ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUĞA SAHİP ANNE/BABALARIN STRESLE BAŞA ÇIKMA TARZLARINA VE DEPRESYON DÜZEYLERİNE PLANLI EĞİTİMİN ETKİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUĞA SAHİP ANNE/BABALARIN STRESLE BAŞA ÇIKMA TARZLARINA VE DEPRESYON DÜZEYLERİNE PLANLI EĞİTİMİN ETKİSİ"

Transkript

1 C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2005, 9 (2) ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUĞA SAHİP ANNE/BABALARIN STRESLE BAŞA ÇIKMA TARZLARINA VE DEPRESYON DÜZEYLERİNE PLANLI EĞİTİMİN ETKİSİ Ferda YILDIRIM*, Zeynep CONK** ÖZET Araştırma, zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip anne/babaların stresle başa çıkma tarzlarına ve depresyon düzeylerine planlı eğitimin etkisini belirlemek amacıyla yarı deneysel olarak yapılmıştır. Veriler, anne babaların sosyodemografik özelliklerini belirlemeye yönelik bir form ile, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği (SBTÖ) ve Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) kullanılarak toplanmıştır. Araştırma Sivas il inde bulunan üç ayrı özel eğitim merkezine devam eden çocukların (n:141) 60 anne babası (30 çalışma, 30 kontrol) ile yapılmıştır. İlk aşamada, her iki gruptaki anne/babalara demografik özellikleri içeren anket formu verilmiş, ve SBTÖ ile BDÖ uygulanmıştır. Daha sonra çalışma grubuna planlı grup eğitimi uygulanmıştır. Eğitim tamamlandıktan 3 ay ve 6 ay sonra SBTÖ ve BDÖ her iki gruba tekrar uygulanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; eğitim öncesi çalışma ve kontrol grupları SBTÖ alt grupları arasında fark bulunmazken, eğitimden 6 ay sonraki değerlendirmede çalışma grubunda, SBTÖ nün tüm alt gruplarında puanlar olumlu yönde değişiklik göstermiştir. Kontrol grubunda yalnızca Sosyal destek arama alt grubunda puanlar olumlu yönde yükselmiştir. Bununla birlikte Çaresiz yaklaşım ve Kendine güvenli yaklaşım alt grup puanları arasında, her iki grupta da anlamlı derecede farklılık (p<0.05) bulunmuştur. Yani eğitimden sonra çalışma grubunda Çaresiz yaklaşım puanı düşerken, Kendine güvenli yaklaşım puanı yükselmiştir. Kontrol grubu puanlarında ise anlamlı bir fark bulunmamıştır. BDÖ puanlarına bakıldığında; eğitim öncesi her iki grup puanları arasında fark bulunmaz iken, eğitimden sonra çalışma grubundaki anne babaların puanları önemli derecede düşmüştür(14.56). Anahtar sözcükler: Zihinsel yetersizliği olan çocuk ve ailesi, stresle başa çıkma, depresyon, hasta ve aile eğitimi, hemşirelik ABSTRACT Effects of Planned Education on Coping Ways of Stres Mothers/Fathers Who Have Mentally Retarded Child The aim of this semi-experimental research was to determine the effects of planned education on coping ways of stress and depression levels of mothers/fathers who have mentally retarded child. Data were collected via The Ways of Coping Questionnaire (WCQ) and Beck Depression Inventory (BDI) and a form which contained questions regarding mothers and fathers socio-demographic features. The study was carried out with 60 mothers and fathers (30 study, 30 control) whose children (n: 141) were attending three private education centers in Sivas. In the first stage of this study, BDI and WCQ and the question form, contained socio-demographic features were applied to all mothers and fathers in both control and study groups. Afterwards, planned group education was given to the study group. Then BDI and WCQ were again applied in the third and sixth months to the both groups. According to the results of this study, it was found that six months after the education programme the WCQ results of mothers/fathers, who were in the study group, were changed positively. In the control group only seeking social support score, which was one of the sub groups of WCQ, was improved. There were statistically significant relationships between study and control groups in terms of self confidence and helpless approach (p<0.05). In the case of BDI, before the education there was no significant relationship in terms of BDI scores in both study and control groups, after the planned education was applied, the BDI scores of mothers and fathers who were in the study group were significantly decreased (14.56). Key words: Mentally retarded child and family, styles of coping, depression, patient and family teaching, nursing * Yrd. Doç. Dr., Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokul, Sivas ** Prof. Dr., Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu, İzmir 1

2 Yıldırım, Conk GİRİŞ VE AMAÇ Zihinsel yetersizlik, diğer kronik hastalıklarda olduğu gibi, kişide kalıcı yetersizlikler bırakan, yaşam boyu gözlem, kontrol, bakım, tedavi ve rehabilitasyon gerektiren önemli bir bozukluk olup, aile üyelerinin tümünü ve aile yaşamını ekonomik, sosyal, duygusal, davranışsal ve bilişsel yönlerden etkileyen bir sorundur (Crnic, Friedrich ve Greenberg 1983, Çavuşoğlu 2005). Amerika Birleşik Devletleri nde genel populasyonun %2.5-3 ünün zihinsel yetersizlikten etkilendiği yani milyon insanın zihinsel yetersizliği olduğu gösterilmekte; her 10 Amerikan ailesinden birinde zihinsel yetersizliği olan bir birey bulunduğu belirtilmektedir. İngiltere de 7-14 yaş arası 1000 çocuktan 20 si zihinsel yetersizliğe ve bunların 5 i de ağır yetersizliğe sahiptir (Heaman 1995). Ülkemizde zihinsel yetersizliği olan bireylerin sıklığını bildiren yeterli veri bulunmamaktadır. Ancak genel hesaplamalara göre yetmiş milyon nüfus için zihinsel yetersizliği olan birey sayısının ; hafif ve orta derecedeki olgularla birlikte bu sayının civarında olduğu tahmin edilmektedir(http://www.psikolog.org.tr/docs/istatistik. html, Erişim Tarihi 21 Ekim 2005). Ailede zihinsel yetersizliği olan bir çocuk olması, tüm aile bireyleri için duygusal bir yük, stres verici bir yaşam deneyimi ve sürekli başa çıkma tepkileri gerektiren bir stresördür (Minners 1988, McCubbin, Huang 1989, Fredman, Wyngaarden ve Seltzer 1997). Bu stresörlerin bazıları çocukla sürekli bir bağımlılık ilişkisi içinde olma, yeni ve farklı gereksinimlerin karşılanmasında yaşanacak ekonomik sıkıntılar, sorumlulukların artması nedeniyle aile bireylerinin özel yaşamlarının kısıtlanması ve diğer bireylere ayrılan zamanın azalması şeklinde sıralanabilir (Crnic, Friedrich ve Greenberg 1983, Heaman 1995). Anne babaların bir yandan bu çocukların gereksinimleri ile ilgilenme, tehlikeleri tanımayan çocuğu sürekli denetleme ve diğer yandan, ailenin diğer bireylerinin gereksinimlerini karşılamaya çalışma, aile ortamında düzeni devam ettirmeye çalışma zorlukları vardır. Bunların yanı sıra çocuğun zihinsel yetersizliğinin düzeyi, yaşı ve cinsiyeti, evde başka stresörlerin bulunması, çocuğun gelişimsel yaşına uygun olmayan davranışlara karşı anne babanın yaklaşımları, çocuk ve ailesi arasındaki ilişkinin normal bir anne baba ilişkisine göre daha karmaşık, gergin ve dengesiz olması da yaşanan stersin boyutlarını değiştirebilir (Cummings, Bayley ve Rie 1996, Heaman 1995, Kazak 1987, Minners 1988). Aileler bu yoğun stresli uzun süreli sorunla baş etmede çoğunlukla yetersiz kalabilir ve çeşitli duygusal ve davranışsal sorunlar yaşayabilir. Bu sorunlardan birisinin ve en önemlisinin depresyon olduğu söylenebilir (Cummings, Bayley ve Rie 1996, Kazak 1987, Minners 1988). Depresyon bireyin yaşantısını önemli derecede etkiler. Bu durum diğer güçlüklerin yanı sıra çocuğun bakımını da güçleştirir. Bu nedenle ailelerin desteklenmesi önemlidir. Gilbride, Mallow ve Belchat ın 1999 yılında yaptıkları bir çalışmada, anne/babaların stresle olumlu başa çıkma yaklaşımı geliştirebilmelerinde hemşireyi önemli rolde gördüklerini belirtilmiştir (Gilbride 1999). Bazı ülkelerde zihinsel yetersizliği olan çocukların ailelerine hemşireler tarafından belli aralıklarla eğitim yapıldığı ve bazı destekleyici programlar sayesinde anne babaların güçlükleri ile daha iyi baş ettikleri belirlenmiştir (Crinic, Fredrich, Greenberg 1983, Kirkham 1993). Ülkemizde zihinsel yetersizliği olan çocuklara gerekli bakım ve eğitimi verecek örgün kurum ve kuruluşların yetersizliği nedeniyle, ailelerin yaşadıkları sorunların tümüne kendi olanakları ile çözüm bulmaya çalıştıkları, çoğunlukla kendi kendilerine baş edebilme durumunda kaldıkları iletilmektedir (Günayer 1995, Sarısoy 2000). Yapılan sınırlı sayıdaki hemşirelik çalışmalarında, çocuğun günlük yaşam aktivitelerine uyumunda annelere verilen eğitimin etkisi, Serebral Palsili çocuğu olan annelerin bilgi gereksinimleri, Down Sendromlu çocuğu olan ailelerin sorunları ve Genetik problemi olan ailelerin gereksinimleri incelenmiştir (Çetinkaya 2000, Işıl 1994, Sarı 2001, Sezgin 1992). Anne babalar zihinsel yetersizliği olan çocuklarının tanısından başlayarak bakımında etkinlikleri devam ettiği sürece, yaşadıkları stresle başa çıkmak zorundadırlar (Gowen, Johnson, Goldman ve Appelbaum 1989). Olumlu başa çıkmada önemli faktörlerden birinin profesyonel kişilere güveni içerdiği belirtilmektedir. Bu profesyonel desteğin olmaması anne babaların stresle olumlu başa çıkma olasılıklarını azaltabilmektedir. Zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip ailelere hemşirelik müdahalesinin temel amacı, ailenin güçlüklerle baş etme becerilerinin artırılmasıdır. Bu çalışma zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip anne babalara verilen planlı eğitimin ailelerin stresle baş etme yolları ve depresyon düzeyine etkisini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. 2

