MUHASEBE SMMM YETERLİLİK

Transkript

1 M U H AS E B E SMMM YETERLİLİK

2 BİRİNCİ BÖLÜM / MALİ ANALİZ VE TÜRLERİ 1. Aşağıdaki soruları cevaplayınız a) Finansal tabloların hazırlanma amaçlarını yazınız. b) Finansal tablo kullanıcılarını yazınız. a) Finansal Tabloların Hazırlanma Amaçları Yatırımcılar, kredi verenler ve diğer ilgililer için karar almada yararlı bilgiler sağlamak. Gelecekteki nakit akışlarını değerlendirmede yararlı bilgiler sağlamak. Varlıklar, kaynaklar ve bunlardaki değişiklikler ile işletme faaliyet sonuçları hakkında bilgi sağlamak. b) Finansal Tablo Kullanıcıları (a) İşletme sahipleri (ortaklar), (b) Yöneticiler, (c) Yatırımcılar, (d) Kredi kurumları ve şirkete borç veren diğer kuruluşlar, (e) İşletmeyle iş ilişkisi olanlar, (f) İşletmeden alacaklı olanlar, (g) İşçi ve İşçi kurumları (h) Devlet, (i) Mali analistler. 2. Mali analiz açısından standart oranı (ya da oran standardını) tanımlayınız standart oranlar nelerdir ve hangi amaçlar için kullanılır? Finansal tabloların veya finansal bilgilerin anlamlı bir şekilde yorumlanabilmesi için karşılaştırma yapılabilecek bilgilere ihtiyaç vardır. Bu şekilde belirlenmiş kriterlere standart oranlar (yada oran standardı) denir. Standart oranlar, dört farklı şekilde üretilebilir. Bunlar; İdeal Standartlar Tarihi Standartlar Bütçe Standartlar Sektör (Sanayi) Standartlar İdeal standartlar Sektörde en iyi durumda olan bir veya birkaç işletmenin finansal tablolarından elde edilen ortalamalar olarak tanımlanabilir. Tarihi standartlar İşletmenin geçmiş dönemlere ait finansal tablolarından elde edilen ortalamalar olarak kabul edilebilir. Bütçe standartları İşletmenin bütçe finansal tablolarından yararlanılarak hesaplanan standartlardır. Bu standartlar, planlanan (bütçelenen) durum ile gerçekleşen (fiili) durum karşılaştırılmaları için kullanılır. Sektör standartları Sektörden sektöre, aynı sektörde dönemden döneme değişen sektör ortalamalarıdır. 1

3 BİRİNCİ BÖLÜM / MALİ ANALİZ VE TÜRLERİ 3. Finansal tabloların analizinde kullanılan teknikleri sadece sıralayınız. Analiz Teknikleri I. Karşılaştırmalı tablolar analizi (Yatay Analiz) II. Yüzde yöntemi ile analiz (Dikey Analiz) III. Eğilim yüzdeleri yöntemi ile analiz (Trend Analizi) IV. Oran yöntemi ile analiz (Rasyo Analizi) 4. Yapılma amacına göre finansal tablolar analiz çeşitlerini açıklayınız. Analizin yapılması amacına göre, analiz türleri üçe ayrılmaktadır. Bunlar; I. Yönetim analizleri, II. Kredi analizleri, III. Yatırım analizleridir. YÖNETİM ANALİZLERİ; Bu analizin amacı yönetime, işletme ile ilgili çeşitli konularda gerekli verileri vermek ve alacakları kararlarda ışık tutmaktır. Bu nedenle, analizin odak noktası, işletme faaliyetlerinin planlanan amaçlar doğrultusunda yürütülüp yürütülmediğinin incelenerek, aksaklıkların saptanması ve gerekli düzeltmelerin zamanında yapılarak, faaliyetlerin belirlenen amaçlar doğrultusunda yürütülmesidir. KREDİ ANALİZLERİ; İşletmenin finansman durumu ile borç ödeme gücünü anlayabilmek için yapılan analizlerdir. Kredi analizleri, işletmeye kredi verenler veya verecek olanlarla, işletmenin finansman yöneticileri tarafından yapılmaktadır. Kredi analizlerinde amaç, işletmenin borç ödeme yeteneğini ölçmek ve borçların zamanında ödenip ödenmeyeceğini araştırmaktır. Gerek işletmeye kredi sağlayan finansman kuruluşları gerekse işletmeye kredili mal satan diğer işletmeler, işletmeye verecekleri borcun tutarını, vadesini ve teminat olarak isteyecekleri karşılıkların risk durumuna göre tutarlarını saptayabilmek için, kredi analizlerine başvururlar. YATIRIM ANALİZLERİ; İşletmeye ortak olanlar ve ortak olmayı düşünenler ile işletmeye uzun vadeli kaynak sağlayan veya sağlayacak olanlar tarafından yapılan analizdir. Başka bir anlatımla; işletmeye yatırım yapan veya yapmayı düşünenlerce; işletmenin kazanma gücünün devamlılığının, yatırımın emniyetinin ve kârlılık durumunun analiz edilmesidir. Yatırım analizlerinde; mevcut ortaklarla, ortak olmayı düşünenler, işletmenin mevcut ve gelecekteki kazanma gücü ile dağıtacakları kâr paylan ve hisse senetlerinin değerlerindeki değişmeleri araştırmaktadır. 2

4 İKİNCİ BÖLÜM / MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI 1. Finansal tabloların düzenlenmesinde esas alınan genel kabul görmüş muhasebe kavramlarından İşletmenin Sürekliliği, Tutarlılık, İhtiyatlılık ve Önemlilik kavramlarını açıklayınız. 2. Finansal tabloların düzenlenmesinde esas alınan genel kabul görmüş muhasebe kavramlarından Dönemsellik, Maliyet Esası, İhtiyatlılık ve Tam Açıklama kavramlarını açıklayınız. CEVAP İşletmenin Sürekliliği İşletmenin sürekliliği kavramı, işletme faaliyetlerinin bir süreye bağlı olmaksızın devam edeceğini ifade eder. Kavram, maliyet (tarihi maliyet) esasının temelini oluşturur. Finansal tabloların düzenlenmesinde, yönetim, işletme faaliyetlerinin sonsuza dek devam edeceğini farz eder ve yakın gelecekle ilgili elde edilebilen veya öngörülebilen tüm bilgileri dikkate alır. İşletmenin sürekliliği hakkındaki belirsizliklerin veya özellik arz eden durumların finansal tabloların dipnotlarında açıklanması gerekir. Tutarlılık Tutarlılık kavramı, muhasebe uygulamaları için seçilen muhasebe politikalarının, birbirini izleyen dönemlerde değiştirilmeden uygulanması gerektiğini ifade eder. İşletmelerin mali durumunun, faaliyet sonuçlarının ve bunlara ilişkin yorumların karşılaştırılabilir olması bu kavramın amacını oluşturur. İşletmeler, geçerli nedenlerin bulunduğu durumlarda muhasebe politikalarını değiştirebilirler. Bu değişikliklerin ve parasal etkilerinin finansal tablo dipnotlarında açıklanması zorunludur. İhtiyatlılık Bu kavram, muhasebe olaylarında temkinli davranılması ve işletmenin karşılaşabileceği risklerin dikkate alınması gereğini ifade eder. Bu kavramın sonucu olarak işletmeler, muhtemel giderleri ve zararları için karşılık ayırırlar. Muhtemel gelir ve karları için ise gerçekleşme dönemlerine kadar herhangi bir muhasebe işlemi yapmazlar. Ancak bu kavram, gizli yedek veya gereğinden fazla karşılık ayırma girişimlerine dayanak teşkil etmemelidir. Önemlilik Önemlilik kavramı, bir hesap kalemi veya mali bir olayın nisbi ağırlık ve değerinin, finansal tablolara dayanılarak yapılacak değerlemeleri veya alınacak kararları etkileyebilecek düzeyde olmasını ifade eder. CEVAP Dönemsellik Dönemsellik kavramı, işletmenin sürekliliği kavramı uyarınca sınırsız kabul edilen ömrünün, belli dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanmasıdır. Gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi, hasılat, gelir ve karların aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırılması bu kavramın gereğidir. Maliyet Esası Maliyet esası kavramı, para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün veya uygun olmayan diğer kalemler hariç olmak üzere, edinilen varlık ve hizmetlerin muhasebeleştirilmesinde, elde edilme (tarihi) maliyetlerinin esas alınması gereğini ifade eder. İhtiyatlılık Bu kavram, muhasebe olaylarında temkinli davranılması ve işletmenin karşılaşabileceği risklerin dikkate alınması gereğini ifade eder. Bu kavramın sonucu olarak işletmeler, muhtemel giderleri ve zararları için karşılık ayırırlar. Muhtemel gelir ve karları için ise gerçekleşme dönemlerine kadar herhangi bir muhasebe işlemi yapmazlar. Ancak bu kavram, gizli yedek veya gereğinden fazla karşılık ayırma girişimlerine dayanak teşkil etmemelidir. Tam Açıklama Kavramı Tam açıklama kavramı, finansal tabloların, bu tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olmasını ifade eder. Finansal tablo kalemlerinde yer almamasına rağmen, alınacak kararları etkileyebilecek ve gerçekleşmesi muhtemel olaylara da yer verilmesi bu kavram gereğidir. 3

5 3. Finansal tabloların düzenlenmesinde esas alınan genel kabul görmüş muhasebe temel kavramlarından 10 tanesinin adını açıklama yapmaksızın yazınız. Bu kavramlardan birisi olan tahakkuk esası kavramını açıklayınız. CEVAP 1. Sosyal sorumluluk kavramı 2. Kişilik kavramı 3. İşletmenin sürekliliği kavramı 4. Dönemsellik kavramı 5. Parayla ölçme kavramı 6. Maliyet esası kavramı 7. Tarafsızlık ve belgelendirme kavramı 8. Tam açıklama kavramı 9. Tutarlılık kavramı 10. İhtiyatlılık kavramı 11. Önemlilik kavramı 12. Özün önceliği kavramı Tahakkuk Esası Kavramı Finansal tabloların düzenlenmesinde nakit akışı dışındaki finansal tablolar tahakkuk esasına göre düzenlenir. Buna göre, işlemler ve olaylar oluştukları anda gerçekleşmiş sayılır ve muhasebe kayıtlarına alınır ve ilgili oldukları dönemin finansal tablolarında raporlanır. İKİNCİ BÖLÜM / MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI 4

6 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / MALİ TABLOLAR - BİLANÇO 1. Enflasyonun olmadığı bir ortamda ABC İşletmesinin bilanço ve gelir tablosu kalemleri (000 TL) ilavesiyle aşağıdaki gibidir Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kar 22 Diğer Faal. Olağ. Gider ve Zar. 15 Maddi Olmayan Dur. Varlıklar 52 Olağandışı Gelir ve Karlar 8 Olağandışı Gider ve Zararlar 6 Dönem Karı Vergi ve Yasal Yük. 6 Faaliyet Giderleri 55 Mali Borçlar (KV) 215 Stoklar 127 Diğer Borçlar 42 Brüt Satışlar 830 Kar Yedekleri 170 Dönem Net Karı 53 Satış İndirimleri 4 Ticari Alacaklar 420 Ticari Borçlar 175 Hazır Değerler 41 Satışların Mali yeti 670 Mali Borçlar (UV) 170 Ödenmiş Sermaye 100 Mali Duran Varlık 65 Maddi Duran Varlık 345 Finansman Gid. 51 Alınan Avanslar(KV) 125 Dönem Karı ve Zararı 59 İşletmenin bilançosunu düzenleyiniz. (CEVAP) ABC A.Ş TARİHLİ KAPANIŞ BİLANÇOSU I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAK Hazır Değerler Mali Borçlar (KV) Ticari Alacaklar Ticari Borçlar Stoklar Diğer Borçlar Alınan Avanslar(KV) II. DURAN VARLIKLAR IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAK Mali Duran Varlık Mali Borçlar (UV) Maddi Duran Varlık Maddi Olma yan Dur. Varlıklar V. ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye Kar Yedekleri Dönem Net Karı AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI

7 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / MALİ TABLOLAR - BİLANÇO 2. XYZ işletmesinin bilanço ve gelir tablosu kalemleri karışık bir şekilde aşağıdaki gibidir Kar Yedekleri Finansman Gid Hazır Değerler Mali Borçlar (UV) Mad. Duran Varlık Borç ve Gider Karş Satışların Maliyeti Dönem Net Karı Ticari Alacaklar Finansal Borçlar Dönem Karı Sermaye Yedekleri Alınan Avanslar Menkul Kıymetler Ticari Borçlar Net Satışlar Stoklar (Ort) Mali Duran Varlık Gel. Ayl. Ait Gid. ve Gel.Tahak Öd. Vergi ve Diğ Yükümlülükler Maddi Olmayan Duran Varlıklar İşletmenin ödenmiş sermayesini hesaplayarak bilançoyu düzenleyiniz. (CEVAP) XYZ İşletmesi TARİHLİ KAPANIŞ BİLANÇOSU I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAK Hazır Değerler Finansal Borçlar Menkul Kıymetler Ticari Borçlar Ticari Alacaklar Alınan Avanslar Stoklar (Ortalama) Ödenecek Vergi ve Diğ. Yükümlülük Gelecek Aylara Ait Gid. Gel. Tah Borç ve Gider Karşılıkları II. DURAN VARLIKLAR IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAK Mali Duran Varlık Mali Borçlar (UV) Maddi Duran Varlık Maddi Olma yan Dur. Varlıklar V. ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye Sermaye Yedekleri Kar Yedekleri Dönem Net Karı AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI

8 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / MALİ TABLOLAR - BİLANÇO 3. XYZ işletmesinin bilanço ve gelir tablosu kalemleri karışık bir şekilde aşağıdaki gibidir. Bin TL Bin TL Olağandışı Gelir ve Karlar 60 Dönem Karı Vergi ve Yas. Yük. Karş. 20 Maddi Duran Varlıklar 400 Ödenecek Vergi ve Diğer Yüküm. 20 Stoklar (Ortalama Mamul) 200 Gelecek Ayl. Ait Gid. ve Gel. Tahak. 25 Maddi Olmayan Duran Varlıklar 100 Finansal Borçlar (UV) 200 Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kar. 50 Olağandışı Gider ve Zararlar 40 Diğer Faal.Olağan Gid. ve Zarar. 40 Finansal Duran Varlıklar 100 Dönem Net Karı 200 Ticari Alacaklar 100 Brüt Satışlar Finansman Gideri 10 Menkul Kıymetler 50 Ticari Borçlar 100 Satış İndirimleri 50 Hazır Değerler 25 Ödenmiş Sermaye 250 Alınan Avanslar 30 Sermaye Yedekleri 50 Satışların Maliyeti 550 Faaliyet Gideri 200 Kar Yedekleri 100 Finansal Borçlar 40 Borç ve Gider Karş. 10 İşletmenin bilançosunu düzenleyiniz. (CEVAP) ABC A.Ş TARİHLİ KAPANIŞ BİLANÇOSU I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAK Hazır Değerler Finansal Borçlar Menkul Kıymetler Ticari Borçlar Ticari Alacaklar Alınan Avanslar Stoklar (Ortalama) Ödenecek Vergi ve Diğ. Yükümlülük Gelecek Aylara Ait Gid. Gel. Tah Borç ve Gider Karşılıkları II. DURAN VARLIKLAR IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAK Finansal Duran Varlık Finansal Borçlar (UV) Maddi Duran Varlık Maddi Olma yan Dur. Varlıklar V. ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye Sermaye Yedekleri Kar Yedekleri Dönem Net Karı AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI

9 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / MALİ TABLOLAR GELİR TABLOSU 1. Enflasyonun olmadığı bir ortamda ABC İşletmesinin bilanço ve gelir tablosu kalemleri (000 TL) ilavesiyle aşağıdaki gibidir Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kar Diğer Faal. Olağ. Gider ve Zar Maddi Olma yan Dur. Varlıklar Olağandışı Gelir ve Karlar 2 8 Olağandışı Gider ve Zararlar 18 6 Dönem Karı Vergi ve Yasal Yük. 8 6 Faaliyet Giderleri Mali Borçlar (KV) Stoklar Diğer Borçlar Brüt Satışlar Kar Yedekleri Dönem Net Karı Satış İndirimleri 2 4 Ticari Alacaklar Ticari Borçlar Hazır Değerler Satışların Mali yeti Mali Borçlar (UV) Ödenmiş Sermaye Mali Duran Varlık Maddi Duran Varlık Finansman Gid Alınan Avanslar(KV) Dönem Karı ve Zararı İşletmenin 2014 yılı gelir tablosunu düzenleyiniz. (CEVAP) GELİR TABLOSU 2014 A-BRÜT SATIŞLAR TL B-SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) (2 000 TL) C-NET SATIŞLAR TL D-SATIŞLARIN MALİYETİ(-) ( TL) BRÜT SATIŞ KARI VEYA ZARARI TL E-FAALİYET GİDERLERİ(-) ( TL) FAALİYET KARI VEYA ZARARI TL F-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR TL G-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR(-) (6 000 TL) H-FİNANSMAN GİDERLERİ(-) ( TL) OLAĞAN KAR VEYA ZARAR TL I-OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR TL J-OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLARI(-) ( TL) DÖNEM KARI VEYA ZARARI TL K-DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER (8 000 TL) KARŞILIKLARI (-) DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI TL 8

