirlik blok diyagramı kullanmak en uygun yoldur. Daha karmaşık hata ağaçları için minimal kesim setleri için algoritmalara ihtiyaç duyulur. Nicel Analiz Hata ağacı için temel olayların olasılıkları belirlenirse nicel analiz yapılabilir. Genellikle hesaplanmak istenenler; ana olayın meydana gelme olasılığı ile hata ağacının temel olay bileşenlerinin önemidir. 5

19 2. YÖNTEM VE TEKNİKLER İpek ÜÇKARDEŞ Ana olayın gerçekleşme olasılığını hesaplamak için her bir minimal kesim kümesi için başarısızlık olasılığı ve daha sonra tüm minimal kesim kümelerinin toplamı alınır. Olay Ağacı Analizi (ETA) Başlangıç olayının papyon grafiğinde verilen sonuçları üzerinde çalışan bir analiz türüdür. Hem niteliksel hem de niceliksel olarak kullanılan bir metottur. Önceki aşamada olay ağaç analizi ile olası senaryoların bir taslağı çıkarılabilir. Son aşamalarda ise çeşitli olaylar ve sonuçları için olasılıklar verilebilir. Bariyer ve Blok Diyagramları Olay ağaçları için çeşitli alternatif kalıplar bulunmaktadır. Örneğin olay akış diyagramı ve bariyer blok diyagramı vardır. Bu diyagramlar daha önce havacılık ve uzay endüstrisinde çok kullanılırdı. Bariyer fonksiyonları; başlangıç olayının meydana gelmesini engellemek ya da istenmeyen bir olayın hasarlarını ya da sonrasında gelişebilecek olayları en aza indirgemeye çalışmak için kullanılan fonksiyonlardır. Bariyer sistemleri, gerçek bariyer fonksiyonunun yürütülmesini sağlayan çözümlerdir. Bariyer ve blok diyagramlarının en iyi yönlerinden biri de bariyer fonksiyonları ile bariyer sistemlerinin arasındaki farkı açıkça göstermesidir. Bayes Ağı Bayes ağları düğümler ve oklardan oluşur. Oklar nedensel bağımlılıkları gösterir. Her bir düğüm farklı alanlardan olabilir, alan sayısı risk analisti tarafından belirlenir. Bir bayes ağı, olay ağaçları ve hata ağaçları gibi iki alanla sınırlı değildir. Nitel analizde nedensel bağımlılıkları göz önünde bulunduran alanlar için koşullu olasılıkları belirlemek gerekir. Bu doğrudan bir görüş ya da özel prosedürler kullanılarak yapılabilir. Basit bir Bayes Ağı aşağıdaki şekilde verilmektedir. Bu örnek bir Bayes Ağının ne olduğunu ve nasıl kullanıldığını açıklamak için verilmiştir. 6

20 2. YÖNTEM VE TEKNİKLER İpek ÜÇKARDEŞ Şekil 2.1. Örnek bayes ağı Monte Carlo Simülasyonu Monte Carlo Simülasyonu analitik hesaplama yöntemlerinin bir alternatif şeklidir. Bu teknik, sistem tarafından araştırılması gereken bir bilgisayar modeli oluşturmak içindir, örneğin bu teknik blok diyagramını temsil ederse daha sonra belirli bir süre için sistem çalışmasını simüle edebilir. Bilgisayar kullanarak sistem performansında gerçekleşmeler üretilebilir. Farklı alanlarda geçici olarak örnekleme yoluyla uygun olasılık dağılımları belirlenir. Monte Carlo simülasyon modeli ile zaman kavramı analitik yöntemden daha kolay ele alınır. Monte Carlo modeli gerçek dünyayı oldukça iyi temsil eden bir yöntem olabilir. Monte Carlo simülasyonu ayrıntılı genel giriş verileri gerektirir. Örneğin ömür süresi ve onarım süresi dağılımları belirtilmelidir. Birçok analitik yöntemde de kullanılan ortalama değerler her zaman yeterli olmayabilir. Diğer yandan Monte Carlo simülasyon modelinden elde edilen bir çıktı çok kapsamlı ve bilgilendiricidir. Analitik yönteme istinaden Monte Carlo simülasyonunun esas dezavantajı ise yöntemin yürütülmesi ve gelişimi ile alakalı zaman ve masraftır. Simülasyon kullanılarak doğru sonuçlar elde etmek için özellikle de sistemin işlevi sırasında çok sayıda çalışmalara gerek duyulur. Eğer bu model sistem yapılandırmalarındaki değişikliklerin etkilerini incelemek için kullanılacak ise, zaman ve masraf yönü çok önemlidir aksi takdirde duyarlılık analizleri yapılmalıdır. 7

21 2. YÖNTEM VE TEKNİKLER İpek ÜÇKARDEŞ 8

22 3. RİSK İpek ÜÇKARDEŞ 3.1. Risk Nedir İyi bir gelecek için imkânlar, en doğru şekilde değerlendirilmelidir. Farklı alternatifler göz önünde bulundurarak, geleceğe yön verilir. Uygulamaya çalışılan bir plan, ya da ulaşılması istenen bir hedefin, sonucu belli olmadığından kazanma ve kaybetme olasılığını da beraberinde getirir. Herhangi bir sözlüğe bakıldığı zaman, riskin talihsizlik eseri tehlikeye maruz kalma durumu olarak tanımlandığı görülmektedir. Ayrıca her istenmeyen durum olarak tanımlanabilir. Bu nedenle kişinin riske girmesi; isteyerek ya da istemeyerek; hasar veya zarara yol açabilecek bir faaliyete veya bir olaya katılması anlamına gelir. İstenmeyen riskler; kişinin önceden izni ve bilgisi olmadan gerçekleşen istemsiz bir olay ve o olayın olumsuz etkileridir. Örneğin; yangın, sel, kasırga vb. doğal afetlere ve çevre kirletici maddelere maruz kalınması durumları istenmeyen risklerdir. İstenilen riskler ise; bir araba ve motosiklet kullanımı, sigara içme, paraşütle atlama, formula yarışına katılma, dağa tırmanma v.b faaliyetleri kişinin üstlenmeye karar vermesi ile ilgili tehlikelerdir. Risk analizinin anlamı ise risk i tanımlamaktır. Yukarıda bahsedilen istenmeyen durumları hesaplamada kullanılan tekniklerin tümüdür. Bu bölümde Aven, (2008) kitabından yararlanılmıştır. Risk gelecekte olabilecek bir A olayı ve bu olayın sonuçları C ile ilgilidir. Bugünden bir olayın olup olamayacağı ya da olursa sonuçlarının ne olacağı ile ilgili bilgiye sahip olamayız. Başka bir deyişle A ve C ile ilgili bir belirsizlik U vardır. Olası bir A olayının olması ve belirli bir sonucun ortaya çıkması (K) a dayalı bir P olasılığı ile açıklanabilir. Günlük hayatta birçok risk ile karşı karşıya kalınabilir. Bu duruma dair bir örnekte şu şekilde verilebilir. Örneğin; bir hastanın durumunu ele alırsak; A: Uçakta 1 yıl içinde mekanik bir arıza meydana gelmesi olayı C: Arızanın giderilmesi, uçağın bu arızaya rağmen uçuşa elverişli olması ve devam etmesi ya da uçağın bakım için uzun veya kısa süreli uçuştan kesilmesi. Genellikle C arıza giderilene kadar geçen süre olarak tanımlanır. 9

