ERDAS IMAGINE TEMEL YAZILIMI

Transkript

1 ERDAS IMAGINE TEMEL YAZILIMI

2 ÖNSÖZ Görüntü işleme konusunda, temel seviyedeki bilgi ve uygulamaları içeren Türkçe ERDAS IMAGINE Temel Yazılımı kitabı; IMAGINE Viewer, Veri Görüntülemek, Görüntü haritalarını oluşturmak, Özellikleri çıkarmak ve Coğrafi Bilgi Sistemi analizleri konularını içeren beş kısımdan oluşmuştur. Veriyi ithal etme ve görüntüleme, rektifikasyon, sahaları hesaplama, ilgi sahasını belirleme, sahanın topografyasını tesbit, vector ve raster veri kullanımı, görüntü yönetimi, batch işlemleri, geometrik düzeltme, basit sınıflandırma ve harita çıktılarını düzenlemeye olanak sağlamaktadır. Bu kitap, aşağıda belirtilen yayınlardan istifade edilerek hazırlanmıştır. Fundamentals of ERDAS IMAGINE ERDAS IMAGINE Tour Guides V 8.5 ERDAS IMAGINE Field Guides V 8.5 ERDAS IMAGINE Temel Yazılımı nın daha kolay anlaşılması ve kullanılması için ERDAS IMAGINE EĞİTİM DOKÜMANI VE VERİLERİ isimli iki CD-ROM ile desteklenmiştir. Takip eden sahifede detayları verilen bu sayısal media; kitabın pdf formatındaki metinlerini ve değişik uygulamalara olanak sağlayan verileri içerecek tarzda düzenlenmiştir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ i

3 ERDAS IMAGINE EĞİTİM DOKÜMANI VE VERİLERİ (EGTF_CD.1 ve EGTF_CD.2 ) DOKÜMAN: EITY1.pdf ve EITY2.pdf VERİLER: EGTF_CD.1 Scene img 47123B51.tif, 47123B54.tif, 47123B62.tif, 47123B63.tif 47123C54.tif, 47123C63.tif Calibration dem_99.img erdas_logo.img gcp281 hydro_00.e00 hydro_75.e00 mosaic_anno.ovr ortho_282 river Salmon Hazards Sensitivity.ckb Shelton.tif sky.chp sky.img soils_95.e00 soils_95.img usa_avhrr_class.img water shed.aoi wynoochee.gif wynoochee_cuts wynoochee_drain zonal.gmd EGTF_CD.2 tm_88.img g23a3 g23a4 inpts.dat eldodem.img eldoatm.img İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ ii

4 İ Ç İ N D E K İ L E R K O N U L A R CİLT - I SAYFA NO 1. GİRİŞ 1 2. YAZILIMIN ÇALIŞTIRILMASI, MENÜLERİ, İKONLARI VE İŞLEVLERİ 2 a. MENÜLER 3 (1) SESSION MENÜSÜ 3 (2) MAIN MENÜSÜ VE IKONLAR 4 (3) TOOLS MENÜSÜ 6 (4) UTILITIES MENÜSÜ 7 (5) HELP MENÜSÜ 8 b. İKONLAR 8 BÖLÜM-I 11 ERDAS IMAGINE TEMEL KISIM-1 11 IMAGINE VIEWER MOUSE KULLANIMI 11 WINDOWS TERMİNOLOJİSİ 11 VIEWER EKRANI 12 VIEWER MENÜLERİ 13 FİLE MENÜSÜ 13 UTILITY MENÜSÜ 13 VIEW MENÜSÜ 14 AOI MENÜSÜ 14 HELP MENÜSÜ 14 RASTER MENÜSÜ 15 VECTOR MENÜSÜ 15 ANNOTATION MENÜSÜ 16 VİEWER ALETLERİ 16 UYGULAMA 1: GÖRÜNTÜLERİ ANLAMAK 18 SAFHA 1: IMAGINE VIEWER DA VERİ GÖRÜNTÜLEMEK 18 SAFHA 2: THEMATİC MAPPER VERİSİNİ ANLAMAK 25 UYGULAMA 2: DİĞER VERİ TİPLERİNİ GÖRÜNTÜLEMEK 29 SAFHA 1: VERİYİ İTHAL ETMEK 29 SAFHA 2: GÖRÜNTÜLERİ KARŞILAŞTIRMAK 33 SAFHA 3: GÖRÜNTÜDEN GÖRÜNTÜYÜ REKTİFİYE ETMEK SAFHA 4: İLİŞKİLİ VERİ SETLERİ 43 UYGULAMA 3: ÖZNİTELİKLER ÜZERİNDE ÇALIŞMAK 47 SAFHA 1: SEÇİLEN BİLGİYİ GÖRÜNTÜLEMEK 47 SAFHA 2: SAHA ORANLARINI HESAPLAMAK 48 UYGULAMA 4: BİR ÇALIŞMA SAHASINI İNCELEMEK 53 UYGULAMA 5: GÖRÜNTÜLERİ SUNULAR HALİNDE DÜZENLEMEK VE OYNATMAK İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ iii