10 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / MALİ TABLOLAR GELİR TABLOSU 2. Enflasyonun olmadığı bir ortamda ABC İşletmesinin bilanço ve gelir tablosu kalemleri (000 TL) ilavesiyle aşağıdaki gibidir Faaliyet Giderleri Mali Borçlar (KV) Hazır Değerler Ticari Borçlar Stoklar Diğer Borçlar Ticari Alacaklar Satışların Maliyeti Satış İndirimleri 2 4 Mali Borçlar (UV) Ödenmiş Sermaye Kar Yedekleri Brüt Satışlar Dönem Net Karı Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kar Alınan Avanslar (KV) Mali Duran Varlıklar Finansman Giderleri Maddi Duran Varlıklar Dönem Karı ve Zararı Maddi Olma yan Dur. Varlıklar Dönem Karı Vergi ve Yasal Yük. 8 6 Olağandışı Gider ve Zararlar 18 6 Olağandışı Gelir ve Karlar 2 8 Diğer Faal. Olağ. Gider ve Zar İşletmenin 2015 yılı gelir tablosunu düzenleyiniz. (CEVAP) GELİR TABLOSU 2015 A-BRÜT SATIŞLAR TL B-SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) (4 000 TL) C-NET SATIŞLAR TL D-SATIŞLARIN MALİYETİ(-) ( TL) BRÜT SATIŞ KARI VEYA ZARARI TL E-FAALİYET GİDERLERİ(-) ( TL) FAALİYET KARI VEYA ZARARI TL F-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR TL G-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR(-) ( TL) H-FİNANSMAN GİDERLERİ(-) ( TL) OLAĞAN KAR VEYA ZARAR TL I-OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR TL J-OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLARI(-) (6 000 TL) DÖNEM KARI VEYA ZARARI TL K-DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER (6 000 TL) KARŞILIKLARI (-) DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI TL 9

11 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / MALİ TABLOLAR GELİR TABLOSU 3. XYZ işletmesinin bilanço ve gelir tablosu kalemleri karışık bir şekilde aşağıdaki gibidir. Bin TL Bin TL Olağandışı Gelir ve Karlar 60 Dönem Karı Vergi ve Yas. Yük. Karş. 20 Maddi Duran Varlıklar 400 Ödenecek Vergi ve Diğer Yüküm. 20 Stoklar (Ortalama Mamul) 200 Gelecek Ayl. Ait Gid. ve Gel. Tahak. 25 Maddi Olmayan Duran Varlıklar 100 Finansal Borçlar (UV) 200 Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kar. 50 Olağandışı Gider ve Zararlar 40 Diğer Faal.Olağan Gid. ve Zarar. 40 Finansal Duran Varlıklar 100 Dönem Net Karı 200 Ticari Alacaklar 100 Brüt Satışlar Finansman Gideri 10 Menkul Kıymetler 50 Ticari Borçlar 100 Satış İndirimleri 50 Hazır Değerler 25 Ödenmiş Sermaye 250 Alınan Avanslar 30 Sermaye Yedekleri 50 Satışların Maliyeti 550 Faaliyet Gideri 200 Kar Yedekleri 100 Finansal Borçlar 40 Borç ve Gider Karş. 10 İşletmenin gelir tablosunu düzenleyiniz. (CEVAP) GELİR TABLOSU 2015 A-BRÜT SATIŞLAR TL B-SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) ( TL) C-NET SATIŞLAR TL D-SATIŞLARIN MALİYETİ(-) ( TL) BRÜT SATIŞ KARI VEYA ZARARI TL E-FAALİYET GİDERLERİ(-) ( TL) FAALİYET KARI VEYA ZARARI TL F-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR TL G-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR(-) ( TL) H-FİNANSMAN GİDERLERİ(-) ( TL) OLAĞAN KAR VEYA ZARAR TL I-OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR TL J-OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLARI(-) ( TL) DÖNEM KARI VEYA ZARARI TL K-DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER ( TL) KARŞILIKLARI (-) DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI TL 10

12 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / MALİ TABLOLAR FON AKIM / KAR DAĞITIM / ÖZKAYNAK DEĞİŞİM / SATIŞLARIN MALİYETİ TABLOSU 1. 1 Sıra No lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği nde öngörülen Fon Akım Tablosunun düzenlenme amacını ve düzenlenme kurallarından 5 (beş) tanesini yazınız. Amacı Fon akım tablosunun düzenlenme amacı, bir işletmenin yatırım ve finansman faaliyetlerini ve dönem içindeki finansal durumdaki değişikliklerini kapsayan bilgilerin, mali tablo kullanıcılarına sunulmasıdır. Tablolar işletmenin nakit veya işletme (çalışma) sermayesini doğrudan etkileyen finansman ve yatırım faaliyetlerinin bütün önemli yönlerini açıklayarak; i. İşletmenin dönem boyunca faaliyetlerden sağladığı fonları, yatırım ve finansman faaliyetlerini özetler, ii. Dönem boyunca finansal durumda meydana gelen değişiklikleri açıklar. vii. Fon akım tablosundan amaçlanan yararın sağlanabilmesi için her türlü işlemin finansman ve yatırım yönleri ayrı ayrı açıklanır. Örneğin, bir duran varlığın satın alınmasından doğan fon çıkışları ayrı, satılmasından doğan fon girişleri ayrı ayrı açıklanır veya bir tahvil ihraç edilerek bir varlık alınmışsa, ihraç edilen tahviller ayrı, satın alınan varlıklar ayrı açıklanır. viii. Her işletme veya işletmeler topluluğu, içinde bulundukları koşullara göre fon akım tablolarını en fazla bilgiyi içerecek biçimde düzenler. Fon akım tablosu, net yönteme göre düzenlenir ve olağan kardan başlanıp, dönem içinde fon hareketine neden olmayan gelir ve giderlere ait bilgiler verilerek düzeltmeler yapılır. ix. Fon hareketine neden olmayan, yalnızca hesaplar arasında yapılan aktarmalar dolayısıyla hareket gösteren hesaplar, fon akım tablolarında yer almaz. Örneğin değer artış fonlarının veya yedeklerin ödenmiş sermayeye eklenmesi gibi. Düzenlenme Kuralları i. Fon akım tabloları, temel mali tablolar ile birlikte sunulur. Bu tablolar, gelir tablosunun sunulduğu her dönem için, cari dönem ve önceki dönem verilerini içerecek biçimde düzenlenir. ii. Fon akım tabloları düzenlenirken fon kavramının hangi anlamda kullanıldığı açıkça belirtilir. iii. Fon akım tablosunda, olağan faaliyetlerden sağlanan veya faaliyetlerde kullanılan fonlar, diğer fon ve kaynak kullanım yerlerinden ayrı başlıklar altında sunulur. Böylece işletmenin fon yaratma gücünün ne olduğu veya faaliyetlerinde ne ölçüde fon kullanıldığı ortaya konulur. iv. İşletmenin normal olağan faaliyetleri dışında kalan olağandışı işlemlerden elde edilen fonlar veya kullanılan fonlar, fon akım tablosunda, önemli tutarlarda olmaları durumunda olağan faaliyetlerden sağlanan veya kullanılan fondan ayrı bir başlık altında sunulur. v. Bazı finansal işlemler, bir tür varlığın diğer bir varlık türüyle değiştirilmesi biçiminde ortaya çıkar. vi. Böyle bir durum işletmenin finansman ve yatırım faaliyetinin bir parçası olduğu için, fon akım tablolarında yer alır. Bu tür işleme örnek olarak, tahvil borcuna karşılık hisse senedi verilmesi gösterilebilir. 11

13 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / MALİ TABLOLAR FON AKIM / KAR DAĞITIM / ÖZKAYNAK DEĞİŞİM / SATIŞLARIN MALİYETİ TABLOSU 2. Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde öngörülen Öz kaynaklar Değişim Tablosunun tanımını ve düzenlenme kurallarını yazınız. Özkaynaklar değişim tablosu, ilgili dönemde özkaynak kalemlerinde meydana gelen artış veya azalışları bir bütün olarak gösteren tablodur. Düzenlenme Kuralları 1. Özkaynaklar değişim tablosu, cari dönem ve önceki dönem verilerini içerecek biçimde sunulur. 2. Tablo, ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kar yedekleri ve geçmiş dönemler karı (zararı) kalemlerinin her birinin dönem başı tutarlarını, dönem içinde kalemlerde meydana gelen azalışları, artışları ve dönem sonu kalanını ayrı ayrı gösterecek biçimde düzenlenir. 3. Kar dağıtım tablosunun amacını ve düzenleme ilkelerini açıklayınız. Kar dağıtım tablosu, işletmenin dönem karının dağıtım biçimini gösteren tablodur. Kar dağıtım tablosunun düzenlenme amacı, özellikle sermaye şirketlerinde dönem karından, ödenecek vergilerin, ayrılan yedeklerin ve ortaklara dağıtılacak kar paylarının açıkça gösterilmesi ve şirketlerin hisse başına kar ile hisse başına temettü tutarlarının hesaplanmasıdır. Tablonun düzenleme ilkeleri; a) Kâr dağıtım tablosu; dönem kârından yapılan dağıtımla yedeklerden yapılan dağıtımı, ayrı ayrı gösterecek biçimde düzenlenir. b) Kâr dağıtım tablosunda; ödenecek vergiler ve yasal yükümlülükler, ortaklara ödenecek 1. ve 2. temettüler, ayrılan 1. tertip ve 2. tertip yasal yedeklerle statü yedekleri, olağanüstü yedekler ve kârdan ayrılan özel fonlar açıkça gösterilir. c) Dönem kârının dağıtımında; imtiyazlı payların bulunması halinde, imtiyazlı ve adi hisse senetlerine ödenen kâr payları, tabloda belirtilen bölümlerinde ayrı ayrı gösterilir. d) Katılma intifa senedi, kâra iştiraklı tahvil ile kâr ve zarar ortaklığı belgesi ihraç edilmesi nedeniyle, bu senet sahiplerine mevzuat hükümleri çerçevesinde ödenen paylar, kâr dağıtım tablosunda ayrıca gösterilir ve hisse başına karın hesaplanmasında sermayenin yapısı dikkate alınır. 12

14 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM / MALİ TABLOLAR FON AKIM / KAR DAĞITIM / ÖZKAYNAK DEĞİŞİM / SATIŞLARIN MALİYETİ TABLOSU 4. XYZ San. Ve Tic. Ltd. Şti. nin te sona eren faaliyet dönemine ait maliyetlerle ilgili kalemler aşağıda yer aldığı gibi olup, şirketin 2013 yılına ilişkin olarak Satışların Maliyeti Tablosunu düzenleyiniz, satışların maliyetini hesaplayınız. Kalemler Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Direkt İşçilik Giderleri Genel Üretim Giderleri Yarı Mamuller Stoku ( ) Yarı Mamuller Stoku ( ) Mamul Stoku ( ) Mamul Stoku ( ) Mamul İç Tüketim Ticari Mallar Stoku ( ) Dönem İçi Ticari Mallar Alışı Ticari Mallar Stoku ( ) CEVAP SATILAN MAMUL MALİYETİ A-DİREKT İLK MADDE VE MALZEME B-DİREKT İŞÇİLİK GİDERİ C-GENEL ÜRETİM GİDERİ D-TOPLAM ÜRETİM MALİYETİ (A+B+C) E-DÖNEM BAŞI YARI MAMUL F-DÖNEM SONU YARI MAMUL G-ÜRETİLEN MAMUL MALİYETİ (D+E-F) H-DÖNEM BAŞI MAMUL I-DÖNEM SONU MAMUL J-MAMUL İÇ TÜKETİM K-SATILAN MAMUL MALİYETİ(G+H-I-J) SATILAN TİCARİ MALIN MALİYETİ L-DÖNEM BAŞI TİCARİ MALLAR M-DÖNEM İÇİ TİC. MAL ALIŞI N-DÖNEM SONU TİCARİ MALLAR O-SATILAN TİCARİ MALIN MALİYETİ (L+M-N) Bir işletme, hammadde ve malzeme ihtiyacını 15 gün vadeli olarak, üretimden 10 gün önce tedarik etmektedir. Üretim bir günden daha kısa bir zaman boyutunda gerçekleştirilmekte ve mamul mallar satıştan önce ortalama 7 gün süreyle mamul mallar ambarında beklemektedir. Satışlarda müşterilere tanınan vade 30 gün olduğuna göre, işletmenin nakit dönüşüm süresini hesaplayınız. CEVAP Nakit Dönüşüm Süresi = (Stokta Bekleme Süresi) + (Alacakların Tahsil Süresi) Borçların Ödenme Süresi = (10 + 7) = = 32 Gün 6. Dönem başı nakit ve nakit benzerleri mevcudu TL olan ABC işletmesinin işletme faaliyetlerine ilişkin nakit akışları TL, yatırım faaliyetlerine ilişkin nakit akışları TL, finansman faaliyetlerine ilişkin nakit akışları TL ise Endirekt Yönteme göre Nakit Akım Tablosunu düzenleyerek dönem sonu nakit ve nakit benzerleri mevcudunu hesaplayınız. CEVAP NAKİT AKIM TABLOSU TUTAR A - İşletme Faaliyetlerine İlişkin Nakit Akışları B - Yatırım Faaliyetlerine İlişkin Nakit Akışları C - Finansman Faaliyetine ilişkin Nakit Akışları Nakit ve Benz. Meyd. Gelen Net Artış\Azalış Dönem Başı Nakit ve Benzerleri Mevcudu Dönem Sonu Nakit ve Benzerleri Mevcudu 0 SATIŞLARIN MALİYETİ (K+O)

15 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ KARŞILAŞTIRMALI TABLOLAR ANALİZİ 1. ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin ve tarihli Bilançoları aşağıdaki gibidir BİLANÇO KALEMLERİ 31ARALIK Artış (veya Azalış) AKTİFLER (+,-) (+, -) TL (BİN TL) (BİN TL) % I-DÖNEN VARLIKLAR A.Hazır Değerler B.Menkul Kıymetler C.Ticari Alacaklar D.Stoklar II-DURAN VARLIKLAR A.Ticari Alacaklar 1 0,5 B.Mali Duran Varlıklar C.Maddi Duran Varlıklar AKTİF GENEL TOPLAMI PASİFLER I-KV YAB. KAYNAK A.Mali Borçlar B.Ticari Borçlar C.Diğer Borçlar D.Borç ve Gider Karş II-UV YAB. KAYNAK ,5 A.Diğer Borçlar - 4 B.Borç ve Gider Karş ,5 III-ÖZKAYNAKLAR A.Ödenmiş Sermaye B.Sermaye Yedekleri C.Kâr Yedekleri D.Dönem Net Kârı PASİF GENEL TOPLAMI ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin yukarıda verilen ve tarihli Bilançolarının kalemlerine ait artış ve azalışları, mutlak ve yüzde (%) olarak hesaplayınız, mukayeseli (karşılaştırmalı) tablolar tekniği yardımı ile analiz ediniz ve ulaştığınız sonuçları yorumlayınız. 14

16 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ KARŞILAŞTIRMALI TABLOLAR ANALİZİ CEVAP BİLANÇO KALEMLERİ 31ARALIK Artış (veya Azalış) AKTİFLER (+,-) (+, -) TL (BİN TL) (BİN TL) % I-DÖNEN VARLIKLAR A.Hazır Değerler B.Menkul Kıymetler C.Ticari Alacaklar D.Stoklar II-DURAN VARLIKLAR A.Ticari Alacaklar 1 0, B.Mali Duran Varlıklar C.Maddi Duran Varlıklar AKTİF GENEL TOPLAMI PASİFLER I-KV YAB. KAYNAK A.Mali Borçlar B.Ticari Borçlar C.Diğer Borçlar D.Borç ve Gider Karş II-UV YAB. KAYNAK , A.Diğer Borçlar B.Borç ve Gider Karş , III-ÖZKAYNAKLAR A.Ödenmiş Sermaye B.Sermaye Yedekleri C.Kâr Yedekleri D.Dönem Net Kârı PASİF GENEL TOPLAMI Hazır Değerler 2012 yılında 2011 yılına göre hazır değerler toplamı mutlak olarak 9.000TL ve %30 azalış göstermiştir. Bu azalışın nedenleri arasında ticari alacaklarda yaşanan artışlar gösterilebilir. İşletmenin ticari alacaklar kaleminin aşırı derecede artış eğiliminde olması alacaklarını tahsil etmede sorun yaşadığı ve nakit hareketliliğini azalttığı anlamında yorumlanabilir. Bununla beraber Menkul Kıymetler kaleminin artması işletmenin eldeki nakit imkanlarını geçici yatırıma yönlendirdiği ve bunun da nakit hareketleri üzerinde olumsuz bir durum yarattığı anlamına gelir. Burada göze çarpan bir diğer husus ise Stok unsurlarının azalış eğilimine girmesidir. Satışlar kaleminden bağımsız olarak düşünüldüğünde stoklardaki azalış işletmenin faaliyetlerinde düşüş yaşandığı ve bununda nakit hareketliliğini olumsuz olarak etkilediği şeklinde yorumlanabilir. Menkul Kıymetler 2012 yılında 2011 yılına göre, menkul kıymetler toplam mutlak olarak TL ve %2400 artış göstermiştir. Burada özellikle mutlak rakamlara bakıldığında bu denli bir artışın nakit hareketlerinden kaynaklanmadığı aşikardır. Elbette nakit hareketlerinden kaynaklı bir artış yaşanmış olabilir ancak tek başına Menkul Kıymet artışlarının nakitlerden kaynaklandığından söz edilemez. Ticari Alacakların artması ve Stoklar kaleminin azalması ise Menkul Kıymetlere doğrudan etki etmeyecek unsurlardır. Bu durumda işletmenin menkul kıymet artışlarının kısa ve uzun vadeli kaynakların yanında öz kaynaklarla karşılandığını söyleyebiliriz. Ancak bu işletmenin likiditesi açısından olumlu karşılansa da öz kaynak unsurlarının uzun vadeli yatırımlarda kullanılması gerekliliği açısından olumlu değildir. 15