23 3. RİSK İpek ÜÇKARDEŞ U: (Belirsizlik): Bugünden itibaren, uçakta bu arızanın meydana gelip gelmeyeceğini ve arıza oluşursa sonuçlarının ne olacağını bilemeyiz P: Bu arıza ilgili önceki bilgilerimize (K) dayanarak; uçakta bu arızanın meydana gelme olasılığını (örneğin %10 ) olarak ve uçağın bakım için uçuştan uzun ya da kısa süreli kesilmesini (örneğin % 5 ) olarak belirlersek, bu durumda; P(A K)= 0,10 (K verilmişken A nın olma olasılığı, yani önceki bilgiler verilmişken uçağın bu arızaya yakalanma olasılığı). P(Uçuştan kesilme A,K)= 0,05 (A ve K verilmişken uçağın bakım için uzun ya da kısa süreli uçuştan kesilme olasılığı) olarak verilebilir. Bu örneğe dayanarak riske daha genel bir tanım verebiliriz. Risk A olayları ile bu olaylara ait C sonuçları ile U belirsizliklerinin kombinasyonudur. Bunu A yerine sadece C yi kullanarak (C,U) olarak ifade ederiz. Başka bir deyişle; Risk, bir olayla olayın sonuçlarının şiddeti ile ilgili belirsizliklerin tümüdür. Burada olayın sonuçlarının şiddeti; para ile ya da yaşanan felaketlerin sayısı ile ilgili kazanç ya da kayıplardır. Yani risk aynı zamanda bir olayın sonuçları hakkındaki belirsizliklerdir. Burada belirsizlik C-sonuçları ile ilgilidir ve sonucun şiddetinden kasıt sadece sonuçları tanımlamak ve niteliğini belirtmektir. Belirsizliğin düşük olması riskin düşük olması anlamına gelmez ya da belirsizliğin fazla olması riskin fazla olduğunu göstermez. Örneğin sadece 0 ve 1 olmak üzere 2 sonucun olduğu bir durumu ele alınsın. 0 demek 0 tane arıza, 1 demek 1 tane arıza anlamına gelsin. Burada 2 tane karar alternatifi olsun. 1. Karar alternatifimizin olasılıkları (0,5; 0,5) ve 2. Karar alternatifimizin olasılıkları (0,0001; 0,999) olsun. Dikkat edilirse 2.de olasılıklar daha net yani bir şeyler söyleyebilmek daha kolaydır, bir başka deyişle belirsizlik yok denecek kadar azdır, fakat arıza riski fazladır hatta neredeyse kesindir. 1. alternatifte her iki sonucun olma olasılığı eşittir yani ne olacağı konusunda belirsizlik çoktur fakat arıza riski 2. duruma göre daha azdır. Her zaman A olayı tanımlanamayabilir bazen A olayı C nin bir parçası olarak ele alınır. Belirsizlik, A ve C nin birleşimiyle olasılıklar cinsinden açıklanabilir. Bu 10

24 3. RİSK İpek ÜÇKARDEŞ durumda K verilmişken A olayı ve bu olayın belli bazı sonuçları gerçekleşecektir denir. Bu bileşenlerle risk tanımlanmak istenirse (C,U,P,K) kullanılabilir. Aslında genel olarak risk (C,C*,U,P,K) bileşenleri ile tanımlanır. Burada C: Olayın sonuçları C * : C nin tahmini U: Belirsizlik K: Eskiye dayalı bilgiler P: K bilgileri verilmişken belirli bir olay ve sonuçlarının olma olasılığıdır Kırılganlık: Mekanik arıza örneğinden yola çıkarak; Uçakta mekanik arıza meydana geldiğinde sonuçları neler olacak? sorusunun yanıtı uçağın ne kadar güçlü bir mekanizması olduğuna bağlı olarak farklılaşabilir. Burada uçağın yaşı, teknolojisi, bakımı sonuçlar için birer etkendir. O halde kırılganlık (C,C*,U,P,K A) elemanlarıyla tanımlanır. Nicel olarak risk: (C,C*,U,P,K) ile yapılan tanımlamada bir adım daha ilerlemek için beklenen değer kullanılır. Bilinmeyen bir X değerinin, örneğin arıza sayısının beklenen değeri E(X) ise ve X için -10, 0, 100 gibi üç değer sırasıyla 0,1, 0,6, 0,3 gibi olasılıklarla veriliyorsa bu durumda; E(X)= (-10) x (0,1) + 0 x (0,6) x (0,3)= 29 olur ve E(X), X in olasılık dağılımının ağırlık merkezini verir. Şöyle bir durum ele alınsın; olası iki olay A 1 ve A 2 olmak üzere bu olayların olması durumunda E(C A 1 ) ve E(C A 2 ) gibi iki sonuçla karşı karşıya kalınsın. Bu beklenen değerleri A 1 ve A 2 olaylarına karşılık gelen olasılıklar ile karşılaştırarak riski açıklamak için basit bir yol elde edilir. 11

25 3. RİSK İpek ÜÇKARDEŞ Beklenen Sonuçlar *E[C A 1 ] *E[C A 2 ] Şekil 3.1. P(A Olasılıklara 1 ) karşı P(Abeklenen 2 ) Olasılıklar değerler Şekil 3.1. Olasılıklara karşı beklenen değerler Burada * ile işaretli olayların yerleri grafikte sağa yerleşmiş ise risk yüksek, sola doğru yerleşmişse risk düşük denir. Risk Analizi Risk analizinin amacı; bilgilendirici, açıklayıcı bir risk tablosu/durumu oluşturmak ve riski tanımlamaktır. Mekanik kontrollerin kalitesi ve uzunluğu Arıza tespiti için müdahalelerin kalitesi ve varsa kullanılan yeni materyallerin kalitesi Parçanın kullanım ömrü Parçanın kalitesi Parçanın yapısal arızaları A: Uçakta mekanik arıza oluşması Bakım Malzeme değişikliği Ani teknik müdahale Arıza giderilebilir Uçak bu arıza ile uçuşa elverişlidir Uçak bakım için uzun ya da kısa süreli uçuştan kesilebilir Şekil 3.2. Olaya ait papyon şeması 12

