ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI"

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI OPTİMAL ÜRÜN KARMASI BELİRLEMEDE FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ VE KISITLAR TEORİSİ UYGULAMASI Elif N. ÜNAL DOKTORA TEZİ ADANA / 2006 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ

2 SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI OPTİMAL ÜRÜN KARMASI BELİRLEMEDE FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ VE KISITLAR TEORİSİ UYGULAMASI Elif N. ÜNAL Danışman: Prof. Dr. Nihat KÜÇÜKSAVAŞ DOKTORA TEZİ ADANA / 2006

3 I ÖZET OPTİMAL ÜRÜN KARMASI BELİRLEMEDE FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ VE KISITLAR TEORİSİ UYGULAMASI Elif N. ÜNAL Doktora Tezi, İşletme Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Nihat KÜÇÜKSAVAŞ Mayıs, sayfa Optimal ürün karması belirleme, firma kârlılığın arttırılmasında oldukça büyük önem taşımaktadır ancak geleneksel yöntemler optimal ürün karması belirlemede yetersiz kalmaktadır. Bu amaçla yeni geliştirilen teknikler daha kârlı sonuçlar sağlayabilmektedir. Kısıtlar teorisi geleneksel yöntemlerden değişken maliyet sistemine benzemekte ancak tek değişken gider olarak hammadde maliyetini dikkate almaktadır. Bu şekilde belirlenen süreç katkısı (throughput) değeriyle alınan ürün karması kararları daha kârlı sonuçlar sağlayabilmektedir. Ayrıca geleneksel yöntemlere göre daha doğru ürün maliyeti belirlemeyi sağlayan faaliyete dayalı maliyet sistemine göre kaynak kullanımlarının dikkate alınmasıyla kârlı sonuçlar sağlayan ürün karmaları belirlenebilmektedir. Ancak optimal ürün karması belirlemede kısıtlar teorisi ve faaliyete dayalı maliyet sisteminin birlikte kullanılmasıyla daha yüksek kârlar elde edilebilmektedir. Bu çalışmada firmaların kârlılıklarını arttırabilmek için ürün karması kararlarının önemini vurgulayarak, doğru ürün karması kararları alabilmede geleneksel yöntemler yerine, kısıtlar teorisi ve faaliyete dayalı maliyet sistemi entegrasyonunun önemini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu çerçevede bir imalat işletmesinde tanımlayıcı ve keşifsel olay çalışmaları olmak üzere iki tür olay çalışması yapılmıştır. Tanımlayıcı olay çalışması ile firmanın mevcut üretim ve maliyet sistemi ortaya konulmuş, keşifsel olay çalışması ile de kısıtlar teorisi ve faaliyete dayalı maliyet sisteminin birlikte kullanılmasıyla belirlenecek ürün karmasının firma kârlılığını ne ölçüde etkilediği ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Faaliyete Dayalı Maliyet Sistemi, Kısıtlar Teorisi, Optimal Ürün Karması.

4 II ABSTRACT USING ACTIVITY BASED COSTING AND THEORY OF CONSTRAINTS IN OPTIMAL PRODUCT MIX SELECTION Elif N. ÜNAL Doctorate Thesis, Business Department Supervisor: Prof. Dr. Nihat KÜÇÜKSAVAŞ May, pages Determining optimal product mix is very important to increase the profitability of firms, although the traditional methods are inadequate in these decisions. New techniques which have been developed for this purpose can create more profitable solutions. Although theory of constraints seems similar to the traditional variable costing, it differs in recognizing only the material cost as variable. Optimal product mix decision, which is determined by concentrating on theory of constraint s throughput approach can provide more profitable solutions than traditional methods. On the other hand, with activity based costing which provides more accurate product costs than those of traditional methods, profitable product mix can be determined by concentrating on resource usage. Moreover, using activity based costing and theory of constraints together in the optimal product mix decisions, firms can acquire higher profits. The aim of this study is to emphasize the importance of the optimal product mix decisions to increase firms profit and expose the importance of integrating activity based costing and theory of constraints in making rational and profitable product mix decisions. In this framework, descriptive and exploratory case studies were applied in a manufacturing firm. First, existing production and cost systems of the selected firm were defined by a descriptive case study; and then using an exploratory case study, it was showed that how profitability of the firm was affected by the product mix which is determined through the integration of the both theory of constraints and activity based costing. Key Words: Activity Based Costing, Theory of Constraints, Optimal Product Mix.

5 III ÖNSÖZ Firmaların temel amacı kâr elde etmek olup, ürün karması kararları kârlılıklarını arttırmada oldukça önemli olmaktadır. Zira kapasite kısıtı söz konusu iken mevcut kapasiteleri ile taleplerin tamamını karşılamak mümkün olamayacağından, firmaların aldıkları ürün karması kararları, kârlılıklarının belirleyicisi olmaktadır. Bu çerçevede firmalar, kârlarını maksimum kılacak ürün karması belirlemelidirler. Ancak geleneksel yöntemler bu konuda yetersiz kalmaktadır ve bu yüzden yeni yöntemlere ihtiyaç doğmaktadır. Kısıtlar teorisi ve faaliyete dayalı maliyet sistemi ile belirlenecek ürün karmaları geleneksel yöntemlere göre her ne kadar daha kârlı sonuç sağlasa da, her iki yöntemin birlikte kullanılmasıyla belirlenen ürün karması ile daha kârlı sonuçlar elde edilmektedir. Bu çalışma ile, firmaların kârlılıklarını arttırabilmesi için doğru ürün karması kararları almanın önemine yönelik bir araştırma yapmak amaçlanmış bu çerçevede optimal ürün karması belirlemede geleneksel yöntemlere göre daha kârlı sonuçlar yaratan kısıtlar teorisi ile faaliyete dayalı maliyet sisteminin entegrasyonu sonucu bulunacak ürün karmasının firma kârlılığına etkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, yoğun akademik çalışmaları arasında zamanını ayırarak bana yol gösteren ve yardımcı olan tez danışmanım Prof. Dr. Nihat KÜÇÜKSAVAŞ a ilgi ve desteğinden ötürü teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca, yardımlarını ve desteklerini esirgemeyen Prof. Dr. A. Kadir TUAN a ve Prof. Dr. Veyis Naci TANIŞ a teşekkürü bir borç bilirim. Ayrıca çalışmam boyunca bana destek olan aileme ve tüm meslektaşlarıma yardımlarından ötürü sonsuz teşekkür ederim. Bu tez Çukurova Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Proje Birimi tarafından desteklenmiş olup, tez numarası İİBF2004D8 dir. ADANA, 2006 Araş. Gör. Elif N. ÜNAL

6 IV İÇİNDEKİLER Sayfa ÖZET... I ABSTRACT... II ÖNSÖZ... III KISALTMALAR LİSTESİ. IX TABLOLAR LİSTESİ... X ŞEKİLLER LİSTESİ... XII EKLER LİSTESİ... XIII 1.BÖLÜM GİRİŞ 1.1. Problemin Tespiti Çalışmanın Amacı Araştırma Metodolojisi Ünitelerin Planı BÖLÜM FAALİYETE DAYALI MALİYET VE FAALİYETE DAYALI MALİYET YÖNETİMİ 2.1.Giriş Faaliyete Dayalı Maliyet (FDM) Geleneksel Maliyet Sistemlerinin Yetersizliği FDM Kavramı FDM Maliyetler Hiyerarşisi Birim Seviyesi (Unit level) Parti Seviyesi (Batch level) Ürün Destekleme Seviyesi (Product- sustaining level).. 15

7 V İşletme Seviyesi (Facility level) Maliyet Taşıyıcılarının Belirlenmesi FDM Sistemi Oluşturma Aşamaları FDM ile Ürün Maliyeti Belirleme ve Geleneksel Yöntemlerden 22 Farkı FDM ile Ürün Maliyeti Belirleme FDM ve Geleneksel Ürün Maliyeti Belirleme Yöntemleri 28 Arasındaki Farklar Faaliyete Dayalı Maliyet Yönetimi (FDMY) FDMY Kavramı FDMY Amacı, Önemi ve Faydaları FDMY Faaliyet Analizindeki Önemi FDMY Bütçeleme ve Sapma Analizindeki Önemi FDMY Müşteri Kârlılık Analizindeki Önemi FDM Sistemi ile Diğer Muhasebe ve Yönetim Tekniklerinin İlişkisi FDM Sistemi ve Toplam Kalite Yönetimi-Tam Zamanında 37 Üretim Sistemi FDM Sistemi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard) FDM Sistemi ve Kısıtlar Teorisi Sonuç ve Özet BÖLÜM KISITLAR TEORİSİ 3.1. Giriş Kısıtlar Teorisi (KT) Firmaların Hedeflerini Gerçekleştirmede Zamanın Önemi KT Kavramı, Kısıt Türleri ve Performans Ölçütleri KT Kavramı ve Tanımı Kısıt Türleri ve Kapasite Kısıtları KT Performans Ölçütleri Finansal Ölçütler. 51

8 VI Faaliyet Ölçütleri Kısıtların Yönetilmesi Süreci Kısıtların Tespit Edilmesi Kısıtların Nasıl Düzeltileceğine Karar Verilmesi İlgili Herşeyin İkinci Aşamanın Uygulanması İçin 59 Seferber Edilmesi Kısıtların Ortadan Kaldırılması Kısıtlar Kaldırıldığında İlk Aşamaya Geri Dönülmesi Kısıtlar Teorisi ve Doğrusal Programlama Modeli Süreç Katkı Muhasebesi Sonuç ve Özet BÖLÜM FDM SİSTEMİ VE KT ENTEGRASYONU 4.1. Giriş FDM Sisteminin Avantaj ve Dezavantajları KT nin Avantaj ve Dezavantajları FDM Sistemi ve KT nin Farklı ve Tamamlayıcı Unsurları Optimal Ürün Karması Belirlemede FDM Sistemi ve KT 94 Entegrasyonu Optimal Ürün Karması Kararlarında FDM Sistemi ve KT 95 Entegrasyonunun Amacı, Önemi ve Faydaları Tamsayılı Programlama Optimal Ürün Karması Belirlemede FDM Sistemi, KT ve 102 Entegrasyon İçin Tamsayılı Programlama Modeli Sonuç ve Özet

9 VII 5.BÖLÜM ARAŞTIRMA YÖNTEMİ (METODOLOJİ) 5.1. Giriş Araştırma Yöntemi Türleri Olay Çalışması Yöntemi ve Türleri Olay Çalışmalarının Avantaj ve Dezavantajları Tamsayılı Programlama Araştırma Yöntemi Olarak Olay Çalışması ve Tamsayılı 128 Programlama 5.5. Sonuç ve Özet BÖLÜM FDM SİSTEMİ VE KT ENTEGRASYONUNUN BİR ÜRETİM İŞLETMESİNDE UYGULANMASI 6.1. Giriş Araştırmanın Amacı, Kapsamı ve Önemi Firma Hakkında Genel Bilgiler Firmanın Mevcut Üretim ve Muhasebe Sistemi Firmanın Üretim Sistemi Firmanın Muhasebe Sistemi Verilerin Toplanması Verilerin Analiz Edilmesi Sonuçların Tartışılması Sonuç ve Özet

10 VIII 7. BÖLÜM SONUÇ 7.1. Özet Çalışmanın Literatüre Katkısı Çalışmanın Kısıtları Geleceğe Yönelik Çalışma Alanları KAYNAKÇA EKLER ÖZGEÇMİŞ 221

11 IX KISALTMALAR LİSTESİ FDM FDMY KT DP GÜM CAM-I CMA MRP MRP II APICS OPT br çev. dk YTL : Faaliyete Dayalı Maliyet : Faaliyete Dayalı Maliyet Yönetimi : Kısıtlar Teorisi : Doğrusal Programlama : Genel Üretim Maliyeti : Uluslararası İleri Üretim Konsorsiyumu : Sertifikalı Yönetim Muhasebecileri : Malzeme İhtiyaç Planlaması : Üretim Kaynak Planlaması : Amerikan Üretim ve Stok Kontrol Topluluğu : Optimize Üretim Teknolojisi : Birim : Çevrim : Dakika : Yeni Türk Lirası

12 X TABLOLAR LİSTESİ Sayfa Tablo 2.1. X İşletmesi Üretim ve Maliyet Bilgileri Tablo 2.2. X İşletmesinde FDM ye Göre Ürün Maliyeti Tespiti Tablo 2.3. X İşletmesinde Toplam Direkt İşçilik Saatinin Tespiti Tablo 2.4. X İşletmesinde Direkt İşçilik Saatine Göre GÜM Tespiti Tablo 2.5. X İşletmesinde Geleneksel Yönteme Göre Ürün Maliyeti Tespiti 30 Tablo 2.6. X İşletmesinde Geleneksel Yöntem ve FDM ye Göre Ürün 30 Maliyeti Karşılaştırma... Tablo 3.1. Y İşletmesi Kaynak İşyüklerinin Belirlenmesi Tablo 3.2. Y İşletmesinde Kısıtlı Kaynak Dakikası Başına Süreç Katkısı 66 Hesaplanması... Tablo 3.3. Y İşletmesinde Kısıtlı Kaynak Dakikası Başına Süreç Katkısı 69 Hesaplanması... Tablo 3.4. Y İşletmesinde Haftalık Net Kâr Tespiti Tablo 3.5. Y İşletmesinde Geleneksel Yöntem, KT ve DP Karşılaştırması 71 Tablo 3.6. Y İşletmesinde Kaynak İşyüklerinin Tespiti Tablo 3.7. Y İşletmesinde Kısıtlı Kaynak Dakikası Başına Süreç Katkısı 74 Hesaplanması... Tablo 3.8. Y İşletmesinde Geleneksel Yöntem, KT ve DP Karşılaştırması 77 Tablo 3.9. Y İşletmesinde Kaynak İşyüklerinin Belirlenmesi Tablo Y İşletmesinde Kısıtlı Kaynak Dakikası Başına Süreç Katkısı 78 Hesaplanması... Tablo Z İşletmesinde Kaynak İşyüklerinin Belirlenmesi Tablo Z İşletmesinde Kısıtlı Kaynak Dakikası Başına Süreç Katkısı 81 Hesaplaması... Tablo 4.1. A İşletmesi Üretim ve Maliyet Verileri Tablo 4.2. A İşletmesi İçin Problem Özelliklerinin Belirlenmesi Tablo 4.3. A İşletmesi Problem Verilerinin Girilmesi Tablo 4.4. A İşletmesi Problem Çözümü Tablo 4.5. B İşletmesinin Yapısı ve FDM Verileri Tablo 4.6. B İşletmesi Ürün Seçimi Tablo 4.7. B İşletmesinin Ürün Karması Seçiminin Karşılaştırılması