3 C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2005, 9 (2) YÖNTEM Yarı deneysel olarak planlanan araştırma, Sivas ilinde bulunan zihinsel yetersizliği olan çocukların devam ettiği üç merkezde Eylül 2002 ve Nisan 2003 tarihleri arasında yapılmıştır. Araştırmaya her üç kuruma devam eden 141 çocuktan 6-12 yaş grubunda ve IQ su 25 ile 50 arasında olan çocukların okuma yazma bilen, Sivas il sınırları içinde yaşayan, araştırmaya katılmaya gönüllülük gösteren anne babaları alınmıştır. Bu kriterleri taşıyan 28 çocuğun 60 anne/babası, 30 çalışma ve 30 kontrol grubu olarak ayrılmıştır. (Araştırmaya iki çocuğun hem annesi hem babası katılmıştır). Verilerin toplanmasında hem çalışma grubundaki hem de kontrol grubundaki anne/babalara sosyo-demografik özelliklerini belirlemeye yönelik bir anket formu, Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği ve Beck Depresyon Ölçeği uygulanmıştır. Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği, bireylerin genel ya da belirgin stres durumlarıyla başa çıkmada kullandıkları yolları belirleyebilmek amacıyla 1980 de Way s of Coping Inventory adı ile Folkman ve Lazarus tarafından geliştirilmiş, duruma yönelik 30 maddelik bir ölçektir. Ölçeğin ülkemizdeki ilk standardizasyon çalışması Siva (1991) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek; Kendine Güvenli Yaklaşım (8,10,14,16,20,23,26), Çaresiz Yaklaşım (3,7,11,19,22,25,27,28), Boyun Eğici Yaklaşım (5,13,15,17,21,24), İyimser Yaklaşım (2,4,6,12,18), Sosyal destek arama yaklaşımı (1,9,29,30) olmak üzere 5 alt gruptan oluşmaktadır. Ülkemizde Şahin ve arkadaşları tarafından psikometrik değerlendirmeleri yapılan SBTÖ nin bir çalışmadaki faktör analizi ile elde edilen alt ölçeklerinin Cronbach Alpha güvenirlik katsayıları; İyimser Yaklaşım 68, Kendine Güvenli Yaklaşım 80, Çaresiz Yaklaşım 73, Boyun Eğici Yaklaşım 70, Sosyal destek arama 47 olarak bulunmuştur. Ölçeğin maddelerine verilen yanıtlar hiç uygun değil ile çok uygun arasında değişen 4 aşamada yapılmaktadır. Ölçekten toplam puan elde edilmemekte, alt ölçekler için ayrı ayrı puanlar hesaplanmaktadır. Beck Depresyon Ölçeği, Beck tarafından 1961 yılında Beck Depression Inventory adı ile geliştirilmiştir. Hisli tarafından 1989 yılında Türkçeye uyarlanarak, Türkçe formunun güvenirlik çalışması yapılmış ve bu çalışmada Cronbach alfa katsayısı 0,80 olarak bulunmuştur. BDÖ, depresyonda görülen duygusal, bilişsel, fiziksel ve motor fonksiyonlara ilişkin belirtileri ölçmeye yarayan toplam 21 maddeden oluşmuş kendini değerlendirme cümlesi içeren bir kendini değerlendirme ölçeğidir. BDÖ deki her bir madde depresyona özgü bir davranışsal örüntüyü içermekte ve dörtlü likert tipi ölçüm sağlamaktadır. Her madde 0-3 arasında giderek artan puan almakta ve toplam puan bunların toplanması ile elde edilmektedir. Toplam puan 0-63 arasında değişmektedir. Ölçek puanlarına göre; 0-13 puan depresyon yok, puan orta derecede depresyon, 25 ve üzeri ciddi depresyon şeklinde sınıflandırılmıştır. Çalışmada, eğitim öncesi örnekleme alınan her iki gruptaki anne babalara yukarıda belirtilen üç form uygulanmıştır. Ardından; kontrol grubundaki anne/babalara uygulama yapılmamış, çalışma grubundaki anne/babalarla 1 ay boyunca haftanın beş günü olmak üzere eğitim programı başlatılmıştır. Eğitim için 5 ila 7 kişilik gruplar oluşturmuş, bir kurumdaki eğitim çalışması bitirildikten sonra diğer kurumun çalışması başlatılmıştır. Eğitime başlamadan önceki ilk 10 dakika içinde, anne/babaların gereksinimlerine yönelik konular paylaşılmıştır. Eğitimin içeriğini zihinsel yetersizliğin tanımı, nedenleri, bu tür çocukların özellikleri, çocuğun günlük ve gelişimsel gereksinimleri, bu durumu yaşayan anne/babaların duyguları ve yaşanan strese ve depresif durumlara müdahale vb konular oluşturmuştur. Her bir grubu oluşturan anne baba ile çalışmalar on gün ( hafta sonu hariç ) süre ile sabah ve öğleden sonra olmak üzere her gün üç saat şeklinde düzenlenmiştir. Bir grupla toplam 30 saat süren eğitim oturumları sabah , öğleden sonra saatleri arasında yürütülmüştür. Her eğitimin sonunda, o günkü eğitimle ilgili araştırmacı tarafından hazırlanmış bir eğitim materyali anne babalara verilerek eğitimin pekiştirilmesi sağlanmıştır. Sonraki eğitim programına başlamadan, önceki konular anne/babalarla birlikte tekrar gözden geçirilmiştir. Eğitimler karşılıklı etkileşim içinde yürütülmüştür. Çalışmanın son aşamasında; eğitimler tamamlandıktan 3 ve 6 ay sonra her iki gruba SBTÖ ve BDÖ tekrar uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS programında yüzdelik, ki-kare testi, iki örnekli t-testi ve tekrarlı varyans analizi testi kullanılarak değerlendirilmiştir. 3

4 Yıldırım, Conk BULGULAR Tablo 1. Anne Babaların Tanıtıcı Özellikleri Tanıtıcı Özellikler Çalışma Grubu n=30 Kontrol Grubu n=30 Test Anne / Baba S % S % Anne Baba x 2 =2.85 Yaş 30 Yaş Yaş x 2 =0.09 Eğitim Durumu İlkokul x 2 =0.08 Ortaokul-lise Gelir Durumu/ Milyon TL x 2 =2.51 Aile Tipi Çekirdek Aile Geniş Aile Parçalanmış Aile x 2 =1.97 Ailedeki Çocuk Sayısı Tek çocuk İki çocuk Üç ve x 2 =5.06 Başka Zihinsel Yetersiz Çocuk Var x 2 =3.15 Yok Bu araştırmada çalışma grubunun %80 inin anne, %20 sinin baba, kontrol grubunun %60 ının anne, %40 ının babadan oluştuğu, her iki grubun yaş grubunda yer aldığı, her iki gruptaki anne/babaların çoğunluğunun (Ç :%86.7 ve K :%93.3) evli olup, ilkokul düzeyinde bir eğitim aldıkları (Ç :%73.3 K :%76.7), yarıya yakınının (%43.3, %50.0) asgari ücret düzeyinde aylık gelirleri olduğu, çoğunluğun çekirdek aile tipinde (Ç:%80.0 ve K:%90.0) ve her iki grubun çoğunluğunun üçten fazla çocuğu (Ç:%53.3, K:%80.0) olduğu belirlenmiştir. Çalışma grubundaki anne/babaların tümünün başka bir zihinsel yetersizliği olan çocuklarının olmadığı, kontrol grubundakilerin ise %10.0 unun bir başka zihinsel yetersizliği olan çocukları olduğu saptanmıştır. Yapılan istatistiksel değerlendirmede tanıtıcı özelliklerin tümü açısından çalışma ve kontrol grupları arasında istatistiksel bir fark olmadığı belirlenmiştir (). 4

5 C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2005, 9 (2) Tablo 2. Çalışma ve Kontrol Grubundaki Anne / Babaların Eğitim Öncesi ile Eğitim Sonrası Birinci ve İkinci deki SBTÖ Alt Ölçek Puan Ortalamalarının ve Depresyon Düzeylerinin Dağılımı Çalışma Grubu Kontrol Grubu Ölçekler (3 ay sonra) 3. (6 ay sonra) Test (3 ay sonra) 3. (6 ay sonra) Test SBTÖ X ± ss x ± ss x ± ss x ± ss x ± ss x ± ss Boyun Eğici Yaklaşım 1.59± ± ±0.58 F=7.02 p= ± ± ±0.49 F=0.29 p=0.748 Çaresiz Yaklaşım 1.58± ± ±0.39 F=12.65 p= ± ± ±0.42 F=0.03 p=0.976 Kendine Güvenli Yaklaşım 2.17± ± ±0.30 F=1.20 p= ± ± ±0.47 F=0.29 p=0.744 İyimser Yaklaşım 2.13± ± ±0.52 F=0.33 p= ± ± ±0.51 F=0.43 p=0.651 Sosyal Destek Arama Yaklaşımı 1.35± ± ±39 F=0.09 p= ± ± ±52 F=4.34 p=0.017 BDÖ 24,63±14,09 14,56±9,02 14,16±6,8 F= P=,000 20,93±9,93 19,23±7,22 19,73±6,88 F=1.609 P=,209 Tablo 2 de çalışma ve kontrol grubundaki anne/babaların eğitimden önce ve sonraki SBTÖ ve BDÖ puan ortalamalarının dağılımları görülmektedir. Tablo incelendiğinde, çalışma grubundaki anne/babaların eğitim öncesi ile eğitimden sonraki birinci ve ikinci Çaresiz yaklaşım puanları ile Boyun eğici yaklaşım puanları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı (p<0,05) bulunmuştur. Anne babaların eğitim verilmeden önce daha yüksek olan Çaresiz yaklaşım ve Boyun eğici yaklaşım puanlarında eğitim verildikten sonra azalma olduğu (Eğitim öncesi BEY: 1.59, Eğitim sonrası 1. BEY: 1.39, Eğitim sonrası 2.BEY:1.18, Eğitim öncesi ÇY:58, Eğitim sonrası 1. ÇY: 1.29, Eğitim sonrası 2. ÇY:1.06), eğitim verildikten sonraki görüşmelerde SBTÖ nün olumlu alt gruplarından olan Kendine güvenli yaklaşım puanlarının yükseldiği (Eğitim öncesi KGY:2.17, eğitim sonrası 2.görüşme KGY:2.30) saptanmıştır. Kontrol grubundaki anne/babalarda, ikinci değerlendirmedeki İyimser Yaklaşım puanlarının daha yüksek, üçüncü değerlendirmede Boyun eğici yaklaşım puanlarının düşük olduğu saptanmakla birlikte (Birinci BEY:1.35, Üçüncü BEY:1.30) yapılan istatistiksel değerlendirmede anne/babaların birinci, ikinci ve üçüncü değerlendirmelerdeki SBTÖ alt grup puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark () bulunmamıştır. Sosyal destek arama yönünden ise, eğitim öncesi ve eğitim sonrası elde edilen puanlara arasındaki fark çalışma grubunda önemsiz, kontrol grubunda ise önemli bulunmuştur. Kontrol grubundaki anne babaların tüm alt gruplarda birinci ile ikinci ve ikinci ile üçüncü değerlendirmeler arasındaki fark 5

