Gençler! Siz halkın önünde yürüyeceksiniz.

Transkript

1 Gençler! Siz halkın önünde yürüyeceksiniz.

2 Sık sık verilen aynı öğütten sıkılma. Çünkü bir çiviyi çakabilmek için defalarca vurmak gerekir. Mevlânâ Hazretleri

3 MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Yrd. Doç. Dr. Abdullah DEMİR Makine M hendisliği

4 DERSİN İÇERİĞİ İş sağlığı ve g venliğinin tarihi İş g venliğinin önemi, genel tanımlar Meslek hastalıklarının tanımı, ilgili yönetmelikler, meslek hastalıkları ile ilgili alınması gereken tedbirler, İş g venliğinde yöntem, Kazalardan korunma Kişisel koruyucu donanımlar, Fiziksel ve kimyasal risk etmenleri, Risk analizleri ve risk değerlendirmesi, Risk Analizi ve değerlendirmesinin örneklerle açıklanması, İş hukuku, Yönetim sistemleri, Ulusal ve uluslararası iş g venliği yönetmelikleri, Yangın tipleri, yangın önleme yöntemleri, yangın ile ilgili yönetmelikler, önleme yöntemleri, Bakım-onarım/tamirat işlerinde iş sağlığı ve g venliği, Motorlu taşıtlarda iş sağlığı ve g venliği, Kaldırma araçlarında g venlik, Kaynak işlerinde g venlik, İnşaat işlerinde g venlik Madenlerde g venlik

5

6

7 İş Sağlığı ve G venliği Meclisi'nin raporuna göre, 2015'in ilk 8 ayında işçi, iş kazalarında hayatını kaybetti. Bir (atırlatma: "Uluslararası Çalışma Örg t 'n n (ILO) 167 sayılı İnşaat İşlerinde G venlik ve Sağlık Sözleşmesi ile 176 sayılı Madenlerde G venlik ve Sağlık Sözleşmesi, Soma maden kazasından sonra TBMM'de onaylandı ve y r rl ğe girdi. Y r rl ğe girmeyen 184 sayılı Tarımda İş Sağlığı ve G venliği Sözleşmesi'ni ise T rkiye geçmişten bug ne imzalamamaktadır. Bu sözleşme 6331 sayılı İş Sağlığı ve G venliği Kanunu'nda yazan hususların uygulanmasını içeriyor" Kaynak: İHA

8 İş Sağlığı ve G venliği İSG : İş kazası ve meslek hastalıklarının neden oldukları kayıpları en aza indirmek amacıyla, sistemli ve bilimsel araştırmalara dayalı g venlik önlemlerinin saptanması ve uygulamasına yönelik çalışmalardır. Üç temel amacı vardır; Çalışanları Korumak, Üretim G venliğini Sağlamak, İşletme G venliğini Sağlamak. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

9 İş g venliği konusunun ilk sahipleri kuşkusuz devlet, işverenler, sendikalar ve çalışanlardır. Arzu edilen sonuçlara ulaşılabilmesi için bu dörtl n n kendilerine d şen ödevleri en iyi şekilde yerine getirmesi, ayrıca kendi aralarında olumlu bir işbirliğinin t m koşullarını oluşturmaları gerekir. Öte yandan, niversitelerin, araştırma kurumlarının, kitle haberleşme araçlarının, meslek kuruluşlarının ve bu konuda kurulacak gön ll derneklerin iş g venliği faaliyetlerine etkili bir biçimde katılması, iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi amacına olumlu katkılar getirebilecektir.

10 İş Sağlığı ve G venliğinin Hedefleri: Sıfır risk, Sıfır iş kazası, Sıfır meslek hastalığı, Tam g venli bir iş ortamı olmalıdır.

11 Olumsuz Örnektir! Denemeyiniz. Uzak durunuz!

22 İŞ SAĞL)Ğ) VE GÜVENLİĞİ KAVRAM) VE ÖNEMİ Çalışma ortamında çalışanların sağlığını olumsuz etkileyebilecek risk etmenlerinden çalışanları korumak, retimin devamlılığını sağlamak ve verimliliği artırmak için yapılan ve çok disiplinli olarak y r t len çalışmaları ifade eden iş sağlığı ve g venliği kavramı, sanayinin ve teknolojinin gelişmesine paralel olarak giderek önem kazanmaktadır. Çağdaş iş sağlığı ve g venliği yaklaşımında çalışma ortamında tehlike kaynaklarının belirlenerek sağlık ve g venlik açısından bir risk değerlendirmesinin yapılması, önleme ve koruma tedbirlerinin belirlenerek uygulanması ve çalışanların bilgilendirilmesi gerekmektedir. Bireyin çalışma hayatına atılmadan önce genel sağlık durumu, fiziksel ve psikolojik kapasitesinin tanımlanması, temel kayıtların tutulması ve testlerin yapılması iş sağlığı ve g venliği açısından vazgeçilmezdir. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

23 TARİ(İ İlk insanla başlayan retim s reci boyunca retim teknik ve biçimleri de değişmiştir. Taşın ve toprağın işlenmesi, madencilik tekniklerinin geliştirilmesi, ateşin bulunması, giderek buhar g c nden yararlanma olanakları, iş aletlerinin ve retim araçlarının gelişiminde önemli etkileri olmuştur. Çalışma/İş yaşamındaki gelişmelerin getirdiği sorunların çöz m için yapılan çalışmalar işçi sağlığı ve iş g venliğinin gelişiminde de temel unsurlar olmuştur. Bu nedenle yapılan işle sağlık arasında ilişki kurmanın tarihçesi oldukça eski çağlara dayanmaktadır. Geçmişi anlamak kuşkusuz, hazır zamanı ve geleceği inceleyen sağlık ve g venlik çalışmalarına yardımcı olur. Zira, sağlık ve g venlikteki modern gelişmeler ne tek başınadır, ne de bağımsızdır. Bilakis, devamlılığın bir parçasıdır. Halen ayakta bulunan piramitlerden akılda kalan, inşaatı için yeterli iş g c n n sağlanması için, tıbbi servisler kurulmasıydı. Hatta, (Toplam 283 maddeden oluşan M.Ö. 2000'lerde Babil İmparatorluğunun kurucusu Hammurabi (M.Ö ) tarafından hazırlanan Hammurabi Kanunlarında İş Sağlığı ve G venliği hususunda h k mler bulunmaktadır. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

24 TARİ(İ Taş s tunlara yazılı Hammurabi Kanunları Yazıtı "Eğer bir m teahhidin sağlam yapmadığı bir binanın çökmesi sonucunda bina sahibi hayatını kaybederse, m teahhit öl m cezasına çarptırılır; eğer bina sahibinin oğlu hayatını kaybetmişse, m teahhidin oğlu öl m cezasına çarptırılır; eğer bina sahibinin kölesi hayatını kaybetmişse, m teahhit aynı değerde bir köleyi bina sahibine verir. Eğer m teahhidin sağlam yaptığı bir binanın çökmesi sonucunda bina sahibinin malları hasar görm şse, m teahhit binayı yeniden yapacağı gibi, bina sahibinin t m zarar ve ziyanını da karşılayacaktır. Bir binanın inşaat kurallarına uyulmadan yapılan bir duvarı yıkılırsa, m teahhit t m masrafları kendisine ait olmak zere o duvarı sağlamlaştırmak zorundadır. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

25 MESLEK (ASTAL)KLAR)N)N TARİ(ÇESİ Çalışanın sağlığı ve çalışma koşulları arasındaki ilişki y zyıllardır s rmektedir. Aristotle (M.Ö ) koşucuların hastalıklarından söz etmiş, gladyatörler için özel diyet tarif etmiştir. Hipoccrates (M.Ö ) kurşun zehirlenmesinin başlıca belirtilerine, Juvenal (M.S ) ise ayakta durarak çalışanların varislerine işaret etmiştir. XV ve XVI. y zyıllarda yaşayan iki hekim; Agricola ve Paracelsus, meslek hastalıklarının boyutları ve şiddeti konusundaki çalışmalarıyla, madencilerin sosyal durumlarında olumlu değişiklikler sağlamışlardır. Georgius Agricola ( ) De Re Metallica adlı 12 ciltlik kitabında madenci hastalıklarını İsviçreli Paracelsus ( ) On Miners Sickness and Other Miners Diseases adlı ç ciltlik kitabında madencilerde gör len akciğer hastalıkları ile madenlerin eritilmesi işlerinde çalışanların sorunlarına ve cıvaya bağlı olarak gelişen sağlık sorunlarına yer vermiştir. Hipoccrates M.Ö. -370) Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

26 MESLEK (ASTAL)KLAR)N)N TARİ(ÇESİ İtalyan klinikçisi Dr. Bernardini Ramazzini ( ) ilk kapsamlı meslek hastalıkları kitabını De Morbis Artificum Diatriba yazan kişi olarak iş sağlığının babası olarak g n m zde de anılmaktadır. Ramazzini iş kazası geçiren her hastasına iş koşulları konusunda kapsamlı sorular yöneltirken işyerini ayrıntılı olarak gezip incelemektedir. Kitapta 53 hastalık ayrıntıları ile tanımlanmaktadır. Kitapta ayrıca meslek hastalıklarından korunma yöntemleri, beslenme, hijyen ve ergonomi de yer almaktadır. Ramazzini ye göre Sağlığı yitirmek pahasına elde edilen kazanç, pis-kirli bir kazançtır. Dr. Ramazzini, hasta muayenesi sırasında Ne iş yapıyorsun? sorusunun yerleşmesini sağlayan hekim olarak tarihe geçmiştir. Thomas Percival ( ) İngiltere de gençlerin çalışma koşulları ve s releri hakkındaki raporu ile Çocukların Bedeni ve Manevi Sağlıkları (akkındaki 1802 Kanunu adlı ilk fabrika yasasının çıkışına katkı sağlamıştır. Dr. Bernardini Ramazzini ( ) Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