5 İ Ç İ N D E K İ L E R K O N U L A R KISIM-2 VERİ GÖRÜNTÜLEMEK SAYFA NO UYGULAMA-1: ÖZEL BİR SAHAYI GÖRÜNTÜLEMEK VE İNCELEMEK 61 SAFHA 1: GÖRÜNTÜLERİN ÖZEL BİR KISMINI AÇMAK 61 SAFHA 2: AREA OF INTEREST (AOI) KULLANIMI İLE BİR SAHAYI BELİRLEMEK SAFHA 3: SAHANIN TOPOGRAFYASI ÜZERİNDE ÇALIŞMAK UYGULAMA-2: ÇOKLU DOSYA İŞLEMLERİ - BATCH TOOL KULLANILARAK PİRAMİT KATMANLARINI ÜRETMEK UYGULAMA-3: GÖRÜNTÜLERİ DÜZENLEMEK VE ÇOKLU GÖRÜNTÜLERİ EKRANA AÇMAK UYGULAMA-4: 3 BOYUTLU GÖRÜNTÜLERİ AÇMAK VE GELİŞTİRMEK KISIM-3 GÖRÜNTÜ HARİTALARINI OLUŞTURMAK UYGULAMA-1: ORTHOREKTİFİYE GÖRÜNTÜLERİ ÜRETMEK 84 UYGULAMA-2: GÖRÜNTÜLERİ BİRARAYA GETİRMEK 99 SAFHA-1: HAVA FOTOĞRAFLARINI MOZAİKLEMEK 99 CİLT - II SAFHA-2: UYDU GÖRÜNTÜLERİNİ MOZAİKLEMEK 107 UYGULAMA-3: ANNOTATION KATMANLARINI ÜRETMEK 110 SAFHA-1: YENİ ANNOTATION KATMANINI OLUŞTURMAK 110 SAFHA-2: AĞAÇSIZ SAHALARI HESAPLAMAK 113 SAFHA-3: METİN ÜRETMEK 114 UYGULAMA-4: HARİTA BASKI ÇIKTISINI HAZIRLAMAK 117 SAFHA-1: HARİTA ÇIKTISINI DÜZENLEMEK 117 SAFHA-2: HARİTA ÇERÇEVESİNİ ÜRETMEK 119 SAFHA-3: MAP COMPOSER EKRANINA ÖLÇEK ÇUBUĞU, KUZEY OKU VE KİTABE EKLEMEK SAFHA-4: MAP COMPOSER EKRANINA METİN VE BAZI HARİTA ELEMANLARINI EKLEMEK KISIM ÖZELLİKLERİ ÇIKARMAK UYGULAMA-1 : GÖRÜNTÜYÜ İNDİRGEMEK 130 UYGULAMA-2 : TAYFSAL ÖZELLİKLERİ KULLANMAK SAFHA-1: BAND KOMBİNASYONLARINI DEĞİŞTİRMEK 134 SAFHA-2: BAND KOMBİNASYONLARINI DEĞİŞTİRMEK 138 UYGULAMA-3: BAND ARİTMETİĞİNİ KULLANMAK 142 UYGULAMA-4: SHAPE DOSYALARINI (Shapefiles) ÜRETMEK VE GÜNÇELLEŞTİRMEK UYGULAMA-5: DEĞİŞİKLİKLERİ TESBİT ETMEK VE TANIMAK İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ iv

6 İ Ç İ N D E K İ L E R K O N U L A R KISIM-5 COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMİ (GIS) ANALİZLERİ SAYFA NO UYGULAMA-1: UNSUPERVISED SINIFLANDIRMA 153 SAFHA-1: ITERATIVE SELF-ORGANIZING ANALYSIS TECHNIQUE (ISODATA) SAFHA-2: SINIFLARI BELİRLEMEK VE ETİKETLEMEK 156 SAFHA-3: SINIFLARI BİRLEŞTİRMEK VEYA TEKRAR KODLAMAK UYGULAMA-2: ANALİZLERE YÖNELİK SINIFLANDIRMA HAZIRLIĞI SAFHA-1: KÜMELENDİRİLMİŞ GÖRÜNTÜYÜ ÜRETMEK 160 SAFHA-2: KÜMELERİN ÇEVRE UZUNLUĞUNU HESAPLAMAK SAFHA-3: KESİLMİŞ ORMAN SAHALARINI GÖRÜNTÜ ÜZERİNE ÇİXMEK SAFHA-4: SAHALARI MASKELEMEK 166 SAFHA-5: SAHALAR ETRAFINDA TAMPON BÖLGELERİNİ OLUŞTURMAK SAFHA-6: KESİLEN ORMAN SAHALARINA YÖNELİK OLUŞTURULAN GÖRÜNTÜLER VE KATMANLARI EKRANA AÇMAK UYGULAMA-3: EXPERT SİSTEM İLE NEHRİN HASSASİYETİNİ BELİRLEMEK KISIM-6 TOPOGAFİK ANALİZ UYGULAMA-1: SAYISAL YÜKSEKLİK MODELİNİ ÜRETMEK ASCII TİPİ VERİDEN SAYISAL YÜKSEK MODELİNİ ÜRETMEK LINE COVERAGE TİPİ VERİDEN SAYISAL YÜKSEK MODELİNİ ÜRETMEK 181 UYGULAMA-2: EĞİM GÖRÜNTÜLERİNİ ÜRETMEK 182 UYGULAMA-3: BAKI GÖRÜNTÜLERİNİ ÜRETMEK 186 UYGULAMA-4: GÖLGELİ KABARTMA GÖRÜNTÜLERİ ÜRETMEK 188 UYGULAMA-5: RENKLİ KABARTMA GÖRÜNTÜLERİ ÜRETMEK 190 UYGULAMA-6: RASTER MÜNHANİ GÖRÜNTÜLERİNİ ÜRETMEK 191 UYGULAMA-7: GÖRÜNÜRLÜK ANALİZİ 192 UYGULAMA-8: ANAGLYPH METODU İLE 3 BOYUTLU STEREO GÖRÜNTÜ ÜRETMEK İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ v

7 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ vi

8 ERDAS IMAGINE YAZILIMI 1. GİRİŞ: Erdas Imagine yazılımı, komple görüntü işleme ve coğrafi Bilgi Sistemi paketi olup, grafikleri kullanan bir arayüze sahiptir. Yazılım aşağıda belirtilen 3 ana kısmı ve muhtelif modülleri içermektedir. ANA KISIMLAR: Imagine Essentials (Temel seviyede) Imagine Advantage (Orta seviyede) Imagine Professional (Profesyonel seviyede) MODÜLLER: Imagine Radar Mapping Suite Imagine Radar Interpreter Imagine OrthoRadar Imagine Stereo SAR DEM Imagine IFSAR DEM Imagine OrthoBASE Imagine OrthoMAX Imagine VirtualGIS Imagine Vector Imagine NITF Imagine Developer Toolkit Imagine Subpixel Classifier ERDAS Map Sheet ERDAS Stereo Analyst Yazılımın ana kısımları ve yaygın olarak kullanılan modüllerinin özet olarak olanakları aşağıdaki parağraflarda açıklanmıştır. IMAGINE ESSENTIALS: Imagine Essentials; veriyi görüntüleme, vektör ve raster veriyi kullanma, görüntü yönetimi, geometrik düzeltme, basit sınıflandırma ve görüntüyü haritalama işlemlerini yapmak için gerekli temel aletleri içeren bir yazılımdır. Yazılımın kalbini teşkil eden Viewer etkileşimli ve güçlü bir tarzda görüntüleri; gösterir, birleştirir ve analiz eder. IMAGINE ADVANTAGE: Orta seviyedeki olanaklara sahip olan Imagine Advantage yazılımı, Imagine Essentials ın; sahip olduğu imkanlara ilaveten daha hassas haritalamave görüntü işleme niteliklerine sahiptir. Ortho düzeltme, arazi yüzeyinin interpolasyonu, mozaikleme, mekansal analiz ve modelleme dili olanaklarına sahiptir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 1