6 Yıldırım, Conk önemsiz iken, birinci ve üçüncü değerlendirmeler arasındaki fark önemli (p<0.05) bulunmuştur. Çalışma grubundaki anne babaların eğitim öncesi ve sonrası Beck Depresyon Ölçeğinden aldıkları puanlar incelendiğinde; eğitim öncesinde 4 anne babada (%13.3) depresyon belirtileri görülmezken, 14 anne babada (%46.7) orta derecede depresyon, 12 anne baba da (%40) ise ciddi derecede depresyon belirtileri saptanmıştır. Kontrol grubunda ise 7 kişide (%23.3) depresyon görülmezken, 15 kişide (%50) hafif depresyon ve 8 kişide (%26.7) de ciddi derecede depresyon belirtileri saptanmıştır. Tablo 3. Çalışma ve Kontrol Grubundaki Anne / Babaların Eğitim Öncesi ve Eğitim Sonrası 1. ve 2. deki SBTÖ ve BDÖ Puan Ortalamalarının Karşılaştırılması Çalışma Kontrol ÖLÇEKLER Grubu n=30 Grubu n=30 Test Puan ort±ss Puan ort±ss Boyun Eğici Yaklaşım 1.59 ± ± 0.53 t=1.69 p=0.09 EĞİTİM ÖNCESİ SBTÖ Çaresiz Yaklaşım 1.58 ± ± 0.58 Kendine Güvenli Yaklaşım 2.17 ± ± 0.59 İyimser Yaklaşım 2.13 ± ± 0.65 Sosyal Destek Arama Yaklaşımı 1.35 ± ± 0.44 t=1.81 p=0.07 t=1.43 p=0.66 t=1.11 p=.27 t=1.60 p=.11 BDÖ ± ± 9.93 t=1.17 p=.24 t=.22 Boyun Eğici Yaklaşım 1.39± ±0.40 p=.82 EĞİTİM SONRASI 1. DEĞERLENDİRME SBTÖ Çaresiz Yaklaşım 1.29± ±0.42 Kendine Güvenli Yaklaşım 2.04± ±0.41 İyimser Yaklaşım 2.04± ±0.50 Sosyal Destek Arama Yaklaşımı 1.39 ± ± 53 t=,44 p=.66 t=1,54 p=.12 t=1,22 p=.22 t=.49 p=.62 t=2.21 BDÖ 14.56± ±7.22 p=.031 t=.84 Boyun Eğici Yaklaşım 1.18± ±0.49 p=.40 EĞİTİM SONRASI 2. DEĞERLENDİRME SBTÖ Çaresiz Yaklaşım 1.06± ±0.42 Kendine Güvenli Yaklaşım 2.30± ±0.47 İyimser Yaklaşım 2.02± ±0.51 Sosyal Destek Arama Yaklaşımı 1.35 ± ± 52 t=-2.60 p=.01 t=2,02 p=.04 t=.166 p=.86 t=-.40 p=.49 t=-3.14 BDÖ 14.16± ±6.88 p=.00 6

7 C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2005, 9 (2) Tabloda görüldüğü gibi eğitim öncesi her iki grubun SBTÖ puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark bulunmaz iken, eğitimden 6 ay sonraki değerlendirmede, çalışma grubunda Kendine Güvenli Yaklaşım puanı artmış, Çaresiz Yaklaşım puanı düşmüş ve bu iki özellik yönünden gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur ( p<0,05 ). Bununla birlikte istatistiksel olarak anlamlı olmasa da Boyun Eğici Yaklaşım puanı eğitim öncesinde çalışma grubunda daha yüksek iken, eğitimden sonraki her iki değerlendirmede de azalmıştır. Kontrol grubunun SBTÖ alt grup puan ortalamaları ise eğitim öncesi ve sonrası belirgin farklılık taşımamaktadır. BDÖ puanlarında, eğitimden önce her iki grup arasında fark bulunmaz iken, eğitimden 3 ve 6 ay sonra kontrol grubunun puanlarında bir değişme olmadığı, çalışma grubunun puanlarında önemli düşüşler olduğu (Eğitim öncesi: 24.63, Eğitimden 3 ay sonra: 14.56, Eğitimden 6 ay sonra: 14.16) saptanmıştır. TARTIŞMA Zihinsel olarak yetersiz olmak hem çocuk ve ailesi, hem de toplum için önemli yük oluşturan, beraberinde birçok fiziksel, duygusal, toplumsal ve ekonomik sorunların yaşandığı stresli bir yaşam deneyimidir (Clubb 1991, Fisman, Kirkham 1993, Wolf 1991). Bu kronik sorunların üstesinden gelebilmeleri için ailelerin baş etme gücünün artırılması gerekir. Ailenin zorluklarla baş etmelerini olumlu yönde etkileyen en önemli yardım ve destek faktörlerden biri eğitimdir. Eğitim bireylerin zorluklarla baş edebilmesi için gerekli olan bilgi, beceri ve motivasyonu sağlayan bir destek sistemidir. Eğitim, ailelerin içinde bulundukları duruma uyum sağlamaları, kendilerine ve çocuklarına ilişkin duygu ve düşüncelerini anlamaları ve çocuklarını yetersiz yönleriyle kabul etmelerine yardımcı olabilir, anne babaların çocuklarının gereksinimlerine yanıt verebilme yeteneğini artırarak, endişelerinin ve suçluluk duygularının azalmasını sağlayabilir (Pillitteri 1992, Kirkham 1993). Akkök, Aşkar ve Karancı ( 1992 ) 27 otistik, 40 öğretilebilir ve 42 eğitilebilir zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip anne babaların stres kaynaklarını, anne babaların bu durumu nasıl algıladıklarını ve stres düzeyini yordayan değişkenleri araştırmışlardır. Sonuçta, ailelerin rehberlik almasının ve çocuğun yetersizliğinin eğitilebilir düzeyde olmasının stresi anlamlı derecede düşürdüğü bulunmuştur. Çalışmamızda, çalışma grubunun SBTÖ puan ortalamalarında verilen eğitimden sonra olumlu yönde değişiklik olmuştur. Özellikle Çaresiz Yaklaşım ve Boyun Eğici Yaklaşım puan ortalamaları eğitimden sonra düşmüş, Kendine Güvenli Yaklaşım alt ölçeği puan ortalamaları, eğitim verilmeden önceki puan ortalamalarından anlamlı derecede daha yüksek (Eğitim Öncesi KGY:2,17, Eğitim Sonrası KGY 2,30) bulunmuştur. Çalışmalar gözden geçirildiğinde, bazı anne/babaların zihinsel yetersizliği olan bir çocuğa sahip olmayı yaşamda karşılaşılabilecek güçlüklerin bir parçası olarak algıladıkları ve iyimser yaklaştıkları görülmektedir (McCubbin 1989, Minners 1988). Yine zihinsel yönden yetersiz çocuğu olan anne/babaların kendilerini dinleyen ve anlayan bir profesyonel olduğunda endişe ve kaygılarının azaldığı, kedine güven duygularının arttığı ifade edilmektedir (Kirkham 1993). Günayer e (1995) göre bilgi gereksinimini karşılamak amacı ile uygulanan eğitim programlarına katılarak duygu ifadesi ve paylaşımında bulunan anne/babalar, yetersizliği olan çocukları hakkında daha bilgili ve daha olumlu tutuma sahip olacaklardır Bu gereksinimlerin, anne/babaların bilinmezliklerle uğraşmasını önleyeceği ve güven duygularını artıracağı kabul edilmektedir. Araştırmamızda uygulanan eğitim programı sıcak, dostça bir ortamda gerçekleştirilmiş, bu süre içinde aileler birbirleriyle etkileşimde bulunmuşlar, sorun ve kaygılarını karşılıklı paylaşmışlardır. Anne babaların kendine güven duygularının artması, olumsuz duygularının azalmasında eğitim programı ile birlikte, profesyonel destek almaları ve eğitim ortamının katkısının olduğu düşünülmektedir. Damrosch ve Perry nin (1989) belirttiğine göre Fevell Zihinsel yetersizlik muhtemelen bir anne babanın çocuğunun alabileceği en korkutucu tanı olduğu için yaşanan stres büyüktür. Bu stres nedeniyle zihinsel yetersizliği olan bir çocuğa sahip olmayı son derece üzüntü verici, küçültücü ve çözümlenemeyecek bir problem olarak algılayan, Tanrıya sığındığını ve duruma boyun eğmekten başka bir çaresi olmadığını düşünen anne ve babaların sayıca çok olduğunu gösteren çalışmaların çokluğu dikkat çekicidir demektedir (Damrosch, Perry 1989). Bu çalışmada, çalışma grubundaki anne/babaların eğitim öncesinde yüksek olan Boyun Eğici Yaklaşım ve Çaresiz Yaklaşım puan ortalamalarının (Eğitim Öncesi BEY:1,59, Eğitim Sonrası:BEY:1,18, Eğitim Öncesi ÇY:1,58, Eğitim Sonrası:ÇY:1,06) eğitim sonrasında oldukça azaldığı, 7