17 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ KARŞILAŞTIRMALI TABLOLAR ANALİZİ Ticari Alacaklar 2012 yılında 2011 yılına göre, ticari alacaklar toplamı mutlak olarak TL ve %171 artış göstermiştir. Bu durum işletmenin alacaklarını zamanında tahsil edemediği ve nakit sıkıntısı yaşayacağı anlamına gelir. Stoklar 2012 yılında 2011 yılına göre, stoklar toplam mutlak olarak TL ve %16 azalış göstermiştir. Bu azalışın sebepleri arasında satışlar kaleminde yaşanan artışlar gösterilebilir. Mali Duran Varlıklar 2012 yılında 2011 yılına göre, mali duran varlıklar toplamı mutlak olarak TL ve %70 artış göstermiştir. Bu artışın dönen varlıklardan ziyade yabancı kaynak ve öz kaynaklarla finanse edildiği söylenebilir. Burada finansman tercihi olarak kısa vadeli yabancı kaynakların kullanılması tercih edilmez. Bunun yerine uzun vadeli yabancı kaynaklar ve öz kaynaklar yoluyla finanse edilmesi tercih edilir. Maddi Duran Varlıklar 2012 yılında 2011 yılına göre, maddi duran varlıklar toplamı mutlak olarak TL ve %119 artış göstermiştir. Bu artışın nedeni yabancı kaynaklar ve özkaynaklardaki artış olabilir. Yabancı kaynaklar ile özkaynaklardaki artışın maddi duran varlıkların finansmanında kullanılması işletmenin kapasite artışına gitmek amacıyla yatırımlarda bulunduğu anlamına gelir ki bu olumlu bir durumdur. Kısa Vadeli ve Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar İşletmelerin kısa vadeli borçları daha çok dönen varlık finansmanı için, uzun vadeli borçları ise duran varlık finansmanında kullanmak amacıyla yönlendirdikleri sürece bir sorun teşkil etmeyecektir. Özellikle tabloda diğer borçlar kaleminin gereğinden fazla olması işletmenin hukuki bağı olan kurumlara borçlandığı, bunun da mali duran varlık yatırımlarına kaydırıldığı anlamına gelir. Uzun vadeli borçlar içinde yer alan borç ve gider karşılıkları kalemindeki artışın ise işletmede uzun dönemde ayrılan Kıdem Tazminatlarından kaynaklandığı anlamına gelir. Dönen Varlıklar-Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar 2012 yılında 2011 yılına göre dönen varlıklar toplamı mutlak olarak TL ve %58 artış gösterirken, kısa vadeli yabancı kaynaklar toplamı mutlak olarak TL ve %25 lik bir artış göstermiştir. Bu durum işletmenin geçmiş yıla nazaran Net Çalışma Sermayesinin arttığı ve günlük faaliyetleri gerçekleştirmede likidite gücünün çoğaldığı anlamına gelir. Bununla beraber elbette kısa vadeli borç ödeme gücü açısından değerlendirildiğinde işletmenin borç ödeme kabiliyetinin arttığını gösterir. 16

18 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ KARŞILAŞTIRMALI TABLOLAR ANALİZİ 2. Enflasyonun olmadığı bir ortamda ABC İşletmesinin bilanço ve gelir tablosu kalemleri (000 TL) ilavesiyle aşağıdaki gibidir Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kar Diğer Faal. Olağ. Gider ve Zar Maddi Olma yan Dur. Varlıklar Olağandışı Gelir ve Karlar 2 8 Olağandışı Gider ve Zararlar 18 6 Dönem Karı Vergi ve Yasal Yük. 8 6 Faaliyet Giderleri Mali Borçlar (KV) Stoklar Diğer Borçlar Brüt Satışlar Kar Yedekleri Dönem Net Karı Satış İndirimleri 2 4 Ticari Alacaklar Ticari Borçlar Hazır Değerler Satışların Mali yeti Mali Borçlar (UV) Ödenmiş Sermaye Mali Duran Varlık Maddi Duran Varlık Finansman Gid Alınan Avanslar(KV) Dönem Karı ve Zararı a) İşletmenin bilançosunu düzenleyiniz. b) 2015 yılı bilançosundaki % değişimi 2014 yılına göre hesaplayınız ve bulgulardan 3 tanesini yorumlayınız. c) İşletmenin gelir tablosunu düzenleyiniz. d) 2015 yılı gelir tablosundaki % değişimi 2014 yılına göre hesaplayınız ve 3 tane bulguyu yorumlayınız. (CEVAP) (a) ABC A.Ş TARİHLİ KAPANIŞ BİLANÇOSU I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAK Hazır Değerler Mali Borçlar (KV) Ticari Alacaklar Ticari Borçlar Stoklar Diğer Borçlar Alınan Avanslar(KV) II. DURAN VARLIKLAR IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAK Mali Duran Varlık Mali Borçlar (UV) Maddi Duran Varlık Maddi Olma yan Dur. Varlıklar V. ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye Kar Yedekleri Dönem Net Karı AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI

19 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ KARŞILAŞTIRMALI TABLOLAR ANALİZİ (b) FARK % DÖNEN VARLIKLAR % Hazır Değerler % Ticari Alacaklar % Stoklar % II. DURAN VARLIKLAR % Mali Duran Varlık % Maddi Duran Varlık % Maddi Olma yan Dur. Varlıklar % III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAK % Mali Borçlar (KV) % Ticari Borçlar % Diğer Borçlar % Alınan Avanslar(KV) % IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAK % Mali Borçlar (UV) % V. ÖZ KAYNAKLAR % Ödenmiş Sermaye % Kar Yedekleri % Dönem Net Karı % Dönen Varlıklar - KVYK İşletmenin dönen varlıkları bir önceki yıla göre mutlak olarak TL ve % 4 oranında artış göstermiştir. Bununla beraber KVYK larda yaşanan TL lik mutlak ve %16 lık oransal artış işletmenin net işletme sermayesini azaltmaktadır. İşletmenin borç ödeyebilme kabiliyeti bir önceki yıla nazaran azalmıştır. Ayrıca dönen varlık unsuru olan Stoklar kaleminin önceki yıla göre artış eğiliminde olması işletmenin stoklarını eritememe gibi bir durumla karşı karşıya kaldığı anlamına gelir. Bununla beraber kısa vadeli yabancı kaynaklarda özellikle mali borçlar kaleminin artışı işletmenin borçlanmaya gittiği ve finansman yükü ile karşı karşıya olduğu anlamına gelir. Öz Kaynaklar Yabancı Kaynaklar İşletmenin öz kaynakları bir önceki yıla göre mutlak olarak TL ve %15 oranında artış göstermiştir. Bunun yanında yabancı kaynakları birlikte değerlendirdiğimizde KVYK ve UVYK kalemlerindeki artış yüzdesi %%37 civarında gerçekleşmiştir. Bu işletmenin varlık finansmanında borçlanmaya yöneldiğinin bir göstergesidir. Alınan borçların hangi varlıkların finansmanında kullanıldığı belirleyici olsa da sonuçta işletmenin finansman maliyetlerini arttıracaktır. Dönen Varlıklar Duran Varlıklar İşletmenin duran varlıkları dönen varlıklarına nazaran daha yüksek bir artış hızı göstermektedir. Bu durum işletmenin yatırımlara yöneldiğinin göstergesidir. Özellikle yabancı kaynaklarda meydana gelen artışların duran varlık finansmanı için kullanıldığı görülmektedir. Bu durumda da işletmenin üstlendiği finansman yüküne, anlamlı bir karar nedeniyle katlandığını söyleyebiliriz. Yatırımlar kısa vadede getiri sağlamayan ancak uzun vadede beklentileri karşılayabilecek kararlardır. Bu sebeple daha çok Öz kaynak veya UVYK unsurları ile finanse edilmesi gerekecektir. Sorudan da anlaşıldığı üzere duran varlıklarda yaşanan %38 lik artışın öncelikle Öz kaynaklar ve UVYK lar ile karşılandığı görülmektedir. 18

20 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ KARŞILAŞTIRMALI TABLOLAR ANALİZİ (c) GELİR TABLOSU A-BRÜT SATIŞLAR B-SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) C-NET SATIŞLAR D-SATIŞLARIN MALİYETİ(-) BRÜT SATIŞ KARI VEYA ZARARI E-FAALİYET GİDERLERİ(-) FAALİYET KARI VEYA ZARARI F-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR G-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR(-) H-FİNANSMAN GİDERLERİ(-) OLAĞAN KAR VEYA ZARAR I-OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR J-OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLARI(-) DÖNEM KARI VEYA ZARARI K-DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER KARŞILIKLARI (-) DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI (d) GELİR TABLOSU FARK % A-BRÜT SATIŞLAR % B-SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) % C-NET SATIŞLAR % D-SATIŞLARIN MALİYETİ(-) % BRÜT SATIŞ KARI VEYA ZARARI % E-FAALİYET GİDERLERİ(-) % FAALİYET KARI VEYA ZARARI % F-DİĞER FAAL. OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR % G-DİĞER FAAL. OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR(-) % H-FİNANSMAN GİDERLERİ(-) % OLAĞAN KAR VEYA ZARAR % I-OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR % J-OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLARI(-) % DÖNEM KARI VEYA ZARARI % K-DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞ. YASAL YÜK. KARŞ. (-) % DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI % İşletmenin Net satışları bir önceki yıla nazaran %22 lik bir artış yaşamasına rağmen aynı değişim hızı brüt satış karına yansımamıştır. Tablodan görüldüğü gibi işletmenin brüt satış karı unsurunun %11 lerde gerçekleşmesi işlemenin satışların maliyetinin satışlara nazaran daha fazla gerçekleştiği anlamına gelir. Bununla beraber işletmede faaliyet giderlerinin bir önceki yıla nazaran daha fazla artış göstermesi varolan brüt satış karını daha da azaltmış ve faaliyet karının düşmesine sebebiyet vermiştir. Genel olarak bakıldığında işletmenin 2014 yılına nazaran 2015 yılında net karlılığın düşmesinin sebepleri arasında satışların maliyeti ve faaliyet giderlerindeki yüksek artışların etkisi olduğu söylenebilir. Bununla beraber işletmenin borçlanma maliyetlerinden kaynaklanan finansman giderlerindeki artış da oldukça yüksek oranda gerçekleşmiş ve karlılığın azalmasında önemli bir etki doğurmuştur. 19

21 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ TREND ANALİZİ 1. Trend (Eğilim Yüzdeleri Tekniği) Analizi ni kısaca açıklayınız. CEVAP Eğilim (trend) yüzdeleri analizi tekniği, işletmenin geçmiş dönemlerdeki durumlarını gösteren finansal tablo verilerinden hareketle, işletmenin geleceğini açıklamaya yönelik öngörülerde bulunma amacıyla uygulanmaktadır. Eğilim yüzdeleri analizinin yapılabilmesi için analizin en az beş yıllık (dönemlik) finansal tablo verilerini kapsamına alması gerekir. Bu teknik uygulanırken, analiz kapsamındaki bütün yıllara ilişkin hesap tutarları, seçilmiş bir yıldaki aynı hesabın tutarına oranlanmaktadır. Diğer yıllardaki hesap tutarlarının oranlanacağı hesapların bulunduğu bu seçilmiş yıl; baz yıl (temel yıl) olarak isimlendirilmektedir. Baz yıl, olağandışı değişikliklerin yaşanmadığı, istikrarlı, normal sayılabilecek (olağan) bir yıl olmalıdır. Temel (baz) yıldaki bütün yüzdeler %100 olarak hesaplanmaktadır. Daha sonraki yıllara ilişkin hesap tutarları da temel yıldaki ilgili hesaba bölünmekte ve 100 le çarpılmaktadır. 2. ABC işletmesinin dönen varlık ve kısa vadeli yabancı kaynaklarına ait veriler aşağıdaki gibidir. Fiyatlar genel seviyesindeki artışı göz ardı ederek, baz yıla (2013 yılı) göre, Dönen Varlıklar Kısa Vadeli Yabancı Kaynak CEVAP a) Eğilim yüzdelerini (trend) hesaplayınız Dönen Varlıklar Kısa Vadeli Yabancı Kaynak b) Eğilim yüzdelerine göre üç adet yorum yazınız. İşletmenin dönen varlıkları yıllar itibariyle sürekli olarak artış göstermiştir. Bu işletmenin günlük faaliyetlerini yerine getirmede likidite gücü açısından önemlidir. İşletmenin kısa vadeli yabancı kaynakları da yıllar itibariyle bir artış eğilimi göstermiştir. Ancak borçlanmanın getirdiği finansman maliyetlerini dikkate alındığında buradaki artışın sebepleri ve varlık kalemleri üzerindeki etkisini ölçmek gerekir. Şayet dönen varlıklar için kullanılan bir borçlanma varsa bu durum olumsuz karşılanmaz. İşletmenin dönen varlıkları ve KVYK larını birlikte değerlendirdiğimizde burada dönen varlıkların kısa vadeli yabancı kaynaklardan daha az oranda arttığını ve işletmenin likidite gücünün azaldığını söyleyebiliriz. Bu durum gelecekte işletmenin net çalışma sermayesi açısından sıkıntılar doğurabilir. 20

22 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ TREND ANALİZİ 3. XYZ Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin ve 2013 yıllarına ait Bilanço ve Gelir Tablolarına ilişkin bazı kalemlerin, Eğilim Yüzdeleri (Trend) Analizi Yöntemi kullanılarak elde edilmiş yüzdeleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Kalemler Stoklar Dönen Varlıklar Maddi Duran Varlıklar Brüt Satışlar Net Satışlar Yukarıda tabloda yer alan eğilim yüzdelerini kullanarak; CEVAP a) Dönen Varlıklar-Stoklar İlişkisi İşletmenin yıllar itibariyle dönen varlıklarında artış yüzdesi yaşanmıştır. Bununla beraber stoklarda da aynı şekilde tüm yıllarda artış gözlemlenmektedir. Ancak bir dönen varlık olan stok unsurunun daha fazla artış eğilimi göstermesi işletmenin stoklarını eritemediği ve nakde dönüştüremediği anlamına gelir. Bu durum işletmenin borçlarını ödeyebilme kabiliyetini de olumsuz yönde etkileyecektir. b) Maddi Duran Varlıklar-Net Satışlar İlişkisi; İşletmenin maddi duran varlıkları yıllar itibariyle artış eğilimi göstermiştir. Maddi duran varlıklar işletmenin faaliyetleri ile ilgili yatırım unsurlarından oluşur. Bu açıdan değerlendirdiğinde işletmenin verimliliğini arttırması beklenir. Tabi ki bu artış beklentisi kısa vadede değil uzun vadede gerçekleşir. Bununla beraber Net satışlarda da yıllar itibariyle sürekli bir artış yaşanmıştır. Bu da işletmenin maddi duran varlık yatırımlarının uzun vadede satışlar üzerinde etkili olduğunun bir göstergesidir. c) Brüt Satışlar-Net Satışlar İlişkisi; İşletmenin brüt satışları ve net satışları yıllar itibariyle artış eğilimi göstermiştir. Ancak brüt satışların artış yüzdesinin net satışlara oranla daha az oranda artması işletmenin satış indirimleri kaleminin düşüşünü ifade eder. Bu da işletmenin iade ve iskonto kaynaklı indirim unsurlarının yıllar itibariyle azaldığının bir göstergesi olup, verimlilik açısından olumlu yorumlanır. 21

23 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ TREND ANALİZİ 4. XYZ Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin ve 2013 yıllarına ait Bilançolarına ve Gelir Tablolarına ilişkin bazı hesapların Eğilim Yüzdeleri (Trend Analizi) Yöntemi ile analizi sonucunda aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir Hesaplar Ticari Alacaklar Stoklar Dönen Varlıklar Ticari Borçlar Kısa Vd. Yab. Kay Öz Kaynaklar Net Satışlar Satışların Maliyeti XYZ Sanayi ve Tic. A.Ş. nin yukarıda tabloda yer alan Eğilim Yüzdeleri (Trend Analizi) Yöntemi ile elde edilmiş sonuçları kullanarak; c) Dönen Varlıklar - Net Satışlar Trendi; Dönen Varlıklar Net Satışlar Dönen varlık ve net satışlar ilişkisini değerlendirdiğimizde her iki unsurda yıllar itibariyle artış eğiliminde olduğundan söz edebiliriz. Dönen varlıklar yapıları sebebiyle faaliyetleri gerçekleştiren, günlük işlemlerin yürütüldüğü kalemlerdir. Burada dönen varlıklardaki artışın net satışlar üzerindeki yansımasından söz edilebilir. Zira net satışlar dönen varlıklardan daha fazla artış eğilimi gösterdiği için işletmenin günlük işlemlerinin verimli gerçekleştirildiğinden söz edebiliriz. CEVAP a) Net Satışlar - Satışların Maliyeti Trendi; Net Satışlar Satışların Maliyeti İşletmenin net satışlar ve satışların maliyeti kalemlerinde yıllar itibariyle bir artış yüzdesi yaşanmıştır. Ancak yüzdesel artış olarak değerlendirdiğimizde net satışlar her ne kadar daha fazla artış eğiliminde olsa dahi burada satışların maliyeti ile doğru orantılı olarak arttığını söyleyebilir. Tabi ki işletmenin bu durumda bir satış karlılığı ortaya çıkacaktır. Ancak burada beklenilen durum ise satışların maliyetinin net satışlar karşısında giderek azalan oranda artış eğiliminde olmasıdır. d) Stoklar - Ticari Borçlar Trendi; Hesaplar Stoklar Ticari Borçlar İşletmenin stoklar ve ticari borçları yıllar itibariyle artış eğilimi göstermiştir. İşletme mal ve hizmet alımlarını kimi zaman vadeli kimi zaman ise peşin olarak gerçekleştirebilir. Burada stokların ticari borçlar karşısında daha fazla oranda artış eğilimi göstermesi bir kısım stok unsurlarının vadeli değilde peşin alımla gerçekleştirildiğinin bir kanıtıdır. Bu da işletmenin ileriki bir tarihte borçlanmadan kaynaklı olası bir faaliyet riskini azaltacaktır. b) Dönen Varlıklar - KV Yab. Kaynak Trendi; Dönen Varlıklar Kısa Vd. Yab. Kay Dönen varlık ve KVYK ları birlikte değerlendirdiğimizde her iki kaleminde giderek arttığını, ancak dönen varlıkların daha fazla oranda artış eğiliminde olduğunu söyleyebiliriz. Bu durumda işletmenin net çalışma sermayesinin arttığını ve borçlarını ödeyebilme kabiliyetinin yükseldiğini söyleyebiliriz. 22