9 IMAGINE PROFESSIONAL: Her iki yazılımın olanaklarını içeren bu yazılım; grafik veri modelleme, gelişmiş sınıflandırma ve radar analiz aletleri profesyonel alandaki gereksinimlere imkan sağlamaktadır. IMAGINE ORTHOBASE: Sayısal fotgrametri işlemlerini içeren bir modüldür. Kameralar ve uydu sensörleri tarafından algılanan görüntülerin süratli ve doğru bir tarzda üçgenlenmesi ve ortho rektifikasyon işlemlerini otomatik olarak yapmaktadır. Özellikle ortho foto haritalarının yapımında kullanılmaktadır. IMAGINE VIRTUALGIS: Gerçek zamanlı olarak birçok raster katmanı, muhtelif sembolleri ve vektor görüntülerini 3 boyutlu olarak gösterme, görünürlük analizi ve üretilen arazi modeli üzerinde uçuş yapma olanaklarını sağlamaktadır. ERDAS STEREO ANALYST: 3 boyutlu coğrafik veriyi toplama, kıymetlendirme ve görüntüleme olanaklarını sağlayan bir modüldür. Sayısal arazi modeli olmaksızın, muhtelif görüntü kaynaklarından, 2 ve 3 boyutlu Cografi Bilgi Sistemi (CBS) verisini doğru olarak toplama, mevcut 2 boyutlu vektör verisini 3 boyutlu CBS verisine aktarma ve CBS verisine ilişkin mekansal öznitelik bilgilerini üretme imkan ve kabiliyetlerini içermektedir. 2. YAZILIMIN ÇALIŞTIRILMASI, MENÜLERİ, İKONLARI VE İŞLEVLERİ: Erdas Imagine yazılımı; Bilgisayar ekranına daha önce konulmuş olan IMAGINE ikonunun üzerine çift click uygulanarak, veya Start / Programs / ERDAS IMAGINE 8.5 / ERDAS IMAGINE 8.5 ifadeleri seçilerek, çalıştırılır. Yazılım çalıştırıldığında ekrana ana ikon paneli açılır. Yazılımın tüm fonksiyonları; bu panelden veya otomatik olarak ekrana gelen Viewer kapsamındaki menü ve aletlerden istifade ile sağlanır. Bu panel satın alınan modüllere bağlı olarak muhtelif ikonları ve menüleri içermektedir. İstenmesi halinde ikon panelinin ebadları, Session menüsü kapsamındaki Preference seçeneğine bağlı Preference Editor dialoğundaki Icon Panel Display Options penceresinin kullanımı ile değiştirilebilmektedir. İkon paneli; Session, Main, Tools, Utilities, Help menülerini ve Viewer, Import, DataPrep, Composer, Interpreter, Catalog, ERDAS IMAGINE Credits, Classifier, Modeler, Vector, Radar, VirtualGIS, OrthoBASE vb. ikonları içermektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 2

10 a. MENÜLER: (1) SESSION MENÜSÜ: ERDAS IMAGINE yazılımı uygulamalarını ve sistemin çalıştırılması işlemlerini düzenler. SEÇENEK İŞLEVİ Preferences (Ctl+P) Preference Editor dialoğunu ekrana açar. ERDAS IMAGINE yazılımının birçok parametresini ve default verilerini içerir. İsteğe bağlı olarak bunların düzenlenmesine olanak sağlar. Configuration (Ctl+C) Configuration Editor dialoğunu ekrana açar. Yazılımda kullanılacak teyp, printer, CD-ROMS gibi çevre birimlerinin düzenlenmesini sağlar. Session Log (Ctl+S) Session Log dialoğunu ekrana açar. Çalışma esnasında yapılan işlemleri ve hata mesajlarını içerir. Active Process List Commands Process List dialoğunu ekrana açar. Üzerinde çalışılan imagine işlemlerinin listesini içerir. Listedeki herhangibir işlemi durdurmak için, işlem seçilir ve takiben Kill düğmesine basılır. Session Command History penceresini ekrana açar. Çalışma esnasında oluşturulmuş komutların listesini içerir. Pencerenin altındaki Command kısmına ise istenen komutlar girilir ve uygulanır. Enter Log Message ( Ctl+L) Log Message dialoğunu ekrana açar. Session Log içine ithal edilmesi istenen metnin ithal edilmesine olanak sağlar. Start Recording Batch Commands Open Batch Command File Batch Wizard dialoğunu ekrana açar. IMAGİNE komutlarından bir veya birden fazlasının daha sonra çalışmasına yönelik düzenlemeye olanak sağlar. Batch Command File dialoğunu ekrana açar. Mevcut Batch komutları dosyaların listesini içerir. İstenen dosya seçilerek açılabilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 3

