İSTİHDAM VE İŞSİZLİK

Transkript

1 İSTİHDAM VE İŞSİZLİK

2 FAAL NÜFUS Bir ülkedeki yaş grubundaki insanlara faal nüfus denir. 1.İŞGÜCÜ faal nüfus tan =FAAL İŞGÜCÜ ne ulaşılır. -hasta ve sakatlar ile -çalışmak istemeyenler çıkarılırsa

3 İşgücü, bir ülkede çalışanlarla çalışmayanların toplamıdır. Nasıl olursa olsun emeğini arz edenlerin toplamı işgücünü oluşturur. İşgücü ile faal nüfus kavramları genellikle aynı anlamda kullanılır. Ancak faal nüfus içinde hasta ve sakat olanlar ile çalışmak istemeyenler de bulunmaktadır.

4 Bir ülkedeki işgücü miktarını, o ülkenin nüfusu, piyasa şartları, teknoloji seviyesi, hukuk sistemi, toplumun sosyal, kurumsal ve moral özellikleri belirler.

5 Ülke nüfusu fazla ve sağlıklı olursa, işgücü miktarı da fazla olacaktır. İşgücü piyasası; tam olarak işlerse ve ücretler yüksek düzeyde belirlenirse, aktif olarak çalışmak isteyen işgücü miktarı artar. Teknolojik gelişmeler, bazı sektörlerde işgücünü azaltırken, bazı sektörlerde işgücü arzını artırabilmektedir.

6 Bazı ülkelerin hukuk sisteminde kadının ve çocukların çalışmasına izin verilmemesi, çalışmaları için çıraklık, eğitim gibi bazı zorunlulukların konulması işgücü miktarını azaltacaktır.

7 Toplumsal olarak bazı mesleklerin hor görülmesi, faal nüfusun bir kısmının o mesleklerde çalışmak istememesi sonucunu doğurur. Servetin dağılımı da işgücü miktarını etkiler. Eğer, servet belirli bölgelerde toplanmışsa, nüfusun bir kısmı elde edeceği rantlarla geçinebilir. Bu yüzden de çalışmak istemeyebilir. Eğitim düzeyinin yüksek olması, çalışmak isteyenlerin sayısını artırır.

8 2.TAM İSTİHDAM Genel Anlamda ; Tam istihdam; bir ekonomideki emek, sermaye, doğal kaynaklar ve girişimci faktörlerinin tamamının üretimde çalışıyor olması, boşta kalan üretim faktörünün hiç olmamasına denir. Dar anlamda ise ; tam istihdam; bir ekonomide çalışma yaşına gelmiş ve çalışmak isteyen herkesin yani emeğin tamamının iş bulabilmesidir.

9 3.EKSİK İSTİHDAM Geniş anlamda eksik istihdam, bir ekonominin sahip olduğu emek, doğal kaynaklar, sermaye ve girişimci gibi üretim faktörlerinin tamamının üretimde görev alamamasını, bir kısmının boşta kalmasıdır. Dar anlamda eksik istihdam ise, bir ekonomide çalışmak istediği halde ve çalışma yaşına ulaştığı halde, iş arayıp da bulamayanların olduğu bir durumdur.

10 4.İŞSİZLİK İşsizlik, faal nüfus içinde olduğu halde çalışmayan ve iş arayanların olduğu durumdur.

11 4.İŞSİZLİK İŞSİZ İşsiz, çalışma iradesine ve iktidarına sahip olup, mevcut iş kanunlarına göre ve geçerli bir ücret düzeyinde çalışmaya razı olduğu ve iş aradığı halde iş bulamayan kişiye denir.

12 4.İŞSİZLİK İŞSİZ İşsizlik Oranı, bir ülkedeki işsizlerin toplam işgücü içindeki payına denir. Şu formülle hesaplanır: İşsizlik Oranı İşsiz Sayısı Toplam İşgücü Sayısı 100

13 5.İŞSİZLİK TÜRLERİ a) Friksiyonel İşsizlik b) Yapısal İşsizlik c) Konjonktürel İşsizlik d) Mevsimlik İşsizlik e) Gizli İşsizlik f) Gönüllü İşsizlik/iradi işsizlik g) gayri iradi işsizlik h) Doğal İşsizlik

14 a)friksiyonel İşsizlik Friksiyonel işsizlik, eğitimlerini yeni tamamlayanların iş buluncaya kadar ve çeşitli nedenlerle işlerini değiştirmek isteyenlerin, mevcut işini bırakıp yeni işe başlayıncaya kadar geçen süredeki işsizliğe denir. Buna arama işsizliği veya arızi işsizlik de denilmektedir ***Bir ülkede işgücü arzı ile işgücü talebi birbirine eşit olsa bile friksiyonel işsizlik her zaman vardır. Oranı ise %4 lere kadar normal kabul edilmektedir.