27 MESLEK (ASTAL)KLAR)N)N TARİ(ÇESİ Pervical Pott ( ) 1775 yılında baca temizleyicileri arasında, topluma oranla daha b y k sıklıkla gör len skrotum kanserlerinin başlıca nedenlerinden birinin yapılan iş olduğunu ortaya koymuştur. Charles Turner Thackrah ( ) İngiltere de meslek hastalıkları ile ilgili ilk kitabı yazmıştır. John Thomas Arlidge ( ) çanak çömlekçilerin hastalıkları ile ilgili çalışmaları s rd rm ş, çini ve toprak r nleri retimiyle uğraşan fabrikalara işyeri hekimi atanmasını sağlamıştır. Bug n çevre sağlığının kurucusu olarak anılan Edwin Chadwick ( ) 1842 yılında Çalışanların Çevre Sağlığı Koşulları adlı bir rapor hazırlamıştır. Alice Hamilton ( ) Amerika Birleşik Devletlerinde işçilerin sağlığının korunması ve işyerlerinde y ksek d zeyde sağlık gözetimi sağlanmasına önc l k etmiş bir hekimdir. F. F. Erisman ( ) Rusya da çevre sağlığı biliminin kurucularından biridir. B y k teknolojik uyanışın gör ld ğ 18. y zyılın ikinci yarısında fabrikalarda iş ve çevre koşulları çalışanların sağlığını koruyacak şekilde d zenlenmemiştir. Genel yaşam koşulları, toplumsal refah, beslenme ve hijyen alışkanlıklarının da etkisi ile bu y zyılda tarihte hiç gör lmemiş bir sıklıkta insanlar meslek hastalıkları nedeniyle acı çekmişlerdir. Civa, kurşun zehirlenmesi, solunum sistemi hastalıkları gibi bazı hastalıklar bu dönemde öne çıkmaktadır. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

28 ARA ÖZET Tarihsel Gelişim Hipokrat -M.Ö Kurşun zehirlenmesi, Platon (Eflatun) -M.Ö Zanaatkarların çalışma koşullarından kaynaklanan sorunları, Aristo M.Ö Gladyatör diyeti, Galen M.S.. y zyıl - (astalıklarda çevre faktör Miasma Teorisi öne çıkan çalışmalardır Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

29 OSMANL) İMPARATORLUĞU DÖNEMİNDE İŞ SAĞ)L)Ğ) VE GÜVENLİĞİ Bu dönemde işçilere çeşitli kaynaklardan değişik yollarla sosyal yardımlar yapılmış, ancak yardımlar yasal zorunluluktan değil vakıf ve esnaf kuruluşları aracılığıyla yapılan yardımlar olduğundan s reklilik kazanamamıştır. Tanzimat'tan sonra bazı girişimler sonucu işçi yararına d zenlemeler yapılmıştır. Bunlar özellikle Ereğli Köm r İşletmeleri'nin Deniz Bakanlığı'na geçmesi ile köm r ocaklarında çalışan işçilerin çalışma koşullarını d zenleyen yasalar olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu'nda işçi sağlığı ve iş g venliği ile ilgili m cadele 1820'lerde kurulan ilk işletmelerde çalışan işçilerin yaşama ve çalışma koşullarının d zeltilmesi amacıyla başlamış, ancak, 1850 yılında çıkarılan Polis Nizamnamesi ile bu t r etkinlikler engellenmiştir. İşçi sağlığı ve iş g venliği konusunda ilk çalışmaların başladığı 1850 yıllarında Osmanlı İmparatorluğu'nda, askeri amaçlı retimlerin yanı sıra, daha çok el tezgahları olarak gelişmeye başlayan sanayileşme, daha sonraları köm r ocakları ve madenler, demir yolu yapımı, t t n işletmelerinin katılımı ile s rm şt r. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

30 OSMANL) İMPARATORLUĞU DÖNEMİNDE İŞ SAĞ)L)Ğ) VE GÜVENLİĞİ Bu dönemde çalışma koşulları oldukça ağır olup, çalışma s resi g nde 16 saate kadar alabilmekteydi. Ayrıca, ağır işlerde kadın ve çocukların çalıştırılması da yaygınlaşmıştır. Bu yıllarda işçiler tezgah başında uyuyup tezgah başında yemek yemek zorunda kalmışlardır. Ereğli (avzası'ndaki köm r ocaklarında çalışan işçiler kısa s rede meslek hastalıklarına yakalanmışlar ve giderek artan iş kazalarında yaşamlarını yitirmişlerdir. Fransızlar tarafından işletilen köm r ocaklarında 16 saat çalışan çevre köylerden gelen işçiler, penceresiz ve sağlıksız barakalarda yatmışlardır. Beslenmeleri de son derece yetersiz olan işçiler, köm r ocaklarındaki sağlıksız koşullar nedeniyle kısa s rede köm r tozlarının yol açtığı pnomokonyoz hastalığına yakalanmışlardır. Köm r ocaklarındaki çalışma koşullarının ağırlığı ve çok sayıda işçinin akciğer hastalıklarına yakalanması retimde d şmelere neden olmuştur. Üretimi artırmak amacıyla 1865 yılında Madeni ( mayun Nazın Dilaver Paşa tarafından bir t z k hazırlanmıştır. Ancak padişah tarafından onaylanmadığı için bir t z k niteliği kazanamamış olan Dilaver Paşa Nizamnamesi, çalışma koşullarına ilişkin olarak getirdiği d zenlemeler yanında, madende bir hekim bulundurulmasını da h kme bağlamıştır. Köm r madenlerinde çok sık gör len iş kazalarına ilişkin olarak ise bir h k m getirilmemiştir. 100 maddeden oluşan Dilaver Paşa Nizamnamesi daha çok retimin artırılmasına yönelik olmasına karşın, işçi sağlığı ve iş g venliği ile ilgili ilk yasal belge olması açısından önemlidir. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

31 OSMANL) İMPARATORLUĞU DÖNEMİNDE İŞ SAĞ)L)Ğ) VE GÜVENLİĞİ Tanzimat'tan sonraki ikinci önemli belge olan Maadin Nizamnamesi, genellikle iş g venliğini ilgilendiren önemli h k mler getirmiştir. Bu t z ğ n getirdiği yenilikler ve önemli h k mler şunlardır: İşveren iş kazasının oluşmasını önlemek için gerekli önlemleri alarak iş g venliğini sağlamak zorundadır. Kazaya maruz kalanlara veya ailesine mahkeme tarafından h kmedilecek tazminat işveren tarafından ödenecektir. Kaza, işverenin köt yönetim ve denetimi veya gereken önlemlerin yasalara uygun olarak yerine getirilmemiş olması nedeniyle meydana gelmiş ise, işveren ayrıca altın tutarında daha fazla tazminat ödeyecektir. Havzada her işveren, diplomalı bir hekim çalıştırmak ve eczane bulundurmak zorundadır. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

32 TÜRKİYE CUM(URİYETİ DÖNEMİNDE İŞ SAĞ)L)Ğ) VE GÜVENLİĞİ Ülkemizde çalışma koşullarını d zenlemeyi hedefleyen ilk yazılı metin 1865 de yayınlanan ve köm r madenlerindeki çalışma koşullarını d zenleyen Dilaver Paşa Nizamnamesidir yılında yayınlanan Umumi (ıfzısıhha Kanunu önemli d zenlemelerden biri olup çalışma hayatına sağlık ve g venlikle ilgili d zenlemeler getirmiştir. Umumi (ıfzıssıhha Kanunu, halen halk sağlığı, iş sağlığı ve g venliği alanlarında önemli bir yaptırım aracı olarak kullanılmaktadır. Anayasamız, Borçlar Kanunu ve İş Kanunu; iş hukuku, iş sağlığı ve g venliği, sosyal g venlik alanlarında d zenlemeler içermektedir. Ayrıca iş sağlığı, iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili yaptırım g c ve daha iyi uygulamalar için özendirme işlevi olan Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu da unutulmamalıdır. Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) 1945 yılında iş kazaları ve meslek hastalığı pirimi toplayarak bu alanda sosyal g venlik ihtiyacını karşılamıştır. Bu yıllarda, meslek hastalıkları ile ilgili var olan bilgi eksiği ve kurumun bu alandaki işlevlerini yerine getirirken diğer devlet hastanelerinden yararlanamaması nedeniyle SSK 1949 yılında ilk hastanesini İstanbul Nişantaşı Meslek (astalıkları Hastanesi olarak kurmuştur. SSK sigorta kapsamına hastalık, analık gibi sigorta alanlarını da alınca birçok hastane kurmuş ve söz konusu hastane de hizmet hastanesine çevrilmiştir. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

33 TÜRKİYE CUM(URİYETİ DÖNEMİNDE İŞ SAĞ)L)Ğ) VE GÜVENLİĞİ Ülkemizde 1960 yılından itibaren "Benzen"in sebep olduğu kan hastalıkları ve özellikle lösemi sorunu zerinde çalışmaya başlayan Prof. Dr. Muzaffer Aksoy, 1974'de "Leukemia in Shoeworkers Exposed Chronically to Benzene" isimli yazısı ile ABD'de benzenin yasal sınır değerinin 1 ppm'e d ş r lmesini sağlamış ve bu önemli buluşu ile d nya iş sağlığı ve g venliği literat r ne girmiştir yılında Ankara ve İstanbul illerinde iki meslek hastalıkları hastanesi kurulmuştur. Hastanelere teşhis, ilgili sigorta alanlarında sigortacılık kararları (maluliyet belirleme, sigortalılık işlemlerine hak kazanma kararı alabilmenin ve tedavinin yanı sıra kurumu korumak amacıyla koruyucu sağlık hizmetleri, gezici sağlık hizmetleri ve meslek hastalıkları alanında eğitim hizmetlerini y r tme görevleri verilmiştir. Meslek (astalıkları Hastaneleri, lkemizde birtakım ilklere imza atmıştır. İş psikolojisi laboratuarı, iş hijyeni laboratuarı, toksikoloji laboratuarı, gelişkin solunum fonksiyon laboratuarı, gezici iş sağlığı laboratuarı olan ilk hastanelerdir. Zengin laboratuarlarla donatılan bu hastanelerde çok sayıda, sahaya yönelik, bilimsel çalışma ve araştırma gerçekleştirilmiştir. Meslek hastaneleri diğer SSK hastaneleriyle birlikte tarihinde Sağlık Bakanlığına devredilmiştir. Halen lkemizde bulunan ç meslek hastalıkları hastanesi nin (Ankara, İstanbul ve Zonguldak) yanı sıra 2008 yılından bu yana devlet niversiteleri hastaneleri ile 2011 yılından itibaren Sağlık Bakanlığı Eğitim ve Araştırma Hastaneleri, sigortalının çalışma g c ve meslekte kazanma g c kaybı oranlarının tespitinde esas alınacak sağlık kurulu raporlarını d zenlemek zere yetkilendirilmişlerdir. Meslek hastalıkları tıbbi tanılarını koymaya yetkili hastane sayıları artırılarak lke çapında meslek hastalıkları tanısında beklenen artışa katkı sağlanması amaçlanmıştır. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