8 Yıldırım, Conk hatta çalışma ve kontrol grubu arasında istatistiksel bir fark yarattığı (p<0,05) saptanmıştır. Bunun nedeni anne babaların, kendileri gibi çocuğu olan diğer anne babalarla bir eğitim ortamına katılarak, çocuğunun durumu ile ilgili bilgilenmeye ve durumun olduğu gibi kabul edilmesinden kaynaklanan umut ve beklentiye bağlanabilir. Yine çalışma grubundaki anne/babaların eğitim öncesi İyimser Yaklaşım puan ortalamaları (Eğitim Öncesi İY: 2,13, Eğitim Sonrası 1. ve 2. İY: 2.04 ve 2,02).) daha yüksek iken, eğitimden sonraki değerlendirmelerde anlamlı düzeyde olmamakla birlikte bir azalma görülmüştür. Eğitimle birlikte ailelerin İyimser Yaklaşım puan ortalamalarının azalması, durumu gerçekçi olarak kavrayarak, çocuğun düzelmeyeceğini fark etme sonucu iyileşme beklentilerinin azalmasına bağlı olabilir. Kontrol grubunun İyimser Yaklaşım puan ortalamaları ise her üç görüşmede de aynı değerlerde kalmıştır. Eğitim öncesi ve sonrasında çalışma grubundaki anne babaların Sosyal Destek Arama puan ortalamaları arasında bir fark bulunmamıştır. Bunun olası nedeni, verilen eğitimin anne babalara destek olabildiği ve başka bir desteğe gereksinim duymamaları olabilir (Birinci SDA: 1.35, Üçüncü SDA: 1.35). Buna karşın kontrol grubundaki anne babaların Sosyal Destek Arama puan ortalamaları arasındaki fark (Birinci SDA:1,12, Üçüncü SDA:1,40) istatistiksel olarak önemli (p<0,05) bulunmuş ve ilk değerlendirmeye göre 3 ve 6 ay sonra anlamlı derecede yükselmiştir. Bunun nedeni de anne babaların çalışmacı ile ilk etkileşimleri sonucu profesyonel yardım alabileceklerinin farkına varmaları olarak düşünülmüştür. Zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip anne babalar bu durumla baş edemeyip çeşitli ruhsal sorunlar yaşayabilir. Sarısoy un belirttiğine göre Akçakın ve Erden otistik çocukların anne/babalarının depresyonlarını Beck Depresyon Ölçeği kullanarak değerlendirmişlerdir. Otistik çocuğu olan annelerin depresyon puan ortalamaları kontrol grubu çocukların annelerine göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. İnceer ve Özbey (1990 ) çalışmalarında zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip anne/babaların normal çocuğu olan anne/babalara göre daha çok depresif bulguları olduğunu bulmuşlardır (Sarısoy 2000). Zihinsel yetersizlik olmamakla birlikte kronik hastalığı olan çocukların ailelerine uygulanan Beck Depresyon Ölçeği sonuçlarına göre 14 ü (%9,5) ağır, 35 i (%23,8) orta derecede olmak üzere 49(%33) ebeveynde depresyon saptanmıştır. Çalışmamızda, eğitim öncesi ailelerin depresyon puanı bulunmuştur Bu oran ailelerin ruhsal açıdan sorunlu olduklarını gösteren yüksek bir orandır. Bu oran ailelerin yönlendirilme gereksinimi olduğunu göstermektedir. Çalışmamızda bilgilendirici, rahatlatıcı, eğitici, paylaşımcı ve yönlendirici düzeyde yapılan planlı eğitim sonunda 3. aydan başlayarak ailelerin depresyon puanlarında önemli düşüşler olduğu (Eğitimden 3 ay sonra BDÖ: 14.56, Eğitimden 6 ay sonra BDÖ: 14.16) belirlenmiştir. Yapılan bir çalışmada da, çeşitli derecelerde zihinsel yetersizliğe sahip çocukların anne babaları için düzenlenmiş bir eğitimin, eğitimi izleyen 20 ile 26 aylık dönemdeki değerlendirme ölçümleri sonucunda; eğitim sonrası daha düşük depresyon düzeyi ve daha artmış başa çıkma yeteneği saptanmıştır (Kirkham 1993). Kontrol grubunda ise eğitim öncesi ve sonrasında grupların depresyon puanları (1. : 20.93, 2. : 19.23, 3.: 19.73) değişmemiştir. Buna göre hemşire tarafından yapılan eğitimin depresyonu azaltmada etkili olduğu söylenebilir. Çocuğun evde bakımı ve toplum içinde çeşitli sorumlulukları alma konusunda yapılacak aile eğitimi ve desteği hemşirenin sorumlulukları arasındadır. Anne/babaların stresle olumlu başa çıkma davranışı geliştirebilmelerinde hemşirenin önemli olduğu belirtilmektedir (Minners 1988). Hemşirelerin özel gereksinimlere yönelik eğitim programlarını planlaması ve çocukla aileyi birlikte değerlendirmesi önemli bir destektir. Eğitim programları ailenin ve aynı zamanda yakın çevresinin çocukla doğal iletişim kurmasına yardımcı olmakta ve çocuğun bağımlı bir birey olmaktan çok bağımsız yeteneklerini kullanmasını destekleyen bir yaklaşım geliştirilmesine yardımcı olmaktadır (Gilbride 1993, Günayer 1995, Kavaklı 1991). SONUÇ VE ÖNERİLER Zihinsel yetersizliği olan çocukların aileleri, çocuğun bakımını devam ettirme sorumluluğuna sahiptir. Ancak sayısı oldukça çok olan bu aileler, stresle başa çıkma stratejilerine uyum geliştirmek için içlerinde hemşirenin de bulunduğu profesyonel destek sağlayıcılara ihtiyaç duymaktadırlar. Bu çalışmanın sonunda zihinsel yetersizliğe sahip çocuğu olan anne/babalara verilen eğitimin, stresle başa çıkmada ve depresyon bulgularını azaltmada etkili olduğu görülmüştür. Çalışmadan elde edilen sonuçlar ve deneyimler doğrultusunda planlı bir eğitimin zihinsel yetersiz çocuğu 8

9 C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2005, 9 (2) olan tüm anne babalara verilmesi önerilmektedir Bunun için; uygun kurumların sağlanmasının yanı sıra, anne/babaların diğer anne/babalarla bir araya getirildikleri, duygularını ifade edebilecekleri rahatlatıcı danışma grupları oluşturularak, eğitici materyaller yardımı ile destek gereksinimlerinin karşılanması, hemşirelerin zihinsel yetersizliği olan çocuklar için düzenlenecek eğitim programlarının geliştirilmesi ve uygulanmasında rol alabilmeleri için Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Hizmetler Müdürlüğü, Sivas Valiliği ve Belediyesi gibi bakanlıklar ve yerel yönetimler düzeyinde projelerin içinde yer alarak, gerekli işbirliğinin yapılması önerilir. Bu çalışmada eğitimin 6 aylık süre içindeki etkinliği incelenmiştir. Eğitimin daha uzun süreli etkinliğini araştıran çalışmaların yapılması önerilir. KAYNAKLAR Akkök F, Aşkar P, Karancı N (1992) Özürlü bir çocuğa sahip anne babalardaki stresin yordanması, Özel Eğitim Dergisi, 1(2):8-12. Aksaz N.K (1990) Otistik çocukların ve öğretilebilir çocukların anne-babalarının kaygı düzeyleri, Psikoloji Dergisi, 7(25): Benedict M.I, Wulff L.M, White R.B (1992) Current Parental Stressed in Maltreating and Nonmaltreating Families of Children with Multiple Disabilities, Child Abuse and Neglect, 16: Beşikçi H (2000) Otistik Ve Otistik Olmayan Normal Çocuklara Sahip Anne Babaların Kaygı Düzeyleri Ve Aile Yapıları, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi İstanbul. Crnic K.A, Friedrich W.N, Greenberg M.T (1983) Adaptation of families with mentally retarded children : A model of stress, coping and family ecology, American Journal of Mental Deficiency, 88(2): Cummings S.T, Bayley H.C, Rie H.E (1996) Effect of the child s defiency on the mother: A study of mothers of mentally retarded, chronically ill and neurotic children, American Journal of Orthopsychiatry, 36, Çavuşoğlu H (2004) Çocuk Sağlığı Hemşireliği, Ofset Yayınevi, Ankara. Çetinkaya Z, Öz F (2000) Serebral palsili çocuğu olan annelerin bilgi gereksinimlerinin karşılanmasına planlı bilgi vermenin etkisi. C.Ü.Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 4 (2): Damrosch S.P, Perry L.A (1989) Self-reported adjusment, chronic sorrow, and coping of parents of children with down syndrome, Acta Psychiatr,Scand 38(1): Duygun T (2001) Zihinsel Engelli Ve Sağlıklı Çocuk Annelerinde Stres Belirtileri, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ve Algılanan Sosyal Desteğin Tükenmişlik Düzeyine Olan Etkisi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ankara. Esenler B (2001) Otizm ve veya Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Tanısı Almış Çocukların Annelerinin Stres Düzeylerinin Karşılaştırılması. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul. Fisman S, Wolf L (1991) The handicapped child: psychological effects of parental, marital, and sibling relationships, Psychiatric Clinics of North American, 14(1): Fredman R.I, Wyngaarden K, Seltzer M.M (1997) Aging parent residential plans for adult children with mental retardation, Mental Retardation, 35(2): Gilbride D.D (1999) Parental attitudes toward their child with a disability: Implications for rehabilitation counselors, Rehabilitation Counseling Bulletin, 36(3): Gowen J.W, Johnson-Martin N, Goldman B.D, Appebaum M (1989) Feelings of depression and parenting complence of mothers of handicapped and nonhandicapped infants: A longitudinal study, American Journal on Mental Retardation, 94(3): Işıl Ö (1994) Zeka Yetersizliği Olan Çocukların GYA ne Uyumunda Annelere Verilen Eğitimin Etkinliği. Yayınlanmamış Doktora Tezi İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Kavaklı A (1991) Özürlü çocuk ve aile, Hemşirelik Bülteni. 5 (22): 1 6. Kazak A (1987) Families with disabled children: Stresd and social networks in three samples, Journal of Abnormal Child Psychology, 15(1): Kirkham M.A (1993) Two-year follow-up of skills training with mothers of children with disabilities, 97(5): McCubbin A.M, Huang S.T (1989) Family strengths in the care of handicapped children: Targets for intervention, Family Relations, 38: Minners PM (1988) Family resources and sttres associated with having a mentally retarded child. American Journal of Mental Retardation 93 (2): Pillitteri A (1992) Maternal and Child Health Nursing: Care of Chilbearing and Childrearing JB. Lippincott Company, Philadelphia. 9

10 Yıldırım, Conk Sarı H (2001) Down Sendromlu Çocuğu Olan Ailelere Yönelik Bir Durum Çalışması, Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İzmir. Sarısoy M (2000), Otistik ve Zihinsel Engelli Çocuğa Sahip Ebeveynlerin Evlilik Uyumları, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İzmir. Sezgin A (1992) Genetik Problemi Olan Ailelerin Bilgi Gereksinimlerinin Belirlenmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara. Sipahi Ö (2002) Down Sendromlu Çocuğu Olan Annelerde Depresyon Sıklığı Ve İlişkili Faktörlerin Araştırılması, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD,Tıpta Uzmanlık Tezi, İstanbul. Sucuoğlu B, Kuloğlu N (1996) Özürlü çocuklarla çalışan öğretmenlerde tükenmişliğin değerlendirilmesi, Türk Psikoloji Dergisi, 10(36): Günayer H. G (1995) Yetersizliğe sahip kardeşi olanlarla, olmayanların yetersizliğe yönelik tutumları ve kaygı düzeyleri Yönünden Karşılaştırılması, Özel Eğitim Dergisi, 2(1): Wong D. LW (1997) Pediatric Nursing, W.B Saunders Company, Philadelphia. Yukay M (1998) Down Sendromlu Çocuğa Sahip Ailelere Yapılan Grupla Psikolojik Danışmanın Ailelerin Depresyon Düzeyleri ve Aile Yapıları Üzerine Etkisi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul. Sucuoğlu B (1995) Özürlü çocuğu olan anne/babaların gereksinimlerinin belirlenmesi, Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 2(1):