15 b)yapısal İşsizlik Bir ülkenin ekonomik yapısında meydana gelen değişmelerin sebep olduğu işsizlik türüdür. Bu işsizliğe sebep olarak; Talepteki değişmeler sonucu emek talebinin yapısının değişmesi Teknolojik değişimler (emek yoğun tek. den ser. Yoğun teknolojiye geçiş)

16 b)yapısal İşsizlik Ekonomide genellikle makineleri daha fazla kullanan bir yapı değişikliğine gidilmektedir. Ancak, bir yandan bu yapısal veya teknolojik değişimden işsizlik ortaya çıktığı gibi, diğer yandan da teknolojik değişmeler yeni iş imkanları da oluşturmaktadır.

17 Ekonomi geliştikçe bazı üretim dalları da ortadan kalkabilmektedir. O üretim dalında çalışanlar da işsiz kalmaktadır. Çeşitli el sanatlarının yerini fabrika ürünleri almaktadır. Böylece yok olan meslek kollarında çalışanlar da artık işsiz kalmaktadır. Kalaycılık, faytonculuk vb.

18 (Bocut, berber) yapısal işsizlik Zaman içinde üretim teknolojisinde ve tüketici tercihlerinde meydana gelen değişmelerin ekonominin talep ve üretim yapısında yol açtığı işsizliğe yapısal işsizlik denir. Bu değişmeleri sırasıyla inceleyebiliriz: A)üretim teknolojisinin değişmesi: İktisadi büyüme ile birlikte verimliliği arttırmak için, ekonomide emek yoğun teknolojiler yerini sermaye yoğun teknolojilere bırakmaktadır.

19 Ser. Yoğun teknoloji uygulamalarına tarım sektöründe mekanizasyon, sanayi sektöründe de otomasyon adı verilir. Üretim sürecinde emek yoğun teknolojilerden ser. Yoğ. Tek. Geçiş esnasında ortaya yapısal işsizlik çıkmaktadır.

20 B) tüketici tercihlerinin değişmesi: Zaman içinde tüketici tercihlerinin değişmesi, geleneksel ürünlerin üretiminde çalışanların işlerini kaybetmesine yol açmaktadır. Yeni zevk ve tercihler, talebin yönünü değiştirerek, modası geçen malların üretimini caydırmaktadır. Dolayısıyla modası geçen malların üretiminde uzmanlaşan işçiler işlerini kaybetmektedirler.

21 c)konjonktürel İşsizlik Konjonktürel işsizlik : Ekonomide *konjonktürün* daraldığı dönemlerde ortaya çıkan işsizlik türüne denir. sebebi efektif talep olup; talep yetersiz iken işsizlik artmakta, talep yüksek iken işsizlik azalmaktadır.

22 c)konjonktürel İşsizlik Ekonomide işlerin artıp azalmasına konjonktür dönemleri denir. Bazı yıllarda ekonomi genişler, talep artar, ne üretilirse satılır. Daha fazla üretim olur ve daha fazla işgücü işe alınır. İşsizlik azalır. Buna canlanma dönemleri denir.

23 Bazı yıllarda ise ekonomi daralır. Talep düşer. Üretilenler üreticinin elinde kalır. Bunları satabilmek için fiyatlarını düşürebildiği kadar düşürür. Buna depresyon dönemleri denir. Satılmadığı için üretim yapılmayınca, yeni işçiler işe alınmaz, mevcutları da çıkarılır. Milli gelir düşer, milli gelire bağlı olan her şey kötüleşir. Bu döneme daralma dönemleri de denilmektedir.