24 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ TREND ANALİZİ 5. Aşağıda yer alan (A) Anonim Şirketi nin dönemine ilişkin eğilim yüzdeleri ile ifade olunmuş Bilanço ve Gelir Tablolarını esas alarak aşağıdaki trendleri yorumlayınız. AKTİF I.DÖNEN VARLIKLAR Hazır Değerler Menkul Kıymetler Ticari Alacaklar Stoklar Diğer Dönen Varlıklar II.DURAN VARLIKLAR Mali Duran Varlıklar Maddi Duran Varlıklar Diğer Duran Varlıklar AKTİF TOPLAMI PASİF I.KISA VD.YAB.KAYNAK Mali Borçlar Ticari Borçlar Diğer Borçlar Diğer Kısa Vd.Yb.Kay II.UZUN VD.YAB.KAYN Mali Borçlar III.ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye Sermaye Yedekleri Özel Fonlar Yasal Yedekler Dönem Net Karı PASİF TOPLAMI Gelir Tablosu Net satışlar Satışların Maliyeti Brüt Satış Karı Paz.Satış ve Dağ.Gid Genel Yön.Giderleri Faaliyet Giderleri Toplamı Faaliyet Karı D Faal.Ol.Gelir ve Karlar Olağan Kar D.Karı Ver. ve Diğ.Yas.Yük.Karş Dönem Net Karı a) Stoklar Net Satışlar CEVAP Stoklar Net satışlar İşletmenin stoklar kalemi tüm yıllarda artış eğilimi göstermiştir. Bununla beraber net satışlar da ise son yıl haricinde artış yüzdesi mevcuttur. Net satışların son yıl haricinde stoklar karşısında daha fazla artış eğiliminde olması işletmenin son yıla kadar stoklarını satışlar yoluyla eritebildiği anlamına gelir. Ancak son yılda işletmenin net satışları diğer yıllara nazaran oldukça düşük gerçekleşmiştir. Buna rağmen stoklardaki artış ise son yılda diğer yıllara nazaran olması gerekenden çok fazla gerçekleşmiştir. İşletmenin son yıl haricinde stoklarındaki artışı satış yoluyla eritmesinde bir sıkıntı görülmemektedir. Ancak son yıl için aynı şeyi söylemek mümkün değildir. b) Ticari Alacaklar Net Satışlar Ticari Alacaklar Net satışlar İşletmenin ticari alacaklar kalemi tüm yıllarda artış eğilimi göstermiştir. Bununla beraber net satışlar da ise son yıl haricinde artış yüzdesi mevcuttur. Ancak alacaklardaki artışın net satışlar ile bağlantısı kurulduğunda ilk iki yıl haricinde bir sıkıntı görülmektedir. Çünkü ilk iki yılki artışlarda net satışların daha fazla artması elbette ticari alacaklar üzerinde bir artış doğuracaktır. Nihayetinde satışları artan bir işletmenin alacakları da artış göstermesi normaldir. Ancak özellikle ilk iki yıldan sonraki süreçte net satışlardan daha fazla oranda artış gösteren ticari alacaklarda sıkıntı vardır. İşletmenin alacaklarını tahsil etmede sıkıntı yaşadığı, vadeli satışlar konusunda esnek davrandığı ve müşteri kredibilitesi konusunda dikkatli davranmadığını söylemek yersiz olmaz. 23

25 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ TREND ANALİZİ c) Stoklar Ticari Borçlar Stoklar Ticari Borçlar İşletmenin stokları yıllar itibariyle sürekli olarak artış eğilimi göstermiştir. Bu rağmen ticari borçlarda ikinci yıl haricinde bir artıştan bahsedebiliriz. Ancak stokların son yıl haricinde ticari borçlardan daha fazla artması, işletmenin stok alımlarının bir kısmını peşin olarak gerçekleştirdiği anlamına gelebilir. Ancak son yılda yaşanan ticari borç artışı işletmenin borçlanma yoluyla daha çok stok aldığının bir göstergesidir. İşletmenin borçlanma yoluna başvurması uzun vadede borç kaynaklı finansman yükünü etkileyebilir ve faaliyet riskini arttırabilir. Ancak bu durum son yıl haricinde diğer yıllarda yaşanmamıştır. e) Dönen Varlıklar Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Dönen Varlıklar Kısa Vadeli Yab. Kaynak Dönen varlıklar ile kısa vadeli yabancı kaynak unsurlarını birlikte değerlendirdiğimizde her iki kaleminde yıllar itibariyle arttığını söylemek mümkündür. Burada önemli olan ise dönen varlıkların KVYK lar karşısındaki durumudur. Dönen varlıklar, kısa vadeli yabancı kaynaklar karşısında yıllar itibariyle daha fazla oranda artış göstermiştir. Tabi ki dönen varlıklardaki bu artışın hangi kalemler üzerinde olduğunu gözden kaçırmamak gerekir. Kaldı ki bu artış stoklar yüzünden gerçekleşmişse buradaki yorumumuz değişecektir. Ancak bir bütün olarak bakıldığında işletmenin dönen varlıkları KVYK lardan daha fazla artmıştır. Bu durum işletmenin net çalışma sermayesini arttıracak ve borç ödeme kabiliyetini yükseltecektir. d) Dönen Varlıklar Net Satışlar Dönen Varlıklar Net satışlar Dönen varlıklar kaleminin yıllar itibariyle artış eğiliminde olması işletmenin günlük faaliyetlerini gerçekleştirmek için varlıklarını arttırdığı anlamına gelir. Elbette ki böyle bir artışın net satışlara yansıması beklenir. Ancak net satışlar son yıl haricinde yıllar itibariyle artış eğiliminde olsa dahi bu artış yeterli değildir. İşletme dönen varlıklarını etkin bir şekilde kullanmış olsaydı net satış artışı daha fazla gerçekleşmiş olurdu. Bununla beraber son yıldaki net satışların düşük olması ve işletmenin özellikle son yıla ilişkin dönen varlık yatırımlarının artması beklentiyi karşılamadığı anlamına gelir. Genel olarak bakıldığında işletmenin dönen varlık yatırımlarından ki bu muhtemelen stoklar unsurundan etkilenmektedir, yeterince yararlanmadığını, satışlara yansıtamadığını söylemek yanlış olmayacaktır. f) Maddi Duran Varlıklar Net Satışlar Maddi Duran Varlıklar Net satışlar Maddi duran varlıklarda yaşanan değişim yıllar itibariyle sürekli artmıştır. Bu işletmenin uzun vadeli yatırımları açısından önemlidir. Çünkü maddi duran varlıklar uzun vadede işletmenin faaliyetlerini etkileyecek yatırımlardır. Uzun vadede etkinliği ve verimliliği arttırması için yapılan yatırımlardan oluşur. Bu verimlilik artışı uzun vadede elbette satışlara yansıması beklenir. Kaldı ki son yıl haricinde net satışlar kaleminin artış eğiliminde olması bu verimlilik artışının bir göstergesidir. Ancak son yılda özellikle net satışların düşmesi işletmenin verimliliğini düşük kılacaktır. Ancak genel olarak sadece bu iki kalemi değerlendirdiğimizde net satışların son yılı hariç olmak üzere işletmenin maddi duran varlık yatırımlarının yerinde olduğunu söyleyebiliriz. 24

26 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ TREND ANALİZİ g) Maddi Duran Varlıklar Öz Kaynaklar Maddi Duran Varlıklar Öz Kaynaklar Bu iki kalemin birlikte analiz edilmesi maddi duran varlık yatırımlarının ne şekilde finanse edildiği yönünden önem arz etmektedir. Zira maddi duran varlıklar ciddi anlamda yatırım maliyetlerine katlanılarak gerçekleştirilen yatırımlardır. Bu yatırımların öncelikle öz kaynaklar yoluyla finanse edilmesi arzulanır. Aksi halde yabancı kaynaklar ile finanse edilirlerse bu durumda ciddi finansman maliyetlerine katlanılmış olacaktır. Yıllar itibariyle bakıldığında maddi duran varlıklardaki artış eğilimi öz kaynaklardakinden daha az gerçekleşmiştir. Bu da işletmenin maddi duran varlıkların tamamen öz kaynaklarla finanse edildiğini gösterir. Bu finansman maliyetlerini önlemesi adına olumlu bir yaklaşımdır. i) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri Bu iki kalemin analiz edilmesi işletmenin faaliyet karlılığı açısından önemlidir. İşletmenin son iki yıl haricinde faaliyet giderlerinin satış karı karşısından daha fazla olması ciddi sorunlar doğuracaktır. Zira işletmenin son iki yıla kadar ciddi bir şekilde faaliyet gideri artışı görülmektedir. Bu işletmenin faaliyet karını düşürecektir. Ancak son iki yılda yaşanan artış yüzdelerine bakıldığında işletme faaliyet giderlerinin azaldığını ve faaliyet karının buna bağlı arttığını söylemek mümkündür. h) Yabancı Kaynaklar Toplamı Öz Kaynaklar Yab. Kaynaklar Öz Kaynaklar Bu iki unsurun birlikte analiz edilmesi işletmenin varlıklarının ne şekilde finanse edildiği anlamında önemlidir. Özellikle son yıl haricinde öz kaynak artışlarının yabancı kaynaklardan daha fazla olması daha çok öz kaynak ağırlıklı bir finansman modelinin tercih edildiğini gösterir. Ancak bununla beraber işletmede son yılda yaşanan değişim dikkatlerden kaçmamalıdır. Zira son yılda yabancı kaynaklar öz kaynaklardan daha fazla artmış ve işletmenin finansman maliyetlerini yükseltmiştir. Bu durum devam ettiği takdirde ciddi finansal risklerle karşı karşıya kalınabilir. Bununla beraber üçüncü taraflar açısından bakıldığında işletmenin öz kaynakların düşmesi, alacaklarını tahsil etme konusunda güvencelerini azaltacaktır. Genel olarak bakıldığında son yıl haricinde daha çok öz kaynak ağırlıklı bir finansman modeli tercih edilmiştir ve bu olumlu karşılanır. 25

27 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ 1. ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin tarihli Bilançosu aşağıdaki gibidir. Gelir Tablosu 2012 % Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net satışlar Satışların Maliyeti (-) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Karı D Faal.Ol.Gelir ve Karlar D Faal.Ol.Gider ve Zararlar (-) Finansman Giderleri (-) Olağan Kar Ol.dışı Gelir ve Karlar Ol.dışı Gider ve Zararlar(-) Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karşılıkları(-) Dönem Net Karı ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin yukarıdaki Gelir Tablosuna ilişkin dikey yüzdeleri hesaplayınız, Gelir Tablosunu dikey yüzde tekniğine göre analiz ediniz ve yorumlayınız. CEVAP Gelir Tablosu 2012 % Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net satışlar Satışların Maliyeti (-) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Karı D Faal.Ol.Gelir ve Karlar D Faal.Ol.Gider ve Zararlar (-) ,3 Finansman Giderleri (-) ,6 Olağan Kar ,9 Ol.dışı Gelir ve Karlar ,3 Ol.dışı Gider ve Zararlar(-) Dönem Karı ,3 Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karşılıkları(-) ,6 Dönem Net Karı ,6 Analiz ve Yorum İşletmenin gelir tablosunu dikey analiz yöntemine göre analiz ettiğimizde ilk bakışta göze çarpan %12 satış indirimleridir. Oldukça yüksek olan bu kalemin işletmenin satıştan iade ve iskonto kalemiyle doğrudan ilişkisi olup, faaliyetlerinin verimliliği açısından bu oranın yüksek olması oldukça risklidir. Aynı şekilde satışların maliyeti kaleminde ortaya çıkan %84 oran işletmenin satış karlılığını oldukça olumsuz etkileyecek bir durumdur. Gerek satış indirimlerinin yüksek olması gerekse de satışların maliyeti kaleminin gereğinden fazla olması sebebiyle işletmenin satış karlılığı oldukça olumsuz etkilenmiştir. İşletmeye ait faaliyet giderlerinin ise satışların maliyeti kadar çok yüksek olmaması sebebiyle işletme faaliyet karına kavuşabilmiştir. Ancak bu karlılık seviyesi ana faaliyetlerden kazanç olarak değerlendirildiğinde yetersiz seviyededir. Tüm bunların yanında işletmenin yan faaliyetlerden elde ettiği olağan gelirleri bir nebzede olsa işletme için olumlu bir sonuç doğurmuştur. Ancak burada da finansman maliyetlerinden kaynaklanan artışlar işletmenin karlılık seviyesini giderek azaltmıştır. Sonuç olarak bakmak gerekirse işletmenin karlılık seviyesinin düşük olmasının temel sebebi satışların maliyeti kaleminin gereğinden fazla olmasıdır. 26

28 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ 2. ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin tarihli Bilançosu aşağıdaki gibidir. Gelir Tablosu 2012 % Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net satışlar Satışların Maliyeti (-) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Karı D Faal.Ol.Gelir ve Karlar D Faal.Ol.Gider ve Zararlar (-) Finansman Giderleri (-) Olağan Kar Ol.dışı Gelir ve Karlar Ol.dışı Gider ve Zararlar(-) Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karşılıkları(-) Dönem Net Karı ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin yukarıdaki Gelir Tablosuna ilişkin dikey yüzdeleri hesaplayınız, Gelir Tablosunu dikey yüzde tekniğine göre analiz ediniz ve yorumlayınız. CEVAP Gelir Tablosu 2012 % Brüt Satışlar ,8 Satış İndirimleri (-) ,8 Net satışlar Satışların Maliyeti (-) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Karı D Faal.Ol.Gelir ve Karlar ,5 D Faal.Ol.Gider ve Zararlar (-) Finansman Giderleri (-) Olağan Kar ,5 Ol.dışı Gelir ve Karlar ,5 Ol.dışı Gider ve Zararlar(-) ,8 Dönem Karı ,2 Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karşılıkları(-) ,2 Dönem Net Karı Analiz ve Yorum İşletmenin gelir tablosuna yönelik bir analiz yapıldığında ilk bakışta göze çarpan satışların maliyetinin yüksek seviyede olmasıdır. %79 luk bir oran oldukça yüksek seviyededir. Bu işletmenin satış karlılığını olumsuz yönde etkilemektedir. İşletmenin bu durumda öncelikle maliyet unsurlarını gözden geçirmesi ve mevcut değerlerini daha etkili kullanarak verimliliği arttırıcı ve maliyetleri düşürücü politikalar benimsemesi gerekmektedir. Özellikle burada üretim teknolojileri üzerinde yenilikler yapması gerekebilir. Bununla beraber işletmenin faaliyet giderlerinin %5 civarında olması işletmenin zaten azalan satış karlılığını biraz daha yok etmiş ve faaliyet karının düşmesine sebebiyet vermiştir. Göze çarpan bir diğer husus ise %7lik finansman maliyetlerinin yüksek olduğu ve karı olumsuz etkilediğidir. Şüphesiz finansman maliyetleri tek başına sadece bir maliyet unsuru gibi algılanmamalı yani borçlanmanın doğuracağı uzun dönemli kazançlar da değerlendirilmelidir. Ancak cari yıl için konuşmak gerekirse işletmenin karlılık seviyesinin artmasına sebebiyet vermiştir. Sonuç olarak her ne kadar olağan gelir yada olağan dışı gelir olmuş olsa da işletmenin esas faaliyetlerinden olan kazançları, gerek satışların maliyetinin yüksek olması, gerekse de finansman giderlerinin etkisi ile karlılığı etkilemiştir. 27

29 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ 3. Aşağıda üç yıllık verileri görülen XYZ İşletmesinin gelir tablolarını, a) Dikey yüzdeler yöntemine göre analiz ediniz. b) Brüt satış karı, olağan kar ve dönem net karı kalemlerindeki değişimi yorumlayınız. XYZ İşl. Gelir Tablosu Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net satışlar Satışların Maliyeti (-) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Karı D Faal.Ol.Gelir ve Kar D Faal.Ol.Gider ve Zarar (-) Finansman Giderleri (-) Olağan Kar Ol.dışı Gelir ve Karlar Ol.dışı Gider ve Zarar(-) Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karş (-) Dönem Net Karı CEVAP a) Dikey yüzdeler yöntemine göre analiz ediniz. XYZ İşl. Gelir Tablosu Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net satışlar Satışların Maliyeti (-) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Karı D Faal.Ol.Gelir ve Kar D Faal.Ol.Gider ve Zarar (-) Finansman Giderleri (-) Olağan Kar Ol.dışı Gelir ve Karlar Ol.dışı Gider ve Zarar(-) Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karş (-) Dönem Net Karı (b) Brüt Satış Karı İşletmenin brüt satış karı kalemi yıllar itibariyle sürekli olarak artmıştır. Bundaki en önemli etkenin satışların maliyeti unsurunun giderek azalması olduğunu söyleyebiliriz. İşletmenin satış karlılığı açısından en önemli etkenin satışların maliyetini azaltmaktan geçtiği kesindir. Olağan kar İşletmenin olağan karı yıllar itibariyle yüzdesel olarak artış eğilimindedir. Burada tabiki birincil faktör satışların maliyetinin düşmesidir. Ancak işletmede faaliyet giderlerinin giderek azalması ve hem faaliyet karının hemde olağan karın artmasına sebebiyet vermiştir. Yan faaliyet diye adlandıracağımız diğer olağan gelirler kaleminin fazla olmaması işletmenin asli faaliyetlerinin yanında diğer faaliyetlerden yeterince yararlanmadığını gösterse de bu durum olağan karın artışını engellememiştir. Dönem Net Karı İşletmede ilk iki yıldaki eşitliğe rağmen son yıl için net kar artışı görülmektedir. Tabiki maliyetlerin yıllar itibariyle düşmesi karlılığı olumlu yönde etkilemiş ve artmasına sebebiyet vermiştir. Burada göze çarpan en belirgin kalem ise vergi karşılıklarının fazla olmasıdır. 28