34 İŞ GÜVENLİĞİNİN ÖNEMİ VE AMAÇLAR) İş g venliği kavramında, çalışanların can g venliği (yani sağlık makine araç ve gerecin, işyerinin, çevrenin, retilen malın g venliği yer almaktadır. Bu kapsamdan, iş d nyasında çalışan çok sayıda insan, b y k miktarlar tutan malzeme, makine, araç ve gereçler (yani para) çevre, ekoloji, iş d nyası ile ilgisi olmayan milyonlarca insanın hayatı ve mutluluğu anlaşıldığına göre iş g venliğinin önemi kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle denilebilir ki, bir iş yerinde değil, bir lkede İş G venliği varsa orada sağlık ve mutluluk vardır. İş g venliği yoksa, can kaybı, sakatlık, hastalık, para ve zaman kaybı vardır. O halde söz n burasında önce iş g venliği vardır. İş G venliğinin tanımı ve öneminden anlaşıldığı gibi amaçları şunlardır: 1. Çalışanları korumak, 2. Üretimin g venliğini korumak, 3. İşletmenin g venliğini sağlamak, 4. Çevreye zarar vermemek. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

35 İŞ GÜVENLİĞİNDE SORUMLULUK İş kazaları ve meslek hastalıklarından korunmak, işçi, iş veren ve devletin işbirliği ile m mk nd r. İşçi: Kendi sağlığı söz konusu olduğundan mesleğine ait bilgi ve beceriler yön nden kendini yetiştirmesi, iş g venliği kurallarına uyması işçinin hem sağlığını koruyacak hem de mali sorumluluk altına girmesini önleyecektir. Yapılan araştırmalar iş kazalarının %80-90 oranının çalışanların hatasından ve kurallara uymamalarından kaynaklandığını göstermektedir. İşveren: İş yeri sahipleri, iş görenlerin yapılan işin özelliklerine uyan şartları oluşturmak, işçilerin kendi başlarına alamayacakları eğitimleri kendilerine görd rmek, işçiye ve çevreye karşı kanunların kendilerine y klediği y k ml l kleri yerine getirmek durumundadırlar. İş kazalarının %10-20 si yönetim hatalarından meydana gelmektedir. Devlet: Devlet iş ve çalışma d nyasında kanunlara dayanan g c ile yaptırımcı özelliğe sahiptir. Anayasamızın ilgili h k mleri ve buna dayanarak çıkarılmış olan yasa ve yönetmeliklere ilgili olan herkes uymak mecburiyetindedir. Devletin yasal y k ml l kleri uygulatması yanında, Çalışma Bakanlığı, çalışma hayatını d zenleyici, rehberlik edici ve eğitici çalışmaları da yerine getirir. İş ve çalışma hayatında gerek iş barışı gerekse iş g venliği açısından ilgili kuruluşların elbirliği içinde çalışmaları, olumlu sonuçlar verir. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

36 İş Sağlığı ve G venliği Çalışmaları Dinamiktir. Eğitimi gerektirir. Parasal yatırımı gerektirir. Örg tlenmeyi ve organizasyonu gerektirir. Bilim ve teknolojiyi takibi gerektirir. Mevzuat takibini gerektirir. Verimliliği etkiler. Verimli bir yatırımdır. Cezai ve hukuki sonuçları vardır.

37 BAZ) İSTATİSTİKLER

38 KONUNUN ÖNEMİ Kay ak: 6331 Sayılı İş Sağlığı Ve Güve liği Ka u u Kita ı, ISBN , Kasım 2012, Ankara.

39 KONUNUN ÖNEMİ Kay ak: 6331 Sayılı İş Sağlığı Ve Güve liği Ka u u Kita ı, ISBN , Kasım 2012, Ankara.

40 TÜRKİYE DE İŞ KAZALAR) VE MESLEK HASTALIKLARI Kaynak: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Kitabı, ISBN , Kasım 2012, Ankara.

41 EUROSTAT VERİLERİNE GÖRE BİNDE ÖLÜMLÜ İŞ KAZASI ORANLARI ( ) Kaynak: ( Kay ak: 6331 Sayılı İş Sağlığı Ve Güve liği Ka u u Kita ı, ISBN , Kasım 2012, Ankara.

42 TEMEL KAVRAMLAR

43 İş Sağlığı ve G venliği İSG : İş kazası ve meslek hastalıklarının neden oldukları kayıpları en aza indirmek amacıyla, sistemli ve bilimsel araştırmalara dayalı g venlik önlemlerinin saptanması ve uygulamasına yönelik çalışmalardır. Üç temel amacı vardır; Çalışanları Korumak, Üretim G venliğini Sağlamak, İşletme G venliğini Sağlamak. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

44 İŞLE İLGİLİ (ASTAL)KLAR)N TAN)M) İşle ilgili hastalıklarda temel etken işyeri dışındadır. İşe girmeden önce var olan veya çalışırken ortaya çıkan herhangi bir sistemik hastalık yapılan iş nedeniyle daha ağır seyredebilmektedir. Çalışanın uygun işe yerleştirilmemesi ya da sistemik hastalığın ilerlemesine neden olan etkenlerin çalışma ortamında ortadan kaldırılmaması nedeniyle mevcut hastalığın şiddetlenmesi söz konusudur. Çalışanlar arasında meslek hastalıklarından daha sık gör len işle ilgili hastalıklar; kalp hastalıkları, kronik obstr ktif akciğer hastalıkları, kas iskelet sistemi hastalıkları gibi kronik ve dejeneratif hastalıklardır. Bu hastalıkların oluşumunda birçok faktör rol oynamaktadır. Bazı mesleklerde çalışıyor olmak bazı hastalıklar için riski artıran faktör olabilmektedir. Örneğin, lumbal disk hernisi olan bir kişinin elle taşıma işinde çalışıyor olması nedeniyle kişinin şikayetleri şiddetlenip akut ağrılı disk hernisine dön şebilecektir. Her elle taşıma yapan kişide disk hernisi olmamasına karşın disk hernisi olan kişinin uygun olmayan bir şekilde elle taşıma işinde çalıştırılması tabloyu ağırlaştırabilmektedir. Uygun işe yerleştirilmeme nedeniyle Avrupa Birliğinde çalışan her ç çalışandan birinde sırt ağrısı problemi bulunmaktadır. D nya Sağlık Örg t işle ilgili hastalıkları şu şekilde tanımlamaktadır: Yalnızca bilinen ve kabul edilen meslek hastalıkları değil, fakat oluşmasında ve gelişmesinde çalışma ortamı ve çalışma şeklinin, diğer sebepler arasında önemli bir faktör olduğu hastalıklardır. Kısaca çalışma koşulları nedeniyle doğal seyri değişen hastalıklardır. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

45 MESLEK HASTALIKLARININ TANIMI Meslek hastalıkları, işyeri ortamında bulunan faktörlerin etkisi ile meydana gelen hastalıkların ortak adıdır. D nya Sağlık Örg t ve Uluslararası Çalışma Örg t gibi uluslararası kaynaklarda meslek hastalıkları; zararlı bir etkenle bundan etkilenen insan v cudu arasında, çalışılan işe özg bir nedensonuç, etki-tepki ilişkisinin ortaya konabildiği hastalıklar grubu olarak tanımlanmaktadır sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu nun 14. maddesinde Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin y r t m şartları y z nden uğradığı geçici veya s rekli hastalık, bedensel veya ruhsal öz rl l k halleridir şeklinde tanımlanmaktadır. Meslek hastalıkları etkenle çalışanın ilk temasından 1 hafta ile 30 yıl sonra ortaya çıkabilmektedir. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

46 Meslek hastalığı: Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalıklardır. Kaynak: İş Sağlığı ve G venliği Kanunu, Kanun No: 6331, Sayı: 28339, 30 Haziran Meslek (astalığı: Sigortalının çalıştırıldığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin y r t m şartları y z nden uğradığı geçici veya s rekli, hastalık, sakatlık veya ruhi arıza halleridir. Sosyal Sigortalar Kanunun Sağlık İşleri T z ğ ne göre meslek hastalıkları beş ana grupta toplanmıştır. Bunlar; 1-Kimyasal nedenlerden olan meslek hastalıkları, 2-Mesleki cilt hastalıkları, 3-Mesleki solunum sistemi hastalıkları, 4-Mesleki bulaşıcı hastalıklar, 5-Fiziksel etkenlerle olan meslek hastalıkları Kaynak: Prof. Dr. A. Hakan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

47 İş Kazası: Uluslararası Çalışma Örg t (ILO) tarafından iş kazası planlanmamış ve beklenmeyen bir olay sonucunda sakatlanmaya ve zarara neden olan durumdur şeklinde tanımlanmıştır. D nya sağlık örg t (WHO) ise iş kazasını; önceden planlanmamış, çoğu zaman kişisel yaralanmalara, makine araç ve gereçlerin zarara uğramasına, retimin bir s re durmasına yol açan bir olay olarak tanımlamıştır. Kaynak: Prof. Dr. A. Hakan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar İş kazası: İşyerinde veya işin y r t m nedeniyle meydana gelen, öl me sebebiyet veren veya v cut b t nl ğ n ruhen ya da bedenen özre uğratan olaylara is kazası denir. Kaynak: İş Sağlığı ve G venliği Kanunu, Kanun No: 6331, Sayı: 28339, 30 Haziran 2012.

48 Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyeline tehlike denir. Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalidir. Kaynak: İş Sağlığı ve G venliği Kanunu, Kanun No: 6331, Sayı: 28339, 30 Haziran Tehlike: Mal, can ve çevre için potansiyel bir tehlike oluşturan malzeme, durum veya aktivitenin karakteristiği. Risk: İdrak edilmekte olan spesifik bir tehlikenin gerçekleşme olasılığı ve tehlikenin sonuçlarını kapsayan kavram. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

49 Olay: Bir kazaya yol açan veya bir kazaya neden olabilecek potansiyeli olan durum. OHSAS ye göre hiçbir sağlık bozulması sakatlanma, hasar veya başka kaybın olmadığı bir olay ayrıca yakın-ıskalama olarak da adlandırılır. Olay terimi yakın-ıskalama yı da kapsar. Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

50 Kaynak: İsmet APAK, «İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Sunum»

53 Risk Değerlendirme: Tehlike potansiyeli bulunan maddelerle ilgili her t rl bilimsel bilgi ve malumatın d zenlenmesi ve analiz edilmesine yönelik sistematik bir yaklaşımdır. Daha basit ifadesiyle; problemin modellenmesi, tehlike değerlendirmesi, tehlikeli maddeye maruz kalma etkilerinin analizi ve risk tanımlaması gibi ana kavramlardan oluşan risk analizidir. Kaynak: Prof. Dr. A. Hakan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar Risk değerlendirmesi: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dön şmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmalardır. Kaynak: İş Sağlığı ve G venliği Kanunu, Kanun No: 6331, Sayı: 28339, 30 Haziran 2012.