ZĠHĠNSEL ENGELLĠ ÇOCUKLARIN (MENTAL RETARDASYONLU ÇOCUKLARIN) ANNE VE BABALARININ YAġADIĞI GÜÇLÜKLERĠN BELĠRLENMESĠ

ZĠHĠNSEL ENGELLĠ ÇOCUKLARIN (MENTAL RETARDASYONLU ÇOCUKLARIN) ANNE VE BABALARININ YAġADIĞI GÜÇLÜKLERĠN BELĠRLENMESĠ ZĠHĠNSEL ENGELLĠ ÇOCUKLARIN (MENTAL RETARDASYONLU ÇOCUKLARIN) ANNE VE BABALARININ YAġADIĞI GÜÇLÜKLERĠN BELĠRLENMESĠ Diğdem LAFÇI 1, Gürsel ÖZTUNÇ 2, Z. Nazan ALPARSLAN 3 ÖZET Zihinsel yetersizlik, diğer

Detaylı

Tip 1 diyabetli genç yetişkinlerin hastalığa psikososyal uyumları ve stresle başa çıkma tarzları

Tip 1 diyabetli genç yetişkinlerin hastalığa psikososyal uyumları ve stresle başa çıkma tarzları Tip 1 diyabetli genç yetişkinlerin hastalığa psikososyal uyumları ve stresle başa çıkma tarzları 1 Selda Çelik, 2 Meral Kelleci, 3 Dilek Avcı, 1 Elif Temel 1 İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi

Detaylı

SEREBRAL PALSİLİ ÇOCUĞU OLAN ANNELERİN BİLGİ GEREKSİNİMLERİNİN KARŞILANMASINA PLANLI BİLGİ VERMENİN ETKİSİ*

SEREBRAL PALSİLİ ÇOCUĞU OLAN ANNELERİN BİLGİ GEREKSİNİMLERİNİN KARŞILANMASINA PLANLI BİLGİ VERMENİN ETKİSİ* C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2000, 4 (2) SEREBRAL PALSİLİ ÇOCUĞU OLAN ANNELERİN BİLGİ GEREKSİNİMLERİNİN KARŞILANMASINA PLANLI BİLGİ VERMENİN ETKİSİ* Zekiye ÇETİNKAYA** Fatma ÖZ*** ÖZET Bu çalışma

Detaylı

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ Doç. Dr. Deniz Beste Çevik Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı beste@balikesir.edu.tr

Detaylı

HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME Psi. Özge Kutay Sos.Yelda ġimģir Ġzmir,2014 HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI

Detaylı

ENGELLİ ÇOCUĞA SAHİP EBEVEYNLERİN DEPRESYON DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ 1

ENGELLİ ÇOCUĞA SAHİP EBEVEYNLERİN DEPRESYON DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ 1 ENGELLİ ÇOCUĞA SAHİP EBEVEYNLERİN DEPRESYON DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ 1 Havva KAÇAN SOFTA Kastamonu Üniversitesi, Fazıl Boyner Sağlık Yüksekokulu, Hemşirelik Bölümü. İlk Kayıt Tarihi: 28.09.2012 Yayına

Detaylı

GRUP REHBERLİĞİ PROGRAMININ ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUĞA SAHİP ANNELERİN STRES DÜZEYLERİNE ETKİSİ

GRUP REHBERLİĞİ PROGRAMININ ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUĞA SAHİP ANNELERİN STRES DÜZEYLERİNE ETKİSİ Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Mustafa Kemal University Journal of Social Sciences Institute Yıl/Year: 2013 Cilt/Volume: 10 Sayı/Issue: 24, s. 181-196 GRUP REHBERLİĞİ PROGRAMININ

Detaylı

Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2007; 10: 1

Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2007; 10: 1 ENGELLİ ÇOCUĞA SAHİP EBEVEYNLERİN DEPRESYON DÜZEYİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ* Dilek ERGİN** Nesrin ŞEN*** Nurten ERYILMAZ**** Saadet PEKUSLU**** Melek KAYACI**** Kabul Tarihi:9.11.2005 ÖZET

Detaylı

BAŞETME GRUBU İLE SOSYAL DESTEK GRUBUNUN HEMŞİRELERİN TÜKENMİŞLİK DÜZEYİNE ETKİSİ

BAŞETME GRUBU İLE SOSYAL DESTEK GRUBUNUN HEMŞİRELERİN TÜKENMİŞLİK DÜZEYİNE ETKİSİ BAŞETME GRUBU İLE SOSYAL DESTEK GRUBUNUN HEMŞİRELERİN TÜKENMİŞLİK DÜZEYİNE ETKİSİ Öğr. Gör. Dr. Neslihan GÜNÜŞEN DANIŞMAN Prof.Dr. Besti ÜSTÜN Tanımlayıcı Tükenmişlik Araştırmaları Randomize değil Kesitsel

Detaylı

T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ AİLE HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI TEZ KONUSU

T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ AİLE HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI TEZ KONUSU T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ AİLE HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI TEZ KONUSU AİLE DANIŞMANLIĞININ ENGELLİ ÇOCUK ANNELERİNDEKİ ANKSİYETE, DEPRESYON VE STRES DÜZEYLERİNE ETKİSİ TEZ ARAŞTIRMACISI

Detaylı

ENGELLİ ÇOCUĞU OLAN ANNELERİN SÜREKLİ KAYGI DÜZEYİ İLE DURUMLUK KAYGI DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

ENGELLİ ÇOCUĞU OLAN ANNELERİN SÜREKLİ KAYGI DÜZEYİ İLE DURUMLUK KAYGI DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI ENGELLİ ÇOCUĞU OLAN ANNELERİN SÜREKLİ KAYGI DÜZEYİ İLE DURUMLUK KAYGI DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI S. Sunay Yıldırım DOĞRU * Emel ARSLAN ** ÖZET Bu araştırmada, engelli çocuğu olan annelerin sürekli

Detaylı

Tez adı: Babalar... Tez Danışmanı:(HACER NERMİN ÇELEN)

Tez adı: Babalar... Tez Danışmanı:(HACER NERMİN ÇELEN) GÜLÇİN KARADENİZ ÖĞRETİM GÖREVLİSİ E-Posta Adresi Telefon (İş) : 2166261050-2244 Faks : 2166281113 Adres : : gulcinkaradeniz@maltepe.edu.tr Maltepe Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü

Detaylı

Zihinsel Engelli Çocuğu Olan Ailelere Verilen Grup Danışmanlığının Etkinliğinin Değerlendirilmesi

Zihinsel Engelli Çocuğu Olan Ailelere Verilen Grup Danışmanlığının Etkinliğinin Değerlendirilmesi 84 ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE Zihinsel Engelli Çocuğu Olan Ailelere Verilen Grup Danışmanlığının Etkinliğinin Değerlendirilmesi Evaluation of Group Counseling for Families of Intellectually Disabled

Detaylı

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results:

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results: ÖZET Amaç: Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışlarını belirlemek amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel türde planlanan araştırmanın evrenini;; bir kız ve

Detaylı

Prof. Dr. Serap NAZLI

Prof. Dr. Serap NAZLI Prof. Dr. Serap NAZLI Eserler Listesi (2014) A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: A1. Nazlı, S. (2006). Comprehensive Guidance and Counselling Programme Practices in Turkey. Mediterranean

Detaylı

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir.

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir. ÖZET Üniversite Öğrencilerinin Yabancı Dil Seviyelerinin ve Yabancı Dil Eğitim Programına Karşı Tutumlarının İncelenmesi (Aksaray Üniversitesi Örneği) Çağan YILDIRAN Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler

Detaylı

Şanlıurfa İlinde Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Depresyon Durumlarinin Belirlenmesi

Şanlıurfa İlinde Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Depresyon Durumlarinin Belirlenmesi Araştırma Makalesi Şanlıurfa İlinde Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Depresyon Durumlarinin Belirlenmesi 1 3 Fügen Özcanarslan, Hülya Karataş, Diler Aydın 1 Determination of The Depression Status Of Mother

Detaylı

Zihinsel Engelli Çocuğa Sahip Olan Annelerin Kaygı Düzeylerini Azaltıcı Eğitim Programının Annelerin Durumluk Ve Sürekli Kaygı Düzeylerine Etkisi

Zihinsel Engelli Çocuğa Sahip Olan Annelerin Kaygı Düzeylerini Azaltıcı Eğitim Programının Annelerin Durumluk Ve Sürekli Kaygı Düzeylerine Etkisi Zihinsel Engelli Çocuğa Sahip Olan Annelerin Kaygı Düzeylerini Azaltıcı Eğitim Programının Annelerin Durumluk Ve Sürekli Kaygı Düzeylerine Etkisi Dr. Bülent DİLMAÇ, 1 Dr. Yahya ÇIKILI 2, Fatih KOÇAK, 3

Detaylı

ENGELLİ ÇOCUĞA SAHİP AİLELERİN AİLE İŞLEVLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

ENGELLİ ÇOCUĞA SAHİP AİLELERİN AİLE İŞLEVLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ENGELLİ ÇOCUĞA SAHİP AİLELERİN AİLE İŞLEVLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ S.H.U. Fuat ÖZŞENOL (*), Dr. Vedat IŞIKHAN (**), Dr. Bülent ÜNAY (*), Dr. Halil İbrahim AYDIN (*), Dr. Rıdvan AKIN (*), Dr. Erdal GÖKÇAY

Detaylı

Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı. Sayın Milletvekili, konusunda kamuoyunda bilinç oluşturmaya gayret etmekteyiz.

Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı. Sayın Milletvekili, konusunda kamuoyunda bilinç oluşturmaya gayret etmekteyiz. Sayın Milletvekili, Otizm spektrum bozukluğu (OSB) yaşamın ilk yıllarında ortaya çıkan karmaşık bir nörogelişimsel bozukluk olup belirli davranış ve öğrenme özellikleri ile kendini göstermektedir. Şu an

Detaylı

HUZUREVİNDE ÇALIŞAN PSİKOLOG VE SOSYAL ÇALIŞMACILARIN MESLEKİ YETERLİLİK DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ ÖZET

HUZUREVİNDE ÇALIŞAN PSİKOLOG VE SOSYAL ÇALIŞMACILARIN MESLEKİ YETERLİLİK DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ ÖZET HUZUREVİNDE ÇALIŞAN PSİKOLOG VE SOSYAL ÇALIŞMACILARIN MESLEKİ YETERLİLİK DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ Zeynep HAMAMCI, Gaziantep Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Hatice Serap ATALAY, Gaziantep Üniversitesi, Sağlık

Detaylı

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Dr. SiğnemÖZTEKİN, Psikolog Duygu KUZU, Dr. Güneş CAN, Prof. Dr. AyşenESEN DANACI Giriş: Ayrılma anksiyetesi bozukluğu,

Detaylı

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK EYLÜL-2013 Temel olarak bir bilgisayar, çeşitli donanım parçalarını bir araya getirip uygun bir çalışma platformunu

Detaylı

Özel Bir Hastane Grubu Ameliyathanelerinde Çalışan Hemşirelerine Uygulanan Yetkinlik Sisteminin İş Doyumlarına Etkisinin Belirlenmesi

Özel Bir Hastane Grubu Ameliyathanelerinde Çalışan Hemşirelerine Uygulanan Yetkinlik Sisteminin İş Doyumlarına Etkisinin Belirlenmesi Özel Bir Hastane Grubu Ameliyathanelerinde Çalışan Hemşirelerine Uygulanan Yetkinlik Sisteminin İş Doyumlarına Etkisinin Belirlenmesi Sibel Yıldırım*, İlknur İnanır**, Zerrin Kaya*** * Acıbadem Hastanesi,

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Zihinsel Engelli Çocukların Annelerinde Depresyon, Anksiyete ve Stresle Başa Çıkma Tutumları

Zihinsel Engelli Çocukların Annelerinde Depresyon, Anksiyete ve Stresle Başa Çıkma Tutumları Kocatepe Tıp Dergisi Kocatepe Medical Journal 14: 30-39/Ocak 2013 ÖZGÜN ARAŞTIRMA Zihinsel Engelli Çocukların Annelerinde Depresyon, Anksiyete ve Stresle Başa Çıkma Tutumları Depression, Anxiety, Stress

Detaylı

Spina Bifida Tanısı Alan Çocukların Ebeveynlerinin Depresyon ve Anksiyete Düzeyleri ile Stresle Başa Çıkma Becerileri

Spina Bifida Tanısı Alan Çocukların Ebeveynlerinin Depresyon ve Anksiyete Düzeyleri ile Stresle Başa Çıkma Becerileri JOPP Derg 4(2):74-79, 2012 doi:10.5222/jopp.2012.074 Araştırma Spina Bifida Tanısı Alan Çocukların Ebeveynlerinin Depresyon ve Anksiyete Düzeyleri ile Stresle Başa Çıkma Becerileri The Level of Depression

Detaylı

Hemşirelik Öğrencilerinin Algıladıkları Stresörler ve Kullandıkları Başetme Yöntemlerinin Belirlenmesi

Hemşirelik Öğrencilerinin Algıladıkları Stresörler ve Kullandıkları Başetme Yöntemlerinin Belirlenmesi Hemşirelik Öğrencilerinin Algıladıkları Stresörler ve Kullandıkları Başetme Yöntemlerinin Belirlenmesi ÖZET Özgül GÜLER*, Sezgi ÇINAR** Amaç: Bu araştırma, hemşirelik bölümü öğrencilerinin algıladıkları

Detaylı

OTİZMLİ VE ZİHİNSEL ENGELLİ ÇOCUKLARIN ANNELERİNİN OTİSTİK BELİRTİLER GÖSTERME EĞİLİMLERİ

OTİZMLİ VE ZİHİNSEL ENGELLİ ÇOCUKLARIN ANNELERİNİN OTİSTİK BELİRTİLER GÖSTERME EĞİLİMLERİ DIŞ TİCARET ENSTİTÜSÜ WORKING PAPER SERIES Tartışma Metinleri WPS NO/ 39/ 2016-06 OTİZMLİ VE ZİHİNSEL ENGELLİ ÇOCUKLARIN ANNELERİNİN OTİSTİK BELİRTİLER GÖSTERME EĞİLİMLERİ Kadriye ÖZENER* * kadriyeozener@gmail.com,

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1. Ünal, H., Ortaokul Dönemindeki Kız Çocuklarda Antropometrik Ölçümlerin Farklılaşmasının İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi. 1985.

ÖZGEÇMİŞ. 1. Ünal, H., Ortaokul Dönemindeki Kız Çocuklarda Antropometrik Ölçümlerin Farklılaşmasının İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi. 1985. ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Nergiz Meltem Güven Email :nergismeltem@gmail.com 2. Doğum Tarihi : 11.03.1954 Tel : 0535 895 03 29 3. Ünvanı : Profesör 0312 441 39 11 Adres : Hilal Mah. Hollanda Cad. No:20 Daire

Detaylı

İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü

İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü Dr. Fatma Fariha Cengiz, Dr. Gülhan Cengiz, Dr. Sermin Kesebir Erenköy RSHEAH, İstanbul 29 Mayıs Hastanesi,

Detaylı

Bir Sağlık Yüksekokulunda Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Ve Problem Çözme Becerilerinin İncelenmesi

Bir Sağlık Yüksekokulunda Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Ve Problem Çözme Becerilerinin İncelenmesi 186 Bir Sağlık Yüksekokulunda Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Ve Problem Çözme Becerilerinin İncelenmesi Filiz Kantek, Akdeniz Üniversitesi Antalya Sağlık Yüksekokulu, Antalya,Türkiye, fkantek@akdeniz.edu.tr

Detaylı

Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Kişisel ve Mesleki Gelişim Yeterlilikleri Hakkındaki Görüşleri. Merve Güçlü

Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Kişisel ve Mesleki Gelişim Yeterlilikleri Hakkındaki Görüşleri. Merve Güçlü Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Kişisel ve Mesleki Gelişim Yeterlilikleri Hakkındaki Görüşleri Merve Güçlü GİRİŞ Öğretme evrensel bir uğraştır. Anne babalar çocuklarına, işverenler işçilerine, antrenörler

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

Engelli Çocuğa Sahip Olan Ailelerin Depresyon Durumunun Belirlenmesi

Engelli Çocuğa Sahip Olan Ailelerin Depresyon Durumunun Belirlenmesi Yeni Tıp Dergisi 2008;25: 164-168 Orijinal makale Engelli Çocuğa Sahip Olan Ailelerin Depresyon Durumunun Belirlenmesi Feyza DERELİ 1, Sibel OKUR 2 1 Muğla Üniversitesi Muğla Sağlık Yüksekokulu, MUĞLA

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI Arş.Gör. Duygu GÜR ERDOĞAN Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi dgur@sakarya.edu.tr Arş.Gör. Demet

Detaylı

ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BAŞARILARI ÜZERİNE ETKİ EDEN BAZI FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI (MUĞLA ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F ÖRNEĞİ) ÖZET ABSTRACT

ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BAŞARILARI ÜZERİNE ETKİ EDEN BAZI FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI (MUĞLA ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F ÖRNEĞİ) ÖZET ABSTRACT Muğla Üniversitesi SBE Dergisi Güz 2001 Sayı 5 ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BAŞARILARI ÜZERİNE ETKİ EDEN BAZI FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI (MUĞLA ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F ÖRNEĞİ) ÖZET Erdoğan GAVCAR * Meltem ÜLKÜ

Detaylı

T. C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KESİN RAPORU

T. C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KESİN RAPORU T. C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KESİN RAPORU Öğretmenlerin Ve Anne-Babaların Öz-Yetkinlik İnançları, Tükenmişlik Algıları Ve Çocukların Problem Davranışları Proje Yürütücüsü: Prof.

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. : Cevizlik Mah. İzzet Molla Sok. 8/5 Bakırköy / İSTANBUL

ÖZGEÇMİŞ. : Cevizlik Mah. İzzet Molla Sok. 8/5 Bakırköy / İSTANBUL ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Onay Budak İletişim Bilgileri Adres Telefon Mail : Cevizlik Mah. İzzet Molla Sok. 8/5 Bakırköy / İSTANBUL : 0534 846 46 16 : onaybudak@gmail.com 2. Doğum Tarihi : 01.01.1987 3.

Detaylı

HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ

HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ KONU BAŞLIKLARI Hemşirenin eğitici rolü ve iletişim Hasta ve aile eğitimi Hasta eğitiminin

Detaylı

İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ

İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ Geleceğimizi tehdit eden çevre problemlerinin özellikle çocuklara erken yaşlarda verilmesi ve böylece çevre duyarlılığı,

Detaylı

Füsun KURDOĞLU-ERÜRETEN Uzman Psikolog

Füsun KURDOĞLU-ERÜRETEN Uzman Psikolog Füsun KURDOĞLU-ERÜRETEN Uzman Psikolog EĞİTİMİ Lisans : İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi,Psikoloji Bölümü Tezi : Nörotiklik,zaman tahmini ve seçici dikkat 1982 Yüksek Lisans (M.A) : Marmara Üniversitesi

Detaylı

Özel Gereksinimli Çocuğa Sahip Annelerde Sosyal Desteğin Önemi

Özel Gereksinimli Çocuğa Sahip Annelerde Sosyal Desteğin Önemi Yıl: 11 Cilt: 5 Sayı: 17 Nisan-Mayıs-Haziran 2009 Özel Gereksinimli Çocuğa Sahip Annelerde Sosyal Desteğin Önemi Yrd. Doç. Dr. Özlem ERSOY* Arş. Gör. Uzm. Neslihan ÇÜRÜK* Öz Bu makale, özel gereksinimli

Detaylı

Yardımcı Doçent Psikoloji Haliç Üniversitesi 2000 Yardımcı Doçent Psikoloji FSM Vakıf Üniversitesi 2011

Yardımcı Doçent Psikoloji Haliç Üniversitesi 2000 Yardımcı Doçent Psikoloji FSM Vakıf Üniversitesi 2011 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Gaye (Enbiyaoğlu) Saltukoğlu 2. Doğum Tarihi : 1945 3. Unvanı : Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Psikoloji Hacettepe Üniversitesi 1969 Yüksek

Detaylı

KIRSAL ALANDAKİ ANNELERİN SAĞLIKLI BEBEKLERİNİN BAKIM SORUNLARINI ÇÖZME BECERİLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER*

