SAĞLIK KURUMLARINDA MALİYET YÖNETİMİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SAĞLIK KURUMLARINDA MALİYET YÖNETİMİ"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2865 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1822 SAĞLIK KURUMLARINDA MALİYET YÖNETİMİ Yazarlar Prof.Dr. Nermin ÖZGÜLBAŞ (Ünite 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8) Doç.Dr. Menderes TARCAN (Ünite 7) Editör Doç.Dr. Mehmet TOP ANADOLU ÜNİVERSİTESİ i

2 Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz. Copyright 2013 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN ÖĞRETİM TASARIM BİRİMİ Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yardımcısı Doç.Dr. Hasan Çalışkan Öğretim Tasarımcıları Yrd.Doç.Dr. Seçil Banar Öğr.Gör.Dr. Mediha Tezcan Grafik Tasarım Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız Öğr.Gör. Nilgün Salur Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız Grafikerler Gülşah Karabulut Özlem Ceylan Kenan Çetinkaya Dizgi Açıköğretim Fakültesi Dizgi Ekibi Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi ISBN Baskı Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde adet basılmıştır. ESKİŞEHİR, Ocak 2013 ii

3 İçindekiler Önsöz... iv 1. Maliyet Muhasebesi ve Temel Maliyet Kavramları Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi, Organizasyonu ve Kayıt Düzeni Sağlık Kurumlarında Giderlerin Sınıflandırılması ve Maliyet Unsurlarının İncelenmesi Sağlık Kurumlarında Maliyet Hesaplama Yöntemleri ve Sistemleri Sağlık Kurumlarında Gider Merkezleri ve Dağıtım Sağlık Kurumlarında Hizmet Maliyetlerinin Belirlenmesi Hastanelerde Maliyet-Hacim-Kâr Analiz Maliyet Bilgilerinin Sağlık Hizmeti Yönetim Kararlarında Kullanımı. 204 iii

4 Önsöz Ülkelerin toplam sağlık harcamaları sürekli artmakta ve ülke ekonomilerinde sağlık hizmetlerine ayrılan kaynaklar önemli yer tutmaktadır. Toplam sağlık harcamaları içinde hastanelerin toplam maliyetleri önemli yer tutmaktadır. Son yıllarda sağlık kurumlarında muhasebe ve finansman uygulamalarında önemli artış yaşanmıştır. Sağlık kurumlarındaki toplam maliyet artışları, maliyetleri analiz etme, maliyetleri kontrol altına alma baskısı gibi nedenlerden dolayı sağlık kurumlarında maliyet yönetimi ve maliyet muhasebesi konuları önemini sürekli artırmaktadır. Sağlık reformları genellikle maliyetlerin kontrol altına alınması ve sağlık hizmetleri finansmanın sürdürülebilirliği temel ilkeleri dahilinde yapılmaktadır. Bu anlamda ülkemizde son dönemde yapılmakta olan Sağlıkta Dönüş Programı reform çalışmaları içinde finansman ve maliyet yönetimi ile ilgili çalışmalar da yapılmaktadır. Ülkemizde maliyet yönetimi açısından sağlık kurumlarında maliyet analizlerini sorumlu tutan yasal düzenlemelerin olmaması, maliyet muhasebesi için sağlık kurumlarında özgü standartların getirilmemesi önemli bir sorundur. Gelecekte sağlık kurumlarının ayrıntılı maliyet analiz raporları hazırlamaları zorunluluk haline gelecektir. Bu kitabın temel amacı sağlık kurumlarında maliyet yönetimi konusunu genel hatları ile açıklamaktır. Kitabın birinci bölümünde maliyet muhasebesi tanımı, ilkeleri, maliyet muhasebesi temel kavramları, tek düzen maliyet muhasebesi ve maliyet hesapları maliyet yönetimi konusunda kavramsal altyapıyı oluşturmak için ele alınmıştır. İkinci bölümde sağlık kurumlarında maliyet muhasebesi, maliyet muhasebesi kayıt düzeni, maliyet muhasebesinin muhasebe organizasyonu içinde yeri konuları incelenmiştir. Üçüncü bölümde sağlık kurumlarında gider yapısı, giderlerin çeşitleri, gider merkezleri konuları sunulmuştur. Dördüncü bölümde maliyet sistemleri, toplam maliyet fonksiyonu ve hesaplaması, maliyet hesaplama yöntemleri açıklanmıştır. Konuların daha iyi anlaşılması için örnekler çözümlenmiştir. Beşinci bölümde sağlık kurumlarında gider dağıtımı, gider dağıtım tabloları, gider dağıtımında kullanılabilecek gider anahtarları ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Sağlık kurumlarında gider dağıtımı örnek uygulama ile açıklanmıştır. Altıncı bölümde sağlık kurumlarında maliyet muhasebesinin aşamaları açıklanmıştır. Bu anlamda tanım, giderlerin belirlenmesi, gider merkezlerinin belirlenmesi, gider ve gider merkezlerinin uyumlaştırılması, gider dağıtımı, gider merkezlerinin toplam maliyetini belirleme, birim maliyetleri belirleme ve raporlama konuları sağlık kurumları açısından incelenmiştir. Yedinci bölümde sağlık kurumlarında maliyet-hacim-kar analizi ele alınarak, örneklerle konunun daha iyi anlaşılması sağlanmıştır. Sekizinci ve son bölümde ise kitabın önecki bölümlerinde verilen bilgiler eşliğinde maliyet yönetiminin ve maliyet bilgilerinin sağlık hizmetleri ve kurumları yönetim kararlarında nasıl kullanılacağı açıklanmaya çalışılmıştır. Kitabın hazırlanmasındaki katkılarından dolayı Anadolu Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Davut Aydın, Açıköğretim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Kerim Banar ve Sağlık Kurumları İşletmeciliği Programı Koordinatörü Doç. Dr. Cemil Ulukan'a teşekkür ederiz. Kitabın birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı ve sekizinci bölümleri Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sağlık Kurumları İşletmeciliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Nermin Özgülbaş tarafından, yedinci bölümü Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eskişehir Sağlık Yüksekokulu Sağlık Kurumları Yöneticiliği Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Menderes Tarcan tarafından kaleme alınmıştır. Her iki yazarımıza da teşekkür ederiz. Son olarak isimlerini anamadığımız ancak kitabın hazırlanmasında, basım ve yayım işlerinde emeği geçen herkese teşekkür ederiz. Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi kitabımızın başta Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Sağlık Kurumları İşletmeciliği Programı öğrencileri olmak üzere sağlık yönetimi, sağlık kurumlarında finansman ve muhasebe konuları ile ilgili olan herkes için faydalı olması dileğiyle... Editör Doç.Dr. Mehmet TOP iv

5

6 1 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Maliyet muhasebesini tanımlayabilecek, Maliyet muhasebesi kavramlarını açıklayabilecek, Maliyet muhasebesinin önemini ve aşamalarını tanımlayabilecek, Sağlık kurumlarından maliyet muhasebesinin önemini açıklayabilecek, bilgi ve becerilerine sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar Finansal Muhasebe Yönetim Muhasebesi Maliyet Kar/Zarar Fırsat Maliyet Maliyet Muhasebesi Gider Harcama Muhasebe Maliyeti Sağlık Kurumları İçindekiler Giriş Muhasebesinin Bölümleri Maliyet Muhasebesinin Tanımı Maliyet Muhasebesinin Amaçları Maliyet Muhasebesi, Yönetim Muhasebesi ve Finansal Muhasebe İlişkisi Maliyet Muhasebesinin İşletme İçindeki Rolü Sağlık Kurumlarında Muhasebe Fonksiyonu Temel Maliyet Muhasebesi Kavramları Karar Verme Açısından Önemli Olan Maliyet Kavramları Tekdüzen Maliyet Muhasebesi Sistemi ve Maliyet Hesapları 2

7 Maliyet Muhasebesi ve Temel Maliyet Kavramları GİRİŞ Dünyada sağlık sektörü hızlı büyüyen sektörler arasında yer alırken, sağlık yöneticileri de maliyetleri sınırlama, mevcut kaynakları daha etkin kullanma ve bunları gerçekleştirirken de hizmet kalitesinden ödün vermeme gibi baskıları yönetmek durumunda kalmaktadır. Günümüzün ekonomik, teknolojik ve sosyal koşulları hem kamudaki hem de özel sektördeki sağlık yöneticilerini de bu trende zorlamakta, hizmet sektörü ya da kar amacı olmama gibi yaklaşımlardan uzaklaştırmakta, dolayısıyla da yöneticileri mali bilgileri daha etkin kullanmaya zorlamaktadır. Sağlık sektöründe yer alan işletmelerin değişen piyasa şartlarına uyum sağlamaları ve rekabetçi ortamdan en az kayıpla çıkması veya kar elde edebilmesi ancak maliyet yönetimine önem vermeleri ile mümkündür. Maliyet yönetiminin en önemli aracı maliyet muhasebesidir. Maliyet muhasebesi, bir işletmede üretilen mal ve hizmetlerin elde edilmesi ve bunların alıcılara ulaştırılıp paraya çevrilmesi için, işletmenin yaptığı fedakarlıkların parasal ölçüsünü gösteren maliyetlerin, hangi giderlerden oluştuğunu belirleyen, söz konusu giderleri türleri, fonksiyonları ve gider yerleri bakımından hesap planındaki sınıflandırma doğrultusunda kaydedip izleyen, bu bilgilerin incelenme ve yorumunun yapılmasına imkan verecek raporların hazırlanmasını ve maliyetlerin kontrolünü amaç bilen işlemler bütünüdür. Sağlık sektörü, girdi maliyetlerinin yüksekliğinden dolayı maliyetlerin yüksek olduğu bir sektördür. Özellikle sektörün emek yoğun bir sektör olması ve en yeni teknolojiye bağımlı bir sektör olması maliyetleri oldukça yükseltmektedir. Sağlık kurumları yöneticileri kaynakları en verimli şekilde kullanabilmek için bir yandan sunulan hizmet maliyetlerini yönetmeye ve düşürmeye çalışırken diğer yandan da hizmet kalitesini en üst düzeye ulaştırmayı hedeflerler. Kalite ve maliyet arasındaki bu ilişki sağlık yöneticileri üzerinde önemli bir baskı olup, sağlık hizmetleri yönetimini de zor hale getiren çok önemli bir unsurdur. Sağlık kurumları yöneticileri maliyet analizi amaçlarını belirlerken ya da amaçlara ulaşmak için faaliyetleri planlarken kaliteden ödün vermeyecek kararlar alması gerekmektedir. Bu nedenle sağlık kurumları yöneticilerinin maliyet yönetimi konusunda daha sistemli ve maliyet analizinin tüm aşamaları kapsayan metodolojilere göre çalışması gerekmektedir. Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi dersinde, maliyet analizi için gerekli olan temel bilgiler sunulduktan sonra sağlık kurumlarında maliyet analizinin nasıl gerçekleştirileceği ve elde edilen bilgilerin yönetsel olarak nasıl kullanılacağı anlatılacaktır. Bu ünitenin amacı, maliyet analizi konusunda kavramsal bir altyapı oluşturmak için temel maliyet kavramlarını açıklamak ve maliyet muhasebesinin sağlık kurumları için önemini ortaya koymaktır. Bu amaçla sırasıyla; Muhasebesinin Bölümleri, Maliyet Muhasebesinin Tanımı, Maliyet Muhasebesinin Amaçları, Maliyet Muhasebesi Yönetim Muhasebesi ve Finansal Muhasebe İlişkisi, Maliyet Muhasebesinin İşletme İçindeki Rolü, Sağlık Kurumlarında Muhasebe Fonksiyonu, 3