11 SEÇENEK View Offline Batch Queue Flip Icons Tile Viewer Close All Viewers Main Tools Utilities Help SESSION MENÜSÜ İŞLEVİ Scheduled Batch Job List dialoğunu ekrana açar. Sıraya girmiş tüm işlerin listesini gösterir. Liste kapsamındaki herhangibir işin; görüntülenmesine, güncelleştirilmesine, iptal edilmesine ve çalışma zamanının değiştirilmesine olanak sağlar. Yatay durumdaki ikon panelinin, ekranın sol tarafında ve dikey bir durumda görünmesini sağlar. Birbirini kapatacak tarzda ekrana açılmış iki veya daha fazla Viewer ın, birbirini kapatmayacak tarzda ekranda görünmesini sağlar. Bir viewer için kullanıldığında, bu viewer tüm ekrana yayılır. İkon paneli hariç, tüm Viewer ları kapatır. Main menüsüne tali erişimi sağlar. Tools menüsüne tali erişimi sağlar. Utilities menüsüne tali erişimi sağlar. Help menüsüne tali erişimi sağlar. Properties ERDAS IMAGINE Properties dialoğunu ekrana açar. Sistemin ID, code words modül vb. bilgileri içerir. Exit IMAGINE (Ctl+Q) Quit dialoğunu ekrana açar. Çalışmadan çıkışı sağlar. (2) MAIN MENÜSÜ VE IKONLAR Ikon paneli üzerinde bulunan tüm ikonların, olanaklarını içeren bir menüdür. SEÇENEK IMAGİNE Credits Start IMAGINE Viewer Import / Export İŞLEVİ Imagine yazılımının versiyon numarası, tarihi ve gelişmesine ilişkin bilgileri içerir Ekrana yeni bir Viewer açar. Viewer; raster, vektör, AOI ve annotation katmanlarını görüntüleyen ana penceredir. Import / Export dialoğunu ekrana açar. ERDAS IMAGINE yazılımı kapsamındaki raster ve vektör verilerinin ithalini veya ERDAS IMAGINE dosyalarına ihraç işlemlerini yapar. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 4

12 SEÇENEK Data Preperation Map Composer Image Interpreter Image Catalog Image Classification Spatial Modeller Vector Radar MAIN MENÜSÜ VE IKONLAR İŞLEVİ Data Preperation dialoğunu ekrana açar. Veri hazırlama işlemlerine yönelik; Create New Image, Create Surface, Subset Image, Image Geometric Correction, Mosaic Images, Unsupervised Classification ve Reproject Images alt menülerini içerir. Map Composer dialoğunu ekrana açar. Harita çıktılarının hazırlanmasına yönelik; New Map Composition, Open Map Composition, Print Map Composition, Edit Composition Map, Map Series Tool ve Map Database Tool alt menülerini içerir. Image Interpreter dialoğunu ekrana açar. Görüntülerin geliştirilmesi, yönetimi ve izlenmesine yönelik; Spatial Enhancement, Radiometric Enhancement, Spectral Enhancement, HyperSpectral Toos, Fourier Analysis Topographic Analysis, GIS Analysis ve Utilities alt menülerini içerir. Image Catalog veri tabanını ekrana açar. Raster görüntü ve coğrafik olarak seçilen dosyaların yönetimini ve otomatik arşivini içerir. Bu veri tabanında görüntüye ilişkin olarak; File Name, Layers, Row, Cols, Type, Pixel, Projection-, Ulx, Uly vb. bilgiler bulunmaktadır. Image Classification dialoğunu ekrana açar. Görüntü kapsamındaki arazi örtüsü, arazi kullanımı vb. konuların sınıflandırılmasına yönelik olarak; Signature Editor, Unsupervised Classification, Supervised Classification, Threshold, Fuzy Convulation, Accuracy Assessment, Feature Space Image, Feature Space Thematic, Knowledge Classifier ve Knowledge Engineer alt menülerini içerir. Spatial Modeler dialoğunu ekrana açar. Birçok GIS hesaplamalarına ve modellemesine olanak sağlar. Model Maker ve Model Librarian alt menülerini içerir. Vector Utilities dialoğunu ekrana açar. Muhtelif vektör işlemlerine olanak sağlar; Clean Vector Layer, Build Vector Layer Topology, Copy Vector Layer, External Vector Layer, Rename Vector Layer, Delete Vector Layer, Display Vector Layer Info, Subset Vector Layer, Mosaic Plygon Layer, Transform Vector Layer, Create Ploygon Label, Raster to Vector, Vector to Raster, Start Table Tool, Zonal Attributes, ASCI to Point Vector Layer alt menülerini içerir. Radar menüsünü ekrana açar. Radar görüntülerinin işlenmesine yönelik olarak; IFSAR, StereoSAR, OrthoRadar, Radar Interpreter ve Generic SAR Node alt menülerini içerir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 5

13 VirtualGIS OrthoBASE SEÇENEK MAIN MENÜSÜ VE IKONLAR İŞLEVİ VirtualGIS menüsünü ekrana açar. IMAGINE yazılımının ayrı lisansla çalışan bir modülüdür. Arazinin gerçek ve perspektif görünüşünü ve uçuş yapma olanaklarını sağlar. VirtualGIS Viewer, Virtual World Editor, Create Movie ve Create Viewshed Layer alt menülerini içerir. OrthoBASE Startup dialoğunu ekrana açar. IMAGINE yazılımının ayrı lisansla çalışan bir modülüdür. Muhtelif kameralardan ve uydu sensörlerinden sağlanan görüntülerin süratli ve doğru olarak üçgenlenmesini ve ortho rektifikasyonunu sağlar. (3) TOOLS MENÜSÜ: Muhtelif metinlerin ve görüntü dosyalarının görüntülenmesi ve güncelleştirilmesini sağlar. Özel modüller ile ilişkili değildir. Edit Text Files SEÇENEK Edit Raster Attributes İŞLEVİ Editor metin dialoğunu ekrana açar. ASCII metin dosyalarının üretilmesini ve güncelleştirilmesini sağlar. Raster Attributes Editor dialoğunu ekrana açar. IMAGINE yazılımı herbir raster katmanı ile ilişkili öznitelik tablosunu içermektedir. Bu tablolar, herbir pixelin değeri ile öznitelik setini kapsamaktadır. Bu öznitelikler; görüntülenebilir, güncelleştirilebilir ve analiz edilebilir. View Binary Data Data View dialoğunu ekrana açar. Binary dosyalarının içeriğini görüntüler. View IMAGINE HFA File Structure Annotation Information Image Information Vector Information HfaView dialoğunu ekrana açar. Annotation Info dialoğunu ekrana açar. Annotation dosyasının Header bilgilerini görüntüler. Bu bilgi, objelerin sayısını ve ilgili harita bilgisini içerir. Image Info dialoğunu ekrana açar. Seçilen raster görüntüye ilişkin tüm bilgileri kapsar. Vector Info dialoğunu ekrana açar. Seçilen vektöre ilişkin tüm bilgileri kapsar. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 6