13 XI Tablo 4.8. C İşletmesi Verileri Tablo 4.9. C İşletmesi Verilerinin Microsoft Excel de Gösterilmesi Tablo C İşletmesi Verilerinin Microsoft Excel e Girilmesi Tablo Amaç Fonksiyonu ve Karar Değişkenlerinin Çözücüde 116 Tanımlanması... Tablo Çözücüye Kısıt Ekleme Tablo Tamamlanmış Çözücü Modeli Tablo Çözücü Seçenekleri Tablo C İşletmesinin Çözücü İle Belirlenen Optimal Üretim Miktarları 118 Tablo 6.1. A Firması X11 Ürünü Maliyet Tablosu Tablo 6.2. A Firması X21 Ürünü Maliyet Tablosu Tablo 6.3. A Firması X31 Ürünü Maliyet Tablosu Tablo 6.4. A Firması X41 Ürünü Maliyet Tablosu Tablo 6.5. A Firması X51 Ürünü Maliyet Tablosu Tablo 6.6. A Firması X61 Ürünü Maliyet Tablosu Tablo 6.7. A Firması X71 Ürünü Maliyet Tablosu Tablo 6.8. A Firması X81 Ürünü Maliyet Tablosu Tablo 6.9. A Firması X91 Ürünü Maliyet Tablosu Tablo A Firması X101 Ürünü Maliyet Tablosu Tablo A Firmasında Welex Makinesi Levha Maliyet Tablosu Tablo GN Makinesi Ürünleri Birim Kâr/Zarar Tablosu (YTL/1.000 br) 154 Tablo TFT Makinesi Ürünleri Birim Kâr/Zarar Tablosu (YTL/1.000 br) 154 Tablo Model İçin Gerekli Verilerin Tespit Edilmesi Tablo Model İçin Gerekli Verilerin Hesaplanması Tablo Geleneksel Yöntem, FDM, KT ve Entegre Model Ürün 194 Karması Karşılaştırması.. Tablo Geleneksel Yönteme Göre Ürün Karması Kârlılığı. 195 Tablo FDM'ye Göre Ürün Karması Kârlılığı. 195 Tablo KT'ye Göre Ürün Karması Kârlılığı. 196 Tablo FDM ve KT ye Göre Ürün Karması Kârlılığı

14 XII ŞEKİLLER LİSTESİ Sayfa Şekil 2.1. FDM Maliyetler Hiyerarşisi Şekil 2.2. Geleneksel Yöntem ve FDM Ürün Maliyetleme Şekil 2.3. Kaynak, Faaliyet ve Maliyet Nesnesi İlişkisi Şekil 2.4. FDM Sisteminin 3 Temel Unsuru Şekil 2.5. FDM Sistemi Oluşturma Aşamaları Şekil 2.6. FDM ve FDMY Şekil 3.1. Finansal Ölçütler ve Faaliyet Ölçütleri Arasındaki Doğrudan 54 İlişki.. Şekil 3.2. Finansal Ölçütler ve Faaliyet Ölçütleri Arasındaki Dolaylı 55 İlişki.. Şekil 3.3. Sürekli İyileşme Süreci Şekil 3.4. Y İşletmesi Ürün Akış Şeması Şekil 3.5. Y İşletmesi Yeni Ürün Akış Şeması Şekil 3.6. Z İşletmesi Ürün Akış Şeması Şekil 4.1. FDM ve KT ile Optimal Ürün Karması Belirleme Aşamaları 96 Şekil 6.1. A Firmasında Ürünlerin Üretim Süreci 139

15 XIII EKLER LİSTESİ Sayfa Ek 1. FDM ye Göre Model Verilerinin WinQSB de 204 Girilmesi ve Çözümü... Tablo Ek 1.1. FDM'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin Girilmesi Tablo Ek 1.2. FDM ye Göre Belirlenen Model Verilerinin Girilmesi 205 (Devam) Tablo Ek 1.3. FDM ye Göre Belirlenen Model Çözümü Ek 2. KT ye Göre Model Verilerinin WinQSB de 207 Girilmesi ve Çözümü Tablo Ek 2.1. KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin Girilmesi Tablo Ek 2.2. KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin Girilmesi 208 (Devam) Tablo Ek 2.3. KT'ye Göre Belirlenen Model Çözümü Ek 3. FDM ve KT ye Göre Model Verilerinin WinQSB 210 ve MATLAB de Girilmesi ve Çözümü. Tablo Ek 3.1. FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin 210 WinQSB e Girilmesi.... Tablo Ek 3.2. FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin 211 WinQSB e Girilmesi (Devam 1) Tablo Ek 3.3. FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin 212 WinQSB e Girilmesi (Devam 2). Tablo Ek 3.4. FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin 213 MATLAB e Girilmesi Tablo Ek 3.5. FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin 213 MATLAB e Girilmesi (Devam 1) Tablo Ek 3.6. FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin 214 MATLAB e Girilmesi (Devam 2) Tablo Ek 3.7. FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin 214 MATLAB e Girilmesi (Devam 3) Tablo Ek 3.8. FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin MATLAB e Girilmesi (Devam 4) 215

16 XIV Tablo Ek 3.9. FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin 215 MATLAB e Girilmesi (Devam 5) Tablo Ek FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin 216 MATLAB e Girilmesi (Devam 6) Tablo Ek FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Model Verilerinin 216 MATLAB e Girilmesi (Devam 7) Tablo Ek FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Modelin MATLAB ile 217 Çözüm Sonucu Tablo Ek FDM ve KT'ye Göre Belirlenen Modelin MATLAB ile 217 Çözüm Sonucu (Devam) Ek 4. Geleneksel Yönteme Göre Model Verilerinin 218 WinQSB de Girilmesi ve Çözümü Tablo Ek 4.1. Birim Kârlara Göre Belirlenen Model Verilerinin Girilmesi 218 Tablo Ek 4.2. Birim Kârlara Göre Belirlenen Model Verilerinin Girilmesi 219 (Devam)... Tablo Ek 4.3. Birim Kârlara Göre Belirlenen Model Çözümü

17 1 1. BÖLÜM GİRİŞ Firmaların yoğun rekabet ortamında varlıklarını sürdürebilmek, rekabet avantajı sağlamak, pazar paylarını ve dolayısıyla kârlılıklarını arttırabilmek için ürün karmalarını doğru olarak belirlemeleri gerekmektedir. Zira firmaların aldıkları ürün karması kararları, kârlılıklarını arttırmada en önemli faktörler arasında yer almaktadır. Bu yüzden firmalar, kârlarını maksimum kılacak ürün karması kararları almalıdırlar. Firmalar ürün karması kararları almada geleneksel yöntemlerden yararlanmaktadır. Ancak geleneksel yöntemlere göre belirlenen optimal ürün karması kararları, firmaların kârlarını arttırmalarında yeterli olamamaktadır. Bu yüzden firma kârını maksimum kılacak yeni yöntemlere ihtiyaç doğmaktadır. Geleneksel yöntemlerden tam maliyet sisteminde ürünlerle ilgili alınacak kararlarda esas olarak birim başına kârlar alınmaktadır (Küçüksavaş, 1992:100). Eğer ürün birim başına kâr sağlıyorsa, o ürünün üretimine devam edilmekte, aksi halde ürün üretim programından çıkarılmaktadır. Ancak ürünün üretim programından çıkarılması ile o ürünle ilgili tüm maliyetler değil sadece değişken maliyetler tasarruf edilebildiğinden, tam maliyet sistemi ile faaliyet sonuçlarının analizi yanıltıcı olabilmektedir. Bu sorunu gidermek ve daha doğru kararlar alabilmek için değişken maliyet sistemi kullanılabilmektedir. Başka bir ifadeyle, kısa dönem için değişken maliyet sisteminde, tam maliyet sistemine göre daha doğru kararlar alınabilmektedir. Çünkü değişken maliyet sisteminde üretim ile ilgili alınacak kararlarda birim katkılar esas alınmaktadır ve en yüksek katkı payını sağlayan ürüne üretimde öncelik verilmektedir. Ancak unutmamak gerekir ki, atıl kapasite durumunda pozitif katkı sağlayan ürünlerin üretim programına alınması uygun iken, tam kapasite durumunda ürün için hesaplanan mutlak katkı payları karar için yeterli olmamaktadır. Bu durumda kısıtlı kaynakta kapasite birimi başına en yüksek katkı payını sağlayan ürüne öncelik verilmek suretiyle daha doğru kararlar alınabilmektedir (Küçüksavaş, 1992:100). Ancak

18 2 kısıtlar teorisi süreç katkısı (throughput) yaklaşımı ile belirlenen ürün karması sonucu elde edilen kâr, katkı payı yaklaşımına göre belirlenen ürün karması sonucu elde edilen kârdan daha fazla olabilmektedir. Çünkü değişken maliyet sisteminden farklı olarak kısıtlar teorisine göre, tek değişken maliyet olarak hammadde maliyeti dikkate alınmakta ve ürün karması kararları buna göre verilmektedir. Aynı zamanda faaliyete dayalı maliyet sisteminde karar alma için daha doğru maliyet bilgileri edinilebilmekte ve bunun sonucu olarak ürün karması doğru olarak belirlenebilmektedir. Görülmektedir ki, geleneksel yöntemlerden tam maliyet sistemi ve değişken maliyet sistemine göre ürün karmaları belirlenebildiği gibi, yeni geliştirilen yöntemlerden kısıtlar teorisi ve faaliyete dayalı maliyet sistemine göre de ayrı ayrı ürün karmaları belirlenebilmektedir. Ancak kısıtlar teorisi ve faaliyete dayalı maliyet sisteminin ürün karması belirlemede birlikte kullanılması (entegrasyonu) söz konusudur ki bu şekilde diğer yöntemlerden daha kârlı sonuçlar elde edilebilmektedir. Kısaca faaliyete dayalı maliyet sistemi ve kısıtlar teorisinin entegrasyonu ile firmalar, daha yüksek kâr elde edebilecekleri ürün karması kararları alabilmektedirler. Özetle, geleneksel ürün karması belirleme yöntemlerinin firma kârını arttırmada yeterli olamadığı, bunu gidermek üzere faaliyete dayalı maliyet sistemi ve kısıtlar teorisi entegrasyonu yoluyla firmaların daha yüksek kârlar elde edilebileceği ortaya konulmaktadır. Literatürde yer alan çalışmalar, imalat sektöründe her iki yöntemin birlikte kullanılması ile firmaların en uygun ürün karması belirleyerek yüksek kârlar elde edebildiğini ortaya koymuştur (Fu, 2000:71-74). Ayrıca son yıllarda her iki yöntemin entegrasyonu hizmet sektöründe de uygulanmış ve süreçlerde sürekli gelişme sağlanabilmiştir (Roybal vd, 1999:1-10). Daha önce de değinildiği üzere, faaliyete dayalı maliyet sistemi ve kısıtlar teorisine göre ayrı ayrı ürün karmaları tespit edilebilmektedir. Her iki yöntem de ayrı ayrı avantaj ve dezavantajlara sahip olup, her ikisinin biribirinin eksik yönlerini tamamlayarak birlikte kullanılması ile firma kârının daha yüksek olmasını sağlayacak ürün karması belirlenebilmektedir.