8 Temel Maliyet Muhasebesi Kavramları, Karar Verme Açısından Önemli Olan Maliyet Kavramları, Tekdüzen Maliyet Muhasebesi Sistemi ve Maliyet Hesapları konuları işlenecektir. MUHASEBENİN BÖLÜMLERİ Muhasebe, işletme fonksiyonlarından birisidir. İşletmelerin fonksiyonlarını, temel, amaç ve destekleyici fonksiyonlar olarak sınıflamak mümkündür. Şekil 1.1 de de görülebileceği gibi işletmelerin temel fonksiyonu yönetim; amaç fonksiyonları üretim, pazarlama ve finansman; destekleyici fonksiyonları ise insan kaynakları, muhasebe, AR-GE ve halka ilişkilerdir. Bu sınıflamadan da anlaşılacağı gibi muhasebe araç fonksiyonlardan biri olarak temel işlevi bilgi üretmektir. Şekil 1.1: İşletmenin Fonksiyonları Muhasebe, işletmelerin finansal nitelikteki varlık, kaynak ve işletmelerine ait bilgileri belirli kural ve esaslar çerçevesinde üreten ve bu bilgileri ihtiyaç duyanlara ileten bir sistemdir. Literatürde kullanım amaçlarına göre muhasebenin farklı şeklilerde sınıflandırıldığı ve uzmanlık alanlarına göre banka muhasebesi, sigorta muhasebesi gibi muhasebe dallarına da ayrıldığı görülmektedir. Şekil 1.2 de de görülebileceği gibi işletme muhasebesi sistemi içerinde muhasebe; Finansal (Genel) Muhasebe ve Yönetim Muhasebesi olmak üzere ikiye ayrılır. Finansal (Genel) Muhasebe Finansal muhasebe, işletmede meydana gelen ekonomik ve mali olayları para cinsinden toplayıp, kaydedip, sınıflandırıp, özetler ve ilgili kişilere sunar. Finansal muhasebenin işlemleri objektif belgelere dayanarak ve olduğu gibi kaydetmesi ve bu işlemleri sürekli olarak saklaması gerekmektedir. Finansal muhasebe finansal işlemler ile ilgili belgeleri kayıt ederek, onları işletme içinde kullanılacak iç raporlara dönüştürür. Bu iç raporlar işletme yönetiminin ve ilgili tarafların yararlanabileceği finansal tablolara dönüştürüldüğü için finansal muhasebe işletmenin dışa dönük muhasebesi olarak yorumlanır. Şekil 1.2: Finansal Muhasebe ve Yönetim Muhasebesi İlişkisi 4

9 Yönetim Muhasebesi Yönetim muhasebesi, yönetimin özellikle maliyet muhasebesinin ürettiği bilgileri kullanarak yönetsel kararlar almasına yardımcı olan bir muhasebe alt sistemidir. Hızla değişen rekabet ortamında yöneticilerin rekabete ayak uydurması ve rekabet avantajı yaratabilmesi için kullanılabilir bilgilere ihtiyacı bulunmaktadır. Yönetim muhasebesi muhasebe ile gerekli olan bilgileri yöneticilerin kullanım ihtiyaçlarına uygun bir şekilde sunmaktadır. Yönetim muhasebesi yöneticilerin daha hızlı ve doğru kararlar alabilmesi için gerekli olan verileri toplar, analiz eder ve raporlar ile yönetime sunar. Yönetim muhasebesi, planlama, maliyet analizi, maliyet kontrolü, performans ölçümü ve karar verme gibi amaçlara sahiptir. Planlama: Bir işletmenin başarısı etkin bir planlamaya bağlıdır. Planlama süreci uygun kaynakların sağlanması ile ilgili sorunların öngörülmesi ve etkin bir bütçelemeyi de kapsamaktadır. Yönetim muhasebesi yöneticilere planlama ve bütçeleme için gerekli olan maliyet bilgilerinin sunmaktadır. Maliyet Analizi: Üretilen mal veya hizmetin maliyetini oluşturan; ilk madde malzeme (ham madde), direkt işçilik ve genel üretim giderleri gibi girdilerin ayrıntılı olarak ve maliyet metodolojisine uygun bir şekilde hesaplanmasıdır. Maliyet analizi yönetim muhasebesinin önemli bir aracıdır. Maliyet Kontrolü ve Performans Ölçümü: Yönetim muhasebesi, gerçekleşen sonuçlar ile planlananları kıyaslayarak yönetime işletmenin performansının kontrol edilmesinde yardımcı olur. Bütçe varyans analizleri, maliyet varyans analizleri ve finansal tablo değişim analizleri bu amaç için kullanılmaktadır. Karar Verme: Karar verme yönetimin en önemli fonksiyonudur. Yönetim muhasebesi yöneticileri en karlı kararları alması için faydalı veriler sunar. Marjinal maliyet, başa baş noktası analizi gibi yöntemler yöneticilere bu bilgilerin sağlanmasında önemli araçlardır. Yönetim muhasebesi, gerekli bilgileri zamanında yönetime sunarak yönetime zaman yönetimi açısından da destek sağlayan bir araçtır. Şekil 1.2 de görüldüğü gibi finansal muhasebe ve yönetim muhasebesi muhasebe sisteminin alt sistemleridir. Şekilde her iki sistemin çakışması birbirleri ile yakından ilişkili olduklarını ve sistemlerin ürettikleri bilgilerin ortak kullanıldığını göstermektedir. Maliyet muhasebesi ise yönetim muhasebesi alt sistemi içerisinde yer alır ve üretilen mal ve hizmetlerin maliyetleri konusunda bilgi sunar. Finansal muhasebe, yönetim muhasebesi ve maliyet muhasebesi kavramlarını açıklayınız. MALİYET MUHASEBESİNİN TANIMI Genel olarak maliyet muhasebesi işletmede üretilen mal ve hizmetlerin maliyetini belirleyen muhasebenin bir alt bölümüdür. Daha geniş tanımıyla maliyet muhasebesi, bir işletmede üretilen mal ve hizmetlerin elde edilmesi ve bunların alıcılara ulaştırılıp paraya çevrilmesi için, işletmenin yaptığı fedakarlıkların parasal ölçüsünü gösteren maliyetlerin, hangi giderlerden oluştuğunu belirleyen, söz konusu giderleri türleri, fonksiyonları ve gider yerleri bakımından hesap planındaki sınıflandırma doğrultusunda kaydedip izleyen, bu bilgilerin incelenme ve yorumunun yapılmasına imkan verecek raporların hazırlanmasını ve maliyetlerin kontrolünü amaç bilen işlemler bütünüdür. Tanımlarından anlaşılacağı gibi maliyet muhasebesi, mal ve hizmetlerin maliyetlerini saptayan, maliyet kontrolünü sağlayan ve yöneticilere karar almaları için gerekli bilgileri sunan bir sistemdir. Maliyet muhasebesi, işletmenin daha çok iç yapısını ilgilendiren üretim eylemleriyle ilgilidir. Maliyet muhasebesi uygulamalarının etkin bir şekilde yürütülebilmesi için işletmelerin kendi faaliyet alanlarına ve amaçlarına uygun bir maliyet muhasebesi sistemi kurması gerekmektedir. Muhasebe sistemi kurulduktan sonra maliyet analiz yöntemleri kullanılarak maliyetler belirlenmektedir. Bir işletmede ya da sağlık kurumunda üretilen mal ve hizmetlerin maliyetlerinin belirlenmesi oldukça özen gerektiren ve zaman alan bir süreçtir. Bu sürecin hatasız olarak tamamlanması ve bilimsel bir metodoloji ile yapılabilmesi için maliyet muhasebesi süreci aşamalarına titizlikle uyulması 5

10 gerekmektedir. Şekil 1.3 de maliyet muhasebesinin aşamaları ve akışı görülmektedir. Kitabımızın sonraki ünitelerinde detaylı olarak ele alınacak olan bu aşamalar aşağıda özet olarak sunulmaktadır. Önerilen Kaynak: Nalan Akdoğan. Tekdüzen Muhasebe Sisteminde Maliyet Muhasebsi Uygulamaları, Gazi Kitabevi, Aşama 1. Amaç Tanımı: Bir işletmede ya da sağlık işletmesinde maliyet analizi yapılmak isteniyorsa öncelikli olarak maliyet analizinin amacının belirlenmesi gereklidir. Maliyet analizinin doğru yapılabilmesi için en uygun metodoloji ile gerçekleştirilmesi gerekir. En uygun metodolojiyi seçmek için neyin maliyetini hesaplayacağımızı baştan belirlememiz gerekir. Bu ise maliyet analizinin amacını oluşturur. Örneğin Kulak Burun Boğaz (KBB) Polikliniğinin maliyetini hesaplama ile KBB hizmet birim maliyetini hesaplamada yöntemlerimiz farklılaşacağı için belirleyeceğiz metodoloji de farklı olacaktır. Aşama 2. Giderlerin Belirlenmesi: Maliyet analizi yapacağımızı dönem içerisinde işletme faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan giderlerin çeşitlerine ve fonksiyonlarına göre belirlenmesi sürecidir. Giderlerin çeşitleri giderlerin türünü, fonksiyonları ise giderlerin oluşumunu ifade etmektedir. Aşama 3. Gider Merkezlerinin (Yeri) Belirlenmesi: Maliyet ya da başka ifade ile gider merkezi işletmelerde işletmenin faaliyet konusuna bağlı olarak giderlerin oluştuğu birimlerdir. Doğru bir maliyet analizi için gider merkezlerinin eksiksiz olarak tespit edilmesi gerekmektedir. Örneğin bir hastanedeki poliklinikler, klinikler, teşhis ve diğer tedavi birimleri, idari departmanlar, teknik birimler vb. gibi tüm gider yaratan birimler belirlenmeli ve eksiksiz listelenmelidir. Şekil 1.3: Maliyet Analizi Aşamaları 6

11 Maliyet merkezi, bir örgüt biriminde kullanılan girdilerin maliyetlerinin ölçülebildiği, buna karşılık elde edilen çıktıların gelirlerinin ölçülemediği veya ölçülmesinin ekonomik ve/veya rasyonel olmadığı sorumluluk merkezidir. Aşama 4. Giderler ve Gider Merkezlerinin Uyumlaştırılması: İkinci ve üçüncü aşamalarda belirlenen giderlerin ve gider merkezlerinin uyumlaştırılması bu aşamada gerçekleştirilmelidir. Bu aşamada; her gider merkezinde ne tür gider oluştuğu ve tutarının ne olduğu çeşitli tekniklerde kullanılarak tespit edilir. Bu aşama tamamlandığında, giderler gider merkezlerinde toplanır ve her bir gider merkezinin kendi maliyeti belirlenmiş olur. Başka bir ifade ile birinci dağıtım tamamlanmış olur. Aşama 5. Giderlerin Dağıtımı: Gider dağıtımının amacı, üretilen mamul ve hizmetlerin maliyetlerine yüklenecek tüm giderlerin bu mamul veya hizmetin üretildiği esas üretim yerlerinde toplanmasını sağlamaktır. Başka bir ifade ile gider yerlerinde toplanan giderlerin ürün ve hizmet maliyetlerine yüklenmesi gerekmektedir. Bu sürece gider dağıtımı denmektedir. Gider dağıtımı, maliyet muhasebesinin en önemli ve özen gösterilmesi gereken konularından birini oluşturmaktadır. Giderlerin dağıtımı ile ilgili üç dağıtım ortaya çıkmaktadır: Gider çeşitlerinin gider yerlerine dağıtılması (Birinci Dağıtım) Yardımcı üretim gider yeri ile hizmet gider yerlerinde toplanan giderlerin dağıtılması (İkinci Dağıtım) Esas üretim gider yerlerinde toplanan giderleri o gider yerinde üretilen mamul ve hizmet maliyetlerine yüklenmesi (Üçüncü Dağıtım). Bu aşamada gerçekleştirilmesi gereken dağıtımlar ikinci ve üçüncü dağıtımlardır. Bu dağıtımları gerçekleştirmek için dağıtım yöntemlerinden birinin kullanılması gerekmektedir. Aşama 6. Gider Merkezlerinin Maliyetlerinin Belirlenmesi: Dağıtımlar tamamlandıktan sonra gider merkezi olarak maliyetine ulaşmayı amaçladığımız esas gider merkezlerinin maliyetleri belirlenir. Amacımız gider merkezlerinin maliyetini hesaplamaksa analiz süreci burada tamamlanır. Ancak amacımızı esas gider merkezlerinde üretilen mal ya da hizmetlerin birim maliyetini hesaplamak ise bir sonraki aşamaya geçilir. Aşama 7. Birim Maliyetlerin Belirlenmesi: Bu aşamada birim maliyetler uygun yöntemler kullanılarak belirlenir. Özellikle sağlık işletmelerinde birim maliyet belirlenirken hizmet sayıları yanında sunulan hizmetlerin niteliklerinin de dikkate alınması önemlidir. Aşama 8. Raporlama: Üst yönetimin maliyet bilgilerini karar vermek amaçlı olarak kullanması için elde edilen maliyet bulguları raporlanır ve yönetime sunulur. Sağlık kurumlarında maliyet analizi yapılırken maliyet analizi aşamalarının tamamlanması gereklidir. Ancak, ülkemizde yapılan sınırlı sayıdaki çalışmaların çoğunda uygun metodolojinin kullanılmadığı görülmektedir. Sağlık kurumlarında maliyet analizleri yapılırken sağlık hizmetleri ile ilgili dikkat edilmesi ve korunması gereken en önemli unsur nedir? MALİYET MUHASEBESİNİN AMAÇLARI Maliyet muhasebesinin temel görevi satın alınan hammadde ve malzemelerin kayıt edilmesi, sınıflandırılması ve üretilen mamul için kullanılan miktarların hesaplanmasıdır. Maliyet muhasebesi ve analizinin amaçları işlemenin türüne ve faaliyet konusuna göre değişmekle beraber genel amaçları; birim maliyetlerin belirlenmesi, stok değerlerinin hesaplanması, plan ve bütçelerin hazırlanması, fiyatlama, maliyet kontrolü yapılması, gelirlerin hesaplanması ve yönetime bilgi sağlanmasıdır. 7