14 SEÇENEK TOOL MENÜSÜ İŞLEVİ Image Command Tool Image Command dialoğunu ekrana açar. Görüntünün yönetiminde sık sık kullanılan birçok özelliğe erişimi sağlar. Coordinate Calculator Coordinate Calculator dialoğunu ekrana açar. Bir spheroid veya datuma ilişkin koordinatların diğerine aktarımını sağlar. Create/Display Movie Sequences Movie ekranını açar. Üretilmiş film tarzı sahnelere ilişkin görüntü serilerini sıralı olarak gösterir. Create/Display Viewer Sequences VUE Player dialoğunu ekrana açar. IMAGINE Viewer dan kaydedilmiş görüntü serilerini tablo halinde gösterir. Image Drape Image Drape ekranını açar. Statik perspektif sahnelerin üretilmesini sağlar. (4) UTILITIES MENÜSÜ ERDAS IMAGINE yazılımı kapsamındaki genel işlemlerin yapılmasını sağlar. SEÇENEK JPEG Compres Image Decompres JPEG Image Convert Pixels to ASCII Convert ASCII to Pixels Convert Images to Annotation İŞLEVİ JPEG Compression dialoğunu ekrana açar. JPEG sıkıştırma tekniği ile, görüntüyü sıkıştırır. JPEG Decompression dialoğunu ekrana açar. JPEG tekniği ile sıkıştırılmış görüntüyü, normal durumuna getirir. Pixels To Table dialoğunu ekrana açar. Çıktı veri dosyası değerlerini ASCII dosyası haline getirir. Table To Pixels dialoğunu ekrana açar. ASCII dosyasından görüntü üretir. Raster to Annotation dialoğunu ekrana açar. Raster görüntüyü annotation dosyası içindeki bir poligona dönüştürür. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 7

15 SEÇENEK UTILITIES MENÜSÜ İŞLEVİ Convert Annotation to Raster Annotation to Raster dialoğunu ekrana açar. Vektör grafikleri içeren annotation dosyasını, raster görüntüye dönüştürür. Create/Update Image Chips Image Chips Maker dialoğunu ekrana açar. IMAGINE yazılımında herbir görüntü, Chip (CHP) dosyalarında depolanmış seçime tabi chiplerle ilişkilidir. Bir veya daha fazla görüntü için chip lerin direk üretimini sağlar. Create Font Tables Font Table Maker dialoğunu ekrana açar. Harita üretiminde kullanılacak özel font karekterlerini içerir. Font to Symbol Font to Symbol Maker dialoğunu ekrana açar. Font karekterlerinden sembol üretimini sağlar. Compare Images Image Compare dialoğunu ekrana açar. İki görüntü arasında tanımlanmış özelliğin mukayesesini yapar. Reconfigure Raster Formats Yeni raster DLL leri eklendiğinde, raster DLL listesini güncelleştirir. Reconfigure Vector Formats Yeni Vektör DLL leri eklendiğinde, Vektör DLL listesini güncelleştirir. (5) HELP MENÜSÜ: Yazılıma ilişkin olarak hazırlanmış tüm dokümanlara ON-LINE erişimi sağlar. SEÇENEK Help for Icon Panel IMAGINE Online Documentation IMAGINE Version IMAGINE DLL Information İŞLEVİ ERDAS IMAGINE dokümanının Icon Paneli bilgilerine direk erişimi sağlar. ERDAS IMAGINE dokümanı konularına; alfabetik ve indekse göre veya başlığının yazılarak erişilmesini sağlar. Çalışmakta olan Imagine yazılımının versiyon bilgisine erişimi sağlar. DLL Version Tool dialoğunu ekrana açar. Yazılımda kullanılan; Raster File Formats, Font Filters, Geometric Models, EML uygulama fonksiyonlarını gösteren DLL (Dynamically Loaded Libraries)sınıf ve örnek bilgileri ile açıklamalarına erişimi sağlar. b. İKONLAR: Ikon Panelindeki 13 adet ikon, Main menüsü kapsamında açıklanan aynı işlevleri yapmaktadır. Bunlar ekrana; Standard -Etketli, Standard - Etketsiz ve küçük ebatlarda getirilebilmektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 8

16 İKONLAR İŞLEVİ Imagine yazılımının versiyon numarası, tarihi ve gelişmesine ilişkin bilgileri içerir Ekrana yeni bir Viewer açar. Viewer; raster, vektör, AOI ve annotation katmanlarını görüntüleyen ana penceredir. Import / Export dialoğunu ekrana açar. ERDAS IMAGINE yazılımı kapsamındaki raster ve vektör verilerinin ithalini veya ERDAS IMAGINE dosyalarına ihraç işlemlerini yapar. Data Preperation dialoğunu ekrana açar. Veri hazırlama işlemlerine yönelik; Create New Image, Create Surface, Subset Image, Image Geometric Correction, Mosaic Images, Unsupervised Classification ve Reproject Images alt menülerini içerir. Map Composer dialoğunu ekrana açar. Harita çıktılarının hazırlanmasına yönelik; New Map Composition, Open Map Composition, Print Map Composition, Edit Composition Map, Map Series Tool ve Map Database Tool alt menülerini içerir. Image Interpreter dialoğunu ekrana açar. Görüntülerin geliştirilmesi, yönetimi ve izlenmesine yönelik; Spatial Enhancement, Radiometric Enhancement, Spectral Enhancement, HyperSpectral Toos, Fourier Analysis Topographic Analysis, GIS Analysis ve Utilities alt menülerini içerir. Image Catalog veri tabanını ekrana açar. Raster görüntü ve coğrafik olarak seçilen dosyaların yönetimini ve otomatik arşivini içerir. Bu veri tabanında görüntüye ilişkin olarak; File Name, Layers, Row, Cols, Type, Pixel, Projection-, Ulx, Uly vb. bilgiler bulunmaktadır. Image Classification dialoğunu ekrana açar. Görüntü kapsamındaki arazi örtüsü, arazi kullanımı vb. konuların sınıflandırılmasına yönelik olarak; Signature Editor, Unsupervised Classification, Supervised Classification, Threshold, Fuzy Convulation, Accuracy Assessment, Feature Space Image, Feature Space Thematic, Knowledge Classifier ve Knowledge Engineer alt menülerini içerir. Spatial Modeler dialoğunu ekrana açar. Birçok GIS hesaplamalarına ve modellemesine olanak sağlar. Model Maker ve Model Librarian alt menülerini içerir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 9