24 d)mevsimlik İşsizlik Mevsimlik işsizlik, mevsimlere bağlı olarak çalışılan iş alanlarında mevsim dışında ortaya çıkan işsizliğe denir. Yaz turizmi, tarımda meyve ve sebze üretimi, inşaat gibi alanlarda yazın üretim yapılır. Kış geldiğinde ise, bu üretim dallarında üretim durur ve çalışanlar boşta kalır. Kış aylarında yaz turizmi merkezlerinde oteller ve diğer tesisler kapanır.

25 Kış turizmine hitap eden yörelerde kış turizmi yapıldığından, tesisler yazın kapanırlar ve çalışanlar boşta kalır. İnşaat sektöründe kış aylarında çalışılmaz. Balıkçılık sezonu bitince balıkçılar çalışmaz

26 e)gizli İşsizlik Gizli işsizlik; Fiilen bir işte çalışıyor görünmesine rağmen, üretime hiç katkısı olmayanların oluşturduğu işsizlik türüdür. Bu durumdaki işçiler, üretimde çıkarılsa bile üretimde azalma olmaz. Ekonomide genellikle işsizlik denildiğinde kastedilen açık işsizliktir. (mevcut ücret, mesai saatleri vb. şartları beğendiği halde iş arayıp da bulamayanların olması durumu)

27 f)gönüllü İşsizlik/iradi işsizlik Ekonomide, iş bulabildiği halde, mevcut çalışma şartlarını, ücret düzeyini vb. beğenmeyerek çalışmak istemeyenlerin oluşturduğu işsizlik türüne denir. İşsizlik denildiği zaman akla gönülsüz işsizlik gelir. Yani mevcut şartları beğendiği halde, günlerce iş aramasına rağmen iş bulamayan ve üzülenlerin olduğu olaya gönülsüz işsizlik denilir. İşsizliği bireyler istememektedir.

28 (ek aöf) Gayri iradi işsizlik İşbölümü, uzmanlaşma ve otomasyonun önemli olduğu ülkelerde ortaya çıkan işsizliktir. Şartlar ne olursa olsun çalışmak isteyen insanların kendi iradesi dışında iş bulamamalarıdır. En önemli sebebi işgücüne olan talebin yetersizliğidir.

29 g)doğal İşsizlik Doğal işsizlik, friksiyonel ve yapısal işsizlik toplamına denilir. Azgelişmiş ülkelerde daha fazladır. *** Bir ekonomide, tam istihdam sağlandıktan sonra ortaya çıkan işsizlik oranını ifade etmektedir.

30 Doğal işsizlik oranı (NRU-Natural Rate of Unemployment). Nairu ************* NRU, enflasyon yükselişini önlemede bir ön kabul olarak başta gelişmiş kapitalist ülkeler olmak üzere pek çok ekonomide itibarlı bir şekilde karşılanmıştır. Çünkü bu yolla, hem işsizlik kronik bir sorun olmaktan çıkarılıp çare ye dönüştürülmüş hem de makro-ekonomik araçlar menüsü zenginleştirilmiştir

31 Doğal işsizlik oranı (NRU-Natural Rate of Unemployment). Nairu ************* NRU nun bir üst versiyonu (NAIRU: Non- Accelarated Inflation Rate of Unemployment): Enflasyon artışını frenlemeye yetecek bir işsizlik oranı.) NAIRU ya göre, artık işsizlikten şikayet edilmeyecek, şikayet söz konusu olsa bile, düşük enflasyon koşullarında yüksek işsizliğin bir başarısızlık değil bir başarı olduğu ileri sürülebilecektir.

32 NAIRU bir diğer ifadeyle ; (Doğal İşsizlik Oranı), enflasyonu arttırmayan işsizlik oranı ; olarak ifade edilmektedir. (nonacceleration inflation rate of unemployment)

33 Enflasyon işsizlik Enflasyon ile işsizlik arasındaki ilişki Philips eğrisi ile açıklanmaktadır. Philips eğrisi enf. İle işsizlik arasındaki ters yönlü ilişkiyi gösterir. Enflasyon işsizlik

34 6.İstihdam-Milli Gelir İlişkisi Bir ekonomide istihdam düzeyi yükselirse milli gelir düzeyi de yükselir. Milli gelir düzeyi yükseldiğinde, toplam talep miktarı ve yatırımlar artacaktır. Üretim artacak ve daha fazla üretim yapabilmek için daha fazla işgücü işe alınacaktır yani istihdam artacaktır.