İNCELENMESİ. Risk Analysis and Risk Assesment for Aviation Sector

İNCELENMESİ. Risk Analysis and Risk Assesment for Aviation Sector * RİSK ANALİZİ VE HAVACILIK SEKTÖRÜNDE KAZA RİSKLERİNİN İNCELENMESİ Risk Analysis and Risk Assesment for Aviation Sector İpek ÜÇKARDEŞ İstatistik Anabilim Dalı Deniz ÜNAL İstatistik Anabilim Dalı ÖZET

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MİMARLIK FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ 2013-2014 GÜZ YARIYILI

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MİMARLIK FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ 2013-2014 GÜZ YARIYILI YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MİMARLIK FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ 2013-2014 GÜZ YARIYILI PROJE YAPIM YÖNETİMİ RİSK YÖNETİMİ 09071023 TUBA NUR BAZ PROJE YÖNETİMİNİN BİLGİ ALANLARI - ENTEGRASYON YÖNETİMİ - KAPSAM

Detaylı

Bilgi Güvenliği Risk Değerlendirme Yaklaşımları www.sisbel.biz

Bilgi Güvenliği Risk Değerlendirme Yaklaşımları www.sisbel.biz ISO/IEC 20000-1 BİLGİ TEKNOLOJİSİ - HİZMET YÖNETİMİ BAŞ DENETÇİ EĞİTİMİ Bilgi Güvenliği Risk Değerlendirme Yaklaşımları E1-yüksek seviye bilgi güvenliği risk değerlendirmesi Yüksek seviye değerlendirme,

Detaylı

BÖLÜM 5 Emniyet Riskleri

BÖLÜM 5 Emniyet Riskleri BÖLÜM 5 Emniyet Riskleri Prof.Dr. Erhan BUTUN EMNİYET RİSKİ Temel Kavramlar Emniyet riski, öngörülebilir en kötü durumu referans alarak, bir tehlikenin sonuclarının tahmin edilen olasılık ve ciddiyeti

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05. Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.2013 İÇERİK Risk, Risk Yönetimi Kavramları Kurumsal Risk Yönetimi (KRY)

Detaylı

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 03. İşler veya eylemler olası olan zaman ve mekanının tamamını kullanacaktır.

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 03. İşler veya eylemler olası olan zaman ve mekanının tamamını kullanacaktır. İNŞAAT PROJELERİNİN YÖNETİMİNDE FİZİBİLİTE ÇALIŞMASI İnşaat projelerinin yönetimi ve kurallar Parkinson Kuralı İşler veya eylemler olası olan zaman ve mekanının tamamını kullanacaktır. Peter İlkesi Bireyler

Detaylı

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ Sayfa 1 / 6 1. AMAÇ 2. KAPSAM Nazilli Devlet Hastanesinde bölüm bazında risk değerlendirmeleri yaparak çalışanların çalıştıkları alanlardan kaynaklı risklerini belirlemek ve gerekli önlemlerin alınmasını

Detaylı

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri 28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri Yönetici Özeti: 28.06.2012 tarihinde yayımlanan Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik ile

Detaylı

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ FMEA-HATA TÜRLERİ VE ETKİ ANALİZİ Tanımlama Mevcut veya olası hataları ortaya koyan, bu hataların yaratabileceği etkileri göz önünde bulunduran ve etkilerine göre hataları önceliklendirerek oluşmalarının

Detaylı

OHSAS 18001 İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetim Sistemi (Occupational Health and Safety Management System)

OHSAS 18001 İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetim Sistemi (Occupational Health and Safety Management System) OHSAS 18001 İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetim Sistemi (Occupational Health and Safety Management System) Kuruluşlarda karşılaşılan en önemli sorunlardan biri, çalışanların emniyetli ve sağlıklı bir çalışma

Detaylı

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ 13 1.1. Üretim, Üretim Yönetimi Kavramları ve Önemi 14 1.2. Üretim Yönetiminin Tarihisel Gelişimi 18 1.3. Üretim Yönetiminin Amaçları ve Fonksiyonları

Detaylı

RİSK ANALİZ PROSEDÜRÜ

RİSK ANALİZ PROSEDÜRÜ 1.AMAÇ Karacabey Devlet Hastanesi faaliyetleri sırasında oluşabilecek potansiyel tehlikelerin ve bunlara ilişkin risklerin belirlenmesi, böylelikle beklenen veya olası risklerin kontrol altına alınmasına

Detaylı

Reyting Metodolojisi. Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012. 2012 Milenyum Teknoloji Bilişim Ar-Ge San. Tic. Ltd. Şti.

Reyting Metodolojisi. Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012. 2012 Milenyum Teknoloji Bilişim Ar-Ge San. Tic. Ltd. Şti. Reyting Metodolojisi Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012 İçerik Giriş Tarihçe Kategori Bazında Gruplama Yatırımcı İçin Anlamı Nasıl Çalışır? Teori Beklenen Fayda Teorisi Portföy Performans Ölçümü

Detaylı

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi FMEA Hata Türleri ve Etkileri Analizi 2007 FMEA Tanımı FMEA (HTEA), bir ürün veya prosesin potansiyel hatalarını ve bunların sonucu olabilecek etkilerini tanımlama, değerlendirme, potansiyel hatanın ortaya

Detaylı

BÖLÜM 6 ICAO EMNİYET YÖNETİM SARP LERİ

BÖLÜM 6 ICAO EMNİYET YÖNETİM SARP LERİ BÖLÜM 6 ICAO EMNİYET YÖNETİM SARP LERİ Prof.Dr. Erhan BUTUN ICAO EMNİYET YÖNETİM SARP LERİ Amaç ve İçerik ICAO Emniyet Yönetim Sistemi SARP leri aşağıdaki dökümanlarda bulunur: Annex 1 - Personnel Licensing

Detaylı

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU. Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU. Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler A. TANITICI BİLGİLER Portföy Bilgileri Halka Arz Tarihi 13.06.2012 (*) 02 Ocak 2013 tarihi itibariyle Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler Portföy Yöneticileri Murat Zaman, Kerem Yerebasmaz, Serkan Şevik,

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

FİNANSAL PLANLAMA EĞİTİM PROGRAMI

FİNANSAL PLANLAMA EĞİTİM PROGRAMI MODÜL KONU BAŞLIKLARI ÖĞRENME HEDEFLERİ VE KAZANIMLAR 1 SÜRESİ MUAFİYETLER Finansal Planlamanın Temel İlkeleri 1. Finansal planlama süreci 2. Finansal hedeflerin belirlenmesi 3. Finansal planlama uygulaması