54 Katlanılabilir Risk: Organizasyonun yasal y k ml l kleri ve İSG politikası çerçevesinde tahamm l edilebilir d zeye indirilmiş risk. Risk Yönetimi: İnsan hayatı ve çevre g venliği ile ilgili risklerin değerlendirilmesi ve kontrol edilmesine yönelik olarak, politikalar, tecr beler ve kaynakların sistematik olarak uygulanmasıdır. Kaynak: Prof. Dr. A. Hakan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar Tehlike sınıfı: İş sağlığı ve g venliği açısından, yapılan işin özelliği, işin her safhasında kullanılan veya ortaya çıkan maddeler, iş ekipmanı, retim yöntem ve şekilleri, çalışma ortam ve şartları ile ilgili diğer hususlar dikkate alınarak işyeri için belirlenen tehlike grubunu ifade eder. Kaynak: İş Sağlığı ve G venliği Kanunu, Kanun No: 6331, Sayı: 28339, 30 Haziran 2012.

55 İşyeri: Mal veya hizmet retmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile çalışanın birlikte örg tlendiği, işverenin işyerinde rettiği mal veya hizmet ile nitelik yön nden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örg tlenen işyerine bağlı yerler ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve mesleki eğitim yerleri ve avlu gibi diğer eklentiler ve araçları da içeren organizasyondur. Çalışan: Kendi özel kanunlarındaki stat lerine bakılmaksızın kamu veya özel işyerlerinde istihdam edilen gerçek kişiyi ifade eder. Kaynak: İş Sağlığı ve G venliği Kanunu, Kanun No:, Sayı:, (aziran.

56 İşveren: Çalışan istihdam eden gerçek veya t zel kişi yahut t zel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları ifade eder. Çalışan temsilcisi: İş sağlığı ve g venliği ile ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme, tekliflerde bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkili çalışanı ifade eder. Destek elemanı: Asli görevinin yanında iş sağlığı ve g venliği ile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla m cadele, ilk yardım ve benzeri konularda özel olarak görevlendirilmiş uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişiyi ifade eder. Eğitim kurumu: İş g venliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personelinin eğitimlerini vermek zere Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşlarını, niversiteleri ve T rk Ticaret Kanununa göre faaliyet gösteren şirketler tarafından kurulan m esseseleri ifade eder. Genç çalışan: Onbeş yaşını bitirmiş ancak onsekiz yaşını doldurmamış çalışandır. Kaynak: İş Sağlığı ve G venliği Kanunu, Kanun No:, Sayı:, (aziran.

57 İş g venliği uzmanı: İş sağlığı ve g venliği alanında görev yapmak zere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş g venliği uzmanlığı belgesine sahip m hendis, mimar veya teknik elemanı ifade eder. İşyeri hekimi: İş sağlığı ve g venliği alanında görev yapmak zere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, işyeri hekimliği belgesine sahip hekimlerdir. İşyeri sağlık ve g venlik birimi: İşyerinde iş sağlığı ve g venliği hizmetlerini y r tmek zere kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan birimdir. Kaynak: İş Sağlığı ve G venliği Kanunu, Kanun No:, Sayı:, (aziran.

58 Ortak sağlık ve g venlik birimi: Kamu kurum ve kuruluşları, organize sanayi bölgeleri ile T rk Ticaret Kanununa göre faaliyet gösteren şirketler tarafından, işyerlerine iş sağlığı ve g venliği hizmetlerini sunmak zere kurulan gerekli donanım ve personele sahip olan ve Bakanlıkça yetkilendirilen birimlerdir. İş sağlığı ve g venliği ile ilgili riskleri Önleme : İşyerinde y r t len işlerin b t n safhalarında iş sağlığı ve g venliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin t m bu kapsamdadır. Kaynak: İş Sağlığı ve G venliği Kanunu, Kanun No:, Sayı:, (aziran.

59 İş sağlığı ve g venliği mevzuatındaki Teknik eleman tanımı: Teknik öğretmen, fizikçi ve kimyager unvanına sahip olanlar ile niversitelerin iş sağlığı ve g venliği programı mezunlarıdır. İş sağlığı ve g venliği mevzuatındaki İşyeri hemşiresi tanımı: 25/2/1954 tarihli ve 6283 sayılı (emşirelik Kanununa göre hemşirelik mesleğini icra etmeye yetkili, iş sağlığı ve g venliği alanında görev yapmak zere Bakanlıkça yetkilendirilmiş işyeri hemşireliği belgesine sahip hemşire/sağlık memurunu ifade eder. Kaynak: İş Sağlığı ve G venliği Kanunu, Kanun No:, Sayı:, (aziran.

60 ILO ILO (International Labour Organization - Uluslararası Çalışma Örg t Sosyal adalet ve uluslararası insan ve çalışma haklarının iyileştirilmesidir. İnsan haklarına saygı, Yeterli yaşam şartları, İnsanca çalışma koşulları, İstihdam olanakları, Ekonomik g vence, Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

61 İŞ KAZALAR)

62 İŞ KAZALAR) İş kazaları: Belli bir zarar ve arızaya sebep olan, umulmayan, beklenmeyen ve planlanmamış olaylardır. Kazalar g nl k hayatın çeşitli yerlerinde gör lebilirler. İş kazaları, spor kazaları, ev kazaları, trafik kazaları sıkça gör l p duyulan kaza t rlerindendir. Hepsindeki ortak özellik, beklenilmemeleri, umulmamaları ve planlanmamış olmalarıdır. Ülkemizde iş kazaları ve meslek hastalıklarından dolayı her yıl; yaklaşık 1500 kişi ölmektedir. ILO verilerine göre b t n öl mlerin %3.9 u iş kazası veya meslek hastalığı sonucu olmaktadır. D nya n fusunun %15 i iş kazası veya meslek hastalıklarına maruz kalmaktadır. Halen işsiz olan işg c n n %30 u daha önceki işleri sırasında meydana gelen iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle yeniden iş bulmakta g çl k çekmektedir. D nyada iş kazası ve meslek hastalıklarına bağlı öl mlerin dağılımı incelendiğinde mesleki kanserler %32 ile ilk sırada yer almakta, onun ardından %23 ile kardiyo-vask ler hastalıklar gelmektedir. (astalıkların maliyeti incelendiğinde ise %40 ile kas iskelet sistemi hastalıkları en çok harcama yapılan hastalık grubu olarak karşımıza çıkmaktadır. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

63 İŞ KAZALAR) Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

64 İŞ KAZALAR) Avrupa Birliğine ye lkelerde iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu yılda; 5500 kişinin hayatını kaybettiği, kişinin s rekli çalışamaz duruma geldiği, 149 milyon işg n ve 20 milyar Euro maddi kaybın meydana geldiği rapor edilmektedir. Avrupa Birliği lkelerinde iş g n kayıplarının %50-60 ı, stres kaynaklı işle ilgili hastalıklar nedeniyle olmaktadır. AB lkelerinde çalışanların %22 si çalışma s relerinin en az dörtte birinde zararlı gaz veya kimyasallara maruz kalmaktadır. Sosyal G venlik Kurumu (SGK) istatistiklerine göre 2009 yılında T rkiye de iş kazası olmuş, 429 meslek hastalığı tespit edilmiş, bu iş kazalarının i öl mle sonuçlanmıştır, öl mle sonuçlanan meslek hastalığı bulunmamaktadır. S rekli iş göremez hale gelen 1885 kişiden 217 si meslek hastalıkları nedeni ile iş göremez hale gelmiştir (Grafik 1,2,3). Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

65 İŞ KAZALAR) Grafik 1. Meslek (astalıklarının dağılımı SGK, -2009) Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

66 İŞ KAZALAR) Grafik 2. Öl ml iş kazası ve meslek hastalıkları vakalarının dağılımı / işçide SGK, ) Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

67 İŞ KAZALAR) Grafik 3. S rekli iş göremez olan işçi sayılarının dağılımı /. SGK, -2009) Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

68 İŞ KAZALAR)N)N OLUŞ NEDENLERİ İş kazasının meydana gelmesi için, tehlikeli durumla, tehlikeli davranışın aynı anda bir arada bulunmaları gerekir. göre bu; İş Kazası = Tehlikeli Durum + Tehlikeli Davranış şeklinde matematiksel bir form l ile yazılabilir. İş kazalarının meydana gelmesine, teknik, sosyal, psikolojik, fizyolojik etkenler neden olabilir. Çalışan kişinin kendisi, çalıştığı işyeri, iş yeri arkadaşları, çevresi, kullandığı makine ve malzemeler, araç gereçlerin her biri iş kazasının nedenidir. Bu sayılanların hepsi birbiri ile etkileşim içinde olan faktörlerdir. Bu faktörleri aşağıdaki şekilde sınıflandırmak m mk nd r. Kaynak: Emrah G rer, Temel İş Sağlığı ve G venliği Eğitimi, ÇASGEM Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

69 İŞ KAZALAR)N)N OLUŞ NEDENLERİ Kaza Nedenleri ile İlgili Yanlış Gör şler:. ŞANS)ZL)K. KAÇ)N)LMAZL)K. DİKKATSİZLİK Kaynak: Emrah G rer, Temel İş Sağlığı ve G venliği Eğitimi, ÇASGEM Kazaların Temel Nedenleri M MAN İnsan MACHINE (Makine) MED)A Ortam, Çevre MANAGEMENT Yönetim

70 İŞ KAZALAR)N)N OLUŞ NEDENLERİ 1- Malzeme a- Malzemenin kimyasal ve fiziksel özelliklerinden kaynaklanan faktörler, b- Kullanılan maddelere göre uygun retim sisteminin seçilmemiş olması, 2- Makine ve teçhizat a- Malzeme yorgunluğu, b- Koruyucu tedbirlerin alınmaması, c- Makinelerin yanlış seçilmesi veya yanlış kullanılması, 3- Çevre a- Sıcaklık, nem, aydınlatma, g r lt gibi fiziki faktörler, b- Mekanik etkiler, c- Sağlık şartları, 4- İnsan a- Eğitim ve bilgi eksikliği b- Dalgınlık, dikkatsizlik, c- İlgisizlik, d zensizlik, d- Bedenin iş uyumsuzluğu, e- Meleke (Beceri) noksanlığı, f- Aile d zeni, g- Beslenme yetersizliği Kaynak: Prof. Dr. A. (akan ONUR ve Yrd. Doç. Dr. M. Kemal ÖZF)RAT, İş G venliğine Giriş, Önemi, Genel Tanımlar

71 M kemmel g venlik, m kemmel insanda olduğu gibi ancak cennette olanaklı olabilir; d nya zerinde buna ulaşabilme şansına sahip değiliz. Bu nedenle, kabul edilebilir d zeyde riski içeren g venliği hedeflemek durumundayız. / Prof. Richard Goss