35 7.İşsizlik-Büyüme İlişkisi Ekonomik büyümenin fazla olduğu dönemlerde işsizlik azalır, yani daha fazla işçi işe alınır. Ekonomik duraklamanın olduğu dönemlerde ise üretim düştüğü için daha az işçi çalıştırmaya ihtiyaç duyulur. Bazı işçiler işten çıkarılır. İşsizlik oranı artar. Ekonomik büyümenin ölçüsü reel GSYİH da yıldan yıla ortaya çıkan artış oranlarıdır.

36 OKUN KANUNU Ekonomik büyüme ile işsizlik oranı arasındaki ters yönlü ilişkiye iktisat literatüründe; okun kanunu, denilir.

37 OKUN KANUNU GSYİH daki her %2 lik düşüş, işsizlik oranını yaklaşık %1 artırır. Tersinden düşünülecek olursa, GSYİH daki her %2 lik artış, işsizlik oranını %1 azaltır. Buradaki GSYİH artışları reeldir. Yoksa fiyatların yükselmesiyle nominal GSYİH nın artması ve potansiyel GSYİH nın üzerine çıkması, bu şekilde işsizliği etkilemez.

38 8.İŞSİZLİĞİN ÖNLENMESİ POLİTİKALARI a)konjonktürel İşsizliğin Önlenmesi Politikaları Depresyon yani ekonomik konjonktürün daraldığı dönemlerde, hükümetler işsizliği önlemek için genişletici para ve maliye politikaları uygularlar. Böylece daralan ekonomik aktiviteleri yeniden genişleterek talebi artırmaya çalışırlar. Talebi artırarak, sırasıyla yatırımları, üretimi ve işgücü talebini artırmaya çalışırlar.

39 b)friksiyonel İşsizliğin Önlemesi Politikaları İş kurumu gibi kamu kurumlarının veya bu alandaki sivil toplum örgütlerinin geliştirilmesiyle iyi bir bilgi akışı sağlanabilir. Böylece iş arayanlar ile işçi arayanlar çok daha kısa sürede karşılaştırılarak iş bulma süresi kısaltılabilir. Uzun dönemli bir politika olarak, eğitim sisteminin iyi planlanması gerekir. Herkesin eğitimini kendi yeteneklerinin olduğu ve sevdiği, verimli olabileceği alanlarda yapması sağlanabilir. Böylece işe girenler işini değiştirme gereği duymayabilir.

40 c)yapısal İşsizliğin Önlenmesi Politikaları Ekonomide yapı değişikliği olduğunda, örneğin emek yoğun üretimden, sermaye yoğun üretime geçildiğinde boşta kalan emeği yeni ortaya çıkacak iş alanlarına yönlendirmek gerekir. Yeni teknolojiler ortaya çıktığında, eski işçilerin bilgileri yetersiz ve geçersiz hale gelmektedir. Bu tür işçileri yeniden yönlendirerek ve eğiterek çağın geçerli mesleklerini edinmeleri sağlanabilir.

41 d)gizli İşsizliğin Önlenmesi Politikaları Gizli işsizliği önlemenin tek yolu vardır. O da yeni iş alanları oluşturmaktır. Az gelişmiş ülke ekonomileri bunu yapamamaktadır. Yeni yatırımlar yaparak üretken işler ortaya çıkmadığı sürece gizli işsizlik devam edecektir.

42 e)mevsimlik İşsizliğin Önlenmesi Politikaları Mevsimlik işsizliği önlemek için mevsim dışında da aynı tesislerde mal veya hizmet üretiminin sağlanması gerekir. Örneğin, yaz aylarında deniz turizmine hitap eden turizm tesislerinin, kış aylarında kongre turizmine hitap etmesi daha uzun süre çalışma sonucunu doğurabilir. Kış aylarında kayak turizmine hitap eden tesislerin ise yaz aylarında yayla turizmine veya çim kayağı gibi alternatif hizmet üretimlerini planlaması gerekir.