Detaylı

BÖLÜM 4 İÇ KONTROL SİSTEMİ

BÖLÜM 4 İÇ KONTROL SİSTEMİ BÖLÜM 4 İÇ KONTROL SİSTEMİ Öğr. Gör. Mehmet KÖRPİ KONTROL KAVRAMI İşletmenin belirlenen amaçlarına ulaşması için, işletme yöneticilerinin almış olduğu önlemlere, uyguladığı yöntemlere kontrol usul ve yöntemleri

Detaylı

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Üretim Yatırımı Girişim kapsamında hedeflenen ürün veya hizmetlerin üretilmesi için gerekli işletme faaliyetleri planlanmalıdır. Girişimcinin uzmanlığına da bağlı

Detaylı

Endüstri Mühendisliğine Giriş

Endüstri Mühendisliğine Giriş Endüstri Mühendisliğine Giriş 5 ve 19 Aralık 2012, Şişli-Ayazağa, İstanbul, Türkiye. Yard. Doç. Dr. Kamil Erkan Kabak Endüstri Mühendisliği Bölümü,, Şişli-Ayazağa, İstanbul, Türkiye erkankabak@beykent.edu.tr

Detaylı

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖY BİLGİLERİ YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER Halka Arz Tarihi 07/11/2008 Portföy Yöneticileri 31.03.2010 tarihi itibariyle Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam

Detaylı

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ Dr. Fatma IŞIK COŞKUNSES İSG Uzmanı / İSGÜM Kimyasal maddeler sanayimizin ve günlük yaşantımızın içinde bir çok alanda

Detaylı

Risk Yönetimi ve Değerlendirmesi ALIŞTIRMALAR

Risk Yönetimi ve Değerlendirmesi ALIŞTIRMALAR Risk Yönetimi ve Değerlendirmesi ALIŞTIRMALAR Aşağıdakilerden hangisi iş sağlığı ve güvenliği açısından en uygun tehlike tanımıdır? a) Büyük zarara yol açabilecek durum b) Malın, malzemenin ya da işyeri

Detaylı

Exit Plan Çıkış Stratejisi

Exit Plan Çıkış Stratejisi Exit Plan Çıkış Stratejisi 2 İçindekiler Proje yaklaşımı ve kapsamı Projeye genel bakış Proje adımları ve ürünler Aksiyon planı ve performans kriterleri Proje organizasyonu 3 Proje yaklaşımı ve kapsamı

Detaylı

Proje DöngD. Deniz Gümüşel REC Türkiye. 2007,Ankara

Proje DöngD. Deniz Gümüşel REC Türkiye. 2007,Ankara Proje Yönetiminde Y Temel Kavramlar Proje DöngD ngüsü Yönetimi ve Mantıksal Çerçeve eve Yaklaşı şımı Deniz Gümüşel REC Türkiye 2007,Ankara TEMEL KAVRAMLAR Proje nedir? Proje Yönetimi nedir???? Proje Döngüsü

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK YATIRIM VE YATIRIM PROJELERİ

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK YATIRIM VE YATIRIM PROJELERİ İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK YATIRIM VE YATIRIM PROJELERİ PLANLAMA... 1 PLANLAMANIN ÖZELLİKLER... 3 YATIRIM PROJESİ... 4 YATIRIM PROJELERİNİN SINIFLANDIRILMASI... 5 Yeni Mal ve Hizmet Üretmeye

Detaylı

RİSK DEĞERLENDİRME TEKNİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. Abidin Özler Makine Müh. İGU (A) Meditek Yazılım

RİSK DEĞERLENDİRME TEKNİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. Abidin Özler Makine Müh. İGU (A) Meditek Yazılım RİSK DEĞERLENDİRME TEKNİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Abidin Özler Makine Müh. İGU (A) Meditek Yazılım Tanımlar Risk Değerlendirme : Risk yönetiminin bir parçası olup, hedeflerin nasıl etkilenebileceğini

Detaylı

Basel II: Bankacılık sektöründe değişim rüzgarları. 4 Mayıs 2006

Basel II: Bankacılık sektöründe değişim rüzgarları. 4 Mayıs 2006 Basel II: Bankacılık sektöründe değişim rüzgarları 4 Mayıs 2006 Basel II: Bankacılık sektöründe değişim rüzgarları İçsel Derecelendirme Modeli Kurulumu KOBİKredileri Açısından Skorkart Uygulamaları Derecelendirme

Detaylı

BÖLÜM-IV ÜRÜN GELİSTİRME İŞLEMİ Genel Problem Çözme İşlemi

BÖLÜM-IV ÜRÜN GELİSTİRME İŞLEMİ Genel Problem Çözme İşlemi BÖLÜM-IV ÜRÜN GELİSTİRME İŞLEMİ Genel Problem Çözme İşlemi Problem çözme yönteminin en önemli özelliği, adım adım analiz ve sentez içermesidir. Burada her yeni adımda bir öncekinden daha somut olarak nitelden

Detaylı

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ Ülkü Füsun ERTÜRK Maden atıkları ve Tehlikesiz Atıkların Yönetimi Şube Müdürlüğü Kimya Müh. Antalya, 24-26.04.2012 Maden Atıklarının Yönetimi Projesi

Detaylı

Rapor N o : SYMM 116 /1552-117

Rapor N o : SYMM 116 /1552-117 Rapor N o : SYMM 116 /1552-117 BÜYÜME AMAÇLI ULUSLAR ARASI KARMA EMEKLİLİK YATIRIM FONU NUN YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN 30.06.2009 TARİHİ İTİBARİYLE BİTEN HESAP DÖNEMİME

Detaylı

Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler

Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler A. TANITICI BİLGİLER Portföy Bilgileri Halka Arz Tarihi 13.06.2012 2 Temmuz 2012 tarihi itibariyle (*) Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler Portföy Yöneticileri Murat Zaman, Kerem Yerebasmaz, Serkan Şevik,

Detaylı

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ ÖZET ÜNİTE

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ ÖZET ÜNİTE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ ÖZET ÜNİTE 10 ÜNİTE 10 TEDARİK ZİNCİRİ RİSK YÖNETİMİ Tedarik zinciri için risk, özellikle öngörülemeyen olaylar nedeniyle ürün akışının kesintiye uğramasıdır. Tedarikçinin, müşteriye

Detaylı

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/6 1. AMAÇ KAPSAM: Hastanede yeni bir bölüm açarken veya devam eden bölümlerin tehlikelerinin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, İSG programlarının oluşturulması ve gerekli kontrol ölçümlerinin

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ. Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ. Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar Amaç SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar Madde 1- Bu yönergenin amacı üniversitenin günlük faaliyetlerinde karşılaştığı veya gelecekteki dönemlerde

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ RİSK ANALİZİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ RİSK ANALİZİ OBA CROWN RESORT SİTESİ OBA KASABASI FABRİKA CD. NO:18/ ALANYA / ANTALYA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ RİSK ANALİZİ GEÇERLİLİK TARİHİ OCAK-019 HAZIRLAYAN Taner Aybek OSGB Saray Mah. Güzelyalı Cd. Kahyaoğlu Apt.