72 MESLEK HASTALIKLARI

73 MESLEK HASTALIKLARI Ülkeler arasında meslek hastalığı sayılarında farklılık yaratan faktörlerin teknoloji kulanım d zeyi, riskli iş kollarının yoğunluğu, lkenin iş sağlığı politikaları, işçi-işveren ve devletin akılcı ve sorumlu yaklaşımı olduğu söylenebilir. T rkiye de riskli iş kolları gelişmiş lkelere göre oldukça yoğundur. Çimento sanayi, madencilik, dokuma sanayi, ak retimi, pestisid ve diğer kimyasalların retimi T rkiye de ilk dikkati çeken riskli alanlardır. T rkiye de meslek hastalıkları ile ilgili elde edilen veriler sadece Sosyal Sigortalar Kurumu istatistikleriyle sınırlıdır. Sağlık Bakanlığı istatistikleri içerisinde meslek hastalıkları ile ilgili bilgiye rastlanmadığı gibi hen z bu t r bir veri de toplanmamaktadır. SGK istatistikleri çalışanların t m n kapsamamakta, işkolu ve hastalık sınıflarına göre meslek hastalıkları verileri elde edilememektedir. SGK istatistiklerine göre 2009 yılında sigortalı işçi sayısı dir ve saptanan meslek hastalığı sayısı 429 dur (Grafik 3). Yılda her bin işçi için 0,16 meslek hastalığı saptanmaktadır. Harrington J. M. nin verdiği değer hatırlanacak olursa, bir lkenin iş sağlığı alanındaki gelişmişlik d zeyiyle bağlantılı olarak saptanması gereken meslek hastalığı sayısı binde 4-12 arasında olmalıdır. Binde dört değeri temel alınırsa saptayamadığımız meslek hastalığı sayısı in, binde on iki rakamı temel alınırsa yılda saptayamadığımız meslek hastalığı sayısı ise in zerindedir. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

74 MESLEK (ASTAL)KLAR)N)N ÖNEMİ Meslek (astalıklarının Özellikleri Meslek hastalıkları t m yle önlenebilir hastalıklardır. Yalnızca tek bir etmenin değil, birçok etmenin bir arada etkilediği olgulardır. Bunlar arasında beslenme, bireysel duyarlılık veya varyasyonlar, kullanılan ilaçlar, sigara ve alkol alışkanlığı, şişmanlık vb sayılabilir. Meslek hastalıklarının ailevi, sosyal ve toplumsal sonuçları vardır. Meslek hastalıkları tanılarının konulması için özg n örg tlenme ve d zenlemeler gereklidir. Ç nk meslek hastalıkları, ancak bilinçli olarak arandıkları zaman bulunabilirler. Meslek hastalıklarının, diğer hastalıklardan farklı, kendilerine özg tanı ve tarama yöntemleri vardır. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

75 MESLEK HASTALIKLARININ SINIFLANDIRILMASI Uluslararası Çalışma Örg t (ILO) kurulduğu yıl olan 1919 yılında ilk meslek hastalığı olarak antraks hastalığını tanımlamıştır. Daha sonra 1925 yılında Çalışanların Tazmini (Meslek (astalıkları Sözleşmesinde (No.18) ilk )LO Meslek (astalıkları Listesi yayınlanmıştır. İlk listede 3 meslek hastalığı mevcuttur. 18 No lu Sözleşme 1934 yılında gözden geçirilerek 42 nolu Sözleşme ile 10 adet meslek hastalığı tanımlanmıştır yılında yayınlanan 121 nolu Sözleşme ekinde ayrı bir meslek hastalıkları listesi yayınlanmıştır. En son olarak 2002 yılında ILO, meslek hastalıkları listesini g ncellemiş ve 70 adet meslek hastalığını tanımlayarak 194 sayılı Meslek (astalıkları Listesi Tavsiye Kararını yayınlamıştır. Tıbbi ve yasal olarak bir hastalığın mesleki maruziyete bağlı olduğu kesin olarak kanıtlandığında adı meslek hastalığı olarak tanımlanmaktadır. Bununla beraber bu ilişkiyi ortaya koymak her zaman o kadar kolay olmamaktadır. Meslek hastalıklarının b y k kısmı çok faktörl bir etkileşim sonucu ortaya çıkmaktadır. İş ve hastalık ilişkisi ç kategoride tanımlanmaktadır: 1. Meslek (astalıkları (Occupational Diseases): Genellikle tek bir etkenle meydana gelen, özg n ve kuvvetli bir mesleki ilişkinin ortaya konması ile meslek hastalığı tanısı konur. 2. İşle İlgili (astalıklar (Work Related Diseases): Pek çok etkenin bir arada gör ld ğ, çalışma ortamının rol oynayabildiği, birlikte farklı risklerin de yer aldığı, karmaşık bir etyolojiye sahip hastalıklardır. 3. Çalışanları Etkileyen (astalıklar (Diseases Affecting Working Populations): İşle ilgili bir ilinti olmamasına karşın mesleki zararlı etkenlerle ortaya çıkışı artan hastalıklardır. Not: Etiyoloji veya neden bilimi, neden olmanın, nedenselliğin, nedenin incelenmesidir. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

76 MESLEK HASTALIKLARININ SINIFLANDIRILMASI Okuma Parçası: Şarbon (Antraks) (astalığın etkeni, Bacillus antracis, sporlanarak çoğalan bir bakteridir. B. antracis, o C'de dk'da inaktif hale gelirken, sporları toprakta, merada ve sularda yıl canlı kalabildiği gibi, fiziksel ve kimyasal etkilere karşı çok dayanıklıdır. Nemli ısıda, 121 o C'de 15 dk'da, kuru ısıda 160 o C'de 60 dk.'da öl rler. Antraks sporları, %0.1 sublime içinde 70 saat, %4 potasyum permanganatta 15 dk., %3 formolde 3-4 g n ve %5 fenolde 2-40 g n canlılığını koruyabilmektedir. Kurutulmuş halde sporların yıllar boyu saklanması m mk nd r. Doğal koşullar altında soğukkanlı hayvanlar hariç t m sıcakkanlı hayvanlar ve insanlar enfeksiyona yakalanabilirler. Ancak çok koyun, keçi, sığır, manda, deve ve geyikler, daha az olarak domuz, at ve karnivorlarda gör l r. Bulaşma: Bulaşma başlıca 3 yolla olmaktadır: Sindirim yoluyla Bağırsak şarbonu Solunum yolu ile Akciğer Şarbonu Deri yolu ile (Deri Şarbonu Son iki Şarbon t r Meslek (astalığı dır. Derleyen: Dr. Seza ESKİİZMİRLİLER Kaynak:

77 MESLEK HASTALIKLARININ SINIFLANDIRILMASI Okuma Parçası: Şarbon (Antraks) (astalığın etkeni, Bacillus antracis, sporlanarak çoğalan bir bakteridir. B. antracis, oc' de dk.' da inaktif hale gelirken, sporları toprakta, merada ve sularda yıl canlı kalabildiği gibi, fiziksel ve kimyasal etkilere karşı çok dayanıklıdır. Nemli ısıda, 121oC' de 15 dk' da, kuru ısıda 160 oc' de 60 dk.' da öl rler. Antraks sporları, %0.1 sublime içinde 70 saat, %4 potasyum permanganatta 15 dk., %3 formolde 3-4 g n ve %5 fenolde 2-40 g n canlılığını koruyabilmektedir. Kurutulmuş halde sporların yıllar boyu saklanması m mk nd r. Doğal koşullar altında soğukkanlı hayvanlar hariç t m sıcakkanlı hayvanlar ve insanlar enfeksiyona yakalanabilirler. Ancak çok koyun, keçi, sığır, manda, deve ve geyikler, daha az olarak domuz, at ve karnivorlarda gör l r. Bulaşma: Bulaşma başlıca 3 yolla olmaktadır ; Sindirim yoluyla Bağırsak şarbonu : Hayvanlarda bulaşma su, yem, ot gibi gıdalarla mikrobun alınması ile olurken, insana bulaşma yolu; iyi pişirilmemiş etlerin yenmesi ile şekillenir. İnsanlarda toksemi sonu 2-3 g n içinde öl m oluşur. Vakaların %25-75 oranında öl mle sonuçlanır. Solunum yolu ile Akciğer Şarbonu : Hayvanlarda nadiren gör len bu yolla enfeksiyona, insanlarda sıkça rastlanır. (ayvanların deri, kıl,yapağı ve y n ile uğraşan insanlarda gör l r. Dolaşım yetmezliği ve şok sonu 2-3 g n sonra öl m oluşur. Öl m oranı %20 den y ksektir. Deri yolu ile (Deri Şarbonu : Deride oluşan çizik, sıyrık ve yaralardan mikrobun girmesi ile olur. İnsanlar, yine hastalıklı kan ve ete temasla mikrobu alırlar. Bakterinin inkubasyon s resi 1-10 g nd r. Deri enfeksiyonlarında %5-20 oranında öl me neden olur. Son iki Şarbon t r Meslek (astalığı dır. Hayvanlarda Klinik Belirtiler : Antraks basili, bazı olgularda v cutta çabuk reyerek klinik belirti oluşturmadan öl m oluşturabilir ki, bu seyir sırasında; sendeleme, solunum g çl ğ, ayakta duramama, titreme, halsizlik, titreme ve yere d şerek kısa s rede öl m gör l r. Öl mden önce ve sonra ağız, burun ve an sten kanlı bir akıntı gelir. Konakçının direncinin daha y ksek olması halinde ise; v cut ısısı artar (40-420C) ve bir s re aynı d zeyi koruduktan sonra aniden d şer ve hayvanlar (3-4 g n içinde öl rler. Olguların çoğunda sinirlilik, huzursuzluk, iştahsızlık, asfeksi,önceleri kabızlık sonraları kanlı ishal ve kanlı idrar, deride p st ller, gebelerde yavru atmalar, eritrosit sayısında azalma ve şekillerinde bozukluklar gör l r. Bu belirtilerin hepsi genellikle bir hayvanda bulunmaz. Sığırlarda akciğer ve deri antraksı nadirdir. Ölen hayvanda teşhis, antraxlı hayvanların kadavralarında çok çabuk bir kokuşma gör l r. Öl m sertliği tam değildir veya yoktur. Doğal deliklerden ağız, burun, an sten siyah renkte kan gelir ve pıhtılaşmaz. Otopsi de en tipik bulgu; dalağın şişkin ve çamur kıvamda olmasıdır sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanununa göre Antraks ihbarı mecburi hastalıklardan olup, hastalığa yakalanmış hayvanlar tazminatsız olarak öld r l r ve imha edilir. Kesimlerine m saade edilmez. (astalıktan ş phe edilenler 5 g n m şahadeye alınır. M şahade s resi sonunda hasta oldukları tespit edilenler tazminatsız olarak öld r l r ve imha edilir. Bulaşmadan ş pheli hayvanlar masrafları sahiplerine ait olmak zere 15 g n karantinaya alınır. Hasta hayvanlar tazminatsız olarak öld r l r ve imha edilir. (astalıksız hayvanlar m şahade ve karantina sonunda serbest bırakılır. Korunma Önlemleri: Antrakstan ölm ş hayvanların yakılarak veya 2 metre derine göm l p zerine bol sönmemiş kireç tozu serperek ortadan kaldırılması gerekir. (astalığın merada çıktığı durumlarda mera duyarlı hayvanlara kapatılır, hastalar ayrılır, sağlamlar daha y ksek yerlere taşınır ve aşılanırlar. (astalık ahırda çıkmışsa hastalar ayrılır ve gerekirse tedaviye alınır. Sağlamlara aşı uygulanır. T m ahır malzemesi dezenfekte edilir. Yine hasta hayvanların temas ettiği nakil vasıtaları dezenfekte edilir. Hayvan yemi veya artıkları ve hayvansal maddeler yakılarak imha edilir. Hasta ve hastalıktan ş pheli hayvanların kesilmesi ve etlerinin t ketimi yasaktır. Ölen hayvanlara otopsi yapılmaz. Bulaşık meralarda otlatılması zorunlu hayvanlara antraks Max Sterne aşısı uygulanır ve aşılamadan 15 g n sonra bölgenin dezenfeksiyonu yapıldıktan sonra bu bölgeye gimesine izin verilir. Aşı antrakslı bölgelerde hastalık çıkmadan önce ilkbaharda uygulanır. Bağışıklık 1-2 haftada şekillenir, 6-12 aya kadar devam eder. Hayvansal r nler y n, kıl, deri vb.) uygun yöntemlerle sterilize edilir. İnsanda korunma : Bulaşık hayvan r nleri ile uğraşan kişiler, uygun elbise, maske ve eldiven kullanmalı, risk grubundaki insanlar ise, koruyucu antijen ile bağışık hale getirilmelidir. Derleyen : Dr. Seza ESKİİZMİRLİLER Kaynak:

78 MESLEK HASTALIKLARININ SINIFLANDIRILMASI Meslek hastalığı tanısının konması için önemli olan iki kriter; özel çalışma ortamı ve/veya aktivitesi ile özel bir hastalık arasında etken-maruziyet ilişkisinin olması ve tanı konan hastalığın söz konusu meslek çalışanlarında toplum ortalamasına göre daha fazla gör lmesidir. Etken-maruziyet ilişkisinin net bir şekilde ortaya konabilmesi için; klinik ve patolojik tanıların konması, mesleki anamnez ve iş analizi, etken ve hastalık ilişkisini ortaya koyan epidemiyolojik veriler yararlı olmaktadır. Uluslararası meslek hastalıkları listesine bir hastalığın eklenmesi için tanımlayıcı kriterler şunlardır: Maruz kalma ve etkilenim ilişkisinin g çl ve bilimsel olarak ispatlanmış olması, (astalığın belli işlerde veya çalışma alanlarında ortaya çıkması, Maruz kalan işçi sayısı ile riskin şiddeti arasındaki ilişkinin kuvvetli olması, (astalığın birçok lkenin ulusal meslek hastalığı listesinde yer alması. ILO Meslek (astalıkları Listesinde meslek hastalıkları ç kategoride toplanmaktadır: 1. Ajanlarla meydana gelen meslek hastalıkları (fiziksel, kimyasal ve biyolojik), 2. Hedef organ ve sistemlerin meslek hastalıkları (solunum, deri, kas iskelet), 3. Mesleki kanserler. ajan İng. agent (astalık oluşturan veya hastalığı yayan herhangi bir etken. Örneğin: Mikroorganizmalar, bakteriler, vir sler Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

79 MESLEK HASTALIKLARININ SINIFLANDIRILMASI Meslek hastalıkları, neden olan etmenlere göre sınıflandırılabilir:. Kimyasal kaynaklı meslek hastalıkları.. Ağır metaller.. Çöz c ler 1.3. Gazlar. Fiziksel kaynaklı meslek hastalıkları.. G r lt ve titreşim.. Y ksek ve alçak basınçta çalışma.. Soğuk ve sıcakta çalışma 2.4. Tozlar 2.5. Radyasyon. Biyolojik kaynaklı meslek hastalıkları.. Bakteri kaynaklı olanlar 3.2. Virus kaynaklı olanlar 3.3. Biyoteknoloji kaynaklı olanlar.. Psikolojik kaynaklı olan meslek hastalıkları. Ergonomiye özensizlikten kaynaklanan meslek hastalıkları. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

80 MESLEK HASTALIKLARININ SINIFLANDIRILMASI Meslek (astalıklarının Tıbbi ve Yasal Tanı Koyma S reci Birçok meslek hastalığı tanısı temel iş sağlığı hizmetleri kapsamında konulabilir. Ancak birçoğunda uzmanlaşmış mesleki tıp kliniklerine başvurulması gerekmektedir. Her iki durumda da tanıya ait özel bir plan izlenmektedir: (astalığa neden olabilecek maruziyetin tanımlanması, Özel maruziyetle ilişkili olduğu bilinen klinik bulguların incelenmesi, (astalığın olası bir nedeni olarak meslek dışı faktörlerin hariç tutulması, Meslek hastalığının varlığı veya yokluğu hakkındaki sonuç tanı, İşyerinde önleyici tedbirler için öneriler oluşturulması, Meslek hastalıklarının yetkili makamlara bildirilmesi, İşle ilgili hastalıkların tanısının, tazminat açısından kesin bir yasal stat s bulunmamaktadır, fakat önleyici ve kontrol tedbirleri zerinde önemli bir etkisi bulunabilir. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

81 MESLEK HASTALIKLARININ SINIFLANDIRILMASI İşyeri hekimi meslek hastalığı tanısı alan kişiye hukuki hakları ve hastalığı hakkında bilgi vermeli, psikolojik olarak destek olmalı ve onu koruma altına almalıdır. O g ne kadarki iş ve işveren ilişkisi ile orantılı olarak meslek hastalığı tanısı alan kişinin, işe devamı veya uzaklaştırma kararına karşı açıkça d şmanlık, kızgınlık, depresyon gibi psikolojik reaksiyonları olabilmekte ve t m yle önlenebilir bir durum olan meslek hastalığına işverenin neden olduğunu d ş nebilmektedir. Meslek hastalığı tıbbi olduğu kadar yasal açıdan da bir sigortacılık tanımıdır. Bu tanı iş risklerinin işveren tarafından yönetilemediği ve çalışanın bu nedenle fonksiyon kaybına ya da hastalık durumuna uğradığını kanıtlamaktadır. B t n bu nedenlerle, meslek hastalığı tanısı koyacak sağlık birimleri ve ekiplerinin konuyla ilgili iyi eğitimli ve yasal s rece hakim olması gerekmektedir. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

82 MESLEK HASTALIKLARININ SINIFLANDIRILMASI Meslek (astalıklarının Tıbbi ve Yasal Tanı Koyma S reci Klinik bulgulara ilaveten kişinin maruziyet bilgisi tanıyı koydurabilir. Yani çalışanın iş ve maruziyet öyk s meslek hastalığı tanısını koymada hayati öneme haizdir. Meslek hastalığı tanısında kullanılan laboratuvar testleri 5 grupta toplanabilir: Genel sağlık değerlendirmesi: Kan sayımı, akciğer grafisi, EKG, tam idrar analizi. Maruziyete ait nonspesifik testler: Ortalama korpusk ler volum, ortalama korpusk ler hemoglobin konsantrasyonu, eozinofil, karaciğer enzimleri, solunum fonksiyon testi. Maruz kalınan ajan veya metabolitlerine ait testler: Toluen maruziyetinde idrarda hipp rik asit, inorganik kurşun zehirlenmesinde kanda kurşun analizi yapılması gibi. Genetik veya alerji testleri: Kronik obstr ktif akciğer hastalıklarında serum alfa 1 antitripsin eksikliği, hemolitik kimyasallara duyarlıkta glukoz 6 fosfat dehidrogenaz eksikliği, organik madde hiper sensitivitelerinde IgE, IgG bakılması gibi. Kromozomal değişiklikler: Bazı fiziksel ve kimyasal ajan maruziyetleri kromozomal değişiklikler yapabilmektedir. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

83 Kavramlar Ortalama Korpusk ler Hemoglobin Konsantrasyonu: The mean corpuscular hemoglobin concentration, a measure of the concentration of hemoglobin in a given volume of packed red blood cells. It is reported as part of a standard complete blood count. Örneğin ortalama korp sk ler hemoglobin konsantrasyonu %32 ile 36 arasındadır. Hemoglobin: Kanda solunum organından dokulara oksijen, dokulardan solunum organına ise karbondioksit ve proton taşıyan protein. Eozinofil: Eozinofil, eozinofil gran losit veya asidofil olarak da adlandırılan lökosit h cresi. Gran losittir. Parazitlerce oluşturulan enfeksiyonlarla savaşırlar. Sahip oldukları gran ller "eozin" isimli boyayı tuttuğu için eozinofil olarak adlandırılmışlardır. Eozinofiller t m lökositlerin %2.3' n oluştururlar. Ortalama μm b y kl ğ ndedirler. Kandaki değerlerinin sayıca artmasına Eozinofili denir. Eozinofili, allerjik reaksiyonlarda ve paraziter infeksiyonlarda kendini gösterir. Enzim: Biyolojik katalizor olarak özetlemek m mk nd r. Aslında kendileri protein olan enzimler, biyokimyasal tepkimelerin daha hızlı gerçekleşmesini sağlarlar ve kendileri tepkime sonunda değişmeden kalır. Kronik obstr ktif akciğer hastalıkları (KOAH): KRONİK kelimesi uzun s redir devam eden anlamındadır. OBSTRÜKTİF kelimesi tıkayıcı anlamındadır ve bu hastalıkta nefes borularının bronşların tıkandığını göstermek için kullanılır. O halde KOA( ı, uzun s redir bronşlarda tıkanmaya neden olan bir hastalıktır şeklinde tarif edebiliriz. Bu hastalığın en köt yanı, bronşlarda oluşan tıkanmanın bir daha d zelmemesi ve tedavi olunmaz ise hastalığın sinsice ilerlemesidir. (astalığın en önemli nedeni SİGARA bağımlılığıdır. ( Hemolitik kimyasallar: Hemoliz: Hemoliz eritrositlerin alyuvarların b y k boyutlarda yıkımı. Hemoliz sonucu bir t r anemi olan hemolitik anemi oluşur.