30 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ 4. X ticaret işletmesinin hesap dönemine ait özet Gelir Tablosu verileri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. XYZ İşl. Gelir Tablosu Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net satışlar Satışların Maliyeti (-) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Karı D Faal.Ol.Gelir ve Kar D Faal.Ol.Gider ve Zarar (-) Finansman Giderleri (-) Olağan Kar Ol.dışı Gelir ve Karlar Ol.dışı Gider ve Zarar(-) Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karş (-) Dönem Net Karı hesap dönemlerinin Yüzde Yöntemi ile (Dikey) analize esas tablosunu, mevcut (düzeltilmemiş) veriler üzerinden hesaplayarak, gösteriniz. CEVAP XYZ İşl. Gelir Tablosu Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net satışlar Satışların Maliyeti (-) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Karı 10 2 D Faal.Ol.Gelir ve Kar 11 9 D Faal.Ol.Gider ve Zarar (-) 2 2 Finansman Giderleri (-) 1 1 Olağan Kar 18 8 Ol.dışı Gelir ve Karlar Ol.dışı Gider ve Zarar(-) 15 5 Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karş (-) 7 3 Dönem Net Karı

31 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ 5. ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin tarihli Bilançosu aşağıdaki gibidir. KALEMLER TUTAR % I-Dönen Varlıklar Hazır Değerler Menkul Kıymetler Ticari Alacaklar Stoklar Diğer Dönen Varlıklar Dönen Varlıklar Toplamı II-Duran Varlıklar Mali Duran Varlıklar Maddi Duran Varlıklar Duran Varlıklar Toplamı AKTİFLER TOPLAMI I-Kısa Vadeli Yab. Kaynaklar Mali Borçlar Ticari Borçlar Kısa Vd. Yab. Kaynak Top II-Uzun Vd. Yab. Kaynaklar Mali Borçlar Uzun Vd. Yab. Kaynak Top III-Özkaynaklar Ödenmiş Sermaye Kar Yedekleri Dönem Net Karı Geçmiş Yıl Karı Özkaynaklar Toplamı PASİFLER TOPLAMI ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin yukarıdaki tarihli Bilanço kalemlerinin dikey yüzdelerini hesaplayınız, dikey yüzdeleri kullanarak Bilanço kalemlerini Varlık Dağılımı Yönünden, Kaynak Dağılımı Yönünden ve Varlık- Kaynak İlişkisi Yönünden yorumlayınız. CEVAP KALEMLER TUTAR % I-Dönen Varlıklar Hazır Değerler Menkul Kıymetler ,5 Ticari Alacaklar Stoklar Diğer Dönen Varlıklar ,5 Dönen Varlıklar Toplamı II-Duran Varlıklar Mali Duran Varlıklar Maddi Duran Varlıklar Duran Varlıklar Toplamı AKTİFLER TOPLAMI I-Kısa Vadeli Yab. Kaynaklar Mali Borçlar ,3 Ticari Borçlar Kısa Vd. Yab. Kaynak Top ,3 II-Uzun Vd. Yab. Kaynaklar Mali Borçlar ,7 Uzun Vd. Yab. Kaynak Top ,7 III-Özkaynaklar Ödenmiş Sermaye Kar Yedekleri Dönem Net Karı Geçmiş Yıl Karı Özkaynaklar Toplamı PASİFLER TOPLAMI VARLIK DAĞILIMI İşletmenin varlıklarının %79 u dönen varlıklar, kalan %21 ise duran varlıklardan oluşmaktadır. Bu durum işletmenin bir ticaret işletmesi olduğunun göstergesidir. Zira ticaret işletmelerinde varlıklar ağırlıklı olarak dönen varlıklardan oluşur. KAYNAK DAĞILIMI İşletmenin kaynaklarının %5,3 kısa vadeli, %2,7si uzun vadeli ve %92 si öz kaynaklardan oluşmaktadır. Bu durum işletmenin hem dönen varlıklarını hem de duran varlıklarını daha çok öz kaynaklarla finanse ettiği anlamına gelir. İlk bakışta bu olumlu gibi gözükse de işletme borçlanmanın olumlu etkilerinden yani kaldıraç etsinden yeterince faydalanmıyor denilebilir. Ancak öz kaynak unsurlarından biri olan dönem net karının oldukça yüksek olması işletmenin faaliyetlerini verimli gerçekleştirdiğini gösterir. 30

32 VARLIK - KAYNAK DAĞILIMI İşletmenin varlık kaynak dağılımı analiz edildiğinde daha fazla dönen varlığa sahip olduğu için bir ticaret işletmesi görünümünde olduğu ve varlıklarının daha çok öz kaynaklarla finanse edildiğini söyleyebiliriz. Yani dönen varlıkların öncelikle kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edildiği, ama büyük kısmının öz kaynaklardan karşılandığı görülmektedir. İşletmenin öz kaynaklarının yatırıma değil de dönen varlıklara kaydırılması sakıncalıdır. Çünkü zaten işletmeye ait bir unsur olan öz kaynakların atıl kullanımı söz konusu olacaktır. Bunun yerine öz kaynakların daha çok duran varlıkların finansmanında kullanılması tercih edilmeliydi. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ 31

33 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ 6. ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin tarihli Bilançosu aşağıdaki gibidir. KALEMLER TUTAR % AKTIF Hazır Değerler Menkul Kıymetler Ticari Alacaklar Stoklar Dönen Varlıklar Toplamı Ticari Alacaklar Mali Duran Varlıklar Maddi Duran Varlıklar Diğer Duran Varlıklar Duran Varlıklar Toplamı AKTİFLER TOPLAMI PASIF Ticari Borçlar Ödenecek Vergi ve D. Yük Kısa Vd. Yab. Kaynak Top Mali Borçlar Ticari Borçlar Alınan Avanslar Diğ. Uzun Vd. Yab. Kaynak Uzun Vd. Yab. Kaynak Top Ödenmiş Sermaye Kar Yedekleri Dönem Net Karı Özkaynaklar Toplamı PASİFLER TOPLAMI Gelir Tablosu 2012 Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net satışlar Satışların Maliyeti (-) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Karı D Faal.Ol.Gelir ve Karlar Finansman Giderleri (-) Olağan Kar Ol.dışı Gider ve Zararlar(-) --- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karşılıkları(-) Dönem Net Karı ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin, yukarıdaki Bilançosunun dikey yüzdelerini hesaplayınız, dikey yüzdeler tekniği ile analiz ediniz, ulaştığınız sonuçları yorumlayınız. CEVAP KALEMLER TUTAR % AKTIF Hazır Değerler ,92 Menkul Kıymetler ,75 Ticari Alacaklar ,04 Stoklar ,73 Dönen Varlıklar Toplamı ,46 Ticari Alacaklar ,53 Mali Duran Varlıklar ,75 Maddi Duran Varlıklar ,91 Diğer Duran Varlıklar ,32 Duran Varlıklar Toplamı ,54 AKTİFLER TOPLAMI PASIF Ticari Borçlar ,66 Ödenecek Vergi ve D. Yük ,61 Kısa Vd. Yab. Kaynak Top ,27 Mali Borçlar ,30 Ticari Borçlar ,22 Alınan Avanslar ,92 Diğ. Uzun Vd. Yab. Kaynak ,48 Uzun Vd. Yab. Kaynak Top ,94 Ödenmiş Sermaye ,12 Kar Yedekleri ,63 Dönem Net Karı ,02 Özkaynaklar Toplamı ,79 PASİFLER TOPLAMI ANALİZ VE YORUM Hazır Değerler Bu kalem, aktif toplamın %1,92 sini oluşturmaktadır. Bir ticaret işletmesi olarak, peşin mal alışlarını, günlük giderlerini ve kısa vadeli borçlarını karşılama bakımından bu yüzdenin küçük olduğu söylenebilir. Ticari Alacaklar Bu kalem aktif toplamın %12,04 ünü oluşturmaktadır. Dönen varlıklar içinde bu yüzdenin düşük olmadığını ve işletmenin vadeli satış yaptığını söyleyebiliriz. Burada tam olarak değerlendirme yapılabilmesi için şüpheli alacak kaleminin varolup olmadığının değerlendirilmesi şarttır. Aksi halde alacakların tahsilatı konusunda kesin bir yargıda bulunmak zordur. 32

34 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ Stoklar Stoklar, aktif toplamının %33,73 ünü oluşturmaktadır. Bir ticaret işletmesi için bu oranın yüksek olduğunu söylemek zordur. İşletme satışlarını gerçekleştirdiği sürece bu oranın olumsuz karşılanması beklenmemelidir. Mali Duran Varlıklar Bu kalem aktifin %9,75 ini oluşturmaktadır. İşletmeler bu gibi yatırımları uzun vadeli iş ilişkilerini kuvvetlendirmek, Pazar payını arttırmak, farklı sektör ve faaliyet alanlarına girerek piyasa risklerini azaltmak adına gerçekleştirirler. Faaliyetleri düzenli olarak gerçekleştiren bir işletmenin bu yatırımlara kaynak ayırması olumsuz karşılanmamalı, aksine olumlu olarak yorumlanmalıdır. Tabi ki bu yatırımın yerinde olup olmadığını gelir tablosunda diğer faaliyetlerden gelirler bölümünden görebiliriz. Maddi Duran Varlıklar Bilançoda net değeri ile gösterilen bu kalem, aktif toplamın %28,91 ni oluşturmaktadır. Dönen varlık yapısının iyi olması, dönem karından anlaşılacağı üzere, amortisman giderinin karşılanabildiği, gelir tablosundaki faaliyet giderlerinin aşırı büyük olmaması, bir ticari işletme için maddi duran varlıkların aktif içindeki payının normal olduğunu söyleyebiliriz. Mali Borçlar Bu kalem pasifin %25,30 nu oluşturmaktadır. Ticari işletmelerin faaliyetleri gereği, uzun vadeli yatırımlara ve dolayısıyla uzun vadeli yabancı kaynağa gereksinimleri çok ve devamlı olmaz. Bu bakımdan bu borca ilişkin yüzdenin küçük olduğu söylenemez. Bankalardan sağlanan krediler ile tahvilli borçları ifade eden mali borçların uzun vadede ödenecek olması ve faiz giderlerini kapsayan finansman giderlerinin gelir tablosundaki karlarla karşılanabildiği, diğer uzun vadeli borçlar ve kısa vadeli borçlar da dikkate alındığında, mali borç kalemine ait yüzdenin gereğinden yüksek olmasına rağmen bir tehlike yaratmayacağı söylenebilir. Ödenmiş Sermaye Bu kalem, pasifin %30,12 ni oluşturmaktadır. Bu durum işletmenin daha çok yabancı kaynaklarla finanse edildiğini ve işletmenin finansman riski ile karşı karşıya olduğunu gösterir. İşletmenin borçlanmaya bağlı finansman maliyetleri kar ile karşılandığından, faaliyetlerden kaynaklı gelirlerde sürekli olarak artış yaratacaktır. Bu açıdan değerlendirildiğinden işletme için öz kaynaklar yetersizdir. Ticari Borçlar Bu kalem, pasifin %15,66 nı oluşturmaktadır. Bu kalem aktif içindeki stokları finanse etmesi açısından değerlendirmeye tabi tutulabilir. İşletmenin stoklarına nazaran ticari borçlarının yüksek olduğunu söylememiz mümkün değildir. Yapısı gereği bu unsurun çok fazla olduğundan söz edemeyiz. Tabi ki burada değerlendirme yaparken ikincil bir unsur olarak KVYK ve dönen varlıklar arasındaki ilişki de göz ardı edilmemelidir. Dönen varlıkların kısa vadeli yabancı kaynaklar karşısındaki büyüklüğü, ticari borçlarında önemsenecek ciddi boyutlarda olmadığını gösterir. 33

35 7. Aynı sektörde faaliyet gösteren sınai üretim işletmeleri "A Sanayi ve Tic. A.Ş." ile "B Sanayi ve Tic. A.Ş."nin ekte yer alan tarihli bilançolarını esas alarak, dikey yüzdeleri hesaplayınız. Hesapladığınız dikey yüzdeleri kullanarak her şirket için Varlık-Kaynak incelemesini yapınız ve şirketlerin durumunu karşılaştırmalı olarak yorumlayınız. CEVAP DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ (A) işletmesi AKTİF Tutar Grup % Genel % I. DÖNEN VARLIKLAR Hazır Değerler ,30 10,86 Menkul Kıymetler ,75 1,96 Ticari Alacaklar ,72 19,30 Stoklar ,89 8,22 Diğer Dönen Varlıklar ,39 0,97 Dön. Varlıklar Toplamı ,00 41,31 II. DURAN VARLIKLAR Ticari Alacaklar ,58 0,34 Diğer Alacaklar ,62 7,99 Mali Duran Varlıklar ,33 1,95 Maddi Duran Varlıklar ,59 13,26 Diğer Duran Varlıklar ,88 35,15 Duran Varlıklar Toplamı ,00 58,96 AKTİF TOPLAMI ,00 PASİF I.KISA VD. YB. KAYNAK Mali Borçlar Ticari Borçlar ,00 24,73 KV. YB. Kay. Toplamı ,00 24,73 II. UZUN VD. YB. KAYNAK Mali Borçlar Ticari Borçlar ,00 35,12 Uzun Vd. Yab. Kay. Top ,00 35,12 III. ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye ,27 10,15 Sermaye Yedekleri ,54 2,22 Yasal Yedekler ,88 8,79 Özel Fonlar ,29 0,92 Dönem Net Kârı ,01 18,08 Geçmiş Yıl Zarar Öz Kaynak Toplamı ,00 40,16 PASİF TOPLAMI ,00 (B) işletmesi AKTİF Tutar Grup % Genel % I. DÖNEN VARLIKLAR Hazır Değerler ,77 3,60 Menkul Kıymetler ,46 1,01 Ticari Alacaklar ,82 15,93 Stoklar ,56 18,70 Diğer Dönen Varlıklar ,39 1,80 Dön. Varlıklar Toplamı ,00 41,04 II. DURAN VARLIKLAR Ticari Alacaklar ,52 0,31 Diğer Alacaklar ,11 0,07 Mali Duran Varlıklar Maddi Duran Varlıklar ,13 57,27 Diğer Duran Varlıklar ,23 1,32 Duran Varlıklar Toplamı ,00 58,97 AKTİF TOPLAMI ,00 PASİF I.KISA VD. YB. KAYNAK Mali Borçlar ,07 13,46 Ticari Borçlar ,93 10,13 KV. YB. Kay. Toplamı ,00 23,59 II. UZUN VD. YB. KAYNAK Mali Borçlar ,53 0,11 Ticari Borçlar ,47 20,63 Uzun Vd. Yab. Kay. Top ,00 20,74 III. ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye ,09 3,95 Sermaye Yedekleri ,36 28,59 Yasal Yedekler ,15 1,76 Özel Fonlar ,18 0,66 Dönem Net Kârı ,44 18,06 Geçmiş Yıl Zarar ,77 2,66 Öz Kaynak Toplamı ,00 55,68 PASİF TOPLAMI ,00 34

36 VARLIK-KAYNAK İNCELEMESİ; DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ Varlık Dağılımı (A) İşletmesi nin aktif toplamının %41,31'i dönen varlıklardan, %58,96 u duran varlıklardan oluşmaktadır. Bir sanayi işletmesi olarak duran varlıkların ilk sırayı alması doğaldır. İşletmenin dönen varlıkları ise yeterli seviyededir. Buda göze çarpan tek unsur ticari alacaklar kaleminin fazla olmasıdır. Bununla beraber duran varlık unsurları içinde yapılan değerlendirmede maddi duran varlıklardan ziyade diğer maddi duran varlıkların olması olumsuz görülebilir. Çünkü diğer maddi duran varlıklar daha çok işletmenin elden çıkarmayı düşündüğü varlıklar ve gelecek yıllar ihtiyacı stoklarından oluşmaktadır. (B) İşletmesi nin, aynı yılda, aktif toplamının %41,04 ü dönen varlıklardan, %58,97 si duran varlıklardan oluşmaktadır. Bir sanayi işletmesi için bu uygun bir durumdur. Dönen varlıklar grup yüzdesi stoklarda %45,56 ve alacaklarda %38,82 lik bir dağılım olması düşündürücüdür. Duran varlıklar içerisinde %97,13 ile baş sırayı maddi duran varlıklar almaktadır. Her iki işletmede de ilk sırayı duran varlıklar, ikinci sırayı dönen varlıklar almaktadır. Sanayi işletmeleri bakımından bu sıra uygundur. Ancak, (A) İşletmesi nin dönen varlıklar itibariyle stokları az (% 19,89), alacakları (%46,72) ve hazır değerleri (%26,30)çokken; (B) İşletmesi nde %45,56 ile stoklar ve %38,82 ile alacaklar baş sırayı almakta, diğer unsurlardan da yeterince bulunmaktadır. Her iki işletme de duran varlıkları içerisinde stoklarına paralel büyüklükte maddi duran varlık bulundurmaktadır. Bu açılardan bakıldığında; (A) İşletmesi (B) İşletmesine göre likit yapı bakımından daha kuvvetli, stoklama giderleri bakımından daha avantajlıdır. Bu bakımdan üretim kapasitesinin veya satışların düşmesi halinde maliyet artışlarının (B) İşletmesi'nde beklenmesi çok daha doğaldır. Kaynak Dağılımı (A) İşletmesi nin 2014 pasif toplamının %40,16 sını öz kaynaklar, %35,12 sini uzun vadeli yabancı kaynaklar ve %24,73 sini kısa vadeli yabancı kaynaklar oluşturmaktadır. İlk sırayı öz kaynaklar almış olmasına rağmen, yabancı kaynakların yüzdeler toplamı (%35,12 + %24,73= %59,85) itibariyle öz kaynaklar oranını (%40,15 i) aşması aktif üzerinde alacaklıların daha çok hak sahibi olduğunu ve dolayısıyla öz kaynakların alacaklılar için güvence oluşturmadığını gösterir. Grup toplamının 1/4 ünü sermaye oluştururken, öz kaynakların oto finansman bakımından iyi olduğu söylenebilir. Ayrıca toplam yabancı kaynaklar içerisinde kısa vadelilerin ikinci sırayı alması işletmenin kısa vadeli borç ödeme gücü bakımından lehine yorumlanacak bir durumdur. (B) İşletmesi'nin aynı yıldaki pasif toplamının %55,68 i öz kaynaklardan, %23,60 ı kısa vadeli yabancı kaynaklardan ve %20,74 ü uzun vadeli yabancı kaynaklardan oluşmaktadır. Sıralamada kısa vadeli yabancı kaynakların ikinci gelmesi kısa vadeli borçların ödenme gücünün iyi olmadığına işaret ederken, yabancı kaynakların yüzdeler toplamının (%23,59 + %20,74 = %44,33) öz kaynakların yüzdesinden (%55,68) küçük olması ortakların aktif üzerinde söz sahibi olduğunu ve alacaklıların güvence içinde olduğunu gösterir. İki işletmeyi kaynak dağılımı yönünden karşılaştırdığımızda kaynaklar sıralamasında (A) İşletmesi nin (B) İşletmesinden daha iyi olduğu, fakat ilk işletmenin öz kaynak kalitesi bakımından ve ikinci işletmenin de öz kaynak büyüklüğü bakımından üstünlük kazandığı görülür. Öz kaynağın bu yapısı ve kısa vadeli borç ödeme gücü ele alındığında (A) İşletmesinin daha iyi durumda olduğu ve alacaklıların lehine değişebileceği düşünülebilir. 35