12 1. Birim Maliyetleri Belirlemek: Üretilen mamul ya da hizmetlerin birim maliyetlerinin belirlenmesi maliyet muhasebesinin en önemli amacı ve temel fonksiyonudur. Birim maliyetlerin belirlenmesi özellikle mamul ya da hizmetin fiyatını belirlemek açısından gereklidir. Mamul maliyetinin belirlenmesi ile satılan mamul maliyeti belirlenir. Satılan mamul maliyeti ile satış hasılatı karşılaştırıldığında ise brüt satış karı veya zararına ulaşılır. Bu nedenle bir yönetici için mamul birim maliyetlerinin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bunun dışında finansal muhasebenin raporlama araçları olarak kullanılan bilanço ve gelir tablosunun düzenlenmesi için birim maliyetlerin bilinmesi önem taşımaktadır. 2. Stok Değerlerini Hesaplamak: Bilindiği gibi stoklar depoda bekledikleri süre içerisinde, ya da alımından tüketimine kadar olan sürede değer kaybedebilmektedir. Stok değerleme, stokların parasal değerlerinin, hesaplanmak istenilen gün ve tarih itibarıyla belirlenmesidir. Stok değerlemede kullanılan birçok sayısal yöntem bulunmaktadır. Ancak, maliyet yöntemi ile stok değerleme esas kabul edilmektedir. Stok değerlenmesinde maliyet bedeli, fiilen stokta bulunan malların kendi maliyetleri esas alınarak saptanmaktadır. Mamul maliyetinin hesaplanmasıyla mamul stoklarının hangi değerlerle kayıtlanacağı belirlenmiş olur. Buna bağlı olarak da satılan mamulün maliyeti belirlenir. Bu bilgileri de maliyet muhasebesi üretmektedir. 3. Plan ve Bütçeleri Hazırlamak: Maliyet muhasebesi geçmişteki verilerden yararlanarak, işletme yöneticilerinin ileriye dönük hesaplama ve planlama yapmasına yardımcı olur. Finansal planların hazırlanmasında, başka bir ifade ile planların rakamlara dönüştürülmesinde bütçeler kullanılır. Bütçe, gelecek faaliyet dönemi için, işletmenin amaçlarına, hedeflerine ve işletme politikalarına uygun olarak işletme yönetimi yatafından hazırlanan gelecek dönem faaliyetlerini ve sonuçlarını parasal ve sayısal olarak ifade eden raporlardır. İşletmeler hazırladıkları bütçeler sayesinde, amaçlarını ve hedeflerini tespit ederler. Hedefledikleri durum ile gerçekleşen durum arasındaki sapmaları ve nedenlerini tespit ederek gerekli düzeltme işlemlerini yaparlar ve ileriye yönelik önlemler alırlar. Bütçeler, işletmenin sahip olduğu kaynakları en etkili şekilde kullanma olanağı sağlar. Yönetimin sağlıklı ve doğru karar vermesine yardımcı olur. Gelir ve giderin sürekli kontrol altında tutulmasını sağlar. İşletme bütçelerinin hazırlanmasında ve bu bütçe rakamlarından dönemsel veya aylık sapmaların veya bütçe rakamlarının tutturulup, tutturulmadığının karşılaştırılmasında da maliyet muhasebesinden yararlanılır. 1. Fiyatlama: Fiyat belirlemede kullanılan yöntemlerden bir tanesi de maliyet tabanlı fiyat belirlemedir. En çok kullanılan yöntem ise maliyet artı yöntemidir. Maliyet artı yönteminde, üretim maliyetleri belirlendikten sonra, bu maliyetin üzerine bir kar payı eklenerek satış fiyatı belirlenir. Bu yöntemin kullanılması durumunda maliyet muhasebesinin ürettiği veriler kullanılır. 2. Maliyet Kontrolünü Sağlamak: Maliyet kontrolünde; gerçekleşen fiili maliyetler, önceden belirlenen maliyetlerle karşılaştırılarak sapmalar belirlenir. Bu sapmaların olumlu olması verimli çalışıldığının göstergesi olurken, olumsuz sapmaların nedenlerinin araştırılması ve düzeltici önlemler alınması gerekir. Maliyet kontrolünün sağlanması için her bir bölüm için maliyetinin hesaplaması ve mamul ya da hizmet üretimi sonucunda ortaya çıkan aşırı ve anormal maliyetlerin karşılaştırılması yapılarak maliyet farklılıkların kaynağının hangi üretim girdisinden ve hangi bölümden kaynaklandığı tespit etmek gerekmektedir. Burada temel amaç sağlık kurumlarında kaliteden ödün vermeden maliyetleri düşürmeyi sağlayacak yöntemler geliştirmek ve giderlerin kontrolünü sağlamaktır. 3. Gelirleri Hesaplamak: Yöneticilerin giderleri kadar gelirlerini de bilmeleri gerekmektedir. Özellikle karın hesaplanması için hem giderlerin hem de gelirlerin bilinmesi şarttır. Kar gelirin gideri karşıladıktan kalan kısmıdır. Karı aşağıda görüldüğü gibi gelirlerden giderleri çıkararak hesaplarız. 8

13 Kar = Gelir - Gider Karı artırabilmek için gelirlerde artış ve/veya giderlerde azalış sağlanması gerekmektedir. Gelir satış miktarının birim satış fiyatı ile çarpılması sonucu hesaplanır. Gelir = Satış Miktarı x Birim Satış Fiyatı Gelirleri hesaplamak, planlamak ve gelirleri artırmak için maliyet bilgileri önemli bir değişkendir. Özellikle maliyet tabanlı fiyatlama ile belirlenen fiyatlar gelir hesaplamada kullanılır. Karı artırmak için diğer bir yol olan giderlerdeki azalışın sağlanması ise giderlerin kontrolü ile olur. Kaliteden ödün vermeden mal veya hizmetleri daha düşük maliyetlerle üretmek gider kontrolünün şartıdır. Gider kontrolünü sağlayan işletmeler karını artırabilecekleri gibi, sektörde yerlerini sağlamlaştıran ve piyasada kalabilen işletmeler olacaklardır. 4. Yöneticilere Bilgi Sağlamak: Yöneticiler günlük ya da stratejik faaliyetleri için kararlar almak zorundadırlar. Günlük kararlar sürekli tekrarlanan rutin kararlarken, stratejik kararlar özellikle sabit varlıklara yatırım gibi kararları kapsayan özel kararlardır. Maliyet muhasebesi yöneticilere karar almada kullanacakları maliyet bilgilerini düzenli, etkili ve güvenilir bir şekilde sunar. Örneğin bir hastane hizmet çeşitliliğine giderek yeni hizmetler sunacaksa veya yeni bir poliklinik açmak için yatırımlar yapacaksa, sağlık kurumu yöneticisi karar verirken maliyet muhasebesi verilerinden yararlanacaktır. Kar ve gelir nasıl hesaplanır? Maliyet muhasebesinin amaçlarının tamamı sağlık kurumlarında maliyet muhasebesi uygulamalarının ve yönetiminin de amaçlarıdır. Ancak, sağlık kurumları yöneticileri için maliyet yönetimine ya da finansal yönetime ilişkin amaçlara ulaşırken dikkat edilmesi gereken çok önemli bir faktör bulunmaktadır. Bu faktör hizmet kalitesidir. Sağlık sektörü girdi maliyetlerinin yüksekliğinden dolayı maliyetlerin yüksek olduğu bir sektördür. Özellikle sektörün emek yoğun bir sektör olması ve yüksek ve en yeni teknolojiye bağımlı bir sektör olması maliyetleri oldukça yükseltmektedir. Sağlık kurumları yöneticileri kaynakları en verimli şekilde kullanabilmek için bir yandan sunulan hizmet maliyetlerini yönetmeye ve düşürmeye çalışırken, diğer yandan da hizmet kalitesini en üst düzeye ulaştırmayı hedeflerler. Kalite maliyet arasındaki bu ilişki sağlık yöneticileri üzerinde önemli bir baskı olup, sağlık hizmetleri yönetimini de zor hale getiren çok önemli bir unsurdur. Bu nedenle sağlık kurumları yöneticilerinin maliyet analizi amaçlarını belirlerken ya da amaçlara ulaşmak için faaliyetleri planlarken kaliteden ödün vermeyecek kararlar alması gerekmektedir. Finansal tablolar, muhasebe dizgesi içerisinde kaydedilen ve toplanan bilgilerin, zaman aralıkları ile bu bilgileri kullanacak olanlara iletilmesini sağlayan araçlardır. MALİYET MUHASEBESİ YÖNETİM MUHASEBESİ VE FİNANSAL MUHASEBE İLİŞKİSİ Maliyet muhasebesi, yönetim muhasebesi ve finansal muhasebenin amaçları ve işleyişleri birbirinden farklı olmakla birlikte aralarında sıkı bağlantılar bulunmaktadır. Öncelikle kavramları yeniden hatırlayalım. Finansal muhasebede yasalar ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri ile belirlenen yöntemler kullanılarak ve belgelere dayalı olarak, işletmenin belli bir andaki mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını ortaya koymak amaçlanır. Finansal muhasebe işletmenin mali durumunu ortaya koymak ya da raporlamak üzere bilanço ve gelir tablosu gibi finansal (mali) tablolar hazırlanır. 9