17 İKONLAR İŞLEVİ Vector Utilities dialoğunu ekrana açar. Muhtelif vektör işlemlerine olanak sağlar.; Clean Vector Layer, Build Vector Layer Topology, Copy Vector Layer, External Vector Layer, Rename Vector Layer, Delete Vector Layer, Display Vector Layer Info, Subset Vector Layer, Mosaic Plygon Layer, Transform Vector Layer, Create Ploygon Label, Raster to Vector, Vector to Raster, Start Table Tool, Zonal Attributes, ASCI to Point Vector Layer alt menülerini içerir. Radar menüsünü ekrana açar. Radar görüntülerinin işlenmesine yönelik olarak; IFSAR, StereoSAR, OrthoRadar, Radar Interpreter ve Generic SAR Node alt menülerini içerir. VirtualGIS menüsünü ekrana açar. IMAGINE yazılımının ayrı lisansla çalışan bir modülüdür. Arazinin gerçek ve perspektif görünüşünü ve uçuş yapma olanaklarını sağlar. VirtualGIS Viewer, Virtual World Editor, Create Movie ve Create Viewshed Layer alt menülerini içerir. OrthoBASE Startup dialoğunu ekrana açar. IMAGINE yazılımının ayrı lisansla çalışan bir modülüdür. Muhtelif kameralardan ve uydu sensörlerinden sağlanan görüntülerin süratli ve doğru olarak üçgenlenmesini ve ortho rektifikasyonunu sağlar. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 10

18 BÖLÜM-I ERDAS IMAGINE TEMEL ERDAS IMAGINE yazılımı, kullanıcının gereksinimlerine cevap verecek tarzda; Erdas Imagine Temel, Erdas Imagine Orta seviye ve Erdas Imagine Profesyönel olmak üzere 3 ana kısmı içermektedir. Erdas Imagine Temel yazılımı uygulamaları; Imagine Viewer Veri Görüntüleme (Visualizing Data) Görüntü Haritalarını Oluşturmak (Creating Images Maps) Özellikleri Ortaya çıkarmak (Feature Extraction) Coğrafi Bilgi Sistemleri Analizi (GIS Analysis) başlıkları altında 5 kısımda anlatılacaktır. KISIM-1 IMAGINE VIEWER Yazılımın kalbini teşkil eden ve tüm işlemlerinin yapıldığı Imagine Viewer konusuna ve uygulamalarına geçmeden önce; Mouse Kullanımı, Windows Terminolojisi, Viewer Ekranı, Viewer Menüleri ve Viewer Aletleri ne yönelik özelliklerin bilinmesi gerekmektedir. MOUSE KULLANIMI: Mouse un kapsamındaki düğmelerin kullanımı ile, görüntüler üzerindeki muhtelif işlemler yapılmaktadır. Mouse un düğme yapısı aşağıda gösterilmiştir. Mouse un Sol Düğmesi Mouse un Orta Düğmesi Mouse un Sağ Düğmesi Shift ve Mouse un Sol Düğmesi WINDOWS TERMİNOLOJİSİ: Title Bar (Başlık Barı) Menu Bar (Menu Barı) Icon Bar (Icon Barı) Status Bar (Durum Barı) İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 11

19 Disabled Button (Pasif Düğme) Enabled Button (Aktif Düğme) Enabled Checkbox (Seçilmiş Kontrol kutusu) Disabled Checkbox (Seçilmemiş Kontrol kutusu) Pop-up List Text Box (Metin Kutusu) Tool Palette Pull-down Arrow Scroll Bar (Liste Barı) Radio Button (Enabled) Radyo Düğmesi (Seçili) Nudgers VIEWER EKRANI: Title Bar (Başlık Barı) Menu Bar (Menü Barı) Icon Bar (Icon Barı) Image Display (Görüntü Sahası) Status Bar (Durum Barı) Title Bar: Pencerenin başlığını, Viewer seçenekleri (Asgari, azami ve kapatma) Menu Bar: Uygulama işlevlerine erişim. Icon Bar: Sık sık kullanılan işlevlere kısa yoldan erişim. Status Bar: Cursor tanımı ve bilgiler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 12

20 VIEWER MENÜLERİ: Imagine yazılımının çalıştırılması ile ekrana açılan Viewer ekranı; File, Utility, View, AOI ve Help menülerini içerir. Bu ekran, kullanılacak katmana bağlı olarak Raster, Vector ve Annotation menülerini de kapsar. Bu menülerin işlevleri, uygulamalar esnasında açıklanacaktır. FİLE MENÜSÜ: UTILITY MENÜSÜ: İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 13