Detaylı

Sigorta Sözleşmeleri. Sunum / Açıklama Gereklilikleri. Standarda Referans

Sigorta Sözleşmeleri. Sunum / Açıklama Gereklilikleri. Standarda Referans UFRS 4 Standarda (standardın ilgili paragraflarına referans verilmiştir) Sigorta Sözleşmeleri Kontrol listesinin bu kısmı sigorta sözleşmesini düzenleyen (sigortacı olarak tanımlanan) herhangi bir işletmenin

Detaylı

YAZILIM PROJESİ YÖNETİMİ

YAZILIM PROJESİ YÖNETİMİ YAZILIM PROJESİ YÖNETİMİ Yrd. Doç. Dr. Volkan TUNALI YZM 403 Maltepe Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 5. BÖLÜM 2 RİSK YÖNETİMİ Genel Bakış 3 Giriş Risk ve Risk Yönetimi Nedir? Risk Kategorileri Risk

Detaylı

İNŞAAT PROJELERİNDE RİSK YÖNETİMİ : TEMEL KAVRAMLAR. Prof. Dr. İrem Dikmen Toker ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Ankara

İNŞAAT PROJELERİNDE RİSK YÖNETİMİ : TEMEL KAVRAMLAR. Prof. Dr. İrem Dikmen Toker ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Ankara İNŞAAT PROJELERİNDE RİSK YÖNETİMİ : TEMEL KAVRAMLAR Prof. Dr. İrem Dikmen Toker ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Ankara RİSK YÖNETİMİ RİSK! İNŞAAT PROJELERİNDE OLDUKÇA FAZLA VARDIR. YÜKLENİCİLER ÜSTLENİR,

Detaylı

LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ

LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ Lojistik Regresyon Analizini daha kolay izleyebilmek için bazı terimleri tanımlayalım: 1. Değişken (incelenen özellik): Bireyden bireye farklı değerler alabilen özellik, fenomen

Detaylı

EXCEL DE BENZETİM ÖRNEKLERİ BMÜ-422 BENZETİM VE MODELLEME

EXCEL DE BENZETİM ÖRNEKLERİ BMÜ-422 BENZETİM VE MODELLEME EXCEL DE BENZETİM ÖRNEKLERİ BMÜ-422 BENZETİM VE MODELLEME GİRİŞ Bu bölümde benzetim için excel örnekleri önerilmektedir. Örnekler excel ile yapılabileceği gibi el ile de yapılabilir. Benzetim örnekleri

Detaylı

RİSK YÖNETİMİ İÇERİK: Risk Yönetimi Nedir? Risk Yönetiminin Faydaları Kritik Başarı Faktörleri Risk ile İlgili Tanımlar Görev ve Sorumluluklar

RİSK YÖNETİMİ İÇERİK: Risk Yönetimi Nedir? Risk Yönetiminin Faydaları Kritik Başarı Faktörleri Risk ile İlgili Tanımlar Görev ve Sorumluluklar RİSK YÖNETİMİ İÇERİK: Risk Yönetimi Nedir? Risk Yönetiminin Faydaları Kritik Başarı Faktörleri Risk ile İlgili Tanımlar Görev ve Sorumluluklar STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI 2 Nedir Risk Yönetimi Nedir

Detaylı

Hem OHSAS 18001 yönetim sisteminde hem de iş güvenliği mevzuatlarında Acil durum hazırlığı ve bu durumda yapılması gerekenler tanımlanmıştır.

Hem OHSAS 18001 yönetim sisteminde hem de iş güvenliği mevzuatlarında Acil durum hazırlığı ve bu durumda yapılması gerekenler tanımlanmıştır. ACİL DURUM Afet olarak değerlendirilen olaylar ve dikkatsizlik, tedbirsizlik, ihmal, kasıt ve çeşitli amaçlarla meydana getirilen olayların tümünün yol açtığı hallerdir. Hem OHSAS 18001 yönetim sisteminde

Detaylı

Yeni Türk Ticaret Kanunu ve LOGO Ürünleri

Yeni Türk Ticaret Kanunu ve LOGO Ürünleri Yeni Türk Ticaret Kanunu ve LOGO Ürünleri Yeni Türk Ticaret Kanunu Yeni Türk Ticaret Kanunu (Yeni Kanun), bir çok alanda yeni düzenlemeler getirerek ticari yaşamı önemli ölçüde değiştirecek bir içeriğe

Detaylı

Etki Analizinin Aşamaları

Etki Analizinin Aşamaları Analitik Araçlar ve Veri Toplama Çalıştayı 15-16 Nisan 2009 EuropeAid/125317/D/SER/TR Roman Ladus Oturum 6 Etkilerin Ölçülmesi Etki Analizinin Aşamaları Etkilerin Değerlendiril-mesi ve Opsiyonların Karşılaştırılması

Detaylı

BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1. Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı

BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1. Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1 Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı Mart 2015 0 SORU 1) Bulanık Küme nedir? Bulanık Kümenin (fuzzy

Detaylı

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım Kısaca Müşteri İlişkileri Yönetimi Genel Tanıtım Başar Öztayşi Öğr. Gör. Dr. oztaysib@itu.edu.tr 1 MİY Genel Tanıtım 2 MİY Genel Tanıtım İçerik Müşteri İlişkileri Yönetimi Nedir? Neden? Tipleri Nelerdir?