19 3 Bu çerçevede, bu çalışmada firmaların rekabet ortamında pazar paylarını ve kârlılıklarını arttırabilmelerinde ürün karması kararlarının önemini vurgulayarak, doğru ürün karması kararları alabilmede geleneksel yöntemler yerine, kısıtlar teorisi ile faaliyete dayalı maliyet sistemi entegrasyonunun kullanımı ve bunun faaliyet sonucuna etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Ayrıca bu entegrasyon kullanılarak bir imalat işletmesinde uygulama yapılacak ve konunun firma kârlılığını ne ölçüde etkilediği ortaya konulacaktır Problemin Tespiti Faaliyete dayalı maliyet sisteminde, ürün maliyetleri geleneksel yöntemlere göre, daha doğru olarak tespit edilebilmekte, bu da firma kârlılığının artmasını sağlamaktadır. Çünkü ürünlerin maliyetinin ve dolayısıyla kârlılığının daha doğru olarak tespit edilmesiyle alınacak kararlar (fiyatlandırma, ürün karması vs.), firmaların rekabet üstünlüğü kazanarak kârlılıklarını arttırabilmelerini sağlayabilecektir. Kısaca faaliyete dayalı maliyet sistemi bir ürün maliyetleme yöntemi olmasınının yanısıra, yönetime uzun-vadeli stratejik kararlar almada faydalı olacak bilgileri sunmaktadır (Ruhl, 1997:19). Ayrıca faaliyete dayalı maliyet sistemi ile faaliyetler analiz edilmekte, bu sayede katma değer yaratan ve katma değer yaratmayan faaliyetler tespit edilebilmektedir (Tanış, 1999:153; Massood, 1998:39). Faaliyetlerin analiz edilmesiyle darboğazlar tespit edilebilmekte, faaliyete dayalı maliyet sistemi bu sayede kısıtlar teorisi uygulamasını kolaylaştırmaktadır. Faaliyete dayalı maliyet sistemine göre ürün karması tespitinde ise kaynak kullanımları dikkate alınmaktadır. Firmada kapasite kısıtı olması durumunda faaliyete dayalı maliyet sistemi tek başına yeterli olamamaktadır (Hall ve Galambos, 1997:6; Massood, 1998:39). Bu problem, kısıtlar teorisi kullanılarak giderilebilmektedir, zira kısıtlar teorisine göre bir sistemin başarısını (kârlılığını) kısıtlar belirlemekte ve bu kısıtların belirlenip ortadan kaldırılması ile firma kârlılığı arttırılabilmektedir. Kısıtlar teorisine göre ürün karması belirlenirken ise hammadde maliyetleri tek değişken maliyet olarak kabul edilmekte ve toplam kapasite dikkate alınmaktadır.

20 4 Kısıtlar teorisinin eksik yönü ise kısa vadeli bir bakış açısına sahip olmasıdır. Başka bir ifadeyle, kısıtlar teorisi ile firmanın kısa vadeli kârlılığının artması sağlanmakta olup, bu problem faaliyete dayalı maliyet sistemi ile giderilebilmektedir, zira faaliyete dayalı maliyet sisteminde amaç uzun vadeli kârlılığı arttırmaktır (Kee, 1995:50-51). Faaliyete dayalı maliyet sistemi, tüm maliyetlerin uzun vadede değişken olduğunu ortaya koyan uzun vadeli bir maliyet yönetim aracı olup, kısıtlar teorisi ise kısa vadede hammadde maliyetleri dışındaki tüm maliyetlerin sabit kabul edildiği kısa vadeli bir yaklaşımdır. Dolayısıyla planlamada, faaliyete dayalı maliyet sistemi ve kısıtlar teorisi farklı sonuçlar önerebilmektedir. Bu yüzden faaliyete dayalı maliyet sistemi ve kısıtlar teorisi birbirine zıt alternatifler olarak algılanmaktadır ancak bu iki yöntem aslında birbirlerine zıt değil birbirlerinin tamamlayıcısı olabilmektedir (MacArthur, 1993:50-55; Ruhl, 1997:19; Rezaee ve Elmore, 1997:11-12). Özetle, faaliyete dayalı maliyet sisteminde ürün karması kararı alınırken kullanılan kaynak kapasitesi dikkate alınmakta, kısıtlar teorisine göre ise toplam kapasite dikkate alınmaktadır. Her iki yöntemin birbirinin eksik yönlerini gidermesi ile ise firma kârının maksimum olmasını sağlayacak ürün karması belirlenebilmektedir. Bu çalışmada öncelikle ayrı ayrı faaliyete dayalı maliyet sistemine ve kısıtlar teorisine göre ürün karması belirlenecektir. Daha sonra her iki yöntem, ürün karması belirlemek üzere entegre edilecektir. Entegrasyon sonucu bulunacak ürün karmasının firma kârlılığına etkisi ortaya konularak, geleneksel yöntem sonuçlarıyla karşılaştırılacaktır Çalışmanın Amacı Kısıtlar teorisine (süreç katkısı yaklaşımı) göre belirlenen ürün karması ile elde edilen kâr, değişken maliyet sistemine (katkı payı yaklaşımı) göre belirlenen ürün karması ile elde edilen kârdan daha fazla olabilmektedir. Değişken maliyet

21 5 sisteminde, direkt hammadde, direkt işçilik ve değişken genel üretim maliyetleri, değişken maliyet olarak tanımlanmakta ve katkı payı, satış gelirlerinden tüm bu değişken maliyetlerin çıkarılması yoluyla tespit edilmektedir. Kısıtlar teorisine göre ise süreç katkısı firmanın satışlar yoluyla sağladığı para oranı olarak tanımlanmakta olup, hammadde maliyeti tek değişken maliyet kabul edildiğinden, satış gelirlerinden hammadde maliyetlerinin çıkarılması sonucu elde edilmektedir (Goldratt ve Fox, 1986:28). Değişken maliyet sistemine göre ürün karması, kısıtlı kaynaktaki kapasite birimi başına en çok katkı payını sağlayan ürüne üretimde öncelik verilmek suretiyle tespit edilmektedir. Kısıtlar teorisine göre ise, kısıtlı kaynaktaki kapasite birimi başına en yüksek süreç katkısı sağlayan ürüne üretimde öncelik verilerek ürün karması belirlenmekte ve bu şekilde belirlenen ürün karması ile daha yüksek kârlar elde edilebilmektedir. Faaliyete dayalı maliyet sisteminde de, faaliyet analizleri ile darboğazlar belirlenebilmekte, faaliyet ve ürün maliyetleri geleneksel yöntemlere göre daha doğru olarak tespit edilebilmektedir. Faaliyete dayalı maliyet sisteminde ürün karmaları, kullanılan kapasite maliyetleri dikkate alınarak belirlenmektedir. Faaliyete dayalı maliyet sistemi ile kısıtlar teorisini entegre etmek yoluyla da firmalar daha yüksek kârlar sağlayan ürün karması belirleyebilmektedir. Bu çalışma ile firmaların rekabet avantajı kazanarak, pazar paylarını dolayısıyla kârlılıklarını arttırabilmek için doğru ürün karması kararları almanın önemine yönelik bir araştırma yapmak amaçlanmaktadır. Bu çerçevede konunun teorik esasları anlatıldıktan sonra, bir üretim işletmesinde yapılacak uygulama ile şu sorulara cevap aranacaktır; Firmanın üretim sürecinde kısıtın varolup olmadığı, Firmanın optimal ürün karması kararlarını geleneksel yöntemlere göre belirleyip belirlemedikleri, Faaliyete dayalı maliyet sistemi, kısıtlar teorisi ve her iki yöntemin entegrasyonu ile belirlenen optimal ürün karmasının geleneksel yöntemlere göre belirlenen optimal ürün karmasından daha kârlı sonuçlar yaratıp yaratmadığı.

22 Araştırma Metodolojisi Araştırmada izlenecek yöntem, olay çalışması (case study) yöntemidir. Araştırma yöntemi olarak olay çalışmasının seçilmesinin nedeni, bu şekilde elde edilecek verilerin diğer yöntemlere oranla daha derin, detaylı veriler sağlamasıdır. Zira araştırmanın konusu bir firmanın, kârlılığını arttıracak optimal ürün karması kararı vermesini sağlamak için geliştirilmiş bir yöntem olup, tek bir firmada yapılacak detaylı bir inceleme ile bu yöntemin o firmanın kârlılığına olan etkisi ortaya konulacaktır. Bu çerçevede bir imalat işletmesinde tanımlayıcı (descriptive) ve keşifsel (exploratory) olay çalışması olmak üzere iki tür olay çalışması yapılacaktır. Tanımlayıcı olay çalışması ile firmanın mevcut ürün karması karar alma yöntemleri incelenecek ve kârlılık sonuçları ortaya konulacaktır. Keşifsel olay çalışması ile de, öncelikle faaliyete dayalı maliyet sistemi ve kısıtlar teorisine göre ayrı ayrı ürün karmaları belirlenecektir. Daha sonra faaliyete dayalı maliyet sistemi ve kısıtlar teorisi birlikte kullanılarak ürün karması belirlenecek ve herbirinin faaliyet sonucuna etkisi ortaya konularak geleneksel yöntemlerin sonuçları ile karşılaştırılacaktır. Bunun için maliyet ve üretim departmanı yetkililerinden gerekli veriler edinilecek ve elde edilen bu veriler tamsayılı programlama (integer programming) yardımıyla çözümlenecektir. Analiz sonucu, faaliyete dayalı maliyet sistemi, kısıtlar teorisi ve her iki yöntemin entegrasyonu kullanılarak ürün karmaları ayrı ayrı tespit edilerek, firma kârlılığına etkisi ortaya konulmaya çalışılacaktır. Daha sonra her bir yönteme göre (faaliyete dayalı maliyet sistemi, kısıtlar teorisi ve entegre model) elde edilen kârlılık sonucu, mevcut yöntemle elde edilen kârlılık sonucuyla karşılaştırılacaktır. Veri toplamada, öncelikle konuyla ilgili teorik bilgilerin edinilebilmesi için kaynak taraması yapılacaktır. Bunun için kütüphanelerden, internetten tarama yapılarak gerekli kitap ve makaleler temin edilecektir. Bunun yanında, uygulamanın yapılacağı firmada uzman kişilerle görüşmeler yapılacak ve firmanın birtakım kayıtlı verilerinden yararlanılacaktır.

23 Ünitelerin Planı Çalışmanın bu giriş bölümünde, problemin tespiti, çalışmanın amacı, metodolojisi ve çalışmanın planı anlatılmıştır. İkinci bölümde, faaliyete dayalı maliyet ve faaliyete dayalı maliyet yönetimi etraflıca incelenecektir. Bu çerçevede öncelikle faaliyete dayalı maliyet kavramı tanımlanarak, faaliyete dayalı maliyet sisteminde maliyetler hiyerarşisi açıklanacaktır. Daha sonra faaliyete dayalı maliyet yönteminin avantaj ve dezavantajları ile iki aşamalı maliyet dağıtım süreci anlatılacaktır. Ardından faaliyete dayalı maliyet yöntemi ile ürün maliyeti hesaplaması açıklanacak ve bunun geleneksel ürün maliyet yöntemlerinden farkı ortaya konulmaya çalışılacaktır. Faaliyete dayalı maliyet yönetimi kapsamında ise, öncelikle faaliyete dayalı maliyet yönetimi kavramı açıklanarak, faaliyete dayalı maliyet yönetiminin amacı, önemi ve faydaları ortaya konulacaktır. Daha sonra faaliyete dayalı maliyet yönetiminin faaliyet analizinde, bütçeleme - sapma analizinde ve müşteri kârlılık analizindeki önemi açıklanacaktır. Üçüncü bölümde, kısıtlar teorisi etraflı bir şekilde incelenecektir. Bu çerçevede öncelikle firmaların hedeflerini gerçekleştirmede zamanın önemi anlatılacaktır. Daha sonra kısıt ve kısıtlar teorisi kavramları açıklanarak, kısıtlar teorisine göre performans ölçüm yöntemleri ile kısıt türleri ortaya konulacaktır. Ardından beş aşamalı kısıt yönetim süreci açıklanarak, kısıtların belirlenip ortadan kaldırılmasının firma kârlılığına etkisi tespit edilmeye çalışılacaktır. Daha sonra süreç katkısı muhasebesi kavramı açıklanarak ürün maliyeti hesaplamasında kullanılışı kısaca anlatılacaktır. Dördüncü bölümde kısıtlar teorisi ve faaliyete dayalı maliyet sistemi entegrasyonu incelenecektir. Bu çerçevede öncelikle her iki yöntemin güçlü ve zayıf yönleri ortaya konulacaktır. Daha sonra her iki yöntemin birbirlerinin eksik yönlerini tamamlayarak, optimal ürün karması kararı almadaki önemi açıklanacaktır. Ardından ürün karması belirlemede faaliyete dayalı maliyet

24 8 sistemi, kısıtlar teorisi ve her iki yöntemin entegrasyonunun tamsayılı programlama ile modellenmesi ve çözüm sonuçları karşılaştırılacaktır. Beşinci bölümde, araştırma metodolojisi teorik olarak incelenecektir. Bu bölümde öncelikle araştırma yöntemi olarak seçilen olay çalışması ve analizde kullanılacak tamsayılı programlama (integer programming) ile ilgili teorik açıklama yapılacaktır. Bu çerçevede öncelikle olay çalışması yöntemi tanımlanarak, türleri, avantaj ve dezavantajları anlatılacak, daha sonra tamsayılı programlamanın tanımı, türleri, ne amaçla ve nasıl kullanıldığı ortaya konulacaktır. Ardından olay çalışmasının neden seçildiği, nasıl bir yol izleneceği ve analizde neden tamsayılı programlamadan yararlanılacağı açıklanacaktır. Altıncı bölümde, yöntemin bir imalat işletmesinde uygulanması ile elde edilecek sonuçlar tartışılacaktır. İmalat işletmesinde yapılacak olay çalışması ile gerekli veriler toplanacak ve elde edilecek bu veriler tamsayılı programlama yardımıyla çözümlenecektir. Analiz sonucu elde edilecek bulgulardan yorumlar yapılarak, sonuçlar araştırma soruları çerçevesinde tartışılacaktır. Yedinci bölüm olan sonuç bölümünde yapılan çalışmanın özeti ve uygulama sonucu verilerek önerilerde bulunulacaktır. Daha sonra çalışmanın literatüre katkısı, kısıtları ve geleceğe yönelik potansiyel çalışma alanları ortaya konulacaktır.