14 Finansal tablolar, muhasebenin raporlama fonksiyonunu yerine getirmek için kullanılan ve işletmelerin finansal yapılarını ortaya koyan tablolardır. Bu tablolar işletmelerin finansal bilgilerinin ilgili kişi ve kuruluşlara aktarılması için kullanılmaktadırlar. Muhasebenin bilgi sunma fonksiyonu finansal tablolar yardımıyla gerçekleştirilmektedir. Bu açıdan finansal tablolar, muhasebe dizgesi içerisinde kaydedilen ve toplanan bilgilerin, zaman aralıkları ile bu bilgileri kullanacak olanlara iletilmesini sağlayan araçlardır. Finansal tablolar birer bilgi verme aracı olup, kullanıcılarına işletme sonuçlarının anlaşılmasını kolaylaştırma, zaman içerisinde karşılaştırmalar yapabilme ve işletme hakkında bir yargıya varabilme imkanı sağlayan önemli bir muhasebe aracıdırlar. Finansal tablolar arasında; bilanço, gelir tablosu, dağıtılmayan kar (veya kar dağıtım) tablosu ve fonların kaynakları ve kullanımları tablosu gibi tablolar yer alır. Bilanço ve gelir tablosu temel finansal tablolar olarak kabul edilir. Bilanço, bir işletmenin belirli bir tarihteki finansal durumunu, varlıklarını ve bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren bir tablodur. Bilânçolar biçimsel olarak iki gruba ayrılarak düzenlenir. İşletmenin varlıkları aktif olarak adlandırılan bölümde, işletmenin varlıklarının sağlandığı kaynaklar ise pasif olarak adlandırılan bölümde gösterilir. Gelir tablosu, işletmenin belirli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı bütün maliyet ve giderleri, bunların sonucunda işletmenin elde ettiği dönem karını veya uğradığı dönem zararını topluca gösteren bir finansal tablodur. Gelir tablosu bilânçoya göre dinamik bir özellik taşıyan ve işletmenin bir faaliyet döneminin tamamını bir bütün olarak gösteren bir finansal tablodur. Bu finansal tabloların kullanıcıları ise çoğunluğu işletme dışı olan mali, finans ve kredi kurumları, yatırımcılar ve sendikalar gibi kurum, kuruluş ve şahıslardır. Dolayısıyla finansal muhasebe genel olarak dışa bilgi sunan bir muhasebe türdür. Temel finansal tablolar nelerdir? Maliyet muhasebesi bir işletmede üretilen mal ve hizmetlerin üretilmesi sırasında katlanılan maliyetleri, türleri, oluş yerleri ve ilgili oldukları mamul ve hizmet cinsleri bakımından saptanmasına ve izlenmesine yarayan bir hesap ve kayıt düzenidir. Maliyet muhasebesinde işletmenin yapısına uygun olan ve yöneticiler tarafından seçilen yöntemler ve belgeler kullanılır. Maliyet muhasebesinde elde edilen bilgiler mamulün maliyetine yönelik bilgiler olduğu için bu bilgileri daha çok işletme yöneticileri kullanır. Bu nedenle de maliyet muhasebesi içe dönük muhasebe olarak görülür. Yönetim muhasebesi, yönetimin özellikle maliyet muhasebesinin ürettiği bilgileri kullanarak yönetsel kararlar almasına yardımcı olan bir muhasebe alt sistemidir. Yönetim muhasebesi maliyet muhasebesi gibi içe yönelik bilgi üreten bir muhasebe türüdür. Yönetim muhasebesinin genel amaçları; işletme faaliyetlerinin planlanmasına, işletme faaliyetlerinin denetlenmesine ve işletme yöneticilerinin karar almasına yardımcı olmaktır. Tablo 1.1 de finansal muhasebe, maliyet muhasebesi ve yönetim muhasebesi farkları ve ilişkileri sunulmaktadır. 10

15 Tablo 1.1: Finansal Muhasebe, Maliyet Muhasebesi ve Yönetim Muhasebesi Farkları ve İlişkisi Özellikler Yasal nitelik. Finansal Muhasebe Yasal nitelik taşır, zorunludur. Maliyet Muhasebesi Zorunluluk yok. Yönetim Muhasebesi Zorunluluk yok. Kullanılacak Belgeler. Kullanılacak Yöntem. Yasaca belirlenir. Esnek. Esnek Yasaca belirlenir. Esnek. Esnek. Bilgi Yönü. Dışa yönelik. İçe yönelik. İçe yönelik. Kayıtların Yönü. Geçmiş olayları yansıtır. Geçmiş ve geleceğe yönelik. Geleceğe yönelik. Farklar Kapsam. Gerekli kısımları kapsar. Geniş kapsamlı. Geniş kapsamlı ve çok disiplinli. Dönemsellik. Kayıtlarda ve raporlamalarda zaman dönemi esastır. Zaman dönemleri yanında, üretim birimleriyle ilgili kayıt ve hesaplamalar ağırlık taşır. Zaman dönemleri yanında, üretim birimleriyle ilgili kayıt ve hesaplamalar ağırlık taşır. Kesinlik. Kayıtlarda Parasal Tutar Kullanımı. Tutarlar kesindir, belgelere dayanır. Parasal tutar esastır. Bazı amaçlar için tahmini tutarlar Parasal tutarlar yanında para dışı ölçüler de kullanılır. Bazı amaçlar için tahmini tutarlar Parasal tutarlar yanında para dışı ölçüler de kullanılır. Kullanım amacı. Raporlama ve bilgi sunma. Yönetim aracı. Yönetim aracı. Finansal muhasebenin hazırladığı bilanço ve gelir tablolarının düzenlenmesi için gerekli olan satılan malın maliyeti bilginsini maliyet muhasebesi üretir. Maliyet muhasebesi için gerekli olan üretim giderleri (hammadde işçilik giderleri gibi) bilgisi finansal muhasebe kayıtlarından sağlanır. İlişkiler Maliyet muhasebesindeki standart maliyet sistemine göre fiili maliyet bilgilerine ihtiyaç vardır. Fiili rakamlar için finansal muhasebe kayıtları gereklidir. Yönetim muhasebesi kapsamında gerçekleştirilen analizler için maliyet muhasebesi verilerine (sabit giderler, değişken giderler gibi) ihtiyaç bulunmaktadır. Maliyet muhasebesi, yönetim muhasebesinin bir alt dalıdır. Finansal muhasebe uygulamalarının yasal nedenlerle tutulma zorunluluğu bulunur. Ancak maliyet muhasebesi ve yönetim muhasebesi için böyle bir yasal zorunluluk yoktur. Bu fonksiyonların işletmede uygulanması isteğe bağlıdır. 11

16 Finansal muhasebede yer alan belgeler ve kayıtlarının yasal nedenlerle tutulma zorunluluğu bulunur. Finansal muhasebe genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre ve objektif belgelere dayanır. Maliyet muhasebesi ve yönetim muhasebesi isteğe bağlı bulunduğundan tutulacak kayıtlarda ve belgelerde bir zorunluluk yoktur. Kayıt ve analizlerde kullanılacak yöntemler, finansal muhasebede yasaca belirlenirken, maliyet muhasebesi ve yönetim muhasebesinde esneklik söz konusudur. Finansal muhasebede kayıtlar raporlara başka bir ifade ile finansal tablolara dönüştürüldüğünden dışa dönük muhasebe olarak yorumlanır. Maliyet muhasebesi işletmede ortaya çıkan maliyetlerin belirlenmesi amacıyla uygulanan ve bu faaliyetlerle ilgili bilgileri işletme içinde kullanacak kişilere iç raporlar olarak sunması nedeniyle işletmenin içe dönük muhasebesi olarak kabul edilir. Yönetim muhasebesi de işletme yöneticilerine işletme yönetiminde alacakları kararlarda ihtiyaç duydukları bilgi ve raporları düzenleyen muhasebe olduğundan içe dönük muhasebe olarak nitelendirilir. Yönetim muhasebesinin geleceğe yönelik yapısı bulunmasına rağmen finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi geçmişe yönelik yapılara sahiptir. Finansal muhasebe gerekli kısımları kapsarken yönetim ve maliyet muhasebeleri geniş kapsamlıdır. Yönetim muhasebesi ayrıca çok disiplinlidir. Finansal muhasebede kayıtlarda ve raporlamalarda zaman dönemi esastır. Yönetim ve maliyet muhasebelerinde zaman dönemleri yanında, üretim birimleriyle ilgili kayıt ve hesaplamalar ağırlık taşır. Finansal muhasebede kayıtlarda tutarlar kesindir ve belgelere dayanır. Yönetim ve maliyet muhasebelerinde parasal tutarlar yanında para dışı ölçüler de kullanılır. Kullanım amaçları açısından karşılaştırma yaptığımızda finansal muhasebesinin amacının raporlama ve bilgi sunma, yönetim ve maliyet muhasebelerinin amaçları yönetim aracı olma olduğunu söyleyebiliriz. Finansal muhasebede bilanço ve gelir tablosu gibi finansal tabloların hazırlanması, maliyet muhasebesinde de maliyet verilerine ulaşılması için finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi birbirlerine ihtiyaç duyar. Finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi arasındaki bu bilgi akışı aralarındaki ilişkiyi ortaya koyar. Finansal muhasebede finansal tabloların hazırlanması için maliyet muhasebesi tarafından belirlenen üretilen mamul veya hizmetlerin maliyet bilgilerine ihtiyaç bulunmaktadır. Finansal tablolardan biri olan gelir tablosu, işletmenin belirli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı bütün maliyet ve giderleri gösteren bir tablodur. Gelir tablosunda satılan mamulün maliyeti ile satış hasılatının karşılaştırılabilmesi için yani başka bir ifade ile satışı yapılan mamul ya da hizmetten elde edilen gelir ile giderinin karşılaştırılabilmesi için dönem içinde üretilen mal ya da hizmetlerin maliyet bilgilerinin bilinmesi gereklidir. Diğer bir finansal tablo olan bilançonun hazırlanması için de maliyet muhasebesi verilerine ihtiyaç duyulur. Bilanço ise bir işletmenin belirli bir tarihteki finansal durumunu, varlıklarını ve bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren bir tablodur. İşletme varlıklarından biri olan stokların bilançoda gösterilebilmesi için dönem sonunda elde mevcut olan tamamlanmış ve yarı mamullerin maliyetlerinin bilinmesi gerekir. Maliyet muhasebesinin temel amacı olan mamul ya da hizmet maliyetlerinin hesaplanabilmesi için finansal muhasebe ürettiği ya da kaydettiği bilgilere ihtiyaç duyur. Örneğin ilk madde malzeme, işçilik ve genel üretim giderlerine ilişkin bilgiler finansal muhasebeden sağlanır. Finansal muhasebe ve maliyet muhasebesi arasındaki ilişkiyi gösteren diğer bir durum ise bilgi akışının şeklidir. Maliyet muhasebesi, maliyetler ile ilgili rakamları finansal muhasebeden ve diğer ilgili servislerden almakta, bunları üretimle ilgili çeşitli hesaplara kaydetmektedir. Satışlar ile birlikte yeniden finansal muhasebe kayıtlarına dönülmekte ve satışların maliyeti ile satış hasılatı finansal muhasebede ilgili hesaplara kaydedilmektedir. Maliyet muhasebesi finansal muhasebeye bilgi sunduğu gibi yönetim muhasebesine de bilgi sunar. Yönetim muhasebesi işletmenin geçmiş verilerinden yararlanarak geleceğe yönelik planların 12