37 Varlık-Kaynak İlişkisi Ele alınan işletmelerden (A) İşletmesi nin 2014 yılı dönen varlıkların aktifinin %41.31 ini, kısa vadeli yabancı kaynakları pasifinin %24,73 ünü oluşturmaktadır. Bu dönen varlıkların finansmanında kısa vadeli yabancı kaynakların tamamının kullanıldığı gibi, geri kalan %16,58'lik kısmının da uzun vadeli yabancı kaynaklar veya öz kaynaklardan finanse edildiğini gösterir Böyle bir durumu işletmenin lehine yorumlamak gerekir, çünkü işletme kısa vadeli borçlarını ödeyebildiği gibi, günlük faaliyetlerini sürdürebilecek dönen varlığa da sahiptir. Bunu dönen varlıkların her tür kalemi içermesi de kanıtlamaktadır. İşletme uzun vadeli yabancı kaynaklar ile öz kaynaklardan geriye kalanla duran varlıklarını finanse etmiştir ki, bu uygun bir durumdur. (B) İşletmesi'nin 2014 aktifinin %41,04 ünü teşkil eden dönen varlıkları pasifinin %23,59 unu oluşturan kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edildiği gibi, geriye kalan %17.45'lik dönen varlığın finansmanında da uzun vadeli yabancı kaynaklar veya öz kaynaklar kullanılmıştır. Bu durumda işletme kısa vadeli borçlarını ödeme gücüne ve günlük faaliyetlerini karşılama olanağına sahip demektir. Uzun vadeli yabancı kaynaklar ile öz kaynaklardan geriye kalan kısım da duran varlıkları finanse etmede kullanılmıştır ki, bu normal bir durumdur. İlk bakışta varlık-kaynak ilişkisi bakımından her iki işletme de aynı durumdadır. Ancak dönen varlıklar yüzdesinin kısa vadeli yabancı kaynaklar yüzdesini aşan kısmı bakımından (B) İşletmesi biraz daha üstün durumdadır. Diğer taraftan ise, aynı tarz borçlanmaya gitmelerine rağmen, (A) İşletmesinin öz kaynaklarının oto finansman bakımından kuvvetli olması, onun, gerek aktifi finanse etmede, gerekirse günlük faaliyetlerin sürdürülmesinde ve kısa vadeli borçlarını ödemede (B) İşletmesine göre daha rahat olacağını gösterir. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ 36

38 8. (K) Sanayi ve Tic. A.Ş. ile (Y) Sanayi ve Tic. A.Ş., aynı sektörde faaliyet gösteren üretim işletmeleridir. Bu iki işletmenin 2012 yılına ait Bilançoları aşağıdaki gibidir DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ (K) işletmesi AKTİF Tutar % I. DÖNEN VARLIKLAR Hazır Değerler Ticari Alacaklar Stoklar Dön. Varlıklar Toplamı II. DURAN VARLIKLAR Ticari Alacaklar Mali Duran Varlıklar Maddi Duran Varlıklar Diğer Duran Varlıklar Duran Varlıklar Toplamı ,21 20,69 8,62 40,52 0,52 2,07 18,96 37,93 59,48 AKTİF TOPLAMI PASİF I.KISA VD. YB. KAYNAK Mali Borçlar -- Ticari Borçlar ,86 KV. YB. Kay. Toplamı ,86 II. UZUN VD. YB. KAYNAK Mali Borçlar -- Ticari Borçlar ,62 Uzun Vd. Yab. Kay. Top ,62 III. ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye ,48 Sermaye Yedekleri ,59 Yasal Yedekler ,62 Dönem Net Kârı ,83 Öz Kaynak Toplamı ,52 PASİF TOPLAMI (Y) işletmesi AKTİF Tutar % I. DÖNEN VARLIKLAR Hazır Değerler Ticari Alacaklar Stoklar Dön. Varlıklar Toplamı II. DURAN VARLIKLAR Ticari Alacaklar Mali Duran Varlıklar --- Maddi Duran Varlıklar Diğer Duran Varlıklar Duran Varlıklar Toplamı ,62 16,29 19,46 39,37 0, ,82 1,36 60,63 AKTİF TOPLAMI PASİF I.KISA VD. YB. KAYNAK Mali Borçlar ,58 Ticari Borçlar ,41 KV. YB. Kay. Toplamı ,99 II. UZUN VD. YB. KAYNAK Mali Borçlar ,45 Ticari Borçlar ,27 Uzun Vd. Yab. Kay. Top ,72 III. ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye ,07 Sermaye Yedekleri ,41 Yasal Yedekler ,26 Dönem Net Kârı ,55 Öz Kaynak Toplamı ,29 PASİF TOPLAMI (K) Sanayi ve Tic. A.Ş. ile (Y) Sanayi ve Tic. A.Ş. nin 2012 yılı Bilançolarının, Genel Toplamlarına göre dikey yüzdelerini hesaplayınız, dikey yüzdeleri kullanarak her iki şirketi, hem kendi içinde hem de karşılıklı olarak, Varlıklar Yönünden, Kaynaklar Yönünden ve Varlık-Kaynak İlişkisi Yönünden yorumlayınız. 37

39 VARLIK-KAYNAK İNCELEMESİ; DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ Varlık Dağılımı (K) işletmesinin aktif toplamının %40,52 si dönen varlıklardan, %59,48 i duran varlıklardan oluşmaktadır. Bir üretim işletmesinde duran varlıkların ilk sırayı alması doğaldır. İşletmenin dönen varlıkları içindeki kalemleri yeterli düzeydedir. Duran varlıkların (%59,48) yarısından fazlasını diğer duran varlıkların kapsaması, bu grubun maddi duran varlıkların hakimiyetinden çıkması bakımından düşündürücüdür. (Y) İşletmesinin, aktif toplamının %39,37 si dönen varlıklardan %60,63 ü duran varlıklardan oluşmaktadır. Bir sanayi işletmesi için bu uygun bir durumdur. Dönen varlıklar içinde stoklar dikkat çekicidir. Duran varlıklarda, maddi duran varlıklar %58,82 oranıyla önemli bir paya sahiptir. Her iki işletme de ilk sırayı duran varlıklar ikinci sırayı dönen varlıklar almaktadır. Sanayi işletmeleri bakımından bu sıralama uygundur. Ancak, (K) işletmesinin dönen varlıklar itibariyle stokları az (%8,62), alacakları (%20,69) ve hazır değerleri (%11,21) çokken; (Y) işletmesinde %19,46 oranıyla stoklar %16,29 oranıyla alacaklar baş sıradadır. Her iki işletmede duran varlıkların içerisinde stoklarına paralel büyüklükte maddi duran varlıklar bulunmaktadır. Bu açıdan bakıldığında, (K) işletmesi, (Y) işletmesine göre likit yapı bakımından daha kuvvetli, stoklama giderleri bakımından daha avantajlıdır. Bu bakımdan üretim kapasitesinin veya satışların düşmesi halinde maliyet artışlarının (Y) işletmesinde beklenmesi çok daha doğaldır. Kaynak Dağılımı (K) İşletmesinin pasif toplamının %40,52 sini özkaynaklar, %33,62 sini uzun vadeli yabancı kaynaklar ve %25,86 sını kısa vadeli yabancı kaynaklar oluşturmaktadır. İlk sırayı özkaynaklar almış olmasına rağmen, yabancı kaynakların yüzdeler toplamı {(%33,62 + %25,86 =) %59,48} itibariyle özkaynaklar oranını (%40,52) aşması aktif üzerinde alacaklıların daha çok hak sahibi olduğunu dolayısıyla özkaynakların alacaklılar için güvence oluşturmadığını gösterir. Toplam yabancı kaynaklar içinde kısa vadeli yabancı kaynakların oranının daha düşük olması, işletmenin kısa vadeli borç ödeme gücü bakımından lehine yorumlanabilir. (Y) işletmesinin aynı yıldaki pasif toplamının %54,29 u özkaynaklardan, %23,99 u kısa vadeli yabancı kaynaklardan ve %21,72 si uzun vadeli yabancı kaynaklardan oluşmaktadır. Kısa vadeli yabancı kaynakların uzun vadeli yabancı kaynaklardan daha fazla olması ve pasif toplamı içinde ikinci sırada yer alması kısa vadeli borçların ödenme gücünün iyi olamadığına işaret ederken yabancı kaynakların yüzde toplamının {(%23,99 + %21,72 = %45,71)} özkaynaklar yüzdesinden (%54,29) küçük olması ortakların, aktif üzerinde söz sahibi olduğunu ve alacaklıların güvence içinde olduğunu gösterir. Özkaynaklar grubunun %29,42 gibi büyük kısmının sermayenin bağlandığı varlıkların değerlemesi sonucunda oluşan sermaye yedeklerinden meydana gelmesi bugün için pek faydalı olmayacağı gibi, grup içinde %4,07 lik ödenmiş sermaye ve %2,26 lık yasal yedekler de dikkate alındığında özkaynak yapısının kalite bakımından elverişsiz olduğu anlaşılır. Sadece dönem net karı (%18,55) durumu kurtarmaktadır. Kaynaklar sıralaması bakımından (K) işletmesi, (Y) işletmesinden daha iyi olduğu, fakat (K) işletmesinin özkaynak kalitesi bakımından, (Y) işletmesinin de özkaynak büyüklüğü bakımından üstünlük kazandığı görülür. Özkaynağın bu yapısı ve kısa vadeli borç ödeme gücü ele alındığında (K) işletmesinin daha iyi durumda olduğu ve alacaklıların lehine değişebileceği düşünülebilir. 38

40 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ DİKEY ANALİZ Varlık-Kaynak İlişkisi (K) İşletmesinin dönen varlıkları, aktifin %40,52 sini, kısa vadeli yabancı kaynakları pasifin %25,86 sını oluşturmaktadır. Bu, dönen varlıkların finansmanında kısa vadeli yabancı kaynakların tamamının kullanıldığı gibi, geri kalan %14,66 lık kısmının da uzun vadeli yabancı kaynaklar veya özkaynaklardan finanse edildiğini göstermektedir. Bu, işletmenin lehine bir durumdur, çünkü işletme kısa vadeli borçlarını ödeyebildiği gibi günlük faaliyetlerini sürdürebilecek dönen varlığa da sahiptir. İşletme uzun vadeli yabancı kaynaklar ile özkaynaklardan kalanla duran varlıkları finanse etmiştir ki bu uygun bir durumdur. Dikkat edilirse her iki işletmenin kısa vadeli yabancı kaynakları sırf nakitle ödenecek borçlardan oluşmakta ve fakat (K) işletmesinin bunları ödemesi (Y) işletmesine göre çok daha uygun varlıklarla yapılabilecek durumdadır. Bir bakıma (K) işletmesinin borç ödeme gücü (Y) işletmesinden daha iyidir. (Y) işletmesinin aktifinin %39,37 sini teşkil eden dönen varlıklar, pasifin %23,99 unu oluşturan kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edildiği gibi geriye kalan %15,38 lik dönen varlığın finansmanında uzun vadeli yabancı kaynaklar veya özkaynaklar kullanılmıştır. Bu durumda işletme kısa vadeli borçlarını ödeme gücüne ve günlük faaliyetlerini karşılama olanağına sahip demektir. Uzun vadeli yabancı kaynaklar ile özkaynaklardan geriye kalan kısım da duran varlıkları finanse etmede kullanılmıştır ki bu normal bir durumdur. İlk bakışta varlık-kaynak ilişkisi bakımından her iki işletme de aynı durumdadır. Ancak dönen varlıklar yüzdesinin kısa vadeli yabancı kaynakları aşan kısmı bakımından (Y) işletmesi biraz daha üstün durumdadır. Diğer taraftan ise, aynı tarz borçlanmaya gitmelerine rağmen (K) işletmesinin özkaynaklarının otofinansman bakımından kuvvetli olması onun gerek aktifi finanse etmede gerekse günlük faaliyetlerin sürdürülmesinde ve kısa vadeli borçlarını ödemede (Y) işletmesine göre daha rahat olacağını gösterir. (K) işletmesinin kısa vadeli yabancı kaynakları nakitle ödenecek ticari borçlardan oluşmakta ve %25,86 genel dikey yüzdeye sahip bu borcun ödenebilmesi hazır değerlere ve ticari alacakların tahsiline bağlıdır. (Y) işletmesinin kısa vadeli yabancı kaynakları nakitle ödenecek mali borçlar ile ticari borçlardan oluşmakta ve toplam %23,99 genel dikey yüzdeye sahip bu borçların ödenebilmesi hazır değerlere ve ticari alacakların tahsiline ve stokların satılıp paraya çevrilmesine bağlıdır. 39

41 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 1. XYZ işletmesinin bilanço ve gelir tablosu kalemleri karışık bir şekilde aşağıdaki gibidir. Kar Yedekleri Finansman Gid Hazır Değerler Mali Borçlar (UV) Mad. Duran Varlık Borç ve Gider Karş Satışların Maliyeti Dönem Net Karı Ticari Alacaklar Finansal Borçlar Dönem Karı Sermaye Yedekleri Alınan Avanslar Menkul Kıymetler Ticari Borçlar Net Satışlar Stoklar (Ort) Mali Duran Varlık Maddi Olmayan Duran Varlıklar Gelecek Ayl. Ait Gid. ve Gel.Tahak Öd. Vergi ve Diğer Yükümlülükler CEVAP a) İşletmenin ödenmiş sermayesini hesaplayarak bilançoyu düzenleyiniz. XYZ İşletmesi TARİHLİ KAPANIŞ BİLANÇOSU I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAK Hazır Değerler Finansal Borçlar Menkul Kıymetler Ticari Borçlar Ticari Alacaklar Alınan Avanslar Stoklar (Ortalama) Ödenecek Vergi ve Diğ. Yükümlülük Gelecek Aylara Ait Gid. Gel. Tah Borç ve Gider Karşılıkları II. DURAN VARLIKLAR IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAK Mali Duran Varlık Mali Borçlar (UV) Maddi Duran Varlık Maddi Olma yan Dur. Varlıklar V. ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye Sermaye Yedekleri Kar Yedekleri Dönem Net Karı AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI

42 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ b) İşletmenin Nakit Oranını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Hazır Değerler Nakit Oran Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar % İşletmelerde Nakit Oranın 0,20 nin altına düşmemesi gerekir. 0,20 nin altındaki oran işletmenin borç ödeme gücünde sorun yaşanacağının göstergesidir. XYZ İşletmesinin oranının %9 olması, işletmenin kısa vadeli borçlarını ödemede sıkıntı yaşayacağı anlamına gelir. c) İşletmenin Stok Bağımlılık Oranını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Stok Bağımlılık Oranı Kısa Vad. Yab. Kay. - (Hazır Değerler + Sür. Par. Çev. Var.) Stoklar ( ) %30, Stok Bağımlılık Oranı işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeyebilmesi için stoklarının ne kadarını nakde dönüştürmesi gerektiğini belirtmektedir. XYZ işletmesi, hazır değerler ve kısa sürede nakde dönüştürülebilir kıymetlerin dışında stoklarının % 30,9 unu da nakde dönüştürürse kısa vadeli borçlarını ödeyebilir. d) İşletmenin Finansal Kaldıraç Oranını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Finansal Kaldıraç Oranı Yabancı Kaynaklar Pasif Toplamı %32, Finansal Kaldıraç Oranı varlıkların yüzde kaçının yabancı kaynaklarla finanse edildiğini gösterir. Kredi verenler açısından oranın küçük olması gerekir. Oranın büyük olması, işletmenin finansal kaldıracın etkisinden yüksek oranda yararlandığını ve bunun işletmenin karlılığında olumlu etki yaptığını gösterir. XYZ İşletmesinin finansal kaldıraç oranının düşük olması öz kaynak ağırlıklı çalıştığının bir göstergesi olmaktadır. e) İşletmenin Stok Devir Hızı Oranını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Stok Devir Hızı Oranı Satılan Mamul Maliyeti Ortalama Mamul Stoğu ,2 defa Stok devir hızı oranı mamul mal stokunun ne kadarlık bir süre içinde satış hasılatına dönüştüğünü gösterir. Stok devir hızının 360 a bölümü stokların kaç günde bir yenilendiğini gösterir. XYZ İşletmesinin stokları 360/5,2 = 69 günde bir yenilenmektedir. 41