Detaylı

TEMİZLEME PROSEDÜRLERİ VE ÇİZELGELERİ

TEMİZLEME PROSEDÜRLERİ VE ÇİZELGELERİ BRC Gıda standardında geçen gerekliliklerin bir kısmına yönelik olarak açıklayıcı klavuzlar BRC tarafından yayınlandı. Bu klavuzlardan biri olan bu dokümanın Türkçe çevirisi sayın ECE BAĞUÇ tarafından

Detaylı

Gazi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü. ENM 307 Mühendislik Ekonomisi. Ders Sorumlusu: Prof. Dr. Zülal GÜNGÖR

Gazi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü. ENM 307 Mühendislik Ekonomisi. Ders Sorumlusu: Prof. Dr. Zülal GÜNGÖR Gazi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü ENM 307 Mühendislik Ekonomisi Ders Sorumlusu: Prof. Dr. Zülal GÜNGÖR Oda No:850 Telefon: 231 74 00/2850 E-mail: zulal@mmf.gazi.edu.tr Gazi Üniversitesi Endüstri

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Bileşenleri Tedarik zincirlerinde üç temel bileșenden söz edilebilir: Aktörler: Tedarik zinciri

Detaylı

OPSİYONLARDAN KAYNAKLANAN PİYASA RİSKİ İÇİN STANDART METODA GÖRE SERMAYE YÜKÜMLÜLÜĞÜ HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ

OPSİYONLARDAN KAYNAKLANAN PİYASA RİSKİ İÇİN STANDART METODA GÖRE SERMAYE YÜKÜMLÜLÜĞÜ HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ Resmi Gazete Tarihi: 28.06.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28337 OPSİYONLARDAN KAYNAKLANAN PİYASA RİSKİ İÇİN STANDART METODA GÖRE SERMAYE YÜKÜMLÜLÜĞÜ HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam,

Detaylı

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 02.04. 30.09.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 02.04. 30.09.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 02.04. 30.09.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR NUN YATIRIM

Detaylı

Ders 9 İşlem tanımları. Ders Sorumlusu: Dr. Saadettin Erhan KESEN

Ders 9 İşlem tanımları. Ders Sorumlusu: Dr. Saadettin Erhan KESEN Ders 9 İşlem tanımları Ders Sorumlusu: Dr. Saadettin Erhan KESEN GİRİŞ Önceki derslerde iki önemli sistem bileşeni olan veri akışları ve veri yapıları tanımlandı. Bu derste üçüncü sistem bileşeni olan

Detaylı

Programın Denenmesi. Hazırlanan program taslağının denenmesi uygulama sürecinde programda gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlamalıdır.

Programın Denenmesi. Hazırlanan program taslağının denenmesi uygulama sürecinde programda gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlamalıdır. Programın Denenmesi Hazırlanan program taslağının denenmesi uygulama sürecinde programda gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlamalıdır. Deneme sonuçlarından yararlı bilgiler edinilmesi için program

Detaylı

SİSTEM MÜHENDİSLİĞİ TASARIMIN SENTEZLENMESİ I

SİSTEM MÜHENDİSLİĞİ TASARIMIN SENTEZLENMESİ I SİSTEM MÜHENDİSLİĞİ TASARIMIN SENTEZLENMESİ I ÖMER ERTEKİN, PSCONSULTECH 1 FORM + FONKSİYON Aralarında etkileşimli bir birlik görülen elemanlar = Form Fonksiyonel olarak bakıldığında = Fonksiyon Bilinen

Detaylı

FİNANSAL RİSK ANALİZİNDE KARMA DAĞILIM MODELİ YAKLAŞIMI * Mixture Distribution Approach in Financial Risk Analysis

FİNANSAL RİSK ANALİZİNDE KARMA DAĞILIM MODELİ YAKLAŞIMI * Mixture Distribution Approach in Financial Risk Analysis FİNANSAL RİSK ANALİZİNDE KARMA DAĞILIM MODELİ YAKLAŞIMI * Mixture Distribution Approach in Financial Risk Analysis Keziban KOÇAK İstatistik Anabilim Dalı Deniz ÜNAL İstatistik Anabilim Dalı ÖZET Son yıllarda

Detaylı

Alternatif Karşılaştırma Metotları

Alternatif Karşılaştırma Metotları Selçuk Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Alternatif Karşılaştırma Metotları-1 Alternatif Karşılaştırma Metotları Minimum çekici getiri oranı (Minimum attractive rate of return- MARR) Eşdeğer Kıymet

Detaylı

GİRİŞİMCİLİKTE İŞ PLANI (Yapım - Uygulama) BUSINESS PLAN IN ENTREPRENEURSHIP (Planning - Application)

GİRİŞİMCİLİKTE İŞ PLANI (Yapım - Uygulama) BUSINESS PLAN IN ENTREPRENEURSHIP (Planning - Application) GİRİŞİMCİLİKTE İŞ PLANI (Yapım - Uygulama) BUSINESS PLAN IN ENTREPRENEURSHIP (Planning - Application) GİRİŞİMCİLİKTE İŞ PLANI İş planı: Kurulması düşünülen işletmenin detaylarını içeren yazılı belgeye

Detaylı

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 31.03.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 31.03.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI 01.01. 31.03.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR NUN YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN

Detaylı

Risk Yönetimi ve Kontrol Faaliyetleri

Risk Yönetimi ve Kontrol Faaliyetleri Risk Yönetimi ve Kontrol Faaliyetleri 16-17 Mayıs 2013/Van Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü Mali Yönetim ve Kontrol Dairesi Şafak Birol ACAR Maliye Uzmanı İç Kontrol Bileşenleri Kontrol

Detaylı

Süreklilik Göstergesi. Kavram Haritaları. Etkileşim Göstergesi. Problem/Çözüm Göstergesi Karşılaştırma Matrisi. (Anlam Çözümleme Tablosu)

Süreklilik Göstergesi. Kavram Haritaları. Etkileşim Göstergesi. Problem/Çözüm Göstergesi Karşılaştırma Matrisi. (Anlam Çözümleme Tablosu) Kavram Haritaları Hiyerarşik KH Hiyerarşik Olmayan KH ( Ağ, Örümcek Harita) Zincir KH Sınıflandırma Haritası Vee Diyagramları Neden-Sonuç Diyagramları Balık Kılçığı Döngü Göstergesi Olay Zinciri Dizileri

Detaylı

KOBİ'lerde Sözleşme ve Risk Yönetimi. Almanca-Türkçe Anket. Marmara Üniversitesi İstanbul / SRH Hochschule Berlin

KOBİ'lerde Sözleşme ve Risk Yönetimi. Almanca-Türkçe Anket. Marmara Üniversitesi İstanbul / SRH Hochschule Berlin KOBİ'lerde Sözleşme ve Risk Yönetimi Almanca-Türkçe Anket Marmara Üniversitesi İstanbul / SRH Hochschule Berlin A. Genel Sorular Hakkınızda; 1. Şirket bünyesindeki göreviniz nedir? (Birden fazla cevap

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ RİSK YÖNETİM MODELLERİ

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ RİSK YÖNETİM MODELLERİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ RİSK YÖNETİM MODELLERİ HAZIRLAYAN : ŞERİF OLGUN ÖZEN, CGAP KİDDER EĞİTİM KOMİTESİ BAŞKANI ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANI sozen@csgb.gov.tr EĞİTİMİN

Detaylı

YÖNETMELİK. MADDE 3 (1) Bu Yönetmelik, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 10 uncu ve 30 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

YÖNETMELİK. MADDE 3 (1) Bu Yönetmelik, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 10 uncu ve 30 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır. DAYANAK 29 Aralık 2012 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28512 YÖNETMELİK MADDE 3 (1) Bu Yönetmelik, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 10 uncu ve 30 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır. Risk değerlendirmesi

Detaylı

ISO 14001 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ HAKAN KARAGÖZ

ISO 14001 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ HAKAN KARAGÖZ Tanım: Bir kuruluşun faaliyetlerini içinde yürüttüğü; hava, su, toprak, doğal kaynaklar, bitki topluluğu, hayvan topluluğu ile insanları da ihtiva eden ortam ve bunun arasındaki ilişkiye "çevre" denilmektedir.