17 uygulanmasına yönelik analizleri ve analizler sonucu alınan kararları kapsar. Bu analizler için maliyet muhasebesinde hesaplanan toplam maliyet, birim maliyet, sabit maliyet ve değişken maliyet gibi bilgilere ihtiyaç duyulur. Yönetim muhasebesi, maliyet muhasebesi ile sınırlı kalmadan gerekli her türlü bilgiyi kullanan bir disiplindir. Bu nedenle finansal muhasebe verileri ve gerekirse tahmini ölçütler de kullanır. Yönetim muhasebesi temel verilerini maliyet muhasebesinden sağladığı için maliyet muhasebesinin devamı niteliğindedir. İşletmenin geçmişteki verilerini değerlendirerek, geleceğe yönelik tahminlerde bulunmaya yardımcı olur. MALİYET MUHASEBESİNİN İŞLETME İÇİNDEKİ ROLÜ Sistem yaklaşımına göre maliyet muhasebesi departmanı üst yönetime yardımcı olan ve işletmenin finansal bilgi gereksinmelerini karşılayan alt sistemlerden biridir. Bir işletme ya da sağlık kurumunun organizasyon yapısı içerisinde finansal muhasebe ve maliyet muhasebesinin yeri işletmenin büyüklüğü ve faaliyet alanı gibi değişkenlere göre farklılık göstermektedir. Finansal muhasebe işlemleri zorunlu olduğu için bu hizmet outsourcing (dış kaynak kullanımı) olarak dışardan temin edilmiyorsa organizasyon yapısı içerisinde yer alması beklenir. Ancak, maliyet muhasebesi departmanı üretim konusu basit ve küçük ölçekli olan işletmelerde yer almayabilir. İşletmenin büyüklüğü arttıkça ve ürettiği mal ve hizmet çeşidi arttıkça maliyet muhasebesinin önemi de artar ve işletme organizasyon yapısı içerinde ayrı bir departman olarak yer alması zorunlu hale gelir. Outsourcing, dış kaynak kullanımı olarak da tanımlanmaktadır. Bu yöntem iş yönetiminde, belli iş alanlarında uzmanlaşmış firmalara iş aktarımı yapılarak, aktarımı yapan firmanın asıl işine odaklanmasını sağlayan bir yöntemdir. Outsourcing le firma içi işbölümü uzman kurumlara aktarılmakta ve bu şekilde iş yoğunluğu yaşayan firma etkin bir maliyet ve zaman tasarrufu sağlamaktadır. Firma ise tamamen kendi sektöründe uzmanlaştığı konular üzerine eğilebilmekte, iş verimliliğini üst seviyelere çıkarabilmektedir. Sağlık kurumlarında sunulan hizmetlerin en iyi şekilde değerlendirilip, planlanması, denetimi ve fiyatlandırılması açısından maliyetlerin gerçeğe yakın olarak belirlenmesi son derece önemlidir. Sağlık kurumlarında maliyet muhasebesi uygulamaları yasal bir zorunluluk gerektirmemektedir. Ancak, tüm sağlık kurumlarında üst yönetime bağlı olarak çalışacak, finansal ve maliyet muhasebesinden sorumlu bir muhasebe departmanın olması gerekmektedir. Maliyet muhasebesi işletmeyi başarıya taşımak için bir araç olduğundan işletme içindeki rolü ve önemi büyüktür. Şekil 1.4 de de görülebileceği gibi maliyet muhasebesi planlama, üretim ve kontrol için anahtar bilgiler sunarak yöneticilere karar vermede yardımcı olur. Maliyet muhasebesi bilgileri öncelikli olarak işletme yöneticilerinin ileriye dönük hesaplama ve planlama yapmasına yardımcı olur. Finansal planların hazırlanmasında, kullanılan bütçelerin hazırlanmasında maliyet muhasebesi bilgileri önemli veri kaynağıdır. Özellikle gider bütçesinde yer alacak giderlerin tespiti için maliyet verileri kullanılmaktadır. Üretim planlamasında da maliyet bilgileri çok önemlidir. Örneğin, bir poliklinikte üretilecek hizmetlerin miktarını tespiti ve kara geçilecek hizmet miktarının belirlenmesi için maliyet bilgilerine ihtiyaç bulunmaktadır. Maliyet muhasebesinin kontrolde de önemi bulunmaktadır. Bütçe rakamlarının tutturulup, tutturulmadığının karşılaştırılmasında ve sapmaların belirlenmesinde maliyet muhasebesinden yararlanılır. Ayrıca maliyet kontrolünü sağlamak ve sapmaları tespit etmek amacı ile de gerçekleşen maliyetler ile planlanan maliyetlerin karşılaştırılması gerekmektedir. Sözü edilen tüm bu sapmaların olumsuz sapmalar olması durumunda da nedenlerinin araştırılması ve düzeltici önlemler alınması için geri bildirimlerin olması gerekmektedir. 13

18 Şekil 1.4: Maliyet Muhasebesinin Rolü Maliyet muhasebesinin işletme içindeki önemli bir rolü de maliyet muhasebesinin stratejik amaçlı kullanımıdır. Günümüzde sağlık kurumları dahil tüm işletmeler daha çok mal veya hizmet türünü daha kaliteli ve daha düşük maliyetle müşterilere sunma zorunluluğu içindedir. Bu bakış açısıyla işletmeler üretilen mal veya hizmetlerin değerini müşteriye ulaşana kadar artırırlarsa, kar marjlarını da artırırlar ve önemli bir rekabet avantajı yaratırlar. Diğer bir bakış açısıyla, işletmeler birim maliyetleri ne kadar etkin yönetirse daha yüksek katma değer yaratacak ürün ya da hizmetler sunabilirler ve yine rekabet avantajı sağlanır. Bu açıklamalardan da anlaşılabileceği gibi maliyet muhasebesinin değer zinciri analizi açısından da önemi vardır. Değer zinciri analizi, işletmenin rekabetçi avantaj elde edebilmek için, her bir değer faaliyetini ve bu faaliyetler arasındaki ilişkileri açıklayarak daha düşük maliyetlere ulaşmasını ve farklılık yaratmasını sağlayan stratejik bir araçtır. Değer zinciri ilk olarak 1985 yılında Michael Porter tarafından işletmeler için geliştirilmiş bir kavramdır. Değer zinciri çerçevesinin amacı, bir organizasyonun sunduğu hizmet veya ürünlere yönelik olarak maliyetleri en az düzeye indirirken, değer sunumunu en yüksek düzeye yükseltebilmektir. Değer zinciri bir ürünün veya hizmetin kavramsal tasarımından nihai tüketiciye teslimine kadar gerekli olan tüm operasyonları (üretim, satın alma, dağıtım ve tüketim gibi) tanımlamaktadır. Porter'a göre; işletmeler iki stratejiyi takip ederek rekabet avantajı geliştirebilirler; düşük maliyet stratejisi ve farklılaştırma stratejisi. Düşük maliyet stratejisinin odak noktası rakiplerine göre daha düşük maliyetlerle mal veya hizmet sunmaktır. Farklılaşma stratejisinde ise temel odak noktası müşteriler açısından işletmeyi ya da sağlık kurumunu farklı gösterecek bir değer yaratmaktır. Bu farklılık hizmeti sunan ya da üretimi yapan tek işletme olma, marka bağımlılığı yaratma veya teknolojik avantaja sahip olmak gibi yaklaşımlar olabilir. İşletmelerin bu stratejileri geliştirebilmeleri ve takip edebilmeleri kendi değer zincirlerini rakipleri bağlamında nasıl yönettiklerine bağlıdır. Uygulamada ve teoride, en iyi müşteri değerini eşit maliyetle veya eşit müşteri değerini düşük maliyetle sağlamakla pazarda rekabet avantajı elde edilebilir. Dolayısıyla, ürün ya da hizmetin üretilip müşteriye sunulana kadar hangi aşamada maliyetler düşürülebilir veya müşteri değeri arttırılabilir sorularına cevap bulmak için değer zinciri analizi gerekmektedir. SAĞLIK KURUMLARINDA MUHASEBE FONKSİYONU Sağlık Sektörü ve Sağlık Kurumaları Sağlık sektörü, sağlık elde etmek ve toplumu sağlıklı kılmak amacını gerçekleştirmek üzere, çok geniş bir alanı kapsayan sağlıkla ilgili mal ve hizmet türündeki her türlü ürünü üretmek ve tüketmek üzere kurulan sistem ve alt sistemler ve bunların içinde yer alan kişi, kurum, kuruluş, statü, ürün vb. unsurların tümünü belirtmek için kullanılan genel ve kapsayıcı bir kavramdır. Sağlık hizmetleri ise koruyucu sağlık hizmetleri, tedavi edici sağlık hizmetleri, rehabilitasyon hizmetleri ve sağlığın geliştirilmesi olarak sınıflandırılmakla beraber, sağlık sektörünün başlıca ürünleri ise aşağıdaki gibi sınıflanabilir: 14

19 Üst kademe sağlık yönetimi hizmetleri, Sağlık insan gücü eğitimi hizmetleri, Koruyucu sağlık hizmetleri, Yataklı tedavi hizmetleri, Ayakta tedavi hizmetleri, Poliklinik ve muayenehane hizmetleri, Laboratuar hizmetleri, İlaç, aşı, serum vb. üretim ve satış hizmetleri, İlaç dağıtım hizmetleri, Eczane hizmetleri, Tıbbi cihaz ve tıbbi malzeme üretim ve satışı, Ortez ve protez üretim ve satışı, Ambulans hizmetleri, Adli tıp hizmetleri, Hudut ve sahiller sağlık hizmetleri, Sağlık güvenliği hizmetleri. Sağlık kurumları genel olarak sağlık hizmeti üretimini amaçlayan, büyük çoğunluğu ile devlet teşkilatlarına bağlı bulunmaları nedeniyle kar amacı gütmeksizin faaliyet gösteren işletmelerdir. Sağlık işletmelerinin amaç ve misyonlarına göre değişmekle birlikte dört temel işlevi bulunmaktadır. Bunlar; tedavi hizmetleri, koruyucu ve geliştirici sağlık hizmetleri, eğitim ve araştırmadır. Bu nedenle, sağlık işletmelerinin yukarıda bahsedilen örgütlenme aşamaları, işlevleri ve kendilerine özgü diğer özellikleri dikkate alınmak kaydıyla örgütlenmeleri gerekmektedir. Sağlık sistemi içinde hastaneler sayısal ve sunduğu hizmetler açısından sisteminin en önemli alt sistemidir. Hastane sistemi, sağlık sistemi gibi karmaşık bir sistemdir ve bedensel, ruhsal ve sosyal iyilik durumunun kazandırılmasında önemli rol oynamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ); hastaneleri; hastaları kontrol altında tutan, tanı ve tedavilerinin yanı sıra rehabilitasyon hizmetleri veren sağlık kuruluşları olarak tanımlamaktadır. Sağlık Bakanlığı Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği'nde hastaneler, "hasta ve yaralıların, hastalıktan şüphe edenlerin, ayakta veya yatarak müşahede, muayene, teşhis, tedavi ve rehabilite edildikleri aynı zamanda doğum yapılan kurumlar" olarak tanımlanmaktadır. Hastanelerin amacı belli düzeydeki sağlık hizmetlerini en düşük maliyette ve maksimum nitelikte üreterek topluma sunmaktır. Hastane yöneticisi ise bu amacı gerçekleştirmek için hastane kaynaklarını optimum düzeyde kullanan, planlayan kimsedir. Sağlık kurumlarının temel özellikleri şunlardır: Çıktının tanımlanması ve ölçümü güçtür. Sağlık kurumlarında yapılan işler oldukça karmaşık ve değişkendir. Sağlık kurumlarında gerçekleştirilen etkinliklerin büyük kısmı acil ve ertelenemez niteliktedir. Yapılan işler, hata ve belirsizliklere karşı oldukça duyarlıdır ve tolerans gösteremez. Sağlık kurumlarında uzmanlaşma seviyesi çok yüksektir. 15