21 VIEW MENÜSÜ: AOI MENÜSÜ: HELP MENÜSÜ: İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 14

22 RASTER MENÜSÜ: VECTOR MENÜSÜ: İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 15

23 ANNOTATION MENÜSÜ: VİEWER ALETLERİ: ŞEKLİ ADI İŞLEVİ Open Layer Close Top Layer Show Information for Top Raster, Vector or Annotation Layer Save Top Non-AOI Layer in Viewer Print Contents of Viewer Remove Contents From Viewer Reset Zoom Default olarak, raster katmanlarını içeren Select Layer To Add dialoğunu ekrana açar. Viewer a açılmış olan katmanlardan en üsttekini kapatır. Image Info, Vector Info, Annotation Info, dialoğları vasıtasıyla üstteki katmana ilişkin bilgileri gösterir. Viewer a açılmış olan katmanlardan en üsttekini kayıt eder. Viewer kapsamındaki verileri basar Viewer daki veriyi ekrandan çıkarır. Görüntüyü, ekrana 1.0 faktörü ile zoomlar. Zoom in By Two Görüntüyü, merkezden dışa doğru 2 misli büyütür. Zoom out By Two Görüntüyü, dışdan merkeze doğru 2 misli küçültür. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 16

24 ŞEKLİ ADI İŞLEVİ Measure Points, Lines and Areas Start / Update Inquire Cursor Show Tool Palette for Top Layer Start Profile Tools Reset Window Tools Measurement Tool for Viewer dialoğunu ekrana açar. Noktalara, çizgilere ve poligonlara ilişkin ölçüleri çıkarır Inquire Cursor u (sorgulama Hatları) görüntü üzerine getirir ve katmana ilişkin bilgileri içeren dialoğu açar. Üstteki katmana ilişkin alet paletlerini (raster, Vector, AOI) ekrana getirir. Spectral, Spatial ve Surface tarzı profillerin yapılmasına olanak sağlayan Selected Profile Tool dialoğuna ekrana açar. Penceredeki aletlerin tekrar düzenlenmesini sağlar Interactive Zoom In Interactive Zoom Out Roam / Rotate Image Start the GPS Tool Etkileşimli olarak görüntüyü, merkezden dışa doğru 2 misli büyütür. Etkileşimli olarak görüntüyü, dışdan merkeze doğru 2 misli küçültür. Mouse un sol düğmesi vasıtasıyla görüntünün sağa, sola, aşağı ve yukarıya doğru hareket ettirilmesine ve orta düğme veya CTRL+ sol düğmenin kullanımı ile görüntünün merkezi ekseni üzerinde döndürülmesini sağlar. GPS Controller dialoğunu ekrana açar. Viewer üzerindeki görüntünün, küresel konum sistemi (GPS) alıcısı ile senkronizesini sağlar. Imagine Viewer kısmında; Görüntüleri Anlamak ( Understanding Imagery), Diğer Veri Tiplerini Görüntülemek ( Viewing Other Data Types), Öznitelikler Üzerinde Eksersiz ( Examining Attributes), Bir Saha üzerinde Eksersiz (Examining a Study Area), Sunuları Üretmek (Creating Presentations) konuları uygulamalı olarak işlenecektir. Bu kısmın amaçı ve kullanılacak aletler aşağıda belirtilmiştir. AMAÇ: Imagine Viewer kullanılarak, raster verilerin değişik tiplerini görüntülemek ve vektör katmanları üzerinde çalışmaktır. Konu, su kalitesi ve muhtelif çevresel faktörlerden etkilenen alabalık veya salmon balığı üretim miktarı üzerinde odaklanmıştır. Takiben yapılacak uygulamada, aletlerin kullanımı üzerinde durulacak ve toprak erozyonuna uğrayan bölgelerdeki veri sıralaması belirtilecektir. Son uygulamada ise, görüntünün nasıl elde edileceği ve sunum olarak tekrar görüntülenmesi açıklanacaktır. KULANILACAK ALETLER: Viewer Raster Options Attribute Editor Vector Viewing Properties VUE Player Veri katmanlarını görüntüleme, büyütme/küçültme, sorgulama, ölçeği düzenleme ve ölçme Görüntü setlerini değiştirme Raster ve vektör katmanları ile ilişkili özellikleri görüntüleme ve güncelleştirme Vektör dosyaları görüntü setlerini değiştirme IMAGINE kapsamında üretme ve sunuları görüntüleme İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 17

25 UYGULAMA 1 GÖRÜNTÜLERİ ANLAMAK Bu uygulama, Imagine Viewer kullanımı ile, büyük ölçekteki verinin anlaşılması amacını taşımaktadır. SAFHA 1 IMAGINE VIEWER DA VERİ GÖRÜNTÜLEMEK 1. Imagine yazılımı çalıştırılarak ekrana, Icon Paneli ve Viewer açılır. Viewer ekranı otomatik olarak ekrana gelmemişse, Icon paneli üzerindaki Viewer ikonu üzerine click uygulanır. Şekil-1 Icon Paneli ve Viewer 2. Viewer ekranı üzerinden, File / Open / Raster Layer ifadeleri seçilerek Select Layer To Add dialoğuna erişilir. Select Layer To Add dialoğuna ayrıca; Viewer ekranı üzerindeki Open Layer düğmesi veya Klevye üzerindeki Ctrl+R tuşlarına basılarak, kolayca ulaşılabilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 18

26 Şekil-2 File / Open / Raster Layer menü ve ifadeleri Imagine örnek veri dosyalarının bulunduğu Select Layer To Add dialoğunun içerdiği kısımlar ve işlevleri aşağıdaki şekil üzerinde gösterilmiştir. Sürücü veya kütük seçim kısmı Kütükdeki dosyalar En son kullanılan dosyaların listesi En son bakılan kütüklerin listesi Seçilen dosyanın ön görüntüsü Şekil-3 Select Layer To Add dialoğu Açılacak dosya tipinin seçileceği kısım 3. Dosya tipinin Files of Type default olarak IMAGINE image ( *.img) olduğu kontrol edilir. 4. EGTF_CD.1 isimli CD-ROM sürücüye takılır, Look in penceresine CD-ROM ifadesi getirilir ve CD kapsamındaki usa_avhrr_class.img dosyası seçilir. İLAVE BİLGİLER: Raster katmanları; ya ham / çoklu katmanlar tarzında Continous data (devamlı veri) ya da kategorilendirilmiş / tek katmanlı tarzda Thematic data (tematik veri) olabilir. Devamlı veriler, nicel ve devamlı değerlere sahiptir. Tematik veriler ise, nitel ve kategoriktir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 19