KIRSAL ALANDAKİ ANNELERİN SAĞLIKLI BEBEKLERİNİN BAKIM SORUNLARINI ÇÖZME BECERİLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER* ARAŞTIRMA KIRSAL ALANDAKİ ANNELERİN SAĞLIKLI BEBEKLERİNİN BAKIM SORUNLARINI ÇÖZME BECERİLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER* Fatma GÜDÜCÜ TÜFEKCİ** Aynur YILDIZ*** Alınış Tarihi:10.07.2009 Kabul Tarihi:28.10.2009

Detaylı

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan

Detaylı

KARDEŞLER. Normal gelişim gösteren kardeşler, engelli kardeşlerin bakımı konusunda aldıkları sorumluluktan ötürü

KARDEŞLER. Normal gelişim gösteren kardeşler, engelli kardeşlerin bakımı konusunda aldıkları sorumluluktan ötürü KARDEŞLER Normal gelişim gösteren kardeşler, engelli kardeşlerin bakımı konusunda aldıkları sorumluluktan ötürü üzerlerinde baskı hissedebilirler. l Engelli olmayan çocuklar engelli kardeşinden ailenin

Detaylı

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR GİRİŞ Hasta eğitimi, sağlığı koruyan ve bireylerde davranış değişikliği geliştirmeye yardım eden öğrenim deneyimlerinin

Detaylı

İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ

İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri MADDE BAĞIMLILIĞI BAĞIMLILIK Bağımlılık, bireyin kendi ruhsal ve bedensel sağlığına

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

ALKOL BAĞIMLISI ERKEKLERİN EŞLERİNİN YAŞADIKLARI GÜÇLÜKLER VE BAŞETME TARZLARININ BELİRLENMESİ *

ALKOL BAĞIMLISI ERKEKLERİN EŞLERİNİN YAŞADIKLARI GÜÇLÜKLER VE BAŞETME TARZLARININ BELİRLENMESİ * C. Ü. Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi 2003, 7 (1) ALKOL BAĞIMLISI ERKEKLERİN EŞLERİNİN YAŞADIKLARI GÜÇLÜKLER VE BAŞETME TARZLARININ BELİRLENMESİ * Güzin KORKMAZ **, Dilek BATUR **, Ebru KARAKUŞ **, Havva

Detaylı

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması WINTER Template Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması Doç.Dr.Serhat ODLUYURT Arş.Gör. Melih ÇATTIK Anadolu Üniversitesi Engelliler

Detaylı

Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar

Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar Geç-dönem Bozukluklar Depresyon Kaygı Bozuklukları Yeme Bozuklukları Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nörogelişimsel Bozukluklar Otizm Dikkat Eksikliği Hiperaktivite

Detaylı

Otizm ve Down Sendrom lu Çocuğa Sahip Annelerin Kaygı, Umutsuzluk ve Tükenmişlik Duygularının Karşılaştırılması. Yrd. Doç. Dr.

Otizm ve Down Sendrom lu Çocuğa Sahip Annelerin Kaygı, Umutsuzluk ve Tükenmişlik Duygularının Karşılaştırılması. Yrd. Doç. Dr. Ege Eğitim Dergisi 2009 (10) 2: 1 22 1 Otizm ve Down Sendrom lu Çocuğa Sahip Annelerin Kaygı, Umutsuzluk ve Tükenmişlik Duygularının Karşılaştırılması Yrd. Doç. Dr. Banu Çengelci Öz Bu araştırmanın amacı,

Detaylı

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT The purpose of the study is to investigate the impact of autonomous learning on graduate students

Detaylı

ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM

ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM Gamze Varlı Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi Klinik Eğitim Hemşiresi Sunu Planı Hemşirelik ve hasta/hasta yakınları eğitimi

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

OYUN TEMELLİ BİLİŞSEL GELİŞİM PROGRAMININ 60-72 AYLIK ÇOCUKLARIN BİLİŞSEL GELİŞİMİNE ETKİSİ

OYUN TEMELLİ BİLİŞSEL GELİŞİM PROGRAMININ 60-72 AYLIK ÇOCUKLARIN BİLİŞSEL GELİŞİMİNE ETKİSİ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EV YÖNETİMİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ BİLİM DALI OYUN TEMELLİ BİLİŞSEL GELİŞİM PROGRAMININ 60-72 AYLIK ÇOCUKLARIN

Detaylı

Engelleri Kaldıralım. Sağlık Kurumlarının Engelli Hastaların Bakımındaki Rol ve Sorumlulukları

Engelleri Kaldıralım. Sağlık Kurumlarının Engelli Hastaların Bakımındaki Rol ve Sorumlulukları Engelleri Kaldıralım Ülkemizde kentsel yaşam çevreleri fiziksel yaşam düzenlemelerin yetersizliği ve çeşitli engeller nedeniyle engelliler tarafından yeterince kullanılamamaktadır. Engellilerin toplum

Detaylı

International Journal of Family, Child and Education

International Journal of Family, Child and Education ACEDULUSLARARASI AİLE ÇOCUK VE EĞİTİM DERGİSİ International Journal of Family, Child and Education 7-7 YAŞ ARASI FARKLI GELİŞİMSEL ÖZELLİKLERİ OLAN ÇOCUKLARA SAHİP AİLELERİN STRESLE BAŞA ÇIKMA YÖNTEMLERİNİN

Detaylı

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK EYLÜL-2013 Bilgisayar, uzun ve çok karmaşık hesapları bile büyük bir hızla yapabilen, mantıksal (lojik) bağlantılara

Detaylı

Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Yaşadıkları Güçlükler ile Aileden Algıladıkları Sosyal Destek ve Umutsuzluk Düzeyleri

Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Yaşadıkları Güçlükler ile Aileden Algıladıkları Sosyal Destek ve Umutsuzluk Düzeyleri Araştırma/Research Article TAF Prev Med Bull 2009; 8(4):315-322 Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Yaşadıkları Güçlükler ile Aileden Algıladıkları Sosyal Destek ve Umutsuzluk Düzeyleri [Hardships Undergone

Detaylı

Yerinde Masaj ın İş Hayatına Etkileri İstanbul - 17.11.2008 Konulu Akademik Araştırma Sonuçları Sayfa 1/4

Yerinde Masaj ın İş Hayatına Etkileri İstanbul - 17.11.2008 Konulu Akademik Araştırma Sonuçları Sayfa 1/4 Önsöz Yerinde Masaj hizmetleri ile Türkiye deki iş hayatı kalitesini yükseltmek üzere çıktığımız yolda, bugüne kadarki tüm pazarlama faaliyetlerimizde Yerinde Masaj ın kurumlar tarafından çalışanlarına

Detaylı

ENGELLĠ ÇOCUĞU OLAN EBEVEYNLERDE EVLĠLĠK UYUMU VE YAġAM DOYUMUNUN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ VE ETKĠLEYEN FAKTÖRLERĠN BELĠRLENMESĠ*

ENGELLĠ ÇOCUĞU OLAN EBEVEYNLERDE EVLĠLĠK UYUMU VE YAġAM DOYUMUNUN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ VE ETKĠLEYEN FAKTÖRLERĠN BELĠRLENMESĠ* ENGELLĠ ÇOCUĞU OLAN EBEVEYNLERDE EVLĠLĠK UYUMU VE YAġAM DOYUMUNUN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ VE ETKĠLEYEN FAKTÖRLERĠN BELĠRLENMESĠ* Zuhal ENDE İNCE 1, Fatma GÜDÜCÜ TÜFEKCİ 2 ÖZET Araştırma, engelli çocuğu olan

Detaylı

Çocukların Olumsuz Duyguları ile Baş Etme Ölçeğinin Psikometrik Çalışması

Çocukların Olumsuz Duyguları ile Baş Etme Ölçeğinin Psikometrik Çalışması Çocukların Olumsuz Duyguları ile Baş Etme Ölçeğinin Psikometrik Çalışması Yrd. Doç. Dr. Feyza Çorapçı Boğaziçi Üniversitesi, Psikoloji Bölümü Yrd. Doç. Dr. Bilge Yağmurlu Koç Üniversitesi, Psikoloji Bölümü

Detaylı

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER İÇİNDEKİLER 1. Bölüm ÖZEL EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER Giriş... 3 Türkiye de Özel Eğitim Gerektiren Bireylerle İlgili Sayısal Bilgiler...10 Özel Eğitimde İlkeler...11 Türkiye

Detaylı

Zihinsel Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Stresle Baş Etme Yöntemlerinin Değerlendirilmesi

Zihinsel Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Stresle Baş Etme Yöntemlerinin Değerlendirilmesi Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, Cilt 11, Sayı 2, 2012 Zihinsel Engelli Çocuğa Sahi Annelerin Stresle Baş Etme Yöntemlerinin Değerlendirilmesi Tülay AYYILDIZ 1,*, Dilek KONUK ŞENER 2, Hülya KULAKÇI 1

Detaylı

Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinin İnternet Kullanımına Yönelik Görüşleri*

Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinin İnternet Kullanımına Yönelik Görüşleri* Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinin İnternet Kullanımına Yönelik Görüşleri* Hamza FİDANCIOĞLU**, K.Derya BEYDAĞ***, Fadime GÖK ÖZER***, Mehtap KIZILKAYA*** ÖZET Amaç: Bu çalışma, sağlık yüksek okulu öğrencilerinin

Detaylı

BİLGİ TOPLAMA YÖNTEMLERİ Bilgiyi çeşitli amaçlar için toplayabiliriz: Tanıtmak amacıyla, Betimlemek amacıyla, Açıklamak amacıyla, Bağıntı kurmak amacıyla, Yorumlamak amacıyla, Eğitim amacıyla (başlangıç

Detaylı

International Journal of Family, Child and Education

International Journal of Family, Child and Education ACEDULUSLARARASI AİLE ÇOCUK VE EĞİTİM DERGİSİ International Journal of Family, Child and Education 7-7 YAŞ ARASI FARKLI GELİŞİMSEL ÖZELLİKLERİ OLAN ÇOCUKLARA SAHİP AİLELERİN STRESLE BAŞA ÇIKMA YÖNTEMLERİNİN

Detaylı

Değişik Özür Seviyesindeki Serebral Palsili Çocukların Annelerinin Depresyon Düzeyleri Farklı mıdır?