20 Sağlık kurumlarında işlevsel bağımlılık çok yüksektir; bu nedenle farklı meslek gruplarının faaliyetleri arasında yüksek düzeyde eşgüdüm gereklidir. Hastaneler başta olmak üzere tüm sağlık kurumlarında ikili otorite hattı bulunmaktadır; bu durum, eşgüdümleme, denetim ve çatışma sorunlarına yol açmaktadır. Sağlık kurumlarında insan kaynakları profesyonel kişilerden oluşur ve bu kişiler kurumsal hedeflerden daha çok mesleki hedeflere önem vermektedir. Hizmet miktarını ve sağlık harcamalarının önemli bir bölümünü belirleyen hekimlerin faaliyetleri üzerinde etkililiği yüksek olan yönetsel ve kurumsal denetim mekanizması kurulmamıştır. Sağlık Kurumlarında Uygulanacak Maliyet ve Finansal Analizleri Farklı Kılan Özellikler Sağlık kurumlarında maliyet muhasebesinin amaçları aşağıdaki gibi özetlenebilir: Sağlık kurumlarında poliklinik, klinik, teşhis ve görüntüleme üniteleri gibi departmantal maliyetler ve kurumsal (toplam) maliyetlerin tespiti. Birim maliyetlerin belirlenmesi. Bu maliyetler arasında; yatan hasta maliyeti, hasta günü başına maliyet, eğitim saati başına maliyet, tetkik başına maliyet, hasta yatağı başına maliyet, hastalığa özgü maliyetler gibi maliyetler yer alır. Finansal tablolarının hazırlanmasında maliyetler verileni kullanmak (Gelir Tablosu ve Bilançoyu hazırlarken Satılan Mamullerin Maliyeti Tablosunu kullanmak). Sağlık kurumlarında teşhis ve tedavi birimlerinin ve sağlık kurumunun toplam maliyetlerini tespit etmek. Birim maliyetleri ve sağlık kurumunun toplam maliyetlerini belirleyerek maliyet kontrolünü sağlamak. Fiyatlandırmada kullanılacak maliyet artı yöntemi gibi yöntemler için maliyet verilerini kullanmak. Kapasite kullanım kararlarında maliyet verilerini kullanmak. Makine ve donanım (teknoloji yenileme) kararlarında maliyet verilerini kullanmak. Sunulacak sağlık hizmetleri arasında tercih yapmak, gerektiğinde ve uygun hizmet karmasını oluştururken maliyet verilerini kullanmak. Bir önceki bölümde açıklandığı gibi sağlık kurumlarını diğer işletmelerden farklı kılan bazı özellikleri mevcuttur. Sağlık kurumlarımda maliyet ve finansal yönetim konusu da sektörün özelliklerinden dolayı zorluklar göstermektedir. Sağlık kurumlarında maliyet ve finansal yönetimi diğer işletmelerden daha zor hale getiren bazı faktörler aşağıda sunulmuştur: Hastaneye başvuran her hasta ayrı bir vakadır ve bu nedenle hizmetlere yönelik maliyet analizleri başta olmak üzere maliyetleri ve buna bağlı olarak da finansman maliyetlerini standardize etmek oldukça zordur. Sağlık sektörünün ve hizmetlerinin kamu, özel, kar amaçlı ve kar amaçlı olmamak üzere çok kompleks bir yapıda olmasıdır. Aynı sektörde ve pazarda aynı hizmetlerini sunmalarına rağmen, sağlık işletmelerinin farklı finansal motivasyonları bulunmaktadır. Bu ise farklı türdeki sağlık isletmelerinde farklı finansal amaçların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Sağlık sektörünün diğer tüm sektörlerden daha kompleks ve farklı bir çevreden etkilenmesidir. Çevresel faktörden en önemli olanı ise hukuki ve idari çevredir. Bu nedenle özellikle kamu sağlık işletmelerinde başta sermaye yatırımları olmak üzere finansal kararların alınması çok daha zordur. 16

DERS İÇERİĞİ. Maliyet ve Yönetim Muhasebesi. Seçmeli DERS HEDEFİ

DERS İÇERİĞİ. Maliyet ve Yönetim Muhasebesi. Seçmeli DERS HEDEFİ DERS İÇERİĞİ Ders Adı Ders Türü Maliyet ve Yönetim Muhasebesi Seçmeli DERS HEDEFİ Maliyet ve Yönetim Muhasebesi dersini alan öğrenciler aşağıdaki becerileri kazanacaktır: İşletme yöneticilerinin planlama,

Detaylı

Maliyet ve Yönetim Muhasebesine Giriş 1

Maliyet ve Yönetim Muhasebesine Giriş 1 İŞLE 305 Maliyet ve Yönetim Muhasebesine Giriş 1 Yrd. Doç. Dr. Ali COŞKUN İşletme (Türkçe) Bölümü 2007-2008 Güz Yarıyılı Muhasebe Sistemi İşletme hakkında, işletmede çıkarı bulunan taraflara bilgi sağlayan

Detaylı

SAĞLIK YÖNETİMİ HASTANE YÖNETİMİ

SAĞLIK YÖNETİMİ HASTANE YÖNETİMİ SAĞLIK YÖNETİMİ HASTANE YÖNETİMİ Kaynak: Sağlık İşletmeleri Yönetimi Prof. Dr. Dilaver TENGİLİMOĞLU Yrd. Doç. Dr. Oğuz IŞIK Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT *Hastanelerin Tanımı *Hastanelerin Özellikleri *Hastanelerin

Detaylı

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104)

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104) VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104) Yazar: Doç.Dr. İ. Hakkı CEDİMOĞLU S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı. Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı. Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği Bilgi Sistemleri Yönetim Bilgi Sistemleri Para, insangücü, malzeme, makine, teknoloji ve bilgi gibi

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ 1 İçerik Finansal Yönetim, Amaç ve İşlevleri Piyasalar, Yatırımlar ve Finansal Yönetim Arasındaki İlişkiler İşletmelerde Vekalet Sorunu (Asil

Detaylı

GENEL MUHASEBE I - II

GENEL MUHASEBE I - II Editörler Yrd.Doç.Dr. İlkay E. Erturan & Dr. Hacı Arif Tunçez GENEL MUHASEBE I - II Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Hakan Seldüz Dr. Güler FerhanUyar Ahmet Çayırçimen Ayhan Güven Dilek Türk Emre Akbulut Engin Yurdasever

Detaylı

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BIP116) Yazar: Doç.Dr.İ.Hakkı.Cedimoğlu SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

EIS526-H02-1 GİRİŞİMCİLİK (EIS526) Yazar: Doç.Dr. Serkan BAYRAKTAR

EIS526-H02-1 GİRİŞİMCİLİK (EIS526) Yazar: Doç.Dr. Serkan BAYRAKTAR GİRİŞİMCİLİK (EIS526) Yazar: Doç.Dr. Serkan BAYRAKTAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

1. İŞLETMELERDE KAYNAK BULMANIN ÖNEM NEMİ VE KAYNAK SAĞLAMA SİSTEM STEMİ OLARAK FİNANSMAN 1.1. İşletmelerde Kaynak Bulmanın Önemi ve Likidite Kavramı Bütün işletmeler amaçlarını gerçekleştirmek için temel

Detaylı

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler İşlevsel Stratejiler İşletmedeki yönetim düzeylerine göre yapılan strateji sınıflamasında orta veya alt yönetim düzeylerinde hazırlanmakta ve uygulanmakta olan stratejilerdir. KURUMSAL STRATEJİLER İş Yönetim

Detaylı

ELEKTRONİK TİCARET (OSP254) Yazar: Öğr.Gör. Hakan TUNAHAN S1

ELEKTRONİK TİCARET (OSP254) Yazar: Öğr.Gör. Hakan TUNAHAN S1 ELEKTRONİK TİCARET (OSP254) Yazar: Öğr.Gör. Hakan TUNAHAN S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

www.saitkaygusuz.com skaygusuz@uludag.edu.tr STOKLAR TMS-2

www.saitkaygusuz.com skaygusuz@uludag.edu.tr STOKLAR TMS-2 1 STOKLAR TMS-2 Üretim İşletmelerinde Stoklar 2 Stoklar aynı zamanda işletme tarafından üretilen mamulleriya da üretimde olan yarı mamulleri ve üretim sürecinde kullanılmak üzere bekleyen ilk madde ve

Detaylı

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014 DEĞER MÜHENDİSLİĞİ Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi Maltepe Üniversitesi - 2014 GİRİŞ Günümüzün rekabetçi koşullarında varlığını sürdürmek isteyen işletmeler, düşük maliyetli, yüksek kaliteli ve müşteri isteklerine

Detaylı

İŞLETMENİN GELİR- GİDER VE KÂR HEDEFLERİ

İŞLETMENİN GELİR- GİDER VE KÂR HEDEFLERİ İŞLETMENİN GELİR- GİDER VE KÂR HEDEFLERİ İşletme yöneticileri belli bir dönem sonunda belli miktarda kâr elde etmeyi hedeflerler. Kâr = Gelirler - Giderler Olduğuna göre, kârı yönetmek aslında gelirler

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİM. Finansal Planlama Nedir?

FİNANSAL YÖNETİM. Finansal Planlama Nedir? FİNANSAL YÖNETİM FİNANSAL PLANLAMA Yrd.Doç.Dr. Serkan ÇANKAYA Finansal analiz işletmenin geçmişe dönük verilerine dayanmaktaydı ancak finansal planlama ise geleceğe yönelik hareket biçimini belirlemeyi

Detaylı

DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ

DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ Sayın İlgili: İç denetim teknik bir uzmanlık alanı olmanın ötesinde çok temel bir yönetim aracıdır. Yönetim sürecinin temel bir unsuru olan kontrol ve izleme rolü iç denetim

Detaylı

Muhasebe ve Ürün Fiyatlandırma

Muhasebe ve Ürün Fiyatlandırma Muhasebe ve Ürün Fiyatlandırma İçindekiler - Muhasebede Uzmanlık Alanları - Satış Fiyatı Tespitinde Maliyetlerin Kullanılması - Satış Fiyatı Tespit Yöntemleri 1) Üretim Maliyetine Dayanan Satış Fiyatı

Detaylı

Editörler Prof.Dr.Mustafa Kara &Yrd.Doç.Dr.Hayrettin Ertan GENEL İŞLETME

Editörler Prof.Dr.Mustafa Kara &Yrd.Doç.Dr.Hayrettin Ertan GENEL İŞLETME Editörler Prof.Dr.Mustafa Kara &Yrd.Doç.Dr.Hayrettin Ertan GENEL İŞLETME Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Ali Erbaşı Yrd.Doç.Dr. Aydın Şenol Yrd.Doç.Dr. Aysel Güney Yrd.Doç.Dr. Gönül Konakay Yrd.Doç.Dr. Hayrettin

Detaylı

Hastane maliyet analizi çalışması: metodoloji ve sonuçlar. Prof. Dr. Şahin Kavuncubaşı Başkent Üniversitesi

Hastane maliyet analizi çalışması: metodoloji ve sonuçlar. Prof. Dr. Şahin Kavuncubaşı Başkent Üniversitesi Hastane maliyet analizi çalışması: metodoloji ve sonuçlar Prof. Dr. Şahin Kavuncubaşı Başkent Üniversitesi Maliyet analizi çalışmalarının genel amaçları Hastane maliyet yapısını ortaya koymak, Hizmet maliyetlerini

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Analiz. Cilt 2. Ünite 8-14

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Analiz. Cilt 2. Ünite 8-14 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI Analiz Cilt 2 Ünite 8-14 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1082 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 600

Detaylı

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Üretim Yatırımı Girişim kapsamında hedeflenen ürün veya hizmetlerin üretilmesi için gerekli işletme faaliyetleri planlanmalıdır. Girişimcinin uzmanlığına da bağlı

Detaylı

İyi Yerel Yönetim Kamu İdaresi Uygulamaları

İyi Yerel Yönetim Kamu İdaresi Uygulamaları Muhasebe, Bilançolar ve Finansal Raporlama Mahalli İdarelerin Mali Yönetim Forumu Ankara, Türkiye 23 Mayıs 2008 Michael G. Schaeffer 5/28/2008 1 İyi Yerel Yönetim Kamu İdaresi Uygulamaları Performans izlemesi

Detaylı

MALATYA SMMMO - TESMER MALĐYET MUHASEBESĐ KURS NOTLARI. M.Bahadır r ALTAŞ

MALATYA SMMMO - TESMER MALĐYET MUHASEBESĐ KURS NOTLARI. M.Bahadır r ALTAŞ MALATYA SMMMO - TESMER MALĐYET MUHASEBESĐ KURS NOTLARI ŞUBAT-2010 M.Bahadır r ALTAŞ Maliyet Muhasebesi ile Finansal Muhasebe Arasındaki Farklar Finansal Muhasebe Đç ve dışd gruplara bilgi verir Tutarlar

Detaylı

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar.