25 9 2. BÖLÜM FAALİYETE DAYALI MALİYET VE FAALİYETE DAYALI MALİYET YÖNETİMİ 2.1. Giriş Artan rekabet ve teknolojik gelişmeler sonucunda, doğru ürün maliyeti bilgisine sahip olmak rekabet üstünlüğü sağlamada oldukça önemli olmuştur (Setala ve Gunasekaran, 1996:63). Geleneksel yöntemlere göre belirlenen ürün maliyeti kararları, gelişen teknolojik ortamda yanlış olabilmektedir. Firmalarda genel üretim maliyetlerinin (GÜM) ürünlere dağıtımında direkt işçilik saati gibi dağıtım anahtarlarının kullanılması, toplam maliyetler içerisinde işçilik maliyetinin yüksek olduğu zaman doğru sonuçlar yaratabilmektedir (Cooper ve Kaplan, 1988:22). Ancak, gelişen teknoloji ve otomasyon ile artık firmalarda toplam üretim maliyetleri içerisinde direkt işçiliğin payı azalmış, GÜM ün payı artmıştır (Cooper ve Kaplan, 1988:22). Dolayısıyla geleneksel yöntemlere göre GÜM ün ürünlere dağıtımında direkt işçilik saati, direkt işçilik maliyeti gibi hacim esaslı dağıtım anahtarları kullanmak sonucu yanlış ürün maliyetleri tespit edilmektedir. Bu yüzden ürün maliyetlerinin daha doğru olarak tespit edilebilmesi için yeni yöntemlere ihtiyaç duyulmuştur ki bu çerçevede geliştirilen yöntemlerden birisi Faaliyete Dayalı Maliyet (FDM) sistemidir. FDM, geleneksel maliyetleme sistemlerine karşı ortaya konulmuş olan ve GÜM ün dağıtılmasına ilişkin yeni bir yaklaşım getiren bir maliyet dağıtım tekniğidir (Ergün ve Karamaraş, 2002:94). FDM rekabetin yüksek ve firmaların farklı ürün karmasına sahip olduğu iş ortamında, doğru ve zamanlı maliyet bilgisi sunmakta ayrıca işletmenin sürekli gelişimini sağlamak üzere de kullanılabilmektedir (Setala ve Gunasekaran, 1996:63). FDM, 1980 li yılların ortalarında ilk ortaya atıldığında, doğru ürün maliyeti belirleme amacına odaklanmış, yöneticiler tarafından daha doğru ürün maliyeti

26 10 hesaplama yöntemi olarak görülmüştür (Roybal ve diğerleri, 1999:1). Öyle ki, FDM ye göre endirekt maliyetler (GÜM), kaynaklardan faaliyetlere, daha sonra faaliyetlerden maliyet objelerine dağıtılmaktadır (Setala ve Gunasekaran, 1996:63). Bu şekilde geleneksel yöntemlerden farklı olarak, hazırlık zamanı, hazırlık sayısı ve sipariş sayısı gibi dağıtım anahtarları kullanmak yoluyla ürün maliyetleri daha doğru olarak tespit edilebilmektedir. Bu çerçevede FDM, önceleri imalat firmalarında uygulanmış ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Örneğin Hewlett-Packard ve Advanced Micro Devices firmalarında Faaliyete Dayalı Maliyet (FDM) ve Faaliyete Dayalı Maliyet Yönetimi (FDMY) başarılı bir şekilde uygulanmıştır (Blocher ve diğerleri, 1999:107; Cooper ve Kaplan, 1991:130). Daha sonraları ise hizmet ve kamu sektöründe de uygulanmış ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir (Davis, 2003:120). Örneğin PPMC Tıp Merkezinde FDM uygulanması sonucu, katma değer yaratmayan faaliyetler belirlenip ortadan kaldırılarak maliyetlerde tasarruf sağlanmıştır (www.ioma.com; z.t. 2004) Faaliyete Dayalı Maliyet (FDM) Bu bölümde öncelikle geleneksel maliyet sistemlerinin yetersizliği, ardından FDM kavramı, maliyetler hiyerarşisi açıklanacak, daha sonra FDM ye göre maliyet taşıyıcılarının belirlenmesi ve FDM sistemi oluşturma aşamaları anlatılacaktır. Ardından FDM ile ürün maliyeti belirleme ve geleneksel yöntemlerden farkı bir örnek yardımıyla ortaya konulacaktır Geleneksel Maliyet Sistemlerinin Yetersizliği Geleneksel yöntemlere göre maliyetler, direkt işçilik saati, makine saati veya üretilen birimler gibi birim veya hacim esaslı ölçütler kullanılarak ürünlere dağıtılmaktadır. Geleneksel maliyet sistemleri, toplam üretim maliyetinin önemli bir bölümünü direkt işçiliğin oluşturduğu zaman geliştirilmiş olup, bu durumda GÜM ün ürünlere, direkt işçiliğin bir yüzdesi olarak dağıtımı yeterli ve doğru sonuçlar yaratabilmekteydi. Zira geleneksel hacim esaslı maliyet sistemleri,

27 11 direkt işçilik ve direkt hammaddenin üretimin en önemli faktörü olduğunda, teknoloji sabitken ve sınırlı çeşitte ürün söz konusu iken uygun olabilmektedir (Blocher ve diğerleri, 1999:93). Ancak modern üretim ortamlarında otomasyona bağlı olarak toplam üretim maliyetleri içerisinde direkt işçiliğin payı azalırken, genel üretim maliyetlerinin payı artmıştır. (Walker, 1999:18; Sheu ve diğerleri, 2001:433). Dolayısıyla genel üretim maliyetlerinin hacim esaslı dağıtım anahtarlarıyla ürünlere dağıtımı, yanlış ürün maliyeti hesaplamaya neden olacaktır. Öyleki, farklı hacim, büyüklük ve karmaşıklıkta olan ürünler, kaynakları farklı miktarlarda tükettiğinden, ürün çeşitliliği arttıkça faaliyetler için gerekli kaynak miktarı da artmakta böylece geleneksel maliyet sisteminde yanlış ürün maliyetleme sorunları da artmaktadır (Blocher ve diğerleri, 1999:94). GÜM ün geleneksel olarak direkt işçiliğin yüzdesi olarak ürünlere dağıtımı, üretim hazırlık sürelerinin, tedarik sürelerinin ve stokların artışına da neden olabilmektedir. Özetle geleneksel maliyet sistemleri, hizmet artırımı veya azaltımının, yeni ürün üretmenin veya ürünü üretim programından çıkarmanın, üretim miktarındaki, kapasitedeki ve dışarıdan tedarikteki (outsourcing) değişmenin kârlılığa etkisi konusunda yeterli bilgi sağlayamamaktadır (Walker, 1999:18) FDM Kavramı CAM I (Consortium of Advanced Manufacturing-International - Uluslararası İleri Üretim Konsorsiyum) tarafından FDM, süreçle ilgili faaliyetlerin ve maliyet objelerinin, performansını ve maliyetini ölçmek yoluyla maliyet taşıyıcıları ve faaliyetler arasındaki neden sonuç ilişkisini ortaya koyan bir yöntem olarak tanımlanmıştır (Fu, 2000:69). MacArthur (1993:51), FDM yi, faaliyetleri yerine getirmek için kullanılan kaynakların uzun vadeli maliyetini ölçen ve daha sonra faaliyetlerin maliyetlerini maliyet objelerine, faaliyetleri tüketmelerine (kullanımlarına) göre dağıtan bir muhasebe modeli olarak tanımlamıştır

28 12 FDM, ürün veya hizmetlerin maliyetini, bu ürün veya hizmetleri üretmek için gerçekleştirilen faaliyetlere göre ölçen bir yöntemdir (Sethuramon, 2002:1). FDM ye göre maliyetler kaynak kullanımlarına göre faaliyetlere dağıtılmakta, daha sonra faaliyetleri kullanımlarına göre de maliyet objelerine dağıtılmaktadır (Fu, 2000:69). Kısaca FDM, kaynak kullanım oranı ve kaynakların nasıl kullanıldığı hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Dolayısıyla stratejik karar almayı iyileştirmede, finansal performansı arttırmada ve transfer fiyatlandırma kararlarını desteklemede kullanılabilmektedir (Garg ve Rafiq, 2002:5-6). FDM yi açıklamak üzere günlük hayattan şu basit örnek verilebilir: İki kişi bir restoranda farklı yemekler sipariş etmişlerdir. A kişisi bir çorba (5 YTL) ve bir tabak yemek (10 YTL) sipariş ederken, B kişisi bir çorba ( 5YTL), bir tabak yemek (10 YTL), salata (5 YTL), pasta (5 YTL), kahve (4 YTL) sipariş etmiştir. Geleneksel olarak ödeme yapılması durumunda toplam yemek maliyeti (44 YTL) kişi sayısına (iki kişi) bölünecektir ve dolayısıyla A ve B kişisi her biri eşit olarak 22 YTL ödeyecektir. Oysa A kişisi B kişisinden daha az yemek yemiş ve ödemesi gereken tutar daha az olması gerekirken (15 YTL), B kişisinin yemek fiyatının (maliyetinin) bir kısmı ona yüklenmiştir. FDM yöntemi kullanıldığında A kişisi 15 YTL, B kişisi 29 YTL ödeyecektir. Zira, A kişisi 15 YTL lik, B kişisi 29 YTL lik ürün ve hizmetten yararlanmıştır. Geleneksel yönteme göre, A kişisi B kişisinin 7 YTL lik yemek maliyetini fazladan yüklenmiş olacaktır. Aynı durum üretilen ürünler için de söz konusudur. Yani A ürünü B ürününün maliyetini yüklenerek fazla maliyetlenecek, B ürünü de daha fazla maliyet gerektirdiği halde daha az maliyetlenecektir. Bu durumda, yanlış fiyatlandırma kararları ile firmanın pazarlardaki rekabet üstünlüğü azalacak, dolayısıyla pazar payı ve kârlılığı azalacaktır. Geleneksel yöntemlere göre daha doğru ürün maliyetinin hesaplanmasını sağlayan FDM ye göre, ürün maliyeti tespit etmeden önce maliyet hiyerarşisini anlatmak gerekmektedir. Bu yüzden aşağıda FDM maliyetler hiyerarşisi açıklanacaktır.

29 FDM Maliyetler Hiyerarşisi Daha önce de değinildiği üzere, FDM ye göre maliyetler kaynak kullanımlarına göre faaliyetlere dağıtılmakta, daha sonra faaliyetleri kullanımlarına göre de maliyet objelerine dağıtılmaktadır. Bu çerçevede FDM ye göre faaliyetler ve maliyetler; birim, parti, ürün destekleme, tesis seviyesi olmak üzere dört seviyede belirlenmiştir. Bu hiyerarşi maliyetleri nelerin etkilediği ve bu etkilerin üretim hacmiyle nasıl ilişkili olduğu konusunda yönetime yardımcı olmaktadır (Hall ve Galambos, 1997:7). Aşağıdaki tabloda bu dört seviyeden oluşan hiyerarşi gösterilmektedir (Cooper ve Kaplan, 1991:132); Faaliyetler Harcamalar Tesis Seviyesi Faaliyetler Fabrika Yönetimi Bina ve işyeri Isıtma ve Aydınlatma Ürün Destekleme Seviyesi Faaliyetler Üretim (Süreç) Mühendisliği Ürün Özellikleri Mühendislik Değişim Kararları Ürün İyileştirme Parti Seviyesi Faaliyetler Birim Seviyesi Faaliyetler Hazırlık Malzeme Taşıma Alım siparişleri Kontrol Direkt İşçilik Hammadde Makine Enerji Kaynak: Cooper ve Kaplan, 1991:132 Şekil 2.1. FDM Maliyetler Hiyerarşisi Geleneksel maliyet muhasebesi sistemleri, mühendislik değişimi, hazırlık ve parça bakımı gibi endirekt ve destek faaliyetlerin maliyetlerini, ürünlere direkt işçilik saati ve makine saati gibi ölçütlere göre dağıtmaktadır. Bunun tersine

30 14 FDM, endirekt ve destek kaynak maliyetlerini faaliyetlerle ayırmaktadır ve daha sonra faaliyet taşıyıcılarına göre ürünlere dağıtmaktadır (Cooper ve Kaplan, 1991:131). Geleneksel yöntem ve FDM arasındaki fark aşağıdaki tabloda gösterilmektedir (Setala ve Gunasekaran, 1996:64); GELENEKSEL YAKLAŞIM- Birime Dayalı Ürün Maliyetleri Sabit GÜM Değişken GÜM Tesis Ürün Parti Birim İşçilik, hammadde Birim Ürün Maliyeti Birim Fiyat Birim Ürün Katkısı FAALİYETE DAYALI MALİYET YAKLAŞIMI-Ürün Kârlılığı Tesis-Seviyesi Maliyetleri Tesis Ürün-Seviyesi Maliyetleri Ürün Toplam Ürün Maliyetleri Parti-Seviyesi Maliyetleri Parti Ürün Karı/Zararı Birim-Seviyesi Maliyetleri Birim Birim Hacim Birim Satış Fiyatı Şekil 2.2. Geleneksel Yöntem ve FDM Ürün Maliyetleme Kaynak : Setala ve Gunasekaran, 1996:64 FDM ye göre maliyetler hiyerarşisi, yönetime faaliyetler ve faaliyetlerin kullandığı kaynaklar arasındaki ilişkiyi açıklamada yardımcı olmaktadır (Cooper ve Kaplan, 1991:131).