84 MESLEKİ T)BBİ BAK)M Uluslararası ticaretten kaynaklanan k reselleşme ve rekabetin artması, d nyanın her yerinde işletmelerde işg c verimlilik beklentilerinin artmasına yol açmaktadır. Ek olarak, meydana gelen demografik gelişmeler çalışanların ortalama yaşının y kselmesine neden olmaktadır. Kuruluşların ekonomik başarısı, eğitimli ve deneyimli çalışanların yeteneklerine bağlıdır. Bu nedenle, toplumun nitelikli iş isteğini karşılamak ve ayrıca ekonomik başarının temelini oluşturmak için çalışanların sağlığının korunması ve geliştirilmesi sosyal ve ekonomik açıdan giderek daha önemli hale gelmektedir. Daha sağlıklı bir iş çevresinin oluşturulması, sadece rekabet avantajı sağlamamakta, aynı zamanda başarılı ticaretin sosyal kabul n n bir göstergesi olmaktadır. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

85 MESLEKİ T)BBİ BAK)M Avrupa Birliğinde (AB), işçilerin sağlık ve g venliğinin uygun şekilde sağlanması, işverenlerin yasal bakım görevlerinin bir parçası olarak istenmektedir. AB ye ye çeşitli lkelerin ilgili yasaları arasında belirgin farklar olmasına rağmen Konsey Direktifi 89/391/EEC ve ilişkili özel yönergelerde açıklanan ortak bir temel bulunmaktadır. İş, meslek ve sağlıkla mesleki tıbbi bakım etkileşimi bu yönergelerde ele alınmaktadır. Mesleki tıbbi bakımın başlıca amaçları aşağıda yer almaktadır: Çalışma koşullarının değerlendirilmesi (risk değerlendirmesi, Çalışma koşullarının geliştirmesiyle ilgili önerilerin sağlanması, İşverenleri işle ilişkili sağlık riskleri konusunda bilgilendirme ve önerilerde bulunma, Meslek hastalıkları ve iş ile ilişkili hastalıkların erken tanısı ve korunma, Maruziyetler ve riskler açısından bilgileri geliştirme. EEC: European Economic Community ECE: Economic Commission for Europe Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

86 MESLEKİ T)BBİ BAK)M Bu nedenle mesleki tıbbi bakım, yalnızca çalışanları sağlıklı tutmayı değil, işyerinde sağlığın korunması konusundaki yenilikleri de getirir. Mesleki tıbbi bakım aracılığıyla, işveren tıbbi bakımın nitelikli uzmanlar tarafından kalite kontrol sağlanan koşullar altında verilmesini ve sonuçların doğru biçimde değerlendirilmesini sağlayarak bakım görevi sorumluluklarını yerine getirdiğini belgeleyebilir. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

87 RİSK DEĞERLENDİRMESİ ve SAĞL)K GÖZETİMİ İşyerinde sağlık ve g venliğin sağlanmasının temeli risk değerlendirmesidir. Bu amaçla işveren, sağlık ve g venlik tehlikelerinin işle ilgili olup olmadığını veya hangi noktaya kadar işle ilgili olduğunu işe başlarken ve sonrasında belirli aralıklarla değerlendirir. Bu s reçte, işveren sağlık ve g venlik uzmanlarından, işyeri hekiminden veya diğer iş sağlığı profesyonellerinden destek alabilir. Prensipte, işverenin her t rl riski en aza indirmesi ve gerekli t m kurumsal ve kişisel koruyucu önlemleri alması beklenir. Risk değerlendirmesi uygun şekilde belgelenmelidir. Risk değerlendirme sonucunda t m koruyucu önlemlere rağmen çalışanlar için hala önemli bir risk mevcutsa, işyeri hekimi tarafından mesleki tıbbi muayene yapılmalıdır. İşe başlayacak veya devam edecek bir çalışanın mesleki tıbbi muayeneden geçirilmesini gerektiren koşullar ilgili mevzuatla belirlenir. Bu muayeneler, bir kişinin işe uygunluğunu saptamak için yapılan ve mevzuat ile d zenlenmeyen veya özel işyeri riskleri ile ilişkili olmayan genel sağlık muayenelerinden oldukça farklıdır. Bununla birlikte bu t r tıbbi muayeneler, çalışanın sağlığının geliştirilmesi ve işe uygunluğunun s rd r lmesi için bir başlangıç noktası olabilir. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

88 RİSK DEĞERLENDİRMESİ ve SAĞL)K GÖZETİMİ Bir çalışana mesleki tıbbi muayene yapılması gerektiğinde, muayene olup olmamak veya hekimin sorularını cevaplayıp cevaplamamak çalışanın kendi kararına bağlıdır. Çalışan muayene olmayı kabul etmediğinde, işyeri hekimi işvereni çalışanın işe başlamak veya devam etmek için sağlık durumunun uygunluğu hakkında herhangi bir rapor verilemeyeceği konusunda bilgilendirmelidir. Mesleki tıbbi muayeneler, işyeri hekimi tarafından önerilen toplu koruyucu önlemlerden örneğin eğitim toplantılarında işçilere mesleki toksikoloji konusunda bilgi verilmesi ve önerilerde bulunulması gibi) farklı olarak kişiye yönelik koruyucu girişimlerdir. İş s reci boyunca özel sağlık risklerine maruz kalan çalışanın sağlık durumunun gözlenmesindeki amaç, işle ilişkili sağlık sorunlarının erken tanısı ve bir işin kişisel sağlık riskinin artması ile ilişkili olup olmadığının saptanmasıdır. Aynı zamanda, tıbbi muayene ile koruyucu önlemlerin etkisi kontrol edilebilir ve meslek hastalıklarının kanıtları belgelenebilir. Toksikoloji: Toksikoloji yani zehir bilim, kimyasallar ile biyolojik sistem arasındaki etkileşimleri, zararlı sonuçları yön nden inceleyen bilim dalıdır ya da kimyasalların zararsızlık limitlerini belirleyen bilim dalıdır. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

89 RİSK DEĞERLENDİRMESİ ve SAĞL)K GÖZETİMİ İş Sağlığı Profesyonellerinin Sorumlulukları Mesleki tıbbi muayene, doğal olarak bir hekim tarafından yapılmalıdır. Bununla birlikte, doğrudan bir hekim tarafından gerçekleştirilmeyen tıbbi yöntemler en azından hekim denetimi ve sorumluluğu altında gerçekleştirilmeli ve ciddi kalite kontrol ne tabi tutulmalıdır. Temel olarak, mesleki tıbbi muayenenin yapılması bir dizi sorumlulukla ilişkilidir. İlk olarak, muayeneyi yapan kişi gerekli araçlara ve diğer gereksinimlere ulaşabilmeli ve uygun niteliklere sahip olmalıdır. İşyeri hakkındaki özel bilgiler de bu kapsamdadır; ideal olan, bilginin işyerindeki kişisel gözlemlerden elde edilmesidir. Muayene öncesi çalışan, planlanan işlem hakkında bilgilendirilmelidir. Muayene kalite kontrol kriterlerini karşılamalı ve mesleki tıptaki en son gelişmelerle uyumlu olmalıdır. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

90 RİSK DEĞERLENDİRMESİ ve SAĞL)K GÖZETİMİ İş Sağlığı Profesyonellerinin Sorumlulukları - devamı Muayene sonrasında çalışana sunulan öneriler özellikle önemlidir. Bu öneriler kişinin özel eğilimlerini göz ön nde bulundurmalı ve t m somut sağlık sorunlarına yönelik olmalı, ayrıca iş hijyeni ve sağlıklı davranış biçimi ile ilgili genel önerileri de içermelidir. Ayrıca, iyileşme dönemindeki kişiler işe dönme olasılıkları hakkında bilgilendirilmelidir. Mesleki tıbbi muayene ile ilgili d zenlemeler, sonuçları işçi ve işverene ulaştırma yöntemiyle ilgili net talimatları içermelidir. Muayene sonuçları ve değerlendirme yazılı olarak kaydedilmeli ve çalışan bilgilendirilmelidir. T m tıbbi muayenelerde olduğu gibi sonuçlar tıbbi muhakeme kurallarına tabidir. Bu nedenle, sonuçların işverene iletilmesi ile ilgili açıklama, muayene tarihi ve söz konusu işle ilgili gözlenecek herhangi bir durumla ilgili detaylar ile sınırlandırılmalıdır. Eğer mesleki tıbbi muayene sonuçları kurum içinde kritik bir duruma ait kanıtlar ortaya çıkarırsa iş sağlığı profesyoneli, bir yandan tıbbi gizliliği gözetirken diğer yandan işvereni bilgilendirmeli ve gerekli önerilerde bulunmalıdır. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

91 MESLEK (ASTAL)KLAR) RE(BERİ Rehberlerin temelinde, işyeri hekiminin mesleki tıbbi muayeneyi yaparak gereken verileri toplaması, risk değerlendirmesi yapması ve çalışana öneride bulunması yer almaktadır. Rehberler, mesleki tıbbi muayenelerin -tek bir end stri dalında, bölgesel özellikler ve koşullardan bağımsız olarak- aynı şekilde y r t lmesini ve sonuçların tek bir kriter dizisine göre değerlendirilmesini sağlar. Muayenelerden elde edilen bilgilerin iş sağlığı ve g venliğinin evrensel gelişimi için kullanımı ancak bu durumda m mk n olabilir. Rehberler, sağlık gözetimi için yasal gereklilikleri yerine getiren mesleki tıbbi muayene yaklaşımlarıdır ve en iyi uygulama önerisi olarak anlaşılmalıdır. Tıbbi uzmanlık rehberlerinden farklı olarak bu rehberler, tek bir uzmanlık grubunun fikirlerini yansıtmamakta, iş sağlığı alanındaki ilgili t m uzmanlık dernekleri, iş sağlığı bilim uzmanları, iş sağlığı ve g venliği uzmanları ve devlet temsilcileri arasındaki işbirliğinin sonucu oluşturulmaktadır. Rehberler ile ilgili kavramın diğer bir karakteristik özelliği sistematik olmasıdır. Rehberlerin açık ve tutarlı yapısı, konusu hangi maruziyet olursa olsun t m tıbbi muayenelerin aynı prensipleri izlemesini sağlar. Rehberler; muayeneyi yapan kişinin, olgulara uygulanması gereken tıbbi prosed r n kısıtlanmadan kalite kontrol sağlanan sağlık gözetimini yerine getirmesi için önemli bir araç işlevi görmektedir. Bununla birlikte, pratikte muayenelerin ne kadar sıklıkla yapılması gerektiğini belirleyen yasal gereklilikler değildir. Risk değerlendirmesi sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda işyeri hekimi tarafından karar verilmesi en doğrusudur. Kaynak: Mehmet BERK, Dr. Buhara ÖNAL ve Dr. Rana GÜVEN, Meslek (astalıkları Rehberi, Çalışma ve Sosyal G venlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve G venliği Genel M d rl ğ İSGGM, )SBN: , Matsa Basımevi, Kasım - ANKARA

92 MESLEK (ASTAL)Ğ)NA NEDEN OLAN UNSURLAR Meslek hastalıkları tıp otoritelerince muhtelif tasnif metotları ile tasnif edilmektedir. Genel ve yaygın tasnif şekli aşağıdadır. Zararlı gazlar ve dumanları (buharlar) Alifatik hidrokarbonlar (Metan, etan, propan, b tan vb.) Halojenli hidrokarbonlar Aromatik hidrokarbonlar ve t revleri Zararlı tozlar (pnömokonyozlar) Metal ve metaloidler Kanserojen faktörler (meslek kanserleri) Pestisidler Fiziksel ajanlar İnfeksiyon amilleri (mesleksel enfeksiyon hastalıkları Dermatoz amilleri (mesleksel dermatozlar) Plastik maddelerden gelebilecek zararlar Kaynak: Prof. Dr. A. Hakan ONUR, MESLEK HASTALIKLARI, Sunum 3 Hidrokarbonlar: Yalnızca hidrojen ve karbon içeren kimyasal bileşik. Hidrokarbonlar, molek llerinin yapısına bağlı olarak ç ana gruba ayrılırlar. Alifatik hidrokarbonlarda karbon zinciri açıktır. Yani karbon atomları birbirine bir çizgi boyunca bağlanmışlardır. Aromatik hidrokarbonlar ise ç çift bağ taşıyan en az bir benzen halkası içerirler.