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar. SAĞLIK ARAŞTIRMALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DAİRE BAŞKANLIKLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönerge, Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısını, görevlerini, yetkilerini ve

Detaylı

Finansal Yönetim Giriş

Finansal Yönetim Giriş Finansal Yönetim Giriş İKTİSAT İKTİSAT 1900 LÜ YILLARIN BAŞI FİNANSMAN 1900 LERİN BAŞI İYİ BİR FİNANSMANCI 1930 LARA KADAR Firmayı kredi kuruluşlarına karşı en iyi biçimde takdim eden Firmaya en fazla

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

MUHASEBE STANDARTLARININ ÖNEMİ VE FİNANSAL TABLOLAR BELİRLENDİ

MUHASEBE STANDARTLARININ ÖNEMİ VE FİNANSAL TABLOLAR BELİRLENDİ MUHASEBE STANDARTLARININ ÖNEMİ BELİRLENDİ ÖMER CAN DERMAN Kurumsal Finans Yönetmeni 1 Günümüzde gelişmenin, çağdaşlığın alt yapısında genel olarak standartların varlığı ve önemi çok belirgin bir unsurdur.

Detaylı

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Satıcılar Hizmetlerini Nasıl Farklılaştırırlar? Wilson Learning in beş farklı kuruluşla yaptığı araştırmanın amacı, satıcıların farklılık ve rekabet avantajı yaratmadaki

Detaylı

TÜBİTAK BİLİM VE TOPLUM DAİRE BAŞKANLIĞI MALİ DENETLEME VE SÖZLEŞMELER MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI

TÜBİTAK BİLİM VE TOPLUM DAİRE BAŞKANLIĞI MALİ DENETLEME VE SÖZLEŞMELER MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI TÜBİTAK BİLİM VE TOPLUM DAİRE BAŞKANLIĞI MALİ DENETLEME VE SÖZLEŞMELER MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu esasların amacı,

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

İşletmelerin Özel Hedefleri Müşteri/Çalışan memnuniyeti - eğitimi ve kariyer gelişimi

İşletmelerin Özel Hedefleri Müşteri/Çalışan memnuniyeti - eğitimi ve kariyer gelişimi İşletmelerin Genel Hedefleri Finansal Hedefler: Kârlılık ve yeni kârlı yatırımlar Pazarlama hedefleri Var olma hedefi: Ticari hayatı sürdürmek Sosyal sorumluluk ve topluma hizmet İşletmelerin Özel Hedefleri

Detaylı

TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU İZLEME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME BAŞKAN YARDIMCILIĞI MALİYET ANALİZİ DAİRE BAŞKANLIĞI. Yrd. Doç. Dr. Serap DURUKAN KÖSE

TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU İZLEME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME BAŞKAN YARDIMCILIĞI MALİYET ANALİZİ DAİRE BAŞKANLIĞI. Yrd. Doç. Dr. Serap DURUKAN KÖSE SAĞLIK KURUMLARINDA MALİYET MUHASEBESİ TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU İZLEME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME BAŞKAN YARDIMCILIĞI MALİYET ANALİZİ DAİRE BAŞKANLIĞI Maliyet muhasebesinin muhasebe sistemi içindeki

Detaylı

İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI. Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT

İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI. Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Bu Dersimizde; Kuruluşla İlgili Bazı Temel Kavramlar Genel Olarak İşletmenin Kuruluş Aşamaları Fizibilite Çalışmalarının

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Hastane Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Ekonomik, verimli ve etkili olarak her türlü sağlık hizmetinin kesintisiz üretildiği, Eğitim, araştırma ve toplum sağlığı hizmetlerinin

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

DAĞITIM KAVRAMLARI ve STRATEJİLERİ

DAĞITIM KAVRAMLARI ve STRATEJİLERİ DAĞITIM KAVRAMLARI ve STRATEJİLERİ Dağıtım Kanalı: Fikir, ürün ve hizmetler gibi, değeri olan şeylerin üretim noktalarından kullanım noktalarına kadar götürülmesiyle uğraşan, birbiriyle bağımlı bir dizi

Detaylı

BT Maliyetlerinde Etkin Yönetim Stratejileri *

BT Maliyetlerinde Etkin Yönetim Stratejileri * PwC Türkiye V. Çözüm Ortaklığı Platformu BT Maliyetlerinde Etkin Yönetim Stratejileri * Anıl l Erkan, Kıdemli K Müdür, M Danış ışmanlık Hizmletleri Seda Babür, Danış ışman, Danış ışmanlık Hizmletleri PwC

Detaylı

YÖNETMELİK. b) Merkez (Hastane): Turgut Özal Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini,

YÖNETMELİK. b) Merkez (Hastane): Turgut Özal Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini, 19 Ocak 2014 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 28887 Turgut Özal Üniversitesinden: YÖNETMELİK TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

Muhasebe. İşletme- Muhasebe İlişkisi, Muhasebe ile İlgili Genel Bilgiler. Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN

Muhasebe. İşletme- Muhasebe İlişkisi, Muhasebe ile İlgili Genel Bilgiler. Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN Muhasebe İşletme- Muhasebe İlişkisi, Muhasebe ile İlgili Genel Bilgiler Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN İŞLETME- MUHASEBE İLİŞKİLERİ Muhasebe bir çok ilgi gurubu tarafından karar sürecinde kullanılan en önemli

Detaylı

İŞLETME ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI

İŞLETME ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI İŞLETME ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI Dersin Kodu Kredisi Dersin Niteliği İŞL 601 Pazarlama Teorileri 3 Zorunlu İŞL 603 Finansman Teorisi 3 Zorunlu İŞL 605 Uluslararası

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

DEHA EĞİTİM KURUMLARI

DEHA EĞİTİM KURUMLARI ABC sanayi ve ticaret A.Ş. nin --- ve hesap dönemlerine ilişkin Bilanço ve Gelir Tablolarına ait veriler aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir: ABC sanayi ve ticaret A.Ş. nin..--- ve Tarihleri itibariyle

Detaylı

BÖLÜM 4 İÇ KONTROL SİSTEMİ

BÖLÜM 4 İÇ KONTROL SİSTEMİ BÖLÜM 4 İÇ KONTROL SİSTEMİ Öğr. Gör. Mehmet KÖRPİ KONTROL KAVRAMI İşletmenin belirlenen amaçlarına ulaşması için, işletme yöneticilerinin almış olduğu önlemlere, uyguladığı yöntemlere kontrol usul ve yöntemleri

Detaylı

Prof. Dr. Ahmet Hamdi İSLAMOĞLU

Prof. Dr. Ahmet Hamdi İSLAMOĞLU i Prof. Dr. Ahmet Hamdi İSLAMOĞLU TURİZM PAZARLAMASI Bu çalışma; Allah-u Ekber dağlarında, Çanakkale de, Sakarya da, Dumlupınar da bizler için kan döken gazilerimizin, can veren şehitlerimizin aziz hatıralarına

Detaylı

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. nin (Banka) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk yönetim yapısına

Detaylı

1. BÖLÜM FİNANSAL MUHASEBE

1. BÖLÜM FİNANSAL MUHASEBE 1. BÖLÜM FİNANSAL NEDİR? En basit tanımıyla hesaplaşma, hesap tutma anlamına gelen muhasebe; toplumun en küçük ve temel birimi olan aile bireylerinden başlayıp, aileden, şirketlere, büyük holdinglere kadar

Detaylı

KONYA SANAYİ ODASI MALİ POLİTİKASI

KONYA SANAYİ ODASI MALİ POLİTİKASI MALİ POLİTİKASI ODA BORSA AKREDİTASYON SİSTEMİ KONYA SANAYİ ODASI MALİ POLİTİKASI Konya Sanayi Odası, üyelerinin ihtiyaçlarının karşılanması, mesleki faaliyetlerinin kolaylaştırılması ve geliştirilmesi,

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Maliyet

Sağlık Hizmetlerinde Maliyet Sağlık Hizmetlerinde Maliyet Sağlık İşletmelerinde Maliyet Sağlık işletmelerinde maliyetleri oluşturan faktörlerin bilinmesi ve bütçedeki yeri Artan maliyetlerin kontrol altına alınması Üretimin/kaynakların

Detaylı

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey. GT Türkiye İşletme Risk Hizmetleri Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.com İşletme Risk Hakkında Risk, iş yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve kaçınılmazdır.

Detaylı

T.C. EYYÜBİYE BELEDİYESİ STRATEJİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ, GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI YÖNETMELİĞİ

T.C. EYYÜBİYE BELEDİYESİ STRATEJİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ, GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI YÖNETMELİĞİ T.C. EYYÜBİYE BELEDİYESİ STRATEJİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ, GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Temel İlkeler Amaç MADDE 1- Bu Yönetmeliğin amacı;

Detaylı

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi.

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi. Dr. İbrahim Bozacı Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi GİRİŞİMCİLİK Örnekler ve İş Planı Rehberli İş Fikri Küçük İşletme Pazarlama Aile İşletmeleri İnsan Kaynakları Hedef Kitle

Detaylı

Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri]

Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri] İş Planı ÖNEMLİ NOT Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri] Firma Bilgileri Firma İsmi İlgili Kişi / Pozisyonu İş Adresi Telefon / Faks Numaraları E-Posta / Web

Detaylı

FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME

FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME BILGI SISTEMLERI ÜNİTE 7 GİRİŞ İşletmelerin işlerini yürütebilmeleri için tedarikçileri, müşterileri, çalışanları, faturaları, ödemeleri, mal ve hizmetleri ile ilgili birçok

Detaylı

Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi

Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi Proje/Sipariş/İş Emri (PSI) Bazında Maliyet Analizi Amaç ve Fayda Bilindiği gibi mamul maliyetleri direkt hammadde (direkt ilk madde ve ambalaj), direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden oluşmaktadır.

Detaylı

Tarım Ekonomisi. viii

Tarım Ekonomisi. viii İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER iii v BİRİNCİ BÖLÜM 1. TARIM EKONOMİSİNE GİRİŞ 1 1.1. Ekonomik Faaliyetler 2 1.1.1. Üretim 2 1.1.2. Mübadele 3 1.1.3. Tüketim 4 1.2. Tarım Ekonomisi ve Kapsamı 4 1.2.1. Tanımı

Detaylı

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Misyon ve Vizyonumuz Müşterilerine en yüksek standartlarda kişisel hizmetler sağlamaya adanmış profesyonel kadro ile küresel bir iş ağı oluşturmaktır. Türkiye nin, yakın gelecekte AB ile üyeliğe varabilecek

Detaylı

Editörler Doç. Dr. Nurcan Turan & Doç.Dr.Yeter Demir Uslu GENEL İŞLETME

Editörler Doç. Dr. Nurcan Turan & Doç.Dr.Yeter Demir Uslu GENEL İŞLETME Editörler Doç. Dr. Nurcan Turan & Doç.Dr.Yeter Demir Uslu GENEL İŞLETME Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Ebru Aykan Dr. Evren Kipman Yrd.Doç.Dr. Gülfer Bektaş Yrd.Doç.Dr. H.Fatih Yakut Yrd.Doç.Dr. Hatice Ağca Dr.