Detaylı

İç denetim birimleri, risk değerlendirme çalışmalarına ilişkin hususları bu rehbere uygun olarak kendi iç denetim birim yönergelerinde düzenlerler.

İç denetim birimleri, risk değerlendirme çalışmalarına ilişkin hususları bu rehbere uygun olarak kendi iç denetim birim yönergelerinde düzenlerler. KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ I. GİRİŞ Bu rehber, iç denetim birimlerince hazırlanacak risk değerlendirme çalışmalarının temel esaslarını belirlemek üzere, İç Denetçilerin Çalışma Usul

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

RİSK DEĞERLENDİRMESİ. Necati İLHAN Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

RİSK DEĞERLENDİRMESİ. Necati İLHAN Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı RİSK DEĞERLENDİRMESİ Necati İLHAN Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı YASAL DAYANAK İşyerinde Çalışanların Sağlık ve Güvenliklerini İyileştirmeye Yönelik Tedbirler Alınmasına İlişkin 12.06.1989

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ Ohsas 18001 Endüstrinin değişik dallarında faaliyet gösteren kuruluşların, faaliyet konularını yerine getirirken, İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda da, faaliyet

Detaylı

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/7 1. AMAÇ VE KAPSAM: Bu prosedürün amacı, TOTM nin faaliyetlerinin ve hizmetlerinin çevre güvenliği üzerinde gerçek veya potansiyel olarak önemli etkileri olabilecek çevresel boyutlarının (yönlerinin),

Detaylı

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR NUN YATIRIM PERFORMANSI

Detaylı

1. İŞLETMELERDE KAYNAK BULMANIN ÖNEM NEMİ VE KAYNAK SAĞLAMA SİSTEM STEMİ OLARAK FİNANSMAN 1.1. İşletmelerde Kaynak Bulmanın Önemi ve Likidite Kavramı Bütün işletmeler amaçlarını gerçekleştirmek için temel

Detaylı

Risk yönetiminin kavramsal temelleri ve önemli ilkeleri. Farklı risk çeşitlerinin sınıflandırılması

Risk yönetiminin kavramsal temelleri ve önemli ilkeleri. Farklı risk çeşitlerinin sınıflandırılması 1.2.8 Risk Yönetimi Salı, 13.09.2011 Risk yönetiminin kavramsal temelleri ve önemli ilkeleri Farklı risk çeşitlerinin sınıflandırılması Risk Yönetimi Etkilerini azaltmak için risk seviyesini kontrol etmenin

Detaylı

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER Tanımlayıcı İstatistikler ve Grafikle Gösterim Grafik ve bir ölçüde tablolar değişkenlerin görsel bir özetini verirler. İdeal olarak burada değişkenlerin merkezi (ortalama) değerlerinin

Detaylı

Entegre Kirlilik Önlenmesi ve Kontrolü. İdari Özet Ekonomi ve Çapraz Medya Etkilerine İlişkin Referans Dokümanı Haziran 2005

Entegre Kirlilik Önlenmesi ve Kontrolü. İdari Özet Ekonomi ve Çapraz Medya Etkilerine İlişkin Referans Dokümanı Haziran 2005 AVRUPA KOMİSYONU GENEL MÜDÜRLÜK - JRC ORTAK ARAŞTIRMA MERKEZİ (JRC) Geleceğe Yönelik Teknolojileri Araştırma Enstitüsü Endüstri, Enerji ve Ulaşımda Sürdürülebilirlik Avrupa IPPC Bürosu Entegre Kirlilik

Detaylı

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Olasılığa ilişkin olayların çoğunluğunda, deneme sonuçlarının bir veya birkaç yönden incelenmesi

Detaylı

Faktöriyel: 1'den n'ye kadar olan tüm pozitif tamsayıların çarpımına, biçiminde gösterilir. Aynca; 0! = 1 ve 1!=1 1 dir. [Bunlar kabul değildir,

Faktöriyel: 1'den n'ye kadar olan tüm pozitif tamsayıların çarpımına, biçiminde gösterilir. Aynca; 0! = 1 ve 1!=1 1 dir. [Bunlar kabul değildir, 14. Binom ve Poisson olasılık dağılımları Faktöriyeller ve kombinasyonlar Faktöriyel: 1'den n'ye kadar olan tüm pozitif tamsayıların çarpımına, n! denir ve n! = 1.2.3...(n-2).(n-l).n biçiminde gösterilir.

Detaylı

İÜ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ. Süreç İyileştirme Standardı

İÜ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ. Süreç İyileştirme Standardı Dök. No: AUZEF-SS-1.2-11 Yayın Tarihi:30.12.2015 Rev No:00 Rev Tarihi: Sayfa 1 / 12 1. AMAÇ İÜ AUZEF süreçlerinin kalite, verimlik ve etkinliğini arttırmak için yapılan sürekli iyileştirme çalışmalarında

Detaylı

SİVİL HAVACILIKTA EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ YÖNETMELİĞİ (SHY-SMS) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

SİVİL HAVACILIKTA EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ YÖNETMELİĞİ (SHY-SMS) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 13 Ocak 2012 CUMA Resmî Gazete Sayı : 28172 YÖNETMELİK Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden: SİVİL HAVACILIKTA EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ YÖNETMELİĞİ Amaç (SHY-SMS) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

İlişkili taraf tanımı ile bu standardın kapsamının ayrıntıları için UMS 24 standardına bakınız.