43 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ f) İşletmenin Alacak Devir Hızı Oranını hesaplayınız. İşletmenin satışlarının 0,60 ı kredilidir. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Alacak Devir Kredili Satışlar Hızı Oranı Ticari Alacaklar ( x 0,60) 5,92 defa Alacakların devir hızı oranı ticari alacakların kalitesi ve likiditesi hakkında fikir verir. Devir hızının azalması işletme sermayesinin büyük bir bölümünün alacaklara tahsis edildiğini gösterir. XYZ işletmesi alacaklarını 360/5,92=60,8 günde bir tahsil etmektedir. g) İşletmenin satışlarında bir önceki yıla göre nominal artış oranı % 20 dir. Aynı dönem enflasyon oranındaki artışın % 8 olduğunu düşünerek satışlardaki reel artış oranını hesaplayınız. Reel Artış Oranı (1 + Satışlardaki Nominal Artış Oranı) (1+ Enflasyondaki Artış oranı) (1 + 0,20) (1+ 0,08) %11,1 İşletmenin satışları önceki yıla göre % 20 artmış görünse de bu artışın bir kısmı enflasyonun satış fiyatına yansıması nedeniyledir. İşletmenin satışlarındaki reel artış miktarı % 11,1 dir h) İşletmenin Faiz Karşılama Oranını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Faiz Karşılama Oranı Vergi Öncesi Kar + Faiz Giderleri Faiz Gideri ,57 Faiz karşılama oranı işletmenin ödemek zorunda olduğu faizlerin kaç katını kazandığını gösterir. Oranın 8 den büyük olması normal kabul edilir. XYZ işletmesinin oranı standart değerin altındadır. 42

44 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 2. Enflasyonun olmadığı bir ortamda ABC İşletmesinin bilanço ve gelir tablosu kalemleri (000 TL) ilavesiyle aşağıdaki gibidir Faaliyet Giderleri Mali Borçlar (KV) Hazır Değerler Ticari Borçlar Stoklar Diğer Borçlar Ticari Alacaklar Satışların Maliyeti Satış İndirimleri 2 4 Mali Borçlar (UV) Ödenmiş Sermaye Kar Yedekleri Brüt Satışlar Dönem Net Karı Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kar Alınan Avanslar (KV) Mali Duran Varlıklar Finansman Giderleri Maddi Duran Varlıklar Dönem Karı ve Zararı Maddi Olma yan Dur. Varlıklar Dönem Karı Vergi ve Yasal Yük. 8 6 Olağandışı Gider ve Zararlar 18 6 Olağandışı Gelir ve Karlar 2 8 Diğer Faal. Olağ. Gider ve Zar a) ABC İşletmesinin ödenmiş sermayesi, nominal değeri 1 TL olan hisse senetlerinden oluşmaktadır. İşletme 2015 yılı karı için kar dağıtım oranını % 40 olarak açıklamıştır. İşletmenin hisse başına karını ve hisse başına temettüsünü hesaplayınız. Hisse Senedi Sayısı Ödenmiş Sermaye Hisse Senedi Nominal Değeri TL 1 TL adet Hisse Başına Kar 2015 Dönem Net Karı Hisse Senedi Sayısı TL adet 0,53 TL Dağıtılacak Kar Tutarı 0, TL x 0, TL Hisse Başına Temettü Dağıtılan Kar Miktarı Hisse Senedi Sayısı TL adet 0,21 TL 43

45 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ b) 2015 yılı için işletmenin içsel büyüme oranını hesaplayınız. İçsel Büyüme Dönem Net Karı Dağıtılan Kar X 1- Oranı Aktif Toplamı Dönem Net Karı X ,0504 X 0,60 0,03 c) 2015 yılı için işletmenin oto finansman oranını hesaplayınız. Otofinansman Kar Yedekleri Birikmiş Zararlar Oranı Ödenmiş Sermaye TL TL 1,7 d) 2015 yılı için işletmenin nakit oranını hesaplayınız. Nakit Oranı Hazır Değerler Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar TL TL %7,36 e) 2015 yılında işletmenin satışlarının % 95 i kredili olduğuna göre, ticari alacak devir hızını ve alacakların ortalama tahsil süresini hesaplayınız. Ticari Alacak Devir Hızı Kredili Net Satışlar Ortalama Ticari Alacaklar x 0, TL ( )/ TL 1,84 defa Ortalama Tahsilat Süresi 365 gün / 1, gün 44

46 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 3. ABC işletmesinin bilanço ve gelir tablosu kalemleri karışık bir şekilde aşağıdaki gibidir. Bin TL Bin TL Olağandışı Gelir ve Karlar 60 Dönem Karı Vergi ve Yas. Yük. Karş. 20 Maddi Duran Varlıklar 400 Ödenecek Vergi ve Diğer Yüküm. 20 Stoklar (Ortalama Mamul) 200 Gelecek Ayl. Ait Gid. ve Gel. Tahak. 25 Maddi Olmayan Duran Varlıklar 100 Finansal Borçlar (UV) 200 Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kar. 50 Olağandışı Gider ve Zararlar 40 Diğer Faal.Olağan Gid. ve Zarar. 40 Finansal Duran Varlıklar 100 Dönem Net Karı 200 Ticari Alacaklar 100 Brüt Satışlar Finansman Gideri 10 Menkul Kıymetler 50 Ticari Borçlar 100 Satış İndirimleri 50 Hazır Değerler 25 Ödenmiş Sermaye 250 Alınan Avanslar 30 Sermaye Yedekleri 50 Satışların Maliyeti 550 Faaliyet Gideri 200 Kar Yedekleri 100 Finansal Borçlar 40 Borç ve Gider Karş. 10 (CEVAP) a) İşletmenin bilançosunu düzenleyiniz. ABC A.Ş TARİHLİ KAPANIŞ BİLANÇOSU I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAK Hazır Değerler Finansal Borçlar Menkul Kıymetler Ticari Borçlar Ticari Alacaklar Alınan Avanslar Stoklar (Ortalama) Ödenecek Vergi ve Diğ. Yükümlülük Gelecek Aylara Ait Gid. Gel. Tah Borç ve Gider Karşılıkları II. DURAN VARLIKLAR IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAK Finansal Duran Varlık Finansal Borçlar (UV) Maddi Duran Varlık Maddi Olma yan Dur. Varlıklar V. ÖZ KAYNAKLAR Ödenmiş Sermaye Sermaye Yedekleri Kar Yedekleri Dönem Net Karı AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI

47 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ b) İşletmenin gelir tablosunu düzenleyiniz. GELİR TABLOSU 2015 A-BRÜT SATIŞLAR TL B-SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) ( TL) C-NET SATIŞLAR TL D-SATIŞLARIN MALİYETİ(-) ( TL) BRÜT SATIŞ KARI VEYA ZARARI TL E-FAALİYET GİDERLERİ(-) ( TL) FAALİYET KARI VEYA ZARARI TL F-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR TL G-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR(-) ( TL) H-FİNANSMAN GİDERLERİ(-) ( TL) OLAĞAN KAR VEYA ZARAR TL I-OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR TL J-OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLARI(-) ( TL) DÖNEM KARI VEYA ZARARI TL K-DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER ( TL) KARŞILIKLARI (-) DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI Cari Oran c) İşletmenin Cari Oranını hesaplayınız. Dönen Varlıklar Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar , TL Asit Test Oranı d) İşletmenin Asit Test Oranını hesaplayınız. Dönen Varlıklar - Stoklar Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar ,00 e) İşletmenin Stok Bağımlılık Oranını hesaplayınız. Stok Bağımlılık Oranı KVYK (Hazır Değer + Sür. Par. Çev. Değer) Stoklar ( ) ,50 46

48 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ f) İşletmenin Finansal Kaldıraç Oranını hesaplayınız. Finansal Kaldıraç Oranı Yabancı Kaynaklar Aktif Toplamı ,40 Stok Devir Hızı g) İşletmenin Stok Devir Hızını hesaplayınız. Satılan Mamul Maliyeti Ortalama Mamul Stoğu ,80 defa h) İşletmenin Faiz Karşılama Oranını hesaplayınız. Faiz Karşılama Oranı Vergi Öncesi Kar + Faiz Gideri Faiz Gideri defa i) İşletmenin ÖzKaynak Karlılığını hesaplayınız. Özkaynak Karlılık Oranı Dönem Net Karı Öz Kaynkalar ,33 j) İşletmenin Varlıklarının Karlılık Oranını hesaplayınız. Varlıkların Karlılığı Oranı Dönem Net Karı Aktif ,20 47

49 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 4. Aşağıda üç yıllık verileri görülen XYZ İşletmesinin gelir tablolarını, XYZ İŞL GELİR TABLOLARI Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net Satışlar Satışların Maliyeti (-) BRÜT SATIŞ KÂRI Faaliyet Gideri (-) FAALİYET KÂRI Diğer Faal. Olağan Gelir ve Kârlar Diğer Faal. Olağan Gider ve Zarar Finansman Gideri (-) OLAĞAN KÂR Olağandışı Gelir ve Kârlar Olağandışı Gider ve Zararlar (-) DÖNEM KÂRI Dön. Kârı Ver ve Yas. Yüküm. Karş.(-) DÖNEM NET KÂRI a) İşletmenin 2015 ve 2016 yılları için faaliyet kaldıracını hesaplayınız. Faaliyet kaldıracı, işletme satışlarında meydana gelecek bir dalgalanmanın işletmenin Faiz Vergi Öncesi Kar üzerindeki etkisini açıklamaktadır. Faaliyet kaldıracının hesaplanmasında yıllar itibariyle, FVÖK ve satışlardaki değişik rakamlarına ihtiyaç duyulur. FVÖK 2014 Vergi Öncesi Kar + Faiz Gideri TL FVÖK 2015 Vergi Öncesi Kar + Faiz Gideri TL FVÖK 2016 Vergi Öncesi Kar + Faiz Gideri TL Faaliyet Kaldıracı 2015 FVÖK % ( ) / 230 ( )/1000) Satışlardaki % 0,47 0,30 1,56 Faaliyet Kaldıracı 2016 FVÖK % ( ) / 337 ( )/1300) Satışlardaki % 0,79 0,30 2, yılında satışlardaki bir birimlik değişiklik FVÖK da 1,56 birim değişime neden olurken, 2016 yılında 2,63 birim değişime neden olacaktır. ÖNEMLİ NOT Daha once yapılan sınavlarda FVÖK yerine Faaliyet Karı alınıp hesaplama Faaliyet Karının değişimi üzerinden de yapılmıştır. Ancak varolan formüle gore yukarıdaki hesaplamanın yapılması gerekir. 48

50 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ b) İşletmenin 10 adet hisse senedi olduğunu varsayarak işletmenin 2015 ve 2016 yılları için finansal kaldıracını hesaplayınız. Finansal kaldıraç derecesi, FVÖK deki % 1 lik değişimin hisse başına karı % kaç değiştireceğini gösterir. Hisse Başına Kar 2014 Dönem Net Karı / Hisse Senedi Sayısı 200 / 10 ad 20 TL Hisse Başına Kar 2015 Dönem Net Karı / Hisse Senedi Sayısı 258 / 10 ad 25,8 TL Hisse Başına Kar 2016 Dönem Net Karı / Hisse Senedi Sayısı 458 / 10 ad 45,8 TL Finansal Kaldıraç 2015 Hisse Baş. Kar % (25,8 20) / 20 ( ) / 230 FVÖK % 0,29 0,47 0,62 Finansal Kaldıraç 2016 Hisse Baş. Kar % (45,8 25,8) / 25,8 ( ) / 337 FVÖK % 0,78 0,79 0,99 Finansal kaldıraç derecesi 2015 yılında 0,62 iken, 2016 da 0,99 olmuştur. Artan finansman giderleri finansal kaldıraç derecesinin yükselmesine neden olmuştur. c) 2015 ve 2016 yılları için toplam (birleşik) kaldıracı hesaplayarak, yorumlayınız. Birleşik kaldıraç, direkt olarak satışlardaki değişimin hisse başına kar üzerindeki etkisini ölçmektedir. Birleşik kaldıraç, faaliyet ve finansal kaldıraç derecesinin çarpımına eşittir. Birleşik Kaldıraç Faaliyet Kaldıracı X Finansal Kaldıraç Birleşik Kaldıraç ,56 X 0,62 0,97 Birleşik Kaldıraç ,63 X 0,99 2, yılında birleşik kaldıraç 2,60 dir. Satışlardaki bir birimlik artış HBK da 2,60 birimlik artışa neden olmaktadır. İşletmenin 2016 yılı satışlarındaki artış % 30 olduğuna göre, HBK daki artış % 78 (% 30 X 2,60) olacaktır. 49

51 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 5. ABC İşletmesinin tarihli mali tablolarını kullanarak aşağıdaki analizleri yapınız. DÖNEN VARLIKLAR KISA VD. YAB. KAYNAKLAR Hazır Değerler Finansal Borçlar Menkul Kıymetler Ticari Borçlar Ticari Alacaklar Alınan Avanslar Stoklar (Ort) Öd. Vergi ve Diğ. Yükümlülükler Gelecek Ayl Ait Gid. -Gelir Tahak Borç ve Gider Karşılıkları DURAN VARLIKLAR UZUN VD. YAB. KAYNAKLAR Mali Duran Var Finansal Borçlar Maddi Dur Var ÖZ SERMAYE Ödenmiş Sermaye Kâr ve Sermaye Yedekleri Dönem Net Kârı TOPLAM TOPLAM ABC İŞLETMESİ TARİHLİ GELİR TABLOSU Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net Satışlar Satışların Maliyeti (-) BRÜT SATIŞ KÂRI VEYA ZARARI Faaliyet Giderleri (-) FAALİYET KÂRI VEYA ZARARI Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar Finansman Giderleri (-) OLAĞAN KÂR VEYA ZARARI Olağandışı Gider ve Zararlar (-) DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI Dönem Kârı Vergi ve Yas. Yüküm. Karş.(-) DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI

52 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ a) İşletmenin Cari Oranını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Dönen Varlıklar Cari Oran 1,77 KVYK İşletme dönen varlıkları ile kısa vadeli borçlarını 1,77 defa ödeyebilmektedir. Bu oranın 2 seviyesinde olması arzu edilir. Ancak kesin bir sonuçtan bahsedebilmek için diğer oranlarında gözden geçirilmesi gerekir. b) İşletmenin Asit Test Oranını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Asit Test Dönen Varlıklar - Stoklar ,13 Oranı KVYK İşletmede stokların nakde dönüştürülemediği zamanlarda borçların ödenebilmesinde kullanılan değerlerin borçları karşılama kabiliyeti 1,13 kattır. Bu durum her ne kadar stoklara ihtiyaç duymadan kısa vadeli borçların ödenebilirliğini gösterse de yeterli değildir. c) İşletmenin Finansal Kaldıraç Oranını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Finansal Yabancı Kaynaklar ,52 Kaldıraç Aktif Bu oran işletmenin varlıklarının %52lik kısmının yabancı kaynaklarla finanse edildiğini gösterir. Normal şartlarda bu oranın %50den fazla olması arzu edilmez. Çünkü işletmenin finansman maliyetlerini arttıracağı anlamında yorumlanır. Ancak yine de oranın %50 civarında olması nedeniyle tam olarak olumsuz bir durumdan bahsetmekte yanlış olacaktır. d) İşletmenin Öz Kaynak Oranını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Öz Kaynak Öz Kaynaklar ,48 Oranı Aktif Bu oran işletmenin varlıklarının %48lik kısmının öz kaynaklarla finanse edildiğini gösterir. Normal şartlarda bu oranın %50den az olması arzu edilmez. Ancak burada tam olarak olumsuz bir durumdan söz etmek de yanlış olacaktır. Tam bir değerlendirme yapmak için öz kaynakların kendi içindeki dağılımı da göz ardı edilmemelidir. e) İşletmenin Stok Devir Süresinin hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Stok Devir Hızı Oranı Satılan Mamul Maliyeti Ortalama Mamul Stoğu ,75 defa Stokta Kalma Süresi 360 gün / Stok Devir Hızı 360 / 8,75 41 gün İşletme bu bilgilere göre stoklarını ortalama olarak 41 günde bir eritebilmektedir. İşletmenin faaliyetlerinin verimli olup olmadığından bahsedebilmek için aynı zamanda alacakların tahsilat süresini de göz önüne almak gerekir. 51

53 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ f) İşletmenin Alacak Devir Süresini hesaplayınız. İşletmenin satışlarının 0,70 i kredilidir. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Alacak Devir Hızı Oranı Kredili Satışlar ( X 0,70) Ticari Alacaklar ,60 defa Alacakların Tahsilat Süresi 360 gün / Alacak Devir Hızı 360 / 12,60 29 gün İşletme bu bilgilere göre alacaklarını ortalama olarak 29 günde bir eritebilmektedir. İşletmenin faaliyetlerinin verimli olup olmadığından bahsedebilmek için aynı zamanda stokların satış hızının da göz önüne almak gerekir. g) İşletmenin Brüt Satış Kârlılığını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Brüt Satış Karlılığı Brüt Satış Karı Net Satışlar ,20 Brüt satış karı oranın %20 çıkması işletmenin satışların maliyeti kaleminin %80 olduğu anlamına gelir ki bu durumda işletmenin maliyetlerinin yüksek olduğundan söz etmek yanlış olmayacaktır. h) İşletmenin Faaliyet Kârlılığını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Faaliyet Karlılığı Faaliyet Karı Net Satışlar ,07 Faaliyet Karı oranın %7 çıkması işletmenin faaliyet kaynaklı kar marjının düşük olduğu anlamına gelir. Burada özellikle etkili olan kalemler ise satışların maliyeti ve faaliyet giderleridir. Bu durumda işletmenin bu giderleri azaltıcı tedbirler alması gerekebilir. i) İşletmenin Öz Kaynak Kârlılığını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Öz Kaynak Karlılığı Dönem Net Karı Öz Kaynaklar ,10 Öz kaynak karlılık oranı işletme ortakların yatırdığı her bir liranın getirisi bakımından önemlidir. Bu durumda işletmenin ortakları buradaki karlılık seviyesini ölçmek durumundadırlar. İşletmenin her bir liralık öz kaynağı karşısında karlılık seviyesi 0,10 olarak gerçekleşmiştir. j) İşletmenin Varlıklarının Kârlılığını hesaplayınız. Sonuca ilişkin bir cümle yorum yazınız. Varlıkların Karlılığı Dönem Net Karı Aktif Toplamı ,05 Varlıkların karlılığı oranı işletmenin varlıklarının verimli kullanılıp kullanılmadığı başka bir deyişle ne kadar getiri sağladığını göstermesi açısından önemlidir. Bu durumda işletme tüm varlıklarını etkin bir şekilde kullandığında ancak %5 seviyesinde karlılık düzeyine ulaşmıştır ki bu oran yetersizdir. 52