43 İKTİSADİ HOŞNUTSUZLUK ENDEKSİ Hükümetlerin izledikleri ekonomik programların başarılarını ölçerken kullanılan işsizlik oranı ile enflasyon oranının toplamına : İKTİSADİ HOŞNUTSUZLUK ENDEKSİ adı verilmektedir. Bu kavram ekonomik memnuniyetsizlik endeksi veya Misery indeksi (mutsuzluk oranı) gibi ifadelerle de adlandırılmaktadır.

44 NAIRU bir diğer ifadeyle (Doğal İşsizlik Oranı), enflasyonu arttırmayan işsizlik oranı olarak ifade edilmektedir. (nonacceleration inflation rate of unemployment) İlk kez 1975 yılında Modigliani tarafından NIRU şeklinde "enflasyonist olmayan işsizlik oranı" olarak ortaya atılmıştır. Monetarizmin kurucusu sayılan Milton Friedman tarafından şekillendirilen NAIRU, daha çok bu iktisat akımı tarafından kullanılmıştır. Zira Milton Friedman 1976 yılında yapmış olduğu bu çalışmayla Nobel Ödülünü kazanmıştır.[1]

45 İşsizlik oranının NAIRU nun altında kaldığı zaman enflasyonda bir artış, aksi durumda ise enflasyonda bir düşme eğilimi beklenmektedir.bu bağlamda özellikle OECD NAIRU nun ölçülmesine özel bir önem vermektedir.

46 BÖLÜM SONU

47 EKONOMİ POLİTİKALARI VE İSTİKRAR PROGRAMLARI EKONOMİ POLİTİKASININ ARAÇLARI.PARA EKONOMİSİ Açık piyasa işlemleri Reeskont politikası Zorunlu karşılıklar MALİYE POLİTİKASI GELİRLER POLİTİKASI İSTİKRAR PROGRAMLARI Ortodoks istikrar programı Heteredoks istikrar programı IMF tipi istikrar programı EKONOMİ POLİTİKASI PROGRAMLARI AMAÇLARI: Tam istikrar Tam istihdam Ekonomik büyüme Ödemeler bilançosu dengesi

48 EKONOMİ POLİTİKASI Ekonomi politikası devletin belli ekonomik amaçlara ulaşmak için karar alması ve bu kararın uygulanmasıdır. Ekonomi politikasının amaçları: 1.fiyat istikrarı 2.tam istihdam 3.ekonomik büyüme 4.ödemeler bilançosu dengesinin sağlanması 5.adil gelir dağılımının sağlanması

49 EKONOMİ POLİTİKASININ ARAÇLARI: 1. P A RA P O L İ T İ K A S I..açık piyasa işlemleri..sterilizasyon: MB. Nın herhangi bir nedenle ortaya çıkan para arzı artışını dengelemek için yaptıkları açık piyasa işlemleridir...reeskont politikası:..reeskont kredileri üç temel amaç için kullanılır. 1.Mali açıdan güç durumdaki bankalara yardım etmek için 2.Para ve kredi koşullarını kontrol etmek için 3.Selektif kredi politikalarını etkilemek için..zorunlu karşılıklar:

50 Zorunlu karşılıkların temel fonksiyonları: 1.bankacılık sisteminin riskinin azaltılması 2.para arzını ayarlamak 3.kısa vadeli faiz oranlarının istikrarına yardımcı olmak 4.likiditeyi yönetmek 5.senyoraj geliri elde etmek Senyoraj: paranın üretim maliyeti ile üzerinde yazılı değer arasındaki farktır. Devletler bu farkı kasalarına gelir olarak yazarak herhangi borçlanmaya ve vergi toplamaya ihtiyaç duymadan harcamalarını finanse etmektedir.

51 2. M A L İ Y E P O L İ T İ K A S I: (MP) MP. Ekonomide ulaşılmış bulunan dengeyi korumak veya daha iyi bir dengeye gelebilmek ya da dengesizliği gidermek amacıyla kamu kesimi gelir, gider ve borçlanmalarını kullanarak uygulanan politikaların bütünüdür. MP. Devletin vergi almak, harcama yapmak, borçlanmak ve bütçe yapmak gibi yetkilerinden yararlanarak ekonomi politikası amaçlarını gerçekleştirmeyi sağlayan politikalardır.

52 3. G E L İ R L E R P O L İ T İ K A S I: (GP) GP. Devletin ücret ve fiyat seviyesinin belirlenmesine doğrudan müdahale etmesidir.