Detaylı

PAZARLAMA DAĞITIM KANALI

PAZARLAMA DAĞITIM KANALI PAZARLAMA DAĞITIM KANALI Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN Dağıtım kavramı üretilen mal ve hizmetler genellikle üretildikleri yerde zamanda uygun fiyatta ve yeterli miktarda talep edilmemektedir. Mal ve hizmetlerin

Detaylı

STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMA MODELİ

STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMA MODELİ STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMA MODELİ Stratejik Yönetim Micro MBA Cenan Torunoğlu 10 Kasım 2012 Değişim ve Yapısal Gelişme 2 Değişim ve Yapısal Gelişme Değişimi farketmek Değişimin özüne inmek Değişim kararını

Detaylı

FİNANSAL TABLOLAR VE ANALİZİ

FİNANSAL TABLOLAR VE ANALİZİ 2011/1.DÖNEM SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI FİNANSAL TABLOLAR VE ANALİZİ 13 Mart 2011-Pazar 13:30-15:00 SORULAR SORU 1: a. Finansal (Mali) Tabloları sadece sayınız ve bunları Muhasebe Sistemi

Detaylı

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar Yatırım (Sermaye Bütçelemesi) ve Finanslama Kararları Şirket Nedir? Finansal Yönetici Kimdir? Şirketin Amaçları Finansal piyasalar ve kurumların

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Bileşenleri Tedarik zincirlerinde üç temel bileșenden söz edilebilir: Aktörler: Tedarik zinciri

Detaylı

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME UYGULAMA YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME UYGULAMA YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- Bu Yönergenin amacı; Osmaniye Korkut Ata Üniversitesinin

Detaylı

2015 Eğitim Takvimi Biymed Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri

2015 Eğitim Takvimi Biymed Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri 2015 Eğitim Takvimi BiYMED Eğitim ve Danışmanlık BiYMED Danışmanlık, uzman kadrosu ile danışmanlık, eğitim ve yazılım hizmetleri sağlar. BiYMED Danışmanlık, müşterilerine hizmet almak istedikleri alanlarda

Detaylı

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ I Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ II Yayın No : 2845 Teknik Dizisi : 158 1. Baskı Şubat 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377 868-4 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA

Detaylı

MALİYET MUHASEBESİ. 1- Maliyet muhasebesi ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?(2004/2)

MALİYET MUHASEBESİ. 1- Maliyet muhasebesi ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?(2004/2) MALİYET MUHASEBESİ 1- Maliyet muhasebesi ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?(2004/2) A) Olanaklar ölçüsünde maliyetlerin düşürülmesini sağlayacak yöntemler geliştirir. B) Üretim

Detaylı

4. Gün: Strateji Uygulama Konu: Kanun Tasarısı Hazırlamak

4. Gün: Strateji Uygulama Konu: Kanun Tasarısı Hazırlamak 4. Gün: Strateji Uygulama Konu: Kanun Tasarısı Hazırlamak Tapio Laamanen 13 Ocak 2011 1 İstihdam ve Ekonomi Bakanlığı nda Kanun Tasarısı Hazırlama Süreci İlk adım Avrupa Birliği/Ulusal - Hükümet programı

Detaylı

TMS 7; Nakit Akış Tablosu nun hazırlanması ve sunumuna ilişkin ilkeleri açıklamaktadır.

TMS 7; Nakit Akış Tablosu nun hazırlanması ve sunumuna ilişkin ilkeleri açıklamaktadır. 1. GİRİŞ Bilindiği üzere Türkiye Muhasebe Standartları (TMS, IAS) 01.01.2013 tarihinden itibaren işletmeler tarafından uygulanmaya başlayacaktır. TMS kapsamında hazırlanması gereken finansal tablolar aşağıdaki

Detaylı

Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5. Yrd.Doç.Dr.Can Tansel Kaya, Yrd.Doç.Dr. Çağatay Akarçay

Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5. Yrd.Doç.Dr.Can Tansel Kaya, Yrd.Doç.Dr. Çağatay Akarçay DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri BBA 241 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii. Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR. Yrd. Doç. Dr.

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii. Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR. Yrd. Doç. Dr. İÇİNDEKİLER Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR Yrd. Doç. Dr. Onur KÖPRÜLÜ Giriş... 1 1.1. Güdü, İhtiyaçlar ve Maslow un İhtiyaçlar

Detaylı

Kurumsal Uygulamalar ve Bilgi Teknolojileri Entegrasyonu

Kurumsal Uygulamalar ve Bilgi Teknolojileri Entegrasyonu Kurumsal Uygulamalar ve Bilgi Teknolojileri Entegrasyonu 20.12.2013 Kurumsal Bilgi Sistemleri Satış ve Pazarlama Bilgi Sistemleri Muhasebe ve Finans Bilgi Sistemleri İnsan Kaynakları Bilgi Sistemi Üretim

Detaylı

SAĞLIK BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞININ GÖREV ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNERGE İKİNCİ BÖLÜM. Amaç ve Kapsam

SAĞLIK BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞININ GÖREV ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNERGE İKİNCİ BÖLÜM. Amaç ve Kapsam Amaç SAĞLIK BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞININ GÖREV ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam MADDE 1- Bu Yönerge nin amacı; Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme

Detaylı

EĞİTİM FAKÜLTESİ GÖREV TANIMI FORMU. : Eğitim Fakültesi Dekanlığı : Fakülte Sekreteri : Fakülte Birimleri Personeli

EĞİTİM FAKÜLTESİ GÖREV TANIMI FORMU. : Eğitim Fakültesi Dekanlığı : Fakülte Sekreteri : Fakülte Birimleri Personeli EĞİTİM FAKÜLTESİ GÖREV TANIMI FORMU Dairesi Görevi Astları : Eğitim Fakültesi lığı : Fakülte Sekreteri : Fakülte Birimleri Personeli A- Stratejik yönetim ve planlama fonksiyonu kapsamında yürütülecek görevler

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İÇ KONTROL SİSTEMİ VE KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI DERLEYEN CUMALİ ÇANAKÇI Şube Müdürü SUNUM PLANI İç Kontrol

Detaylı

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI Ocak 2013 BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve kapsam Madde 1 (1) Bu Programın amacı, Bakanlığımızda

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU KALİTE KOMİSYONU VE KİDR RAPORLAMA SÜRECİ

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU KALİTE KOMİSYONU VE KİDR RAPORLAMA SÜRECİ YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU KALİTE KOMİSYONU VE KİDR RAPORLAMA SÜRECİ 13.04.2016 ANKARA YÜKSEKÖĞRETİM KALİTE KURULU YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU KALİTE KOMİSYONU YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU KALİTE KOMİSYONU* MADDE 7 (1) Yükseköğretim

Detaylı

Araştırma Yöntemleri. Üretim Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar

Araştırma Yöntemleri. Üretim Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar Dersin kodu İŞL 501 Araştırma Yöntemleri Öğrencilerin araştırma becerilerini geliştirip tez safhasına hazırlamak Araştırma temel araçları, özellikleri, yöntemlerin belirlenmesi, veri toplama Dersin kodu

Detaylı

Street Smart Marketing

Street Smart Marketing Tek bir hedef için tasarlanmış kamu hizmeti şirket programları. Başarı. Street Smart Marketing Müşterilerinizi cezbeden pazarlama kampanyaları 30 yıllık deneyim Tasarlarız. Yakalarız. İlerleriz. 1.4 milyon

Detaylı

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU. Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU. Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi SAĞLIK HARCAMALARI 03.07.2012 MEDULA-1 MEDULA NEDİR? MED(ikal) ULA(k) (Tıbbi haberci-haberleşme)

Detaylı

GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit)

GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit) GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit) GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN Girişimcinin finansman ihtiyacı: Finansman ihtiyacının karşılanmasında

Detaylı

KURUMSAL. İlkelerine dayanmaktadır.

KURUMSAL. İlkelerine dayanmaktadır. KURUMSAL ERK Denetim ve Yeminli Mali Müşavirlik Hizmetleri Ltd. Şti., on altı yılı aşkın bir süredir Hesap Uzmanlığı ve Baş Hesap Uzmanlığı görevlerinin yanı sıra Maliye Bakanlığında Daire Başkanlığı görevlerinde

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Pazarlama İlkeleri MAN 323 5 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Pazarlama İlkeleri MAN 323 5 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Pazarlama İlkeleri MAN 323 5 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

Tutundurma Karması. Reklam. Satış Geliştirme Halkla ilişkiler Doğrudan Pazarlama

Tutundurma Karması. Reklam. Satış Geliştirme Halkla ilişkiler Doğrudan Pazarlama Tutundurma Karması Reklam Kişisel satış Satış Geliştirme Halkla ilişkiler Doğrudan Pazarlama İşletmelere tarihsel olarak, tutundurma metotları içinde önce kişisel satıştan; sonra reklâmlardan; daha sonra,

Detaylı

İŞLETMELERDE BİLİŞİM SİSTEMLERİ (EMBA523)

İŞLETMELERDE BİLİŞİM SİSTEMLERİ (EMBA523) İŞLETMELERDE BİLİŞİM SİSTEMLERİ (EMBA523) Yazar: Prof.Dr. Orhan TORKUL S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

BSD, TÜRKİYE / Adana, 2008

BSD, TÜRKİYE / Adana, 2008 BSD, TÜRKİYE / Adana, 2008 Bilgi Sistemlerinde Outsourcing Modeli Outsourcing (Dış Kaynak Kullanımı): Outsourcing, "Dış kaynak kullanımı olarak" tanımlayabileceğimiz bir kavramdır. İş yönetiminde, belli

Detaylı

Exit Plan Çıkış Stratejisi

Exit Plan Çıkış Stratejisi Exit Plan Çıkış Stratejisi 2 İçindekiler Proje yaklaşımı ve kapsamı Projeye genel bakış Proje adımları ve ürünler Aksiyon planı ve performans kriterleri Proje organizasyonu 3 Proje yaklaşımı ve kapsamı

Detaylı

GENEL İŞLETME İŞLETMEN. Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN

GENEL İŞLETME İŞLETMEN. Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN GENEL İŞLETME İŞLETMEN LETMENİN N KURULUŞ ÇALIŞMALARI Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN İşletme denince köşe başındaki bakkaldan büyük bir demir çelik işletmesine kadar çeşitli tipte girişimler söz konusu olabildiğine

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Kredi AKTS HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI 0102105 1 3+0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Kredi AKTS HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI 0102105 1 3+0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Kredi AKTS Saat HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI 0102105 1 3+0 3 4 Ön Koşul Dersleri YOK Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Dersin Yardımcıları

Detaylı

T.C. KONAK BELEDİYESİ SAĞLIK İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ ÖRGÜTLENME, GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM

T.C. KONAK BELEDİYESİ SAĞLIK İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ ÖRGÜTLENME, GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM T.C. KONAK BELEDİYESİ SAĞLIK İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ ÖRGÜTLENME, GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ Madde 1 (1) Bu Yönetmelik, kariyer ve liyakat ilkeleri çerçevesinde hizmet gerekleri

Detaylı

Haşmet GÖKIRMAK. Yard. Doç. Dr. 14 Mart 2014

Haşmet GÖKIRMAK. Yard. Doç. Dr. 14 Mart 2014 Haşmet GÖKIRMAK Yard. Doç. Dr. 14 Mart 2014 Bu Bölümde Stratejik Planlamanın Aşamaları Şirket seviyesinde Bölüm, ürün ve pazar seviyesinde Şirket Misyonunun belirlenmesi Şirket amaç ve hedeflerinin belirlenmesi

Detaylı

1. Envanter işlemlerinden önce düzenlenen mizana ne ad verilir?

1. Envanter işlemlerinden önce düzenlenen mizana ne ad verilir? İnşaat ve Gayrimenkul Muhasebesi 1. Envanter işlemlerinden önce düzenlenen mizana ne ad verilir? a. Aylık mizan b. Genel geçici mizan c. Kesin mizan d. Üç aylık mizan e. Ara mizan 2. Bir işletme kendi

Detaylı

STRATEJİK YÖNETİM MUHASEBESİ UZMANLIĞI PROGRAMI

STRATEJİK YÖNETİM MUHASEBESİ UZMANLIĞI PROGRAMI İSMMMO AKADEMİ BAŞKANI NDAN Muhasebe mesleğinde yaşanan gelişmeler, yönetim muhasebesinin meslek içindeki öneminin artmasına neden olmuştur. Sermaye piyasalarının ve ekonominin gelişmesiyle birlikte muhasebe

Detaylı

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Ömer Faruk GÖRÇÜN Kadir Has Üniversitesi Örnek Olay ve Uygulamalarla TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ II Yayın No : 2874 İşletme-Ekonomi Dizisi : 573 1. Baskı - Ekim 2010 - İSTANBUL 2. Baskı - Mart 2013 - İSTANBUL

Detaylı