Değişik Özür Seviyesindeki Serebral Palsili Çocukların Annelerinin Depresyon Düzeyleri Farklı mıdır? Orijinal makale Değişik Özür Seviyesindeki Serebral Palsili Çocukların Annelerinin Depresyon Düzeyleri Farklı mıdır? Akmer MUTLU 1, Pelin Piştav AKMEŞE 2, Mintaze Kerem GÜNEL 2 1 Hacettepe Üniversitesi

Detaylı

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ A u ok na lu ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ - MART 2014 ANAOKULLARI BÜLTENİ ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ Okul öncesi dönem, gelişimin hızlı olması ve

Detaylı

center towns. In order to determine the language development of children, Turkish Language Activities Observation Form developed by Ömeroğlu and

center towns. In order to determine the language development of children, Turkish Language Activities Observation Form developed by Ömeroğlu and ALTI YAŞ ÇOCUKLARININ TÜRKÇE DİL ETKİNLİKLERİNDE DİL KAZANIMLARI İLE ANNE BABA İŞLEVLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN CİNSİYET, DOĞUM SIRASI, OKULA DEVAM SÜRESİ GİBİ DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ Arş. Gör. Uzm.Derya

Detaylı

Matematik Başarısı ve Anne Baba Eğitim Düzeyi 1 - doi: 10.17932/ IAU.IAUD.m.13091352.2015.7/25.19-36

Matematik Başarısı ve Anne Baba Eğitim Düzeyi 1 - doi: 10.17932/ IAU.IAUD.m.13091352.2015.7/25.19-36 Matematik Başarısı ve Anne Baba Eğitim Düzeyi 1 - doi: 10.17932/ IAU.IAUD.m.13091352.2015.7/25.19-36 Orhan ÇANAKÇI 2 Ahmet Ş. ÖZDEMİR 3 Özet Bu çalışmanın amacı; öğrencilerin matematik başarısı ve matematik

Detaylı

Yoğun Bakım Servislerinde Çalışan Hemşirelere Uygulanan Sorun Çözme Eğitiminin Hemşirelerin Tükenmişlik Düzeylerine Etkisi

Yoğun Bakım Servislerinde Çalışan Hemşirelere Uygulanan Sorun Çözme Eğitiminin Hemşirelerin Tükenmişlik Düzeylerine Etkisi Yoğun Bakım Servislerinde Çalışan Hemşirelere Uygulanan Sorun Çözme Eğitiminin Hemşirelerin Tükenmişlik Düzeylerine Etkisi Havva Akpınar *, Gül Ünsal Barlas ** Özet Amaç: Çalışma, yoğun bakım servislerinde

Detaylı

İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni İş Hijyenisti tanımı Psikososyal riskler Yüklenme Yorgunluk Stres Monotoni

Detaylı

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler.

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler. 0212 542 80 29 Uz. Psk. SEMRA EVRİM 0533 552 94 82 DUYGUSAL ZEKA Son yıllarda yapılan pek çok çalışma zeka tanımının genişletilmesi ve klasik olarak kabul edilen IQ yani entelektüel zekanın yanı sıra EQ

Detaylı

BEDEN EĞİTİMİ ve SPOR ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN ALGILANAN SOSYAL DESTEK DÜZEYLERİNİN BAZI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ

BEDEN EĞİTİMİ ve SPOR ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN ALGILANAN SOSYAL DESTEK DÜZEYLERİNİN BAZI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ BEDEN EĞİTİMİ ve SPOR ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN ALGILANAN SOSYAL DESTEK DÜZEYLERİNİN BAZI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Hakan Salim ÇAĞLAYAN *, Yrd. Doç. Dr. Özden TAŞĞIN** Yrd.

Detaylı

Karabük Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinde Depresif Belirtiler

Karabük Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinde Depresif Belirtiler 72 ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE Karabük Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinde Depresif Belirtiler Depressive Symptoms in Karabuk University Health School Students Sevgi DİNÇ HÜR, Işıl Işık

Detaylı

TÜRKİYE DE EV ZİYARETLERİ (HOME VISITING) VE BENZERİ HİZMETLER

TÜRKİYE DE EV ZİYARETLERİ (HOME VISITING) VE BENZERİ HİZMETLER TÜRKİYE DE EV ZİYARETLERİ (HOME VISITING) VE BENZERİ HİZMETLER Prof. Dr. İbrahim H. DİKEN Arş. Gör. Seçil ÇELİK Arş. Gör. Gözde TOMRİS Anadolu Üniversitesi Erken Özel Eğitim Hizmetleri Erken Özel Eğitim

Detaylı

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Yük. Hem. Gül Şav Özaydemir Danışman Hemşire EUKAM E.Ü.T.F. Radyasyon Onkolojisi ABD XIX. Ege Onkoloji Günleri 6-7 Nisan 2015 İzmir «Kanserle mücadele

Detaylı

HEMŞİRELERDE ÇALIŞMA ORTAMI UZM. HEM. HANDAN ALAN HEMŞİRELİKTE YÖNETİM AD DOKTORA ÖĞRENCİSİ

HEMŞİRELERDE ÇALIŞMA ORTAMI UZM. HEM. HANDAN ALAN HEMŞİRELİKTE YÖNETİM AD DOKTORA ÖĞRENCİSİ HEMŞİRELERDE ÇALIŞMA ORTAMI UZM. HEM. HANDAN ALAN HEMŞİRELİKTE YÖNETİM AD DOKTORA ÖĞRENCİSİ Çalışma hayatı insan yaşamının vazgeçilmez bir parçasıdır. Günün en aktif döneminin yaşandığı çalışma ortamları,

Detaylı

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi DİYABET HASTALARININ HASTALIK ALGI DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi Amaç: TURDEP-2

Detaylı

SINIF ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN MATEMATİĞE YÖNELİK TUTUMLARININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ

SINIF ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN MATEMATİĞE YÖNELİK TUTUMLARININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ Ekim 2005 Cilt:13 No:2 Kastamonu Eğitim Dergisi 427-436 SINIF ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN MATEMATİĞE YÖNELİK TUTUMLARININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ Halil Coşkun ÇELİK, Recep BİNDAK Dicle

Detaylı

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ Sibel AÇIŞLI 1 Ali KOLOMUÇ 1 1 Artvin Çoruh Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü Özet: Araştırmada fen bilgisi

Detaylı

ÖZEL EĞİTİM. Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta

ÖZEL EĞİTİM. Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta ÖZEL EĞİTİM Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta 1 GÜNDEM Özel Eğitimde Temel Kavramlar Özel Eğitime gereksinim Duyan Çocuk Kimdir? Etiketleme ve Kullanılan Dil Sınıflandırma Özel

Detaylı

YÖNETİCİ HEMŞİRELERİN LİDERLİK DAVRANIŞ BOYUTLARININ İNCELENMESİ

YÖNETİCİ HEMŞİRELERİN LİDERLİK DAVRANIŞ BOYUTLARININ İNCELENMESİ YÖNETİCİ HEMŞİRELERİN LİDERLİK DAVRANIŞ BOYUTLARININ İNCELENMESİ Sevcan VELİOĞLU *, Fahriye VATAN ** Görev ve sorumlulukları gereği grupları doğru hedeflere, etkili biçimde yönlendirebilmeleri, hemşirelerin

Detaylı

Bahar Keçeli-Kaysılı, Ph. D. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü (0312) 363-3350/7104 bkaysili@ankara.edu.

Bahar Keçeli-Kaysılı, Ph. D. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü (0312) 363-3350/7104 bkaysili@ankara.edu. Bahar Keçeli-Kaysılı, Ph. D. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü (0312) 363-3350/7104 bkaysili@ankara.edu.tr Uzmanlık Alanları İletişim, dil gelişimi ve sosyal etkileşim

Detaylı

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Sağlık Akademisyenleri Dergisi 2014; 1(2):141-145 ISSN: 2148-7472 ARAŞTIRMA / RESEARCH ARTICLE Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Assessıng Nurses Level of Knowledge

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III Ünite:I Eğitim Psikolojisinde Bilimsel Araştırma Yöntem ve Teknikleri 13 Psikoloji ve Eğitim Psikolojisi 15 Eğitim Psikolojisi ve Bilim 17 Eğitim Psikolojisi ve Bilimsel Araştırma

Detaylı

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır Ruhsal Travma Değerlendirme Formu APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır A. SOSYODEMOGRAFİK BİLGİLER 1. Adı Soyadı:... 2. Protokol No:... 3. Başvuru Tarihi:...

Detaylı

EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEK BİLGİSİ DERSLERİNE YÖNELİK TUTUMLARI Filiz ÇETİN 1

EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEK BİLGİSİ DERSLERİNE YÖNELİK TUTUMLARI Filiz ÇETİN 1 58 2009 Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı:25, s.58-64 ÖZET EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEK BİLGİSİ DERSLERİNE YÖNELİK TUTUMLARI Filiz ÇETİN 1 Bu çalışmanın

Detaylı

The Study of Relationship Between the Variables Influencing The Success of the Students of Music Educational Department

The Study of Relationship Between the Variables Influencing The Success of the Students of Music Educational Department 71 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Yıl 9, Sayı 17, Haziran 2009, 71-76 Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Öğrencilerinin Başarılarına Etki Eden Değişkenler Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Detaylı

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİNDE ÇALIŞAN HEMŞİRELERİN KAYGI DÜZEYLERİNİN SAPTANMASI VE HEMŞİRELERİ İŞ ORTAMINDA ETKİLEYEN STRES FAKTÖRLERİNİN TANIMLANMASI

Detaylı

UŞAK İL MERKEZİNDE GÖREVLİ SINIF ÖĞRETMENLERİNİN İLKYARDIM BİLGİ SEVİYELERİNİN ARAŞTIRILMASI Hakan UŞAKLI *

UŞAK İL MERKEZİNDE GÖREVLİ SINIF ÖĞRETMENLERİNİN İLKYARDIM BİLGİ SEVİYELERİNİN ARAŞTIRILMASI Hakan UŞAKLI * UŞAK İL MERKEZİNDE GÖREVLİ SINIF ÖĞRETMENLERİNİN İLKYARDIM BİLGİ SEVİYELERİNİN ARAŞTIRILMASI Hakan UŞAKLI * ÖZET Nihal CENGİZ ** İlkyardım, herhangi bir hastalık veya kaza sonucu sağlığı tehlikeye girmiş

Detaylı

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ AİLE HEKİMLİĞİ KLİNİĞİ KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ

Detaylı

EVALUATION OF REQUIREMENTS AND STRESS LEVELS OF THE FAMILIES HAVING DISABLED CHILD

EVALUATION OF REQUIREMENTS AND STRESS LEVELS OF THE FAMILIES HAVING DISABLED CHILD ENGELLİ ÇOCUĞU OLAN AİLELERİN GEREKSİNİMLERİNİN VE STRES DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ Öğr. Gör. Nazan Kaytez Çankırı Karatekin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Çocuk Gelişimi Bölümü nznunal@hotmail.com Doç.

Detaylı