53 İSTİKRAR PROGRAMLARI İstikrar politikaları; 1.Ortodoks 2.Heteredoks ve 3.IMF tipi istikrar politikaları, olamak üzere 3 e ayrılır.

54 1. ORTODOKS İSTİKRAR PROGRAMI: (OİP): OİP da: -para arzının kontrolü -kamu açıklarının azaltılması -döviz kurunun devalüasyonu -fiyatların serbest bırakılması -sübvansiyonların kaldırılması, Gibi önlemler yer alır.

55 Ortodoks İstikra Programlarının; 1. ödemeler dengesini düzeltmek 2.enflasyonu düşürmek gibi 2 temel amacı vardır. Modelde ödemeler dengesi açığı ve enflasyonun nedeni ; para arzındaki hızlı artışlar, aşırı değerlenmiş döviz kuru ve kamu kesimi açıkları görülmektedir.

56 Enflasyonun düşürülmesi için Ortodoks programlar: Sıkı maliye,(kamu harcamalarının azaltılması, kamu gelirlerinin artırılması) Ticaretin serbestleştirilmesi Sabit kur politikası Sıkı para pol.

57 OİP nın ulaşmak istediği sonuçlar; Devalüasyon ile ödemeler dengesinde iyileşme sağlanacaktır. Sıkı para pol. İle toplam talep azalacak, fiyatlar düşecek Kamu harcamalarının azaltılması ile bütçe açığı azalacaktır. Ücretler kontrol altına alınarak maliyetler düşecek, yurt içi talep daralacak, ihracat imkanları artacaktır.

58 OİP nın ulaşmak istediği sonuçlar; OİP nda fiyatların serbest bırakılması söz konusudur. OİP larının 1. ödemeler dengesini düzeltmek 2. enflasyonu düşürmek gibi İki temel amacı vardır.

59 OİP larına göre enf. Ve ödemeler dengesi açıklarının sebepleri: 1. para arzındaki hızlı artış 2.aşırı değerlenmiş döviz kuru 3.kamu kesimi açıkları Enflasyonun düşürülmesi konusunda Ortodoks programlar; Sıkı para pol. Sıkı mal. Pol ve Ticaretin serbestleştirilmesi ile Sabit döviz kur politikasından oluşmaktadır.

60 2. Heterodoks İstikrar Programı: (HİP): HİP Ortodoks İstikrar politikası araçları yanında Fiyat ve Ücret kontrolleri gibi Gelirler politikalarını da içermektedir. HİP Ortodoks programın sıkı para, maliye ve sabit kur politikaları ile geçici fiyat ve ücret kontrolleri, bütçe açıklarının kapatılması amacıyla kamu kesiminin disipline sokulması ve parasal reform uygulamalarını kapsar.

61 Heterodoks İstikrar programlarının yürütülmesi; 1.Fiyat ve Ücretlerin dondurulması 2.Sabit döviz kuru 3.Mali disiplin ve parasal reform, Olmak üzere üç temel araca dayanır.

62 Her iki program performans yönünden karşılaştırıldığında ; OİP; GSMH nın büyüme oranını düşürür Endüstriyel büyüme oranını düşürür Ekonomide durgunluk ve işsizlik olur.

63 HİP larının amacı enflasyonu hızlı ve kalıcı bir şekilde düşürmektir.

64 3. IMF TİPİ İstikrar Programı: IMF tipi isitkrar programlarını öncelikle bir ülkenin dış ekonomik ilişkilerinin istikrarını sağlamaya yönelik koordineli bir para, maliye ve döviz kuru politikasını içermektedir. IMF tipi istikrar programları: Paranın devalüasyonu Sıkı para politikası Maliye pol. Ticaretin serbestleştirilmesi Ücretlerin kontrolleri Piyasa faiz oranlarının yükseltilmesini içermektedir.

65 Gelirler politikası Gelirler politikası devletin yapmış olduğu ücret ve fiyat kontrolleridir.

66 Devalüasyon ile X artıp M azalacağı için cari açık azalacaktır. Devalüasyonda amaç M ı pahalandırıp X ı ucuzlatmak böylece döviz girişini çıkışına göre hızlandırmaktır.