31 Birim Seviyesi (Unit level) Her bir birim üretiminde gerçekleştirilen faaliyetlerdir (Setala ve Gunasekaran, 1996:63). Bu faaliyetler her birim için yapılır ve üretilen miktara bağlı olarak değişirler. Örneğin, direkt hammadde ve direkt işçilik kullanımı, makinelerin çalıştırılması, her bir birimin kontrolü gibi faaliyetler birim seviyesi faaliyetlerdir. (Blocher ve diğerleri, 1999:97-98). Dolayısıyla, bu faaliyetlerin maliyetleri de üretim miktarı ile doğru orantılı olarak değişmektedir. Sonuç olarak direkt işçilik, hammadde, makine ve enerji maliyetleri de birim seviyesi maliyetler grubuna girmektedir (Tanış, 1996:77-78) Parti Seviyesi (Batch level) Her bir parti için gerçekleştirilen faaliyet olarak tanımlanabilmektedir. Faaliyet her bir parti üretiminde gerçekleştirilmektedir. Parti seviyesi maliyetler parti sayısına göre değişmektedir (Setala ve Gunasekaran, 1996:63). Parti seviyesinde kullanılan kaynak miktarı, parti içerisindeki birim sayısı değil, parti sayısı arttığında artmaktadır (Cooper ve Kaplan, 1991:132). Örneğin, makinenin hazırlanması, satınalma siparişi, üretim planlaması ve her bir partinin denetimi gibi Ürün Destekleme Seviyesi (Product- sustaining level) Firmanın ürün hattındaki farklı ürünleri desteklemek üzere gerçekleştirilen faaliyetlerdir (Setala ve Gunasekaran, 1996: 63; Blocher ve diğerleri, 1999:97-98). Faaliyet tüm bir üretim hattını desteklemek üzere gerekmektedir (Cooper ve Kaplan, 1991:132). Bunlar, üretilen ürüne özel faaliyetler olup sadece belirli bir ürün üretimi için gerekli faaliyetlerdir. Ürün destekleme seviyesi, faaliyetlerin kaç birim veya parti üretildiğine değil, farklı türdeki ürün sayılarına bağlıdır (Cooper ve Kaplan, 1991:132). Yani bu faaliyetlerin maliyetleri her bir ürüne dağıtılmakta ancak her bir üretilen ürünün parti ve birim sayısından bağımsızdır

32 16 ve ürün sayısının çeşidine bağlı olarak değişmektedirler (Setala ve Gunasekaran, 1996:63). Örneğin, ürün tasarımı, parçaların yönetimi ve kalite testleri gibi. FDM ye göre, geleneksel birim seviyesi dağıtım temellerinin yanı sıra, parti ve ürün destekleme seviyesi esasları da kullanılabilmektedir (Setala ve Gunasekaran, 1996:63) İşletme (Tesis) Seviyesi (Facility level) Tesis seviyesi faaliyet, üretim sürecinin gerçekleşmesi için gerekmektedir (Setala ve Gunasekaran). Genel olarak ürün üretimini desteklemek için gerçekleştirilen faaliyetler olarak tanımlanabilmektedir (Blocher ve diğerleri, 1999:97-98). Firma için ortak olarak gerçekleştirilen üretim faaliyetini destekleyen ve üretim miktarından, parti sayısından ürün çeşidinden bağımsız olarak gerçekleşen faaliyetlerdir. Örneğin, güvenlik, bakım, fabrika yönetimi, fabrikanın amortismanı, çalışanlar için sosyal tesislerin işletilmesi ve emlak vergisinin ödenmesi gibi Maliyet Taşıyıcılarının Belirlenmesi FDM, firma faaliyetleri ile ilgili maliyetleri belirleyip analiz eden ve bu maliyetleri ürün, hizmet, müşteri gibi maliyet objelerine, bu faaliyetleri kullanımlarına göre dağıtan bir maliyet dağıtım yöntemidir. Yani FDM; kaynaklar, faaliyetler ve çıktılar arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktadır (Davis, 2003: ). FDM de homojen olan ve her biri tek bir taşıyıcıyla temsil edilen maliyet havuzları söz konusudur. Kaynak taşıyıcıları kaynak maliyetlerini faaliyetlere dağıtmakta, faaliyet taşıyıcıları da faaliyet maliyetlerini maliyet objelerine dağıtmaktadır (Fu, 2000:69). Bu çerçevede öncelikle faaliyet, kaynak, maliyet objesi, maliyet unsuru, dağıtım anahtarı, kaynak taşıyıcısı ve faaliyet taşıyıcısı kavramlarını açıklamak gerekmektedir.

33 17 Faaliyet, belirli sayıda işi gerçekleştirmeyi sağlayan eylem veya hareketlerdir (Tanış, 1996:72). Örneğin, ürünü üretmek, kalite testi yapmak, müşterileri ziyaret etmek ve ürünü depolamak gibi faaliyetler söz konusu olabilmektedir (Taylor, 2002:51). Kaynak, faaliyetlerin yerine getirilmesinde uygulanan veya kullanılan ekonomik bir unsurdur (Kwon, 2002:83; Blocher ve diğerleri, 1999:95). Yani firmanın parasını, iş gücü, hammadde ve makineler gibi alanlara harcadığı yerlerdir (Taylor, 2002:51). Örneğin işgücü ve hammadde, faaliyetlerin oluşabilmesi için kullanılan kaynaklardır (Blocher ve diğerleri, 1999:95). Maliyet objesi, maliyeti hesaplanmak istenen birimdir (Küçüksavaş, 2002:15). Örneğin, ayrı maliyet ölçümlerinin gerekli olduğu, ürünler, müşteriler, projeler, sözleşmeler veya firmanın sunduğu diğer hizmetler, birer maliyet objesidir (Blocher ve diğerleri, 1999:95; Taylor, 2002:51). Maliyet taşıyıcısı, bir faaliyetin maliyetinde değişikliğe neden olan herhangi bir faktördür. İki tür maliyet taşıyıcısı söz konusu olup, bunlar; kaynak taşıyıcısı ve faaliyet taşıyıcısıdır (Blocher ve diğerleri, 1999:95). Kaynak taşıyıcısı, kaynak maliyetlerinin faaliyetlere dağıtımında, faaliyet taşıyıcısı ise faaliyet maliyetlerinin maliyet objelerine dağıtılmasında kullanılmaktadır (Tanış, 1996:72). Kaynak, faaliyet ve maliyet objesi ilişkisi aşağıdaki şekilde gösterilmiştir;

34 18 Kaynaklar Faaliyetler Maliyet Objesi 1. Kaynak 1. Faaliyet 2. Kaynak 3. Kaynak 2. Faaliyet Maliyet Objesi 4. Kaynak Kaynak Taşıyıcısı 3. Faaliyet Faaliyet Taşıyıcısı Kaynak: Fu, 2000:69 Şekil 2.3. Kaynak, Faaliyet ve Maliyet Objesi İlişkisi Kaynak maliyeti taşıyıcıları, her bir kaynağın bir faaliyet tarafından ne kadar tüketildiğini (kullanıldığı) belirtmektedir. Faaliyet maliyeti taşıyıcıları, bir maliyet objesi (ürün, hizmet vb.) tarafından ne kadar faaliyet tüketildiğini belirtmektedir (Walker, 1999:18). Maliyet taşıyıcısının aynı maliyet havuzundaki diğer faaliyetlerle korelasyonu yüksek olmalıdır. Bir maliyet havuzundaki faaliyetler arasında homojenlik söz konusu olmalıdır, bu sayede bir maliyet havuzu tek bir maliyet taşıyıcısıyla temsil edilebilmektedir. Maliyet havuzunda korelasyonu olmayan faaliyetlerin toplanması maliyet bilgilerinin yanlış olabilmesine yol açabilmektedir. Maliyet taşıyıcıları ve faaliyetler arasındaki korelasyon düşük ise yanlış ürün maliyetleri oluşmakta ve bu durum yönetim kararlarını olumsuz etkilemektedir (Tanış, 1996:81,84; ; z.t. 2004). Maliyet taşıyıcılarının sayısı arttıkça ürün maliyetlerinin doğruluğu da artmaktadır (Setala ve Gunasekaran, 1996:63; Tanış, 1996:83). Ancak bu, fazla veri toplamayı gerektirdiğinden hem

35 19 zor hem de maliyetlidir. Bunun yanısıra bilgisayarlar aracılığıyla veri toplama ve raporlama, bu maliyetlerin azalmasına neden olmuştur (Tanış, 1996:83-84) FDM Sistemi Oluşturma Aşamaları FDM sisteminin temel ilkesi firmanın faaliyetlerini belirlemek, her bir faaliyetin maliyetini ve daha sonra bu faaliyetlerin tüketimine göre ürünlerin maliyetini hesaplamaktır. Maliyet dağıtımı iki aşamada gerçekleşmekte olup ilk aşamada, maliyetler, maliyet havuzlarına dağıtılmakta, ikinci aşamada ise maliyet havuzlarında belirlenen maliyetler ürünlere dağıtılmaktadır (Cooper ve Kaplan, 1988:21). FDM, kaynak maliyetlerini üretim faaliyetlerine ve faaliyetlerden de üretim süresince faaliyetlerin kaynaklarını kullanan ürünlere dağıtmaktadır. Yani FDM, üretimde kullanılan kaynaklara dayanmaktadır (Kee ve Schmidt, 2000:3). FDM, kaynak alımı yerine kaynak kullanımını modellemektedir yani üretimde kullanılan kaynak maliyetini tahmin etmektedir. Kaynaklar ihtiyaç duyuldukça alındığında, sunulan kaynak maliyeti, kullanılan kaynak maliyetine eşit olmaktadır. Ancak firmalar kaynakları kullanımından çok daha önce edinmektedir dolayısıyla maliyetler kullanımdan bağımsız olarak ortaya çıkmaktadır (Fu, 2000:69). Kaynak maliyetlerinin faaliyetlere, daha sonra faaliyet maliyetlerinin de ürün, hizmet veya müşterilere dağıtıldığı iki aşamalı dağıtım süreci aşağıdaki şekilde açıklanmaktadır (Roybal ve diğerleri, 1999:2; Taylor, 2002:51); FDM MODELİ Kaynak taş. Faaliyet taş. Kaynak Faaliyetler Maliyet Objesi Harcama İş Kârlılık Kaynak: Taylor, 2002:51 Şekil 2.4. FDM Sisteminin 3 Temel Unsuru

OPTİMAL ÜRÜN KARMASI BELİRLEMEDE FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ VE KISITLAR TEORİSİ

OPTİMAL ÜRÜN KARMASI BELİRLEMEDE FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ VE KISITLAR TEORİSİ OPTİMAL ÜRÜN KARMASI BELİRLEMEDE FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ VE KISITLAR TEORİSİ Ar.Gör.Dr.Elif N. ÜNAL Ar.Gör.Mert DEMİRCİOĞLU Prof.Dr.Nihat KÜÇÜKSAVAŞ Çukurova Üniversitesi Çukurova Üniversitesi

Detaylı

FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ

FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı, Doktora Programı Yönetim Muhasebesi PROF. DR. Kadir GÜRDAL FDM Maliyetleme (Activity-BasedCosting-ABC)

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... iii GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM YİYECEK İÇECEK İŞLETMELERİNDE GELİR YÖNETİMİ

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... iii GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM YİYECEK İÇECEK İŞLETMELERİNDE GELİR YÖNETİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... iii GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM YİYECEK İÇECEK İŞLETMELERİNDE GELİR YÖNETİMİ GİRİŞ... 5 1.1. GENEL KAVRAMLAR... 6 1.1.1. Gelir ve Kâr Kavramları... 6 1.1.2. Maliyet, Gider, Harcama ve

Detaylı

Endirekt Giderler II. ÜRETİM GİDERLERİ İlk Madde ve Malzeme Giderleri Direkt İlk Madde ve Malzemeler

Endirekt Giderler II. ÜRETİM GİDERLERİ İlk Madde ve Malzeme Giderleri Direkt İlk Madde ve Malzemeler İÇİNDEKİLER I. YÖNETİM MUHASEBESİNE GİRİŞ... 2 1. YÖNETİM MUHASEBESİNİN TANIMI VE KAPSAMI... 2 2. YÖNETİM MUHASEBESİNİN AMAÇLARI... 4 3. YÖNETİM MUHASEBESİ, MALİYET MUHASEBESİ VE FİNANSAL MUHASEBE ARASINDAKİ

Detaylı

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ 13 1.1. Üretim, Üretim Yönetimi Kavramları ve Önemi 14 1.2. Üretim Yönetiminin Tarihisel Gelişimi 18 1.3. Üretim Yönetiminin Amaçları ve Fonksiyonları

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ Muhasebe Döngüsünü Hatırlayalım... 2 Maliyet Muhasebesi ve Üretim İşletmeleri... 5 Üretim İşletmelerinin İki Ana Grubu... 6 Mamül ve Hizmet Üretiminin

Detaylı

ÖNSÖZ ŞEKİL LİSTESİ TABLO LİSTESİ

ÖNSÖZ ŞEKİL LİSTESİ TABLO LİSTESİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ ii ŞEKİL LİSTESİ v TABLO LİSTESİ vii ÖZET viii SUMMARY ix BÖLÜM 1. GİRİŞ 1 1.1. YÜKLENİCİ FİRMALARDA İNŞAAT EKİPMANI YÖNETİMİ PROBLEMİNİN ÖNEMİ 1 1.2. PROBLEMİN TANIMLANMASI 3 1.3. YÜKLENİCİ

Detaylı

ÖZET İÇERİK KISIM I MALİYET HESAPLARI VE MUHASEBESİ... 1

ÖZET İÇERİK KISIM I MALİYET HESAPLARI VE MUHASEBESİ... 1 ÖZET İÇERİK KISIM I MALİYET HESAPLARI VE MUHASEBESİ... 1 BÖLÜM 1 YÖNETİM VE MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ... 3 BÖLÜM 2 MALİYET KAVRAMI, TERİMLERİ VE SINIFLANDIRILMASI... 29 BÖLÜM 3 ÜRETİM İŞLETMELERİNDE DÖNEM

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ I. MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ... 3 1. MALİYET MUHASEBESİNE İLİŞKİN ANA KAVRAMLAR... 3 1.1. Gider Kavramı... 3 1.2. Harcama Kavramı... 3 1.3. Maliyet

Detaylı

MALİYET MUHASEBESİ. PROF. DR. MİKAİL EROL Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi

MALİYET MUHASEBESİ. PROF. DR. MİKAİL EROL Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi MALİYET MUHASEBESİ PROF. DR. MİKAİL EROL Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi DOÇ. DR. METİN ATMACA Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi DOÇ. DR. SERKAN TERZİ Çankırı Karatekin Üniversitesi ii Maliyet Muhasebesi

Detaylı

KAPASİTE PLANLAMASI ve ÖLÇME KRİTERLERİ

KAPASİTE PLANLAMASI ve ÖLÇME KRİTERLERİ KAPASİTE PLANLAMASI ve ÖLÇME KRİTERLERİ Kuruluş yeri belirlenen bir üretim biriminin üretim miktarı açısından hangi büyüklükte veya kapasitede olması gerektiği işletme literatüründe kapasite planlaması

Detaylı

Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi

Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi Amaç ve Fayda Bilindiği gibi mamul maliyetleri direkt hammadde (direkt ilk madde ve ambalaj), direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden oluşmaktadır.