93 İŞ GÜVENLİĞİNDE YÖNTEM

94 İşçi Sağlığı ve İş G venliğinin Genel Prensipleri Amerikalı yazar W. HEINRICH herhangi bir alanda y r t lecek işçi sağlığı ve iş g venliği çalışmalarının ON PRENSİP zerinde yapılmasını önermektedir.

95 İŞ GÜVENLİĞİ BİRİNCİ PRENSİBİ Prensip-1 «Tehlikeli Hareket ve Tehlikeli Durumların Önlenmesi» Kaza zincirinin ç nc halkası en zayıf halkadır. İSG birinci ve ikinci halkalarda eğitim ve disiplin yoluyla etkin sonuç elde edilmesi için çalışmalar yapılmasını kabul eder. İş g venliği, kazaların önlenmesinde «Tehlikeli Hareket ve Tehlikeli Durumları» d zeltmeyi hedef alır.

96 KAZA ZİNCİRİ Yaralanma «Zarar-Hasar» Kaza Olayı Tehlikeli hareket ve durumun ay ı a da ol ası gerekir. «İSG i Hedefi» Tehlikeli Hareket Tehlike Durum Kişisel Kusurlar İ sa ı Ta iat Şartları Karşısı da Zayıflığı «İ sa la İlgili»

97 İŞ GÜVENLİĞİ İKİNCİ PRENSİBİ Prensip-2 «İş kazaları ı % i i tehlikeli hareket, % u tehlikeli duru, % si se e i kaçı ıl az ve ili eye ede dir.» Bu pre sip iş güve liği ö le leri de, tehlikeli hareket ve tehlikeli duru ları ö e li olduğu u göster ektedir.

98 İŞ KAZALAR) NEDENLERİ % ORANLAR) %88 Tehlikeli Hareket İŞ KAZASI %10 Tehlikeli Durum %2 Sebebi Bilinmeyen

99 TE(LİKELİ (AREKETLER DURUMUNLAR TEHLİKELİ HAREKETLER 1.E iyetsiz çalış a vaziyet al a, 2.Gereksiz şekilde hızlı çalış a, 3.E iyet do a ı ı ı kulla ıl az hele getirme, 4.Alet ve aki eleri tehlikeli şekilde kulla a, 5.E iyetsiz taşı a, yükle e, istifle e yapma, 6.Tehlikeli yerlerde çalış a, 7.Şaşır a, kızgı lık, üzgü, telaş, şakalaş a, 8.KKD kullanmama, TEHLİKELİ DURUMLAR 1.Uygun olmayan KKD, 2.Koruyu usuz çalış a, 3.Kusurlu alet, makine, techizat kullanma, 4.E iyetsiz yapıl ış alet-makineler 5.Yetersiz ve akı sız i a, alet ve aki e 6.Yetersiz ve/veya fazla aydı lat a 7.Yetersiz havala dır a 8.E iyetsiz yö te -şartlar KKD: Kişisel Koruyucu Donanım

100 İŞ GÜVENLİĞİ ÜÇÜNCÜ PRENSİBİ Prensip-3 «Kaza So u u Meyda a Gele ek )ararı Büyüklüğü Kestirile ez, Bu Ta a e Tesadüflere Bağlıdır.» Bu pre sip İSG i yaptığı faaliyetlerdeki a a ı ı ; kazayı hafif atlat ak değil, kazayı eyda a getire se epleri ortada kaldırıl aya dö ük ol ası gerektiği i söyle ektedir.

101 OLUŞAN ZARAR Kolay a Ö le ir Ö le e ez Metotlu Çalış ayla Ö le ir %50 %2 %48

102 İŞ GÜVENLİĞİ DÖRDÜNCÜ PRENSİBİ Prensip-4 «Ağır yarala a ya da ölü le eti ele e her kaza ı te eli de uzuv kay ı, yarala a ol aya ra ak kala olay vardır.» Bu pre sipte özellikle «ra ak kala» olayları ı ede leri i iyi i ele esi gerektiği a laşıl aktadır.

103 (ER KAZAN)N TEMELİNDE / 9/ ORAN) 29 Uzuv Yarala alı Olay 300 Yaralanma Meydana Gelmeyen Olay (Ramak Kala Olay!) 300 KAZA Ölü ül Kaza : 1 Kayıp İş Gü ü Duru u: 30 Tı i Tedavi Duru u : 300 Güve siz Koşullar : Dikkatsizlik Duru ları : Ağır Yarala a / Ölü

104 İŞ GÜVENLİĞİ BEŞİNCİ PRENSİBİ Prensip-5 «Tehlikeli Hareketleri Nede leri?» İ sa ö e güve siz koşullar oluştur akta, so rada u koşullar ede iyle kaza yap akta veya eslek hastalığı a yakala aktadır. Kaza kusur ora ları ı elirle esi de tehlikeli hareketlerin nedenleri incelenmelidir.

105 TE(LİKELİ (AREKETLERİN NEDENLERİ İşçi i ü yesi de ve yaradılışı da gele şahsi kusurları «dikkatsizlik, lau alilik, u ursa azlık» Bilgi ve ustalık yetersizliği Tehlikeli Hareketlerin Nedenleri Fiziki yetersizlikler, Uygu suz eka ik koşullar

106 İŞ GÜVENLİĞİ ALTINCI PRENSİBİ Prensip-6 «Kazalarda Koru a Metodu» İSG evzuatı ızda yapıla ye i düze le elerle u ko u ge iş ir şekilde ele alı ıştır.

107 KAZALARDAN KORUNMA METODU MUHENDİSLİK REVİZYON İKNA VE TEŞVİK ERGONOMİ «İŞ-İŞÇİ UYUMU» DİSİPLİN KURALLARI Tehlikeli duru ları bilinmesi, Tehlikeli duru ları analizi, Ted irleri alı ası, Tedbirlerin uygula ası Eğiti ve öğreti çalış aları, Çeşitli yarış aları düze le esi Uyarı levhaları ve afişler, Propaganda, Yapıla ak işe uygu işçi te i i ve çalışa ları iyolojik özellikleri ile ka iliyetleri e göre makine, tesis ve aletleri geliştir ek, İş güve liği i sağla ada e so aşvurula ak çözü yolu, disiplin tedbirlerine aşvurul ası, Gerekli kontrollerin sağla ası, Ödülle dir e ve öze dir e,

108 İŞ GÜVENLİĞİ YEDİNCİ PRENSİBİ Prensip-7 «Kazalarda Koru a Yö te leri ile Üreti ve Kalite Ko trolü Metotları Be zerlik ve Paralellik Arz Eder.» Bu e zerlik kalite yö eti siste leri de daha et görül ektedir.

109 İŞ GÜVENLİĞİ SEKİZİNCİ PRENSİBİ Prensip-8 «İSG ile ilgili Çalış alara, Kurallara ve Alı a ak Ted irlere Üst Düzey Yö eti i Katıl alı ve Soru luluğa Ortak Ol alıdır.» İSG çalış aları sade e işyeri de u a açla görevle dirile perso elle sı ırlı kal a alıdır. Özellikle üste düzey yö eti, orta düzey yö eti İSG çalış aları ı desteklemelidir.

110 İŞYERİNDE GÜVENLİK KÜLTÜRÜ İşyeri Güvenlik Kültürü

111 İŞ GÜVENLİĞİ DOKUZUNCU PRENSİBİ Prensip-9 «For e, Usta aşı ve Be zeri ilk Kade e Yö eti iler, Kazalarda Koru ada E Ö de Gele Perso eldir.» Bu pre sip işçiye e yakı ilk ko trol ele a ı ı iş güve liği i sağla adaki ö e i i, eğiti, teşvik, ik a ve disipli çalış aları ı ha gi seviyede gerekli olduğu a işaret et ektedir.

112 İŞ GÜVENLİĞİ ONUNCU PRENSİBİ Prensip-10 «İG Çalış aları a Yö Vere İ sa i Duyguları Ya ı da, İG i Sağla ası da İti i Rol Oy aya Mali Faktör Vardır.» 1. Güve li ir işlet ede üreti arta ak, aliyet düşe ektir, 2. Kazalarda eyda a gele zarar, yapıla öde eleri 5 katıdır.

113 KAZA ZİNCİRİNİN TEMEL FAKTÖRÜ aralanma (zarar veya hasar) meydana gelmeli Yaralanma «Zarar-Hasar» Kaza Olayı ehlikeli hareket ve durumun ay ı a da ol ası gerekir. «İSG i Hedefi» İ sa ta iat karşı da zayıf ol asaydı kazalar ol azdı. «Kazalar ta ö le e ez!» Tehlikeli Hareket Tehlike Durum Kişisel Kusurlar İ sa ı Ta iat Şartları Karşısı da Zayıflığı «İ sa la İlgili» Kaza ı -yarala a/zararı meydana gelmesi gerekir Dikkatsizlik, pervasızlık, asa iyet, dalgı lık, ih al, ö e se ezlik gi i ya lış ve gereksiz hareketler. «)ayıflığı Kişisel Boyutu» İSG İ sa ı Kusurlu Varlık Ka ul Eder. Kaza zi iri i oluştura halkalarda iri ol adıkça diğeri oluş az ve kaza eyda a gel ez!

114

115 İSG KÜLTÜRÜ İSG KÜLTÜRÜNÜN ÖZELLİKLERİ 1. Düzelt ekte çok koruyu udur! 2. Multidisiplinerdir Çok disipli li yapı 3. A ak ilgili tarafları katkısıyla gelişe ilir Devlet İşvere ler ve Örgütleri Çalışa lar Sendikalar

116 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN SAĞLANMASI DEVLET Meslek Örgütleri Ü iversiteler İŞVEREN ÇALIŞANLAR

Daha göster