İlişkili taraf tanımı ile bu standardın kapsamının ayrıntıları için UMS 24 standardına bakınız. UMS 24 Standarda (standardın ilgili paragraflarına referans verilmiştir) İlişkili Taraflar İle İlgili Açıklamalar Kontrol listesinin bu kısmı ilişkili taraflar ve söz konusu taraflarla olan işlemlerin

Detaylı

15.433 YATIRIM. Ders 19: Menkul Kıymet Analizi. Bahar 2003

15.433 YATIRIM. Ders 19: Menkul Kıymet Analizi. Bahar 2003 15.433 YATIRIM Ders 19: Menkul Kıymet Analizi Bahar 2003 Giriş Piyasada gözlemlediğimiz fiyatlar nasıl açıklanır? Etkin bir piyasada, fiyat kamuya açık olan tüm bilgileri yansıtır. Piyasa bilgisini piyasa

Detaylı

KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ

KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ I. GİRİŞ Bu rehber, iç denetim birimlerince hazırlanacak risk değerlendirme çalışmalarının temel esaslarını belirlemek üzere, İç Denetçilerin Çalışma Usul

Detaylı

STOK YÖNETİMİ Adem ÖZTÜRK Performans Yönetimi ve Kalite Geliștirme Daire Bașkanlığı 13-14 / 08 / 2009 - Ankara Stok nedir? SUNUM PLANI Stok Yönetiminin amacı Stok Yönetiminin faydaları Stok Yönetim Sisteminin

Detaylı

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Mart 2011 Müfredat özeti - NEBOSH International General Certificate in Occupational Health and Safety (Mart 2011 spesifikasyonlarına

Detaylı

ALTI SİGMA VE BİR UYGULAMA. Six Sigma And An Application

ALTI SİGMA VE BİR UYGULAMA. Six Sigma And An Application Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Yıl:21 Cilt:22-1 ALTI SİGMA VE BİR UYGULAMA Six Sigma And An Application Murat YİĞİT İstatistik Anabilim Dalı Sadullah SAKALLIOĞLU İstatistik Anabilim Dalı ÖZET Bu çalışmanın

Detaylı

Varlık davranış modeli: Bu aşama her entity ye etki eden durumların tanımlandığı, modellendiği ve dokümante edildiği süreçtir.

Varlık davranış modeli: Bu aşama her entity ye etki eden durumların tanımlandığı, modellendiği ve dokümante edildiği süreçtir. Yapısal Sistem Analiz ve Tasarım Metodu SSADM waterfall model baz alınarak uygulanan bir metottur. İngiltere de kamusal projelerde 1980 lerin başında kullanılan sistem analizi ve tasarımı konularındaki

Detaylı

İstatistiksel Süreç Kontrol KAZIM KARABOĞA

İstatistiksel Süreç Kontrol KAZIM KARABOĞA İstatistiksel Süreç Kontrol KAZIM KARABOĞA KALİTENİN TARİHSEL KİMLİK DEĞİŞİMİ Muayene İstatistiksel Kalite Kontrol Toplam Kalite Kontrol Toplam Kalite Yönetimi İSTATİSTİKSEL KALİTE KONTROL İstatistiksel

Detaylı

Tetkik Gün Sayısı Tespiti www.sisbel.biz

Tetkik Gün Sayısı Tespiti www.sisbel.biz ISO/IEC 20000-1 BİLGİ TEKNOLOJİSİ - HİZMET YÖNETİMİ BAŞ DENETÇİ EĞİTİMİ Tetkik Gün Sayısı Tespiti 1.Tetkik Gün Sayısı İle İlgili Tanımlar Tetkik Süresi: Bir tetkikte harcanan toplam zaman. Her tür tetkikte,

Detaylı

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3 ENPI-Karadeniz Havzasında Sınır Ötesi İşbirliği Programı 2007-2013 BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı GA1: Mevcut Dış Durumun Analizi Veri ve Bilgi Toplanması ve Dağıtılması Faaliyet

Detaylı

İş Kazalarının Önlenmesi konusunda Öneriler

İş Kazalarının Önlenmesi konusunda Öneriler İş Kazalarının Önlenmesi konusunda Öneriler Z.İlhan ÖLÇER ( İnşaat Yüksek Mühendisi) A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı 11 Ocak 2016 Pazartesi İş Güvenliğinin Önceliğiniz Olduğunu Söylemeyin! İş yerindeki güvenliği

Detaylı

KAMU BORÇ İDARESİNDE OPERASYONEL RİSK VE İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİMİ

KAMU BORÇ İDARESİNDE OPERASYONEL RİSK VE İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİMİ KAMU BORÇ İDARESİNDE OPERASYONEL RİSK VE İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİMİ Dr. Emre BALIBEK Genel Müdür Yardımcısı Hazine Müsteşarlığı Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü E-posta: emre.balibek@hazine.gov.tr İÇERİK Hazinede

Detaylı

RİSK ANALİZİ TALİMATI

RİSK ANALİZİ TALİMATI AĞRI İL AMBULANS SERVİSİ BAŞHEKİMLİĞİ RİSK ANALİZİ TALİMATI DÖK. KOD NO : AĞRI-112-YÖN-TL- 22 YAY. TRH: 31.02.2014 REV.TRH: REV.NO: SA YFA NO: 5 1. AMAÇ: Ağrı İl Ambulans Servisi Başhekimliğinde hizmet

Detaylı

Genel Katılıma Açık Eğitimlerimiz Başlıyor!

Genel Katılıma Açık Eğitimlerimiz Başlıyor! Genel Katılıma Açık Eğitimlerimiz Başlıyor! Mavi Akademi, bünyesinde barındırdığı yetki belgeleri ve alanında uzman akademisyenler, sektör tecrübesine sahip baş denetçiler ve uzmanlardan oluşan kadrosuyla

Detaylı

Proje Yönetimi. 2010 2011 Bahar Yarıyılı. Yrd. Doç. Dr. Ömer GİRAN

Proje Yönetimi. 2010 2011 Bahar Yarıyılı. Yrd. Doç. Dr. Ömer GİRAN Proje Yönetimi 2010 2011 Bahar Yarıyılı Yrd. Doç. Dr. Ömer GİRAN KISIM I PROJE YÖNETİMİ ÇERÇEVESİ 1. Bölüm Giriş Proje Yönetimi Bilgi Birikimi PMBOK Kılavuzu Kılavuzu Proje Yönetimi Bilgi Birikimi Kılavuzu,

Detaylı

Afet Yönetimi ve. Sel Risk Değerlendirmesi

Afet Yönetimi ve. Sel Risk Değerlendirmesi Afet Yönetimi ve Sel Risk Değerlendirmesi KAPSAM - Afetlerin Genel Durumu - Kriz Yönetiminden Risk Yönetimine Geçiş - Risk Kavramı ve Risk Değerlendirmesi Risk Nedir? Nasıl Belirlenir? Nasıl Yönetilir?

Detaylı