Detaylı

3SİSTEMLERİN YÖNETİMİ (1-14)

3SİSTEMLERİN YÖNETİMİ (1-14) ÜRETİM YÖNETİMİ: SİSTEMSEL BİR YAKLAŞIM İÇİNDEKİLER sayfa no 3SİSTEMLERİN YÖNETİMİ (1-14) 1. Sistem Teorisine Giriş 3 1.1 Sistemin Tanımı 4 1.2 Sistemlerin Temel Yapısı 6 1.3 Sistemlerin Önemli Özellikleri

Detaylı

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Ömer Faruk GÖRÇÜN Kadir Has Üniversitesi Örnek Olay ve Uygulamalarla TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ II Yayın No : 2874 İşletme-Ekonomi Dizisi : 573 1. Baskı - Ekim 2010 - İSTANBUL 2. Baskı - Mart 2013 - İSTANBUL

Detaylı

DERS İÇERİĞİ. Maliyet ve Yönetim Muhasebesi. Seçmeli DERS HEDEFİ

DERS İÇERİĞİ. Maliyet ve Yönetim Muhasebesi. Seçmeli DERS HEDEFİ DERS İÇERİĞİ Ders Adı Ders Türü Maliyet ve Yönetim Muhasebesi Seçmeli DERS HEDEFİ Maliyet ve Yönetim Muhasebesi dersini alan öğrenciler aşağıdaki becerileri kazanacaktır: İşletme yöneticilerinin planlama,

Detaylı

TEKP 409 TEKSTİL TERBİYESİNDE ÜRETİM VE MALİYET HESAPLARI

TEKP 409 TEKSTİL TERBİYESİNDE ÜRETİM VE MALİYET HESAPLARI T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2017-2018 Öğretim Yılı Güz Dönemi TEKP 409 TEKSTİL TERBİYESİNDE ÜRETİM VE MALİYET HESAPLARI Seçmeli Lisans Dersi (2 0 2) Yrd. Doç. Dr. İlhan ÖZEN Erciyes

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ ÜNİTE FİNANSAL YÖNETİM VE FONKSİYONLARI 1. GİRİŞ... 19

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ ÜNİTE FİNANSAL YÖNETİM VE FONKSİYONLARI 1. GİRİŞ... 19 İÇİNDEKİLER BİRİNCİ ÜNİTE FİNANSAL YÖNETİM VE FONKSİYONLARI 1. GİRİŞ... 1 2. FİNANSAL YÖNETİMİN FONKSİYONLARI... 2 2.1. Yatırım Kararları... 2 2.1. Finansman Kararları... 3 2.1. Dividant Kararları... 4

Detaylı

Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl

Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Levent KOŞAN Doğum Tarihi: 13.05.1976 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Y. Lisans Doktora Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu

Detaylı

KISITLAR TEORİSİ VE SÜREÇ KATKI MUHASEBESİNİN GELENEKSEL VE ÇAĞDAŞ YÖNETİM/MALİYET MUHASEBESİ YÖNTEMLERİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI

KISITLAR TEORİSİ VE SÜREÇ KATKI MUHASEBESİNİN GELENEKSEL VE ÇAĞDAŞ YÖNETİM/MALİYET MUHASEBESİ YÖNTEMLERİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI 1627 KISITLAR TEORİSİ VE SÜREÇ KATKI MUHASEBESİNİN GELENEKSEL VE ÇAĞDAŞ YÖNETİM/MALİYET MUHASEBESİ YÖNTEMLERİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI COMPARISON OF THE THEORY OF CONSTRAINTS AND THROUGHPUT ACCOUNTING WITH

Detaylı

2016/1.DÖNEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI YÖNETİM MUHASEBESİ 28 Mart 2016-Pazartesi 18:00

2016/1.DÖNEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI YÖNETİM MUHASEBESİ 28 Mart 2016-Pazartesi 18:00 2016/1.DÖNEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI YÖNETİM MUHASEBESİ 28 Mart 2016-Pazartesi 18:00 SORULAR Soru 1 Aşağıdaki kavramları kısaca açıklayınız (25 puan) a. Fırsat maliyeti (5 puan) b. Faaliyet kaldıracı

Detaylı

BT Maliyetlerinde Etkin Yönetim Stratejileri *

BT Maliyetlerinde Etkin Yönetim Stratejileri * PwC Türkiye V. Çözüm Ortaklığı Platformu BT Maliyetlerinde Etkin Yönetim Stratejileri * Anıl l Erkan, Kıdemli K Müdür, M Danış ışmanlık Hizmletleri Seda Babür, Danış ışman, Danış ışmanlık Hizmletleri PwC

Detaylı

MALİYET MUHASEBESİ. 1- Maliyet muhasebesi ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?(2004/2)

MALİYET MUHASEBESİ. 1- Maliyet muhasebesi ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?(2004/2) MALİYET MUHASEBESİ 1- Maliyet muhasebesi ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?(2004/2) A) Olanaklar ölçüsünde maliyetlerin düşürülmesini sağlayacak yöntemler geliştirir. B) Üretim

Detaylı

KISITLAR TEORİSİ VE BİR ÜRETİM İŞLETMESİNDE UYGULAMA

KISITLAR TEORİSİ VE BİR ÜRETİM İŞLETMESİNDE UYGULAMA KISITLAR TEORİSİ VE BİR ÜRETİM İŞLETMESİNDE UYGULAMA Araş.Gör. Elif N. ÜNAL Doç.Dr. Veyis Naci TANIŞ Prof.Dr. Nihat KÜÇÜKSAVAŞ Çukurova Üniversitesi Çukurova Üniversitesi Çukurova Üniversitesi İ.İ.B.F.

Detaylı

MALİYETE GÖRE FİYATLANDIRMA

MALİYETE GÖRE FİYATLANDIRMA MALİYETE GÖRE FİYATLANDIRMA Ürün fiyatlama kararlarında ilk adım fiyat belirleme olduğuna göre öncelikle fiyatın belirlenmesi gerekmektedir. Maliyete göre fiyatlandırma yapılırken ürünün maliyeti dikkate

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... XVII BİRİNCİ BÖLÜM MUHASEBE

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... XVII BİRİNCİ BÖLÜM MUHASEBE İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... XVII BİRİNCİ BÖLÜM MUHASEBE 1.1. Muhasebenin Sorumluluk Alanı...3 1.2. Muhasebenin Ülke ve Dünya Ekonomisindeki Yeri...4 1.3. Muhasebe Verilerinin İlgi Çevreleri...7 1.4. Muhasebenin

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... vii BÖLÜM I TURİZM İŞLETMELERİNDE MALİYET KONTROLÜ: TEMEL KAVRAMLAR GİRİŞ... 22

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... vii BÖLÜM I TURİZM İŞLETMELERİNDE MALİYET KONTROLÜ: TEMEL KAVRAMLAR GİRİŞ... 22 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii BÖLÜM I TURİZM İŞLETMELERİNDE MALİYET KONTROLÜ: TEMEL KAVRAMLAR GİRİŞ... 2 A-AĞIRLAMA VE TURİZM ENDÜSTRİSİ... 2 B-TURİZM ENDÜSTRİSİNİN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ... 3 C-TURİZM İŞLETMELERİNDE

Detaylı

Prof. Dr. Süleyman YÜKÇÜ. UFRS Örnekli, ERP Açıklamalı MALİYET MUHASEBESİ

Prof. Dr. Süleyman YÜKÇÜ. UFRS Örnekli, ERP Açıklamalı MALİYET MUHASEBESİ Prof. Dr. Süleyman YÜKÇÜ UFRS Örnekli, ERP Açıklamalı Yönetim Açısından MALİYET MUHASEBESİ Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü ALTIN NOKTA YAYINEVİ İZMİR 2015 Geliştirilmiş,

Detaylı

Muhasebe ve Ürün Fiyatlandırma

Muhasebe ve Ürün Fiyatlandırma Muhasebe ve Ürün Fiyatlandırma İçindekiler - Muhasebede Uzmanlık Alanları - Satış Fiyatı Tespitinde Maliyetlerin Kullanılması - Satış Fiyatı Tespit Yöntemleri 1) Üretim Maliyetine Dayanan Satış Fiyatı

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ KISIM: TASARIM PAZARLAMA ARAŞTIRMASINA GİRİŞ

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ KISIM: TASARIM PAZARLAMA ARAŞTIRMASINA GİRİŞ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... v TEŞEKKÜR... vi İKİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... vii İÇİNDEKİLER... ix ŞEKİLLER LİSTESİ... xviii TABLOLAR LİSTESİ... xx BİRİNCİ KISIM: TASARIM BİRİNCI BÖLÜM PAZARLAMA ARAŞTIRMASINA

Detaylı

BÖLÜM 1 TEDARİK ZİNCİRİ

BÖLÜM 1 TEDARİK ZİNCİRİ İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 TEDARİK ZİNCİRİ 1.1. Niçin Tedarik Zinciri?... 1 1.2. Tedarik Zinciri ve Tedarik Zinciri Yönetimi... 3 1.3. Tedarik Zinciri Yapısı... 5 1.4. İş Modelleri... 6 Kaynaklar... 7 BÖLÜM 2

Detaylı

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ POSTA HİZMETLERİ ÖN LİSANS PROGRAMI TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Öğr. Gör. MURAT BURUCUOĞLU 1 Ünite: 3 TEDARİZ ZİNCİRİNİN TEMEL FONKSİYONLARI Öğr. Gör. Murat BURUCUOĞLU İçindekiler 3.1. TEDARİZ ZİNCİRİNİN

Detaylı

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım Kısaca Müşteri İlişkileri Yönetimi Genel Tanıtım Başar Öztayşi Öğr. Gör. Dr. oztaysib@itu.edu.tr 1 MİY Genel Tanıtım 2 MİY Genel Tanıtım İçerik Müşteri İlişkileri Yönetimi Nedir? Neden? Tipleri Nelerdir?

Detaylı

Pazarlama araştırması

Pazarlama araştırması Pazarlama araştırması Etkin bir pazarlama kararı alabilmek için gerekli olan enformasyonun ve bilginin toplanması ve kullanılmasıdır. Bu sayede, pazarla ilgili risk ve belirsizlik azalacak ve başarı artacaktır.

Detaylı

ÜNİTE:1. Maliyet Muhasebesine Giriş ÜNİTE:2. İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri ÜNİTE:3. İşçilik Maliyetleri ÜNİTE:4

ÜNİTE:1. Maliyet Muhasebesine Giriş ÜNİTE:2. İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri ÜNİTE:3. İşçilik Maliyetleri ÜNİTE:4 ÜNİTE:1 Maliyet Muhasebesine Giriş ÜNİTE:2 İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri ÜNİTE:3 İşçilik Maliyetleri ÜNİTE:4 Genel Üretim Maliyetleri ve Maliyet Dağıtımı Birinci Aşaması ÜNİTE:5 Genel Üretim Maliyetleri

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi

Tedarik Zinciri Yönetimi Tedarik Zinciri Yönetimi -Dağıtım Planlaması- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Dağıtım Tedarik zinciri içerisindeki ürün akıșları incelendiğinde üç temel akıș görülmektedir: Tedarik edilen girdilerin akıșı İmalat

Detaylı

Bütünleşik Örnek Olay Çalışması: Bandon Grup Şirketi. Bölüm 1 Kurumsal Kaynak Planlaması Sistemlerine Giriş 1

Bütünleşik Örnek Olay Çalışması: Bandon Grup Şirketi. Bölüm 1 Kurumsal Kaynak Planlaması Sistemlerine Giriş 1 iv Bütünleşik Örnek Olay Çalışması: Bandon Grup Şirketi K onular Bölüm 1 Kurumsal Kaynak Planlaması Sistemlerine Giriş 1 Bölüm 2 Yeniden Yapılanma ve KKP Sistemleri 17 Bölüm 3 KKP Sistemlerinde Planlama,

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI SÜREÇ KATKI MUHASEBESİ VE BİR ÜRETİM İŞLETMESİNDE UYGULAMA

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI SÜREÇ KATKI MUHASEBESİ VE BİR ÜRETİM İŞLETMESİNDE UYGULAMA TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI SÜREÇ KATKI MUHASEBESİ VE BİR ÜRETİM İŞLETMESİNDE UYGULAMA Halil FERDİŞ YÜKSEK LİSANS TEZİ ADANA / 2010 TÜRKİYE

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... iii Şekiller Listesi... xi Tablolar Listesi... xii BİRİNCİ BÖLÜM AĞIRLAMA ENDÜSTRİSİNE GENEL BAKIŞ

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... iii Şekiller Listesi... xi Tablolar Listesi... xii BİRİNCİ BÖLÜM AĞIRLAMA ENDÜSTRİSİNE GENEL BAKIŞ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... iii Şekiller Listesi... xi Tablolar Listesi... xii BİRİNCİ BÖLÜM AĞIRLAMA ENDÜSTRİSİNE GENEL BAKIŞ 1.1. Ağırlama Endüstrisine Giriş... 1 1.1.1. Ağırlama Endüstrisi ve Turizm Endüstrisi

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Tezsiz Yüksek Lisans Lojistik Dersi Konuşmacı - Ali KAHRAMAN Danışman - Yrd.Doç.Dr. Nevin ALTUĞ İÇİNDEKİLER

Detaylı

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi.