54 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 6. X Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin faaliyette bulunduğu sektöre ait standartlar şu şekildedir Sektör Oranı X Şirketi Oranı a)cari Oran 2? b)likidite Oranı 1,2? c)nakit Oran 0,50? d)brüt Satış Karı Oranı 0,35? e)faaliyet Karı Oranı 0,25? f)net İşletme (Çalışma) Sermayesi? X Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin Ek te yer alan Bilançosundan ve aşağıda verilen bilgilerden yararlanarak şirketin 2013 yılına ilişkin oranlarını hesaplayınız. Bu oranlar yardımıyla, sektöre ait standartları da dikkate alarak şirketin likidite ve karlılık durumunu analiz ediniz ve ulaştığınız sonuçları yorumlayınız. AKTİF (VARLIKLAR) 2012 Bin TL 2013 Bin TL I-DÖNEN VARLIKLAR A.Hazır Değerler B.Ticari Alacaklar C.Diğer Alacaklar D.Stoklar E.Gel. Ayl. Ait Gid. Ve Gel. Tahak. 3 2 G.Diğer Dönen Varlıklar 7 1 II-DURAN VARLIKLAR A.Ticari Alacaklar - - B.Diğer Alacaklar C.Mali Duran Varlıklar D.Maddi Duran Varlıklar E.Gel. Ayl. Ait Gid. Ve Gel. Tahak E.Diğer Duran Varlıklar AKTİF TOPLAM PASİF (KAYNAKLAR) I.KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR A.Mali Borçlar B.Ticari Borçlar C.Diğer Borçlar 2 11 D.Alınan Avanslar 35 8 E.Öden. Vergi ve Diğer Yükümlülükler E.Borç ve Gider Karşılıkları II-UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR A.Mali Borçlar B.Ticari Borçlar 2 2 C.Borç ve Gider Karşılıkları Gelir Tablosu Bin TL III-ÖZKAYNAKLAR Net Satışlar A.Ödenmiş Sermaye Satışların Maliyeti B.Sermaye Yedekleri Brüt Satış Karı C.Kar Yedekleri Faaliyet Karı D.Dönem Net Karı Dönem Karı (VÖK) 220 PASİF TOPLAMI Dönem Net Karı 120 -Net satışlar, 2013 yılında, 2012 yılına göre % 90 artmıştır. 53

55 Cari Oran DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ CEVAP Dönen Varlıklar KVYK ,86 Asit Test Oranı Dönen Varlıklar - Stoklar KVYK ,75 Nakit Oranı Hazır Değerler + Menkul Kıymetler KVYK ,025 Brüt Satış Karlılığı Brüt Satış Karı Net Satışlar ,38 Faaliyet Karlılığı Faaliyet Karı Net Satışlar ,24 Net Çalışma Sermayesi Dönen Varlıklar KVYK Sektör Oranı X Şirketi Oranı a)cari Oran 2 0,86 b)likidite Oranı 1,2 0,75 c)nakit Oran 0,50 0,025 d)brüt Satış Karı Oranı 0,35 0,38 e)faaliyet Karı Oranı 0,25 0,24 f)net İşletme (Çalışma) Sermayesi noksan a) İşletmenin cari oranı 0,86 olarak hesaplanmıştır. Bu durum işletmenin KVYK larını karşılamada yeteri kadar dönen varlığı olmadığının bir göstergesidir. İşletme mevcut durumunda borçlarını ödeme sıkıntısı çekmektedir. Bununla beraber işletmenin günlük faaliyetlerini gerçekleştirecek yeterli seviyede dönen varlığı bulunmamaktadır. Bu durumu ayrıca net çalışma sermayesi noksanı olan TL den açıklayabiliriz. Buna rağmen işletmenin bulunduğu sektöre nazaran durumunun oldukça kötü olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. b) İşletmenin likidite oranları stok unsurundan bağımsız olarak KVYK larının ödenebilirliğini gösteren oranlardır. Bu durum işletmenin zaten yetersiz olan dönen varlıklarının giderecek azalacağını gösterir. Kaldı ki işletme şuan itibariyle borçları ödeyebilme kabiliyetine sahip değildir. En azından bu oranın sektör oranına yakın bir seviyede olması beklenir. c) İşletmenin nakit oranının en azından %20 seviyesinde olması gerekmektedir. Kaldı ki bu oran sektör içinde %50 seviyesindedir. Ancak mevcut durumda oranın %2 seviyesinde olması nakit akışlarının yeterli olmadığını göstermektedir. d) İşletmenin brüt satış karı oranının sektör oranından daha fazla olması olumlu bir durumdur. Bu işletmenin rakiplerine nazaran daha az maliyetle daha fazla karlılık elde ettiğinin bir göstergesidir. e) İşletmenin faaliyet karı oranı sektör oranı kadar olmasa da yakın bir seviyede seyretmesi önemlidir. Bu durumda işletmenin esas faaliyetlerinden kaynaklı karlılık seviyesinin yeterli olduğunu söyleyebiliriz. 54

56 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 7. ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin tarihli gelir tablosu ve bilançosunun bazı kalemleri aşağıdaki gibidir Gelir Tablosu 2012 Dikey Analiz % Brüt Satışlar Satış İndirimleri (-) Net satışlar Satışların Maliyeti (-) Brüt Satış Karı Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Karı D Faal.Ol.Gelir ve Karlar D Faal.Ol.Gider ve Zararlar (-) ,3 Finansman Giderleri (-) ,6 Olağan Kar ,9 Ol.dışı Gelir ve Karlar ,3 Ol.dışı Gider ve Zararlar(-) Dönem Karı ,3 Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karşılıkları(-) ,6 Dönem Net Karı ,6 Özsermaye (Ortalama) Ticari Alacaklar (Ortalama) ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin, verilen Gelir Tablosu kalemlerinden ve Bilanço kalemlerinden hareketle, aşağıdaki oranları hesaplayınız, sektör ortalamalarını da dikkate alarak analiz ediniz ve yorumlayınız. Sektör Ortalaması a) Alacak Devir Hızı Oranı ve Süresi, 25 ve 14 gün b) Öz kaynak Karlılık (Öz kaynakların Amortismanı) Oranı, %15 c) Finansman (Faiz) Giderlerini Karşılama Oranı, 8 55

57 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ CEVAP (a) Alacak Devir Hızı Oranı Net (Kredili) Satışlar Ticari Alacaklar defa Alacakların Tahsilat Süresi 360 gün / Alacak Devir Hızı 360 / gün İşletme alacaklarını yılda 20 kez ve 18 günde bir tahsil etmektedir. Sektör ortalaması alacak devir hızında 25 ve tahsilat süresi ise 14 gün olup, işletme sektör ortalamasına göre alacak devir hızı daha düşük ve tahsilat süresi ise daha uzundur. (b) Öz Kaynak Karlılığı Dönem Net Karı Öz Kaynaklar ,08 Öz kaynak karlılık oranı işletme ortakların yatırdığı her bir liranın getirisi bakımından önemlidir. Bu durumda işletmenin ortakları buradaki karlılık seviyesini ölçmek durumundadırlar. İşletmenin her bir liralık öz kaynağı karşısında karlılık seviyesi 0,08 olarak gerçekleşmiştir. Sektör ortalamasına göre bu oran oldukça düşüktür. (c) Faiz Karşılama Oranı Dönem Karı + Faiz Gideri Faiz Gideri ,5 Sektör ortalaması 8 olan faiz karşılama oranı işletmede 3,5 olarak gerçekleşmiştir. Bu oran işletmenin ödemek zorunda olduğu faizleri kaç kere kazandığını göstermektedir. İşletme ödemek zorunda olduğu faizin 3,5 katını kazanmaktadır. İşletmenin faiz ödemeye elverişli geliri, ödemek zorunda olduğu faizin 3,5 katıdır. Sektör ortalamasının çok altında bir değerdir. İşletme borç faizlerini kolaylıkla ödeme olanağına sahip değildir. Bu oranın düşük olması, işletmenin yıllık faiz yükünü kolaylıkla karşılayamaması, işletmeyi mali açıdan zor durumda bırakabilir. 56

58 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 8. Finansal Kaldıraç kavramını ve sermaye yapısına etkisini kısaca açıklayınız. CEVAP Finansal kaldıraç, bir işletmenin toplam sermaye yapısı içindeki yabancı kaynakların (toplam borçlar/toplam aktifler) oranını ifade eder. Kaldıraç kullanımı esas olarak, başkasının parasını (borç) kullanarak para kazanma demektir. Finansal kaldıracın artması, işletmenin faaliyet karını ve aktif verimliliğini artırır. Artan faaliyet karı ve aktif verimliliği ise özsermaye verimliliğinin yükselmesi demektir. Ancak yüksek kaldıraç oranı, belli bir seviyeden sonra yüksek finansal risk anlamına gelir. Çünkü piyasa koşullarının olumsuz yönde değişmesi veya satışların azalması durumunda işletme faaliyetinin sürdürülememesi ve tasfiye riski söz konusu olabilir. 57

59 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 9. ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin ve tarihli Bilançoları aşağıdaki gibidir BİLANÇO KALEMLERİ AKTİFLER 2012 I-DÖNEN VARLIKLAR A.Hazır Değerler B.Menkul Kıymetler C.Ticari Alacaklar D.Stoklar II-DURAN VARLIKLAR A.Ticari Alacaklar 500 B.Mali Duran Varlıklar C.Maddi Duran Varlıklar AKTİF GENEL TOPLAMI PASİFLER I-KISA VAD. YAB. KAYNAKLAR A.Mali Borçlar B.Ticari Borçlar C.Diğer Borçlar D.Borç ve Gider Karşılıkları II-UZUN VAD. YAB. KAYNAKLAR A.Diğer Borçlar B.Borç ve Gider Karşılıkları III-ÖZKAYNAKLAR A.Ödenmiş Sermaye B.Sermaye Yedekleri C.Kâr Yedekleri D.Dönem Net Kârı PASİF GENEL TOPLAMI ABC Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin tarihli Bilanço kalemlerinden hareketle, 2012 yılı için aşağıdaki oranları hesaplayınız, sektör standardını da dikkate alarak yorumlayınız. Sektör Standardı a- Finansal Kaldıraç Oranı %65 b- Stok Bağımlılık Oranı %70 c- Maddi Duran Varlık / Devamlı Sermaye Oranı %50 58

60 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ CEVAP (a) Finansal Kaldıraç Oranı 2012 Yabancı Kaynaklar Aktif Toplamı ,49 İşletmenin finansal kaldıraç oranı %49 dur ve sektör ortalaması olan %65 e göre bu oran düşüktür. İşletme varlıklarının yüzde %49 nu yabancı kaynaklarla finanse etmektedir. Bu oranın düşük olması, işletmenin finansman risk içermediğini, kredi verenler açısından emniyet marjının geniş olduğunu, işletmenin faiz ve borçlarını ödeyememe nedeniyle mali yönden zor duruma düşme olasılığının düşük olduğunu göstermektedir. Ancak diğer yandan işletmenin sahipleri, daha fazla sermaye ile daha az bir kaynağa egemen oldukları, emniyeti ön planda tuttukları söylenebilir. İşletme yöneticileri, emniyet ile yüksek karlılık arasındaki dengeyi iyi kurmuşlar, işletmenin finansmanında emniyet ve kar elde etmek amaçlarını bağdaştırmışlardır. (b) Stok Bağımlılık Oranı 2012 KVYK (Hazır Değ + Men. Kıy.) ( ) Stoklar %145 İşletmenin stok bağımlılık oranı %145 olup, sektör ortalaması olan %70 in iki katından fazladır. Hazır değerler ve menkul kıymetler çıkarıldıktan sonra kalan kısa vadeli yabancı kaynaklar, stokların yaklaşık 1.5 katı kadardır. Bu oran sektöre göre oldukça yüksektir. İşletme, kısa vadeli borçlarını ödeyebilmek için mevcut stoklarının 1.5 katı daha satış yapılması gerektiğini gösterir. İşletmenin stoklara olan bağımlılığı yüksektir. (c) MDV Devamlı Sermaye Oranı MDV UVYK + Öz Kaynaklar %49 İşletmenin maddi duran varlık-devamlı sermaye oranı %49 olup, sektör ortalaması olan %50 ye çok yakın bir değer çıkmıştır. Bu oranın %100 den düşük olması %49 gibi bir oranın olması, işletmenin maddi duran varlıklarını tamamını uzun vadeli kaynaklarla ve öz sermaye ile finanse edebildiğini göstermektedir. Bu durum ise olumludur. Çünkü işletmenin bu yatırımlarını finansman maliyeti olmayan öz kaynaklardan karşılaması beklenir. 59

61 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 10. X İşletmesinin 2014 yılı finansal tablolarından aşağıdaki veriler elde edilmiştir; (000 TL) Satışlar Satışların Maliyeti Faaliyet Kârı Dönem Kârı Dönem Net Kârı Ticari Alacaklar Stoklar Maddi Duran Varlıklar Aktif Toplam Özkaynaklar KVYK X İşletmesi için Satışların Kârlılığı, Varlık Kârlılığı ve Özkaynak Kârlılığı oranlarını hesaplayınız. CEVAP Satışların Karlılığı Dönem Net Karı Satışlar %9,8 Varlıkların Karlılığı Dönem Net Karı Aktif Toplamı %10,7 Öz Kaynak Karlılığı Dönem Net Karı Öz Kaynaklar %12,9 60

62 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 11. (B) Anonim Şirketi nin bilanço ve gelir tablolarından elde edilen bazı finansal göstergeler aşağıdaki gibidir Dönem Başı (TL) Dönem Sonu (TL) Net Kar Toplam Öz kaynaklar Faaliyet Giderleri Toplam Varlıklar Net Satışlar a) Şirketin dönem başı ve dönem sonu öz kaynak ve varlık verimliliğine ilişkin oranları hesaplayınız. b) Öz kaynaklardaki artışın nedeni, şirketin çıkarılmış hisse senetlerinin borsa değerlerinde oluşan artış olabilir mi? CEVAP Dönem Başı Dönem Sonu Net Kar / Net Satışlar 0,025 0,028 Net Satışlar / Öz Kaynaklar 8,57 10,80 Net Kar / Öz Kaynaklar 0,22 0,30 Faaliyet Gideri / Net Satışlar 0,029 0,026 Net Satışlar / Toplam Varlıklar 3,75 4,50 Net Kar / Toplam Varlıklar 0,096 0,126 (a) (b) Öz kaynaklardaki artışın nedeni, şirketin çıkarılmış hisse senetlerinin borsa değerlerinin yükselmesi olamaz. Şirketin sermayesini oluşturan hisse senetlerinin borsa değerlerindeki artış veya düşüşlerin özkaynak hesaplarına yansıtılmaması gerekir. 61

63 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ 12. Öz kaynakları TL ve aktif toplamı TL olan XYZ işletmesinin bazı gelir tablosu kalemleri aşağıdaki gibidir. Gelir tablosunu düzenleyerek aşağıdaki rasyoları hesaplayınız. GELİR TABLOSU KALEMLERİ Brüt Satışlar Satış İndirimleri 800 Net Satışlar Satışların Maliyeti Faaliyet Gideri Diğer Faal. Olağan Gelir ve Karlar Diğer Faal. Olağan Gider ve Zararlar 50 Finansman Gideri 800 Olağandışı Gelir ve Karlar 200 Olağandışı Gider ve Zararlar 50 Dön. Karı Vergi ve Yas. Yüküm. Karş. 800 a) İşletmenin dönem net kârının öz kaynaklara oranını hesaplayınız. b) İşletmenin brüt satış kârını oranını hesaplayınız. c) İşletmenin faaliyet kârı oranını hesaplayınız. d) İşletmenin olağan kâr oranını hesaplayınız. e) İşletmenin dönem net kârı oranını hesaplayınız. f) İşletmenin dönem kârı oranını hesaplayınız. g) İşletmenin aktif devir hızı oranını hesaplayınız. h) İşletmenin yatırım kârlılığını (Du Pont analizi) hesaplayınız. 62

64 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM / ANALİZ TEKNİKLERİ ORAN ANALİZİ CEVAP D. Net Karı / Öz Kaynaklar (a) Dönem Net Karı 3000 Öz Kaynaklar ,044 Brüt Satış Karı Oranı (b) Brüt Satış Karı Net Satışlar ,24 Faaliyet Karı Oranı (c) Faaliyet Karı 2900 Net Satışlar ,116 Olağan Kar Oranı (d) Olağan Kar 3650 Net Satışlar ,146 Dönem Net Karı Oranı (e) Dönem Net Karı 3000 Net Satışlar ,12 Dönem Karı Oranı (f) Dönem Karı 3800 Net Satışlar ,15 Aktif Devir Hızı (g) Net Satışlar Aktif Toplamı ,25 Yatırımın Karlılığı (h) Kar Marjı 0,15 Aktif Devir Hızı 0,25 0,038 63