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi. Dr. İbrahim Bozacı Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi GİRİŞİMCİLİK Örnekler ve İş Planı Rehberli İş Fikri Küçük İşletme Pazarlama Aile İşletmeleri İnsan Kaynakları Hedef Kitle

Detaylı

İşletme Finansmanı İÇİNDEKİLER. BİRİNCİ BÖLÜM İşletme Finansmanına Giriş 1 28

İşletme Finansmanı İÇİNDEKİLER. BİRİNCİ BÖLÜM İşletme Finansmanına Giriş 1 28 İşletme Finansmanı ix İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM İşletme Finansmanına Giriş 1 28 I. Finans, Finansman ve Finansal Yönetim Nedir? 5 Finansal Hizmetler, 6; Finansal Yönetim, 6; Finansal Yönetimin Öğrenilmesi,

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Tedarik Zinciri Nedir? Hammadde temini yapan, onları ara mal ve nihai ürünlere çeviren, nihai ürünleri müşterilere dağıtan, üretici ve dağıtıcıların oluşturduğu bir ağdır. TARLADAN

Detaylı

Üretim/İşlemler Yönetimi 2. Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Üretim/İşlemler Yönetimi 2. Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Üretim/İşlemler Yönetimi 2 Sistem Kavramı Belirli bir ortak amacı elde etmek için birlikte çalışan bileşenlerden oluşan bütündür. Büyük sistemler kendilerini oluşturan alt sistemlerden oluşur. Açık sistem:

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... HATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ. KISALTMALAR... HATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ. İÇİNDEKİLER... II

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... HATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ. KISALTMALAR... HATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ. İÇİNDEKİLER... II Metin AYTULUN Yeminli Mali Müşavir Bağımsız Denetçi M. Vefa TOROSLU Serbest Muhasebeci Mali Müşavir Bağımsız Denetçi TMS ve VUK Kapsamında STOKLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... HATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ.

Detaylı

2 İŞLETMENİN ÇEVRESİ VE İŞLETME TÜRLERİ

2 İŞLETMENİN ÇEVRESİ VE İŞLETME TÜRLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 İŞLETMECİLİK 13 1.1. İnsan İhtiyaçları 14 1.1.1. Ekonomik Mal ve Hizmetler 16 1.1.2. Talep ve Arz 17 1.1.3. Tüketim ve Tüketici 18 1.1.4. Üretim ve Üretim Faktörleri 18 1.2.

Detaylı

FABRİKA ORGANİZASYONU Üretim Planlama ve Yönetimi 2. Uygulama: Sipariş ve Parti Büyüklüğü Hesaplama

FABRİKA ORGANİZASYONU Üretim Planlama ve Yönetimi 2. Uygulama: Sipariş ve Parti Büyüklüğü Hesaplama FABRİKA ORGANİZASYONU Üretim Planlama ve Yönetimi 2. Uygulama: Sipariş ve Parti Büyüklüğü Hesaplama Uygulamalar 1. İhtiyaç Hesaplama 2. Sipariş ve Parti Büyüklüğü Hesaplama 3. Dolaşım Akış Çizelgeleme/Terminleme

Detaylı

FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ: BİR ÖRNEK ÇALIŞMA

FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ: BİR ÖRNEK ÇALIŞMA FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ: BİR ÖRNEK ÇALIŞMA Aykut İŞLEYEN * Abstract Activity Based Costing: A Case Study Activity-based costing involves a two-stage allocation process. The first stage again assigning

Detaylı

Menü Latince minitus sözcüğünden türemiştir ve bu sözcük küçük, az anlamına gelmektedir.

Menü Latince minitus sözcüğünden türemiştir ve bu sözcük küçük, az anlamına gelmektedir. 1 Menü Latince minitus sözcüğünden türemiştir ve bu sözcük küçük, az anlamına gelmektedir. 2 Menü kelimesi Fransa`da bir öğünde sunulan yiyeceklerin ayrıntılı listesi veya sunulan yiyecekler anlamındadır.

Detaylı

YÖNETİM MUHASEBESİ Prof. Dr. Fatih Coşkun ERTAŞ

YÖNETİM MUHASEBESİ Prof. Dr. Fatih Coşkun ERTAŞ İçindekiler i YÖNETİM MUHASEBESİ Prof. Dr. Fatih Coşkun ERTAŞ GENİŞLETİLMİŞ 2. BASKI İstanbul - 2015 ii Yönetim Muhasebesi Yayın No : 3312 Eğitim Dizisi : 162 2. Baskı Ekim 2015 İSTANBUL ISBN 978-605 -

Detaylı

Bölüm 6 - İşletme Performansı

Bölüm 6 - İşletme Performansı Bölüm 6 - İşletme Performansı Performans Kavramı Performans, genel anlamda amaçlı ve planlanmış bir etkinlik sonucunda elde edileni, nicel ya da nitel olarak belirleyen bir kavramdır. Performans Kavramı

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... BİRİNCİ BÖLÜM TURİZM ENDÜSTRİSİ

İÇİNDEKİLER. Önsöz... BİRİNCİ BÖLÜM TURİZM ENDÜSTRİSİ İÇİNDEKİLER Önsöz... v BİRİNCİ BÖLÜM TURİZM ENDÜSTRİSİ 1. Turizm Endüstrisi... 1 1.1. Turizm Olayı ve Kavramı... 1 1.2. Turizm Endüstrisi Tanımı ve Temel Özellikleri... 5 1.3. Turizm Endüstrisinin Dünya

Detaylı

YILLIK TRANSFER FİYATLANDIRMASI RAPORU. A. Feridun Güngör Yeminli Mali Müşavir

YILLIK TRANSFER FİYATLANDIRMASI RAPORU. A. Feridun Güngör Yeminli Mali Müşavir YILLIK TRANSFER FİYATLANDIRMASI RAPORU A. Feridun Güngör Yeminli Mali Müşavir Belgelendirme Zorunluluğu İlişkili şirketler arasında gerçekleştirilen işlemlerde uygulanan fiyatların emsallere uygunluk ilkesi

Detaylı

3. HAFTA MÜHENDİSLİK EKONOMİSİ. Nakit Yönetimi Para-Zaman İlişkisi Basit-Bileşik Faiz Ekonomik Eşdeğerlilik. Yrd. Doç. Dr.

3. HAFTA MÜHENDİSLİK EKONOMİSİ. Nakit Yönetimi Para-Zaman İlişkisi Basit-Bileşik Faiz Ekonomik Eşdeğerlilik. Yrd. Doç. Dr. 3. HAFTA MÜHENDİSLİK EKONOMİSİ Yrd. Doç. Dr. Tahir AKGÜL Nakit Yönetimi Para-Zaman İlişkisi Basit-Bileşik Faiz Ekonomik Eşdeğerlilik NAKİT YÖNETİMİ Nakit Yönetimi ile işletmeler; bir yandan işletmenin

Detaylı

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE SANAYİLEŞMENİN DİNAMİKLERİ VE TEKNOLOJİNİN ETKİNLİĞİNDE SANAYİLEŞME

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE SANAYİLEŞMENİN DİNAMİKLERİ VE TEKNOLOJİNİN ETKİNLİĞİNDE SANAYİLEŞME T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE SANAYİLEŞMENİN DİNAMİKLERİ VE TEKNOLOJİNİN ETKİNLİĞİNDE SANAYİLEŞME Betül BÜYÜKÇIVGIN Yüksek Lisans Tezi

Detaylı

FİRMA DEĞERLEMESİ. Prof.Dr. NURGÜL CHAMBERS. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü Öğretim Üyesi.

FİRMA DEĞERLEMESİ. Prof.Dr. NURGÜL CHAMBERS. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü Öğretim Üyesi. i FİRMA DEĞERLEMESİ Prof.Dr. NURGÜL CHAMBERS Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü Öğretim Üyesi İstanbul, 2009 ii Yay n No : 2240 flletme - Ekonomi : 351 2. Bas Ekim

Detaylı

FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ (FİN402U)

FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ (FİN402U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ (FİN402U)

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Neden? Bir ișletme sistemi için en kilit etken MÜȘTERİdir. Müșteri açısından ișletmeleri etkileyen güncel etkiler: Müșteri sayısı artmaktadır.

Detaylı

FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME

FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME BILGI SISTEMLERI ÜNİTE 7 GİRİŞ İşletmelerin işlerini yürütebilmeleri için tedarikçileri, müşterileri, çalışanları, faturaları, ödemeleri, mal ve hizmetleri ile ilgili birçok

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM: TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNE GİRİŞ

BİRİNCİ BÖLÜM: TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER Önsöz... v İçindekiler... vii BİRİNCİ BÖLÜM: TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNE GİRİŞ 1.1 Tedarik Zincirinin Temel Fonksiyonları... 8 1.1.1 Üretim... 8 1.1.2 Envanter Yönetimi... 16 1.1.3 Taşıma ve

Detaylı

Önemli KPI Örnekleri

Önemli KPI Örnekleri Önemli KPI Örnekleri Ciro Satıştan elde edilen gelirlerin tümü Ciro Satış Miktarı Birim Satış Fiyatı Ciro Dağılımı (%) Ürün bazında ciro Kanal bazında ciro (yurtiçi, yurtdışı, fason vb.) Kâr merkezi (birim/grup

Detaylı

YAZARLARIN ÖZGEÇMİŞİ... İİİ ÖN SÖZ... V İÇİNDEKİLER... Vİİ TABLO LİSTESİ... XV ŞEKİL LİSTESİ... XVİİ

YAZARLARIN ÖZGEÇMİŞİ... İİİ ÖN SÖZ... V İÇİNDEKİLER... Vİİ TABLO LİSTESİ... XV ŞEKİL LİSTESİ... XVİİ İÇİNDEKİLER YAZARLARIN ÖZGEÇMİŞİ... İİİ ÖN SÖZ... V İÇİNDEKİLER... Vİİ TABLO LİSTESİ... XV ŞEKİL LİSTESİ... XVİİ 1. BÖLÜM: LOJİSTİK VE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ... 1 1.1. LOJİSTİK YÖNETİMİ... 1 1.1.1. Lojistik

Detaylı

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. İhracat Planı Hazırlanması Süreci

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. İhracat Planı Hazırlanması Süreci Trakya Kalkınma Ajansı www.trakyaka.org.tr İhracat Planı Hazırlanması Süreci 2013 İHRACAT PLANI HAZIRLANMASI SÜRECİ İhracat Planı Neden Hazırlanır? İhracattan ne beklendiğinin belirlenmesi, İhracat amaçlarına

Detaylı

Bölüm 4. İşletme Analizi, İşletmenin içinde bulunduğu mevcut durumu, sahip olduğu varlıkları ve yetenekleri belirleme sürecidir.

Bölüm 4. İşletme Analizi, İşletmenin içinde bulunduğu mevcut durumu, sahip olduğu varlıkları ve yetenekleri belirleme sürecidir. Bölüm 4 İşletme Analizi İşletme Analizi, İşletmenin içinde bulunduğu mevcut durumu, sahip olduğu varlıkları ve yetenekleri belirleme sürecidir. İşletmenin ne durumda olduğu ve nelere sahip olduğu bu analizde

Detaylı

Kısıtlar Teorisi (Yaklaşımı) ve Teorisinin Stratejik Maliyet Yönteminde Kullanımı

Kısıtlar Teorisi (Yaklaşımı) ve Teorisinin Stratejik Maliyet Yönteminde Kullanımı 32 Kısıtlar Teorisi (Yaklaşımı) ve Teorisinin Stratejik Maliyet Yönteminde Kullanımı Yrd. Doç. Dr. Mikail EROL Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Biga, İİBF. Özet Üretim işletmelerinde üretim faaliyetlerinin

Detaylı

Eğitim Örgütlerinde Değişim Yönetimi

Eğitim Örgütlerinde Değişim Yönetimi ÖN SÖZ İçinde bulunduğumuz çağ bilgi çağı olarak nitelendirilmektedir. Bilginin geçmiş dönemlere göre çok hızlı artışı ve teknolojik gelişmeler toplumların sosyokültürel, ekonomik, siyasal yapılarını da

Detaylı

1. BÖLÜM: FİNANSAL YÖNETİM VE FİNANS KESİMİ

1. BÖLÜM: FİNANSAL YÖNETİM VE FİNANS KESİMİ İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM: FİNANSAL YÖNETİM VE FİNANS KESİMİ 1.Finansal Yönetim Olgusu... 1 1.1. Finans Bilimi... 1 1.2. Neden Finans Yöneticisine İhtiyaç Var?... 1 Karar Süreçleri) 1.3. Finans Yöneticisinin

Detaylı

İÇİNDEKİLER İŞLETME İÇİNE YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ

İÇİNDEKİLER İŞLETME İÇİNE YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ İÇİNDEKİLER Şekiller Listesi... viii Tablolar Listesi... ix Kısaltmalar Listesi... x Giriş... 1 Birinci Bölüm İŞLETME İÇİNE YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ 1.1. Çalışma Sermayesi Yönetimi Anlayışının

Detaylı

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Anabilim Dalı

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Anabilim Dalı T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı TURİZM PAZARLAMASINDA TÜKETİCİLERİN TURİSTİK SATIN ALMA KARARI ÜZERİNDE ETKİLİ OLAN WEB SİTESİ TASARIM ÖZELLİKLERİNİN NÖROGÖRÜNTÜLEME

Detaylı

STRATEJİK YÖNETİM MUHASEBESİ UZMANLIĞI PROGRAMI

STRATEJİK YÖNETİM MUHASEBESİ UZMANLIĞI PROGRAMI İSMMMO AKADEMİ BAŞKANI NDAN Muhasebe mesleğinde yaşanan gelişmeler, yönetim muhasebesinin meslek içindeki öneminin artmasına neden olmuştur. Sermaye piyasalarının ve ekonominin gelişmesiyle birlikte muhasebe

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI i TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI FAALİYETE DAYALI MALİYETLEME VE FAALİYET ANALİZİ: TEKSTİL SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA Emine UĞURLU YÜKSEK LİSANS

Detaylı

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Amaç Değişen ve gelişen müşteri isteklerinin en verimli

Detaylı

KIRMACI ENDÜSTRİ IV.0 DEĞİŞİM SÜRECİ DANIŞMANLIĞI İŞ PLANI. KIRMACI MÜHENDİSLİK DANIŞMANLIK TİC. 1

KIRMACI ENDÜSTRİ IV.0 DEĞİŞİM SÜRECİ DANIŞMANLIĞI İŞ PLANI.  KIRMACI MÜHENDİSLİK DANIŞMANLIK TİC. 1 KIRMACI ENDÜSTRİ IV.0 DEĞİŞİM SÜRECİ DANIŞMANLIĞI İŞ PLANI www.kirmacidanismanlik.com KIRMACI MÜHENDİSLİK DANIŞMANLIK TİC. 1 I. Fabrikanın sektörel teknolojik Endüstri seviye tespiti ve yol haritası, raporlama,

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii. Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR. Yrd. Doç. Dr.

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii. Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR. Yrd. Doç. Dr. İÇİNDEKİLER Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR Yrd. Doç. Dr. Onur KÖPRÜLÜ Giriş... 1 1.1. Güdü, İhtiyaçlar ve Maslow un İhtiyaçlar

Detaylı

MALATYA SMMMO - TESMER MALĐYET MUHASEBESĐ KURS NOTLARI. M.Bahadır r ALTAŞ

MALATYA SMMMO - TESMER MALĐYET MUHASEBESĐ KURS NOTLARI. M.Bahadır r ALTAŞ MALATYA SMMMO - TESMER MALĐYET MUHASEBESĐ KURS NOTLARI ŞUBAT-2010 M.Bahadır r ALTAŞ Maliyet Muhasebesi ile Finansal Muhasebe Arasındaki Farklar Finansal Muhasebe Đç ve dışd gruplara bilgi verir Tutarlar

Detaylı

www.pwc.com/tr 11. Çözüm Ortaklığı Platformu Sürdürülebilirlik Yönetimi ve Raporlaması 10 Aralık 2012

www.pwc.com/tr 11. Çözüm Ortaklığı Platformu Sürdürülebilirlik Yönetimi ve Raporlaması 10 Aralık 2012 www.pwc.com/tr 11. Çözüm Ortaklığı Platformu Sürdürülebilirlik Yönetimi ve Raporlaması İçerik 1 Giriş 2 Sürdürülebilirlik Yönetimi 3 Sürdürülebilirlik İnisiyatiflerinin Finansal Etkileri 4 Raporlama Süreci

Detaylı

İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI. Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT

İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI. Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Bu Dersimizde; Kuruluşla İlgili Bazı Temel Kavramlar Genel Olarak İşletmenin Kuruluş Aşamaları Fizibilite Çalışmalarının

Detaylı

Maliyet ve Yönetim Muhasebesine Giriş 1

Maliyet ve Yönetim Muhasebesine Giriş 1 İŞLE 305 Maliyet ve Yönetim Muhasebesine Giriş 1 Yrd. Doç. Dr. Ali COŞKUN İşletme (Türkçe) Bölümü 2007-2008 Güz Yarıyılı Muhasebe Sistemi İşletme hakkında, işletmede çıkarı bulunan taraflara bilgi sağlayan

Detaylı

Kredi Limit Optimizasyonu:

Kredi Limit Optimizasyonu: Kredi Limit Optimizasyonu: «Teorik Değil Pratik" Simge Danışman Analitik Direktörü, Experian EMEA Kar Gelişimi Kredi Limit Optimizasyonu Optimizasyona Genel Bakış Profilleme Modelleme Karar Matrisleri

Detaylı

Ödev TeslimTarihi 12.Ocak 2010 KAR PLANLAMASI

Ödev TeslimTarihi 12.Ocak 2010 KAR PLANLAMASI İTÜ Tekstil Teknolojileri ve Tasarımı Fakültesi / Tekstil Mühendisliği Bölümü 2009-2010Öğretim Yılı / Güz Yarıyılı TEK485-MALİYET MUHASEBESİ DERSİ ÖDEV5 (YÖNETİM MUHASEBESİ) 30.Aralık.2009 Ödev TeslimTarihi

Detaylı

Endüstri Mühendisliğine Giriş

Endüstri Mühendisliğine Giriş Endüstri Mühendisliğine Giriş 5 ve 19 Aralık 2012, Şişli-Ayazağa, İstanbul, Türkiye. Yard. Doç. Dr. Kamil Erkan Kabak Endüstri Mühendisliği Bölümü,, Şişli-Ayazağa, İstanbul, Türkiye erkankabak@beykent.edu.tr

Detaylı

Direkt Malzemeye Dayalı Maliyet Hesaplama Sistemi

Direkt Malzemeye Dayalı Maliyet Hesaplama Sistemi Direkt Malzemeye Dayalı Maliyet Hesaplama Sistemi Prof. Dr. Süleyman Yükçü Dr. M. Yılmaz İçerli Prof. Dr. Süleyman YÜKÇÜ Dokuz Eylül Üniversitesi, İİBF. Dr. M. Yılmaz İÇERLİ Aksaray Üniversitesi, İİBF.

Detaylı

Öğr. Gör. S. M. Fatih APAYDIN

Öğr. Gör. S. M. Fatih APAYDIN Öğr. Gör. S. M. Fatih APAYDIN Dersle İlgili Konular Üretim Yönetimi Süreç Yönetimi Tedarik Zinciri Yönetimi Üretim Planlama ve Kontrolü Proje Yönetimi Kurumsal Kaynak Planlaması-ERP Kalite Yönetimi Modern

Detaylı

2. Hafta DEPOLAR VE DEPOLAMA 1. DEPO VE DEPOLAMA KAVRAMLARI. 2. Hafta

2. Hafta DEPOLAR VE DEPOLAMA 1. DEPO VE DEPOLAMA KAVRAMLARI. 2. Hafta Öğr. Gör. Murat BURUCUOĞLU Gerek üretim hattı için gereken malzeme ve hammaddeler, gerekse dağıtım için bekleyen tamamlanmış ürünleri genel olarak stok olarak tanımlamaktayız. Stoklar ekonomik gelişmenin

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders)

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Dersin Kodu Dersin Adı T U/L Kredi ECTS EYD-504 Eğitim

Detaylı

Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri]

Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri] İş Planı ÖNEMLİ NOT Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri] Firma Bilgileri Firma İsmi İlgili Kişi / Pozisyonu İş Adresi Telefon / Faks Numaraları E-Posta / Web

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Sağlık Kurumlarında Yönetim ve Organizasyon HST

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Sağlık Kurumlarında Yönetim ve Organizasyon HST DERS BİLGİLERİ Sağlık Kurumlarında Yönetim ve Organizasyon HST901 3+0 6.0 6.0 Öğrencilerin yönetim ve organizasyon kavramlarını anlamaları, sağlık hizmetleri ve sağlık kurumlarının değerlendirmeleri, sağlık

Detaylı

TMS 2 STOKLAR STANDARDINDA, DĐĞER MALĐYETLER BÖLÜMÜNÜN, TEK DÜZEN HESAP PLANI ÇERÇEVERSĐNDE ELE ALINMASI

TMS 2 STOKLAR STANDARDINDA, DĐĞER MALĐYETLER BÖLÜMÜNÜN, TEK DÜZEN HESAP PLANI ÇERÇEVERSĐNDE ELE ALINMASI TMS 2 STOKLAR STANDARDINDA, DĐĞER MALĐYETLER BÖLÜMÜNÜN, TEK DÜZEN HESAP PLANI ÇERÇEVERSĐNDE ELE ALINMASI Öğr. Gör. Ender BOYAR Öğr. Gör. Ali Haydar GÜNGÖRMÜŞ ÖZET TMS 2 Stoklar Standardında stok maliyetleri,

Detaylı

YÖNEYLEM ARAŞTIRMASI - I

YÖNEYLEM ARAŞTIRMASI - I YÖNEYLEM ARAŞTIRMASI - I /0 İçerik Matematiksel Modelin Kurulması Grafik Çözüm DP Terminolojisi DP Modelinin Standart Formu DP Varsayımları 2/0 Grafik Çözüm İki değişkenli (X, X2) modellerde kullanılabilir,

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24 iv İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... İ ÖZET... İİ ABSTRACT... İİİ İÇİNDEKİLER... İV KISALTMALAR DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... Xİ ÇİZELGELER DİZİNİ... Xİİİ GİRİŞ GİRİŞ... 1 ÇALIŞMANIN AMACI... 12 ÇALIŞMANIN

Detaylı

Vera ERP Malzeme İhtiyaçları Modülü Şeması

Vera ERP Malzeme İhtiyaçları Modülü Şeması Konu Başlıkları Vera ERP Malzeme İhtiyaç Planlama Şeması 3 Genel Özellikler 4 Hedefler.6 Kotalardan Hedeflere Aktarım...7 Ana Üretim Planı Oluşturma..8 Malzeme İhtiyacının Belirlenmesi.11 Malzeme İhtiyacını

Detaylı

YENİDEN YAPILANDIRMA SÜRECİNDE KDM FİNANSAL DANIŞMANLIK. Eylül 2014

YENİDEN YAPILANDIRMA SÜRECİNDE KDM FİNANSAL DANIŞMANLIK. Eylül 2014 YENİDEN YAPILANDIRMA SÜRECİNDE KDM FİNANSAL DANIŞMANLIK Eylül 2014 İÇİNDEKİLER Şirketlerin Karşılaşabileceği Finansal Problemler Yeniden Yapılandırma Kavramı ve Yöntemleri Yeniden Yapılandırma Süreci ve

Detaylı

KURUMSAL KAYNAK PLANLAMA SİSTEMLERİ YÖNETİMİ

KURUMSAL KAYNAK PLANLAMA SİSTEMLERİ YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL KAYNAK PLANLAMA SİSTEMLERİ YÖNETİMİ Hafta 1 Prof. Dr. İsmail Hakkı CEDİMOĞLU Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim"

Detaylı

GENEL MUHASEBE I - II

GENEL MUHASEBE I - II Editörler Yrd.Doç.Dr. İlkay E. Erturan & Dr. Hacı Arif Tunçez GENEL MUHASEBE I - II Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Hakan Seldüz Dr. Güler FerhanUyar Ahmet Çayırçimen Ayhan Güven Dilek Türk Emre Akbulut Engin Yurdasever

Detaylı

EDM SAP Business One

EDM SAP Business One EDM SAP Business One SAP Business One Kobileri Dünya Standartlarına taşıyoruz.. SAP Business One Tek sistemle daha verimli ve etkin yönetim SAP Business One tüm KOBİ lerin taleplerini karşılamak üzere

Detaylı

İşletme Analizi. Ülgen&Mirze 2004

İşletme Analizi. Ülgen&Mirze 2004 İşletme Analizi Baraz, 2010 İşletme Analizi, İşletmenin içinde bulunduğu mevcut durumu, sahip olduğu varlıkları ve yetenekleri belirleme sürecidir. İşletmenin ne durumda olduğu ve nelere sahip olduğu bu

Detaylı

Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması,

Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması, Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması, işletmelerde mal ve hizmet üretimi için gereken işgücü, makine, malzeme gibi kaynakların verimli bir şekilde

Detaylı

ENM 525 İleri Üretim Planlama ve Kontrolü PAÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı

ENM 525 İleri Üretim Planlama ve Kontrolü PAÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı ENM 525 İleri Üretim Planlama ve Kontrolü PAÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı Bu ders notları, 2012-2013 ve 2013-2014 Bahar yarıyılında PAÜ Endüstri Mühendisliği bölümünde

Detaylı