27 5. Select Layer To Add dialoğu üzerindeki Raster Options düğmesine basılarak görüntüye ilişkin parametrelere ulaşılabilir. Buradaki Display as penceresinde görüntünün default olarak Pseudo color olduğu görülür. Şekil-4 Görüntüye ilişkin Raster Options parametreleri İLAVE BİLGİLER: Pseudo color seçeneği değiştirilmek isteniyorsa, Display as penceresi üzerindeki ok işaretine basılır ve ekrana gelen True color, Gray scale ve Relief olanaklarından arzu edilen biri seçilir. Görüntü tekniğini değiştirme Band kombinasyonunu değiştirme Ekrandan görüntüyü çıkarmak Görüntüyü Viewer sahasına uyarlama Pixel setlerinin değeri sıfır (siyah ise zemin şeffaf olacaktır Şekil-5 Lanier.img görüntüsüne ilişkin True color seçenekleri İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 20

28 İLAVE BİLGİLER: True Color Pseudo Color Grayscale Gerçek renkleri yansıtan görüntülerdir. Devamlı katmanlar veya bandlar birarada görüntülenir. Herbir katman kırmızı, yeşil ve mavi renklerlerle ilişkilidir. Herbir rengin yoğunluğu, herbir katmandaki değerler tarafından kontrol edilir. Yalancı renkleri yansıtan görüntülerdir. Tek katmanlıdır. Bir renk ile temsil edilen sınıf değerleri ile ilişkili tematik (sınıflandırılmış ) görüntülerdir. Devamlı katma (band) görüntüleridir.band değerleri gri ölçekteki renklerle ilişkilidir. Düşük değerler koyu, yüksek değerler ise parlaktır. Relief Kabartma görüntülerdir.yükseklik verisini görüntülemede kullanılır. Pixel değerlerinde aşırı değişiklikler arzu edilir. 6. OK düğmesine basılarak görüntü Viewer ekranına getirilir. Şekil-6 usa_avhrr_class.img görüntüsü 7. Mouse, viewer daki görüntü üzerine getirilir ve sağ düğmesine basılır. Ekrana gelen Quick View dialoğundan Fit Image to Window ifadesi seçilir. Böylece görüntünün Viewer ekranına uyarlanması sağlanır. İLAVE BİLGİLER: Bu uyarlama, 6 ncı madde de belirtilen OK düğmesine basmadan önce Select Layer to Add dialoğu, Raster Options olanakları kapsamındaki Fit to Frame penceresinin işaretlenmesi ile de yapılabilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 21

29 Şekil-7 Quick View seçenekleri Şekil-8 Ekrana uyarlanmış usa_avhrr_class.img görüntüsü Tanımayı geliştirmek amacıyla, bu büyük kapsamlı görüntü üzerine, aşağıda belirtilen işlemlerin uygulanması ile ABD vektör haritası açılır. 8. Open Layer aleti üzerine basılır. 9. Select Layer to Add dialoğu üzerindeki Files of type penceresine Arc covareges ifadesi getirilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 22

30 10. File Name penceresine $IMAGINE_HOME/etc/backdrops ifadesi yazılır ve Enter tuşuna basılır. Ekrana gelen dialog üzerinden usa dosyası seçilir. 11. Aynı dialog üzerindeki Vector Options düğmesine basılarak Clear Display penceresinin pasif (işaretsiz) olduğu kontrol edilir. 12. OK düğmasina basılır. Böylece görüntü üzerine ABD nin sınırlarını içeren vektör katmanı açılmış olur. Şekil-9 usa_avhrr_class.img görüntüsü ve üzerine açılmış ABD eyaletlerini gösteren vektör katmanı 13. Viewer ekranındaki View menüsünden Zoom / In by 2 ifadesi seçilerek görüntünün 2 misli büyütülmesi veya Zoom / Out by 2 ifadesi seçilerek 2 misli küçültümesi sağlanır. İLAVE BİLGİLER: Aynı işlemler Viewer ekranındaki Zoom In by 2 ve Zoom out by 2 aletlerinin seçilmesi ile de yapılabilir Diğer tarafdan Interactive Zoom In ve Zoom Zoom out aletleri seçilerek ve mouse un görüntü üzerinde sürükleme hareketi istenen bir bölge büyütülebilir veye küçültülebilir. 14. Viewer ekranındaki Roam/Rotate Image aleti seçilir. Mouse un sol tuşuna basılarak, görüntü sağa, sola,aşağı ve yukarı doğru hareket ettirilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 23

31 15. Ctrl + sol tuş kullanımı ile, görüntü kendi ekseni etrafında döndürülür. 16. Viewer ekranı üzerindeki View menüsünden Scale / Scale Tool ifadeleri seçilir ve ekrana, Frame Scale dialoğu gelir. Şekil-10 Frame Scale dialoğu 17. Dialoğdaki Scale 1: penceresine örneğin gibi bir ölçek değeri yazılır ve Apply düğmesine basılır. Böylece görüntünün istenen bir ölçekte görüntülenmesi sağlanır. Takiben Close düğmesine basılarak dialoğ kapatılır. 18. Üzerinde çalışılan bu görüntü, ileride kullanılacak ise File menüsünden Save / View ifadeleri seçilerek View dialoğuna erişilir. Şekil-11 View dialoğu 19. Görüntüye isim vermeden önce, kaydedileceği kütük, Look in penceresinden seçilir. 20. File name penceresine görüntü için örneğin united_states ifadesi yazılır ve enter tuşuna basılarak ifadenin sonuna dosyayı tanımlayan.vue ibaresi eklenir. Takiben OK düğmesine basılarak kayıt işlemi tamamlanır. Files of type penceresi otomatik olarak View(*.vue) ifadesini içermektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 24

32 SAFHA 2 THEMATİC MAPPER VERİSİNİ ANLAMAK Bu çalışma, Landsat thematic mapper (TM) tm_88.img verisi ve usa_avhrr_class.img görüntüsü kullanılarak yapılacaktır. TM verisinde fazla detay bulunmamaktadır. Görüntü ise, çok fazla detay bilgisini içermektedir. 1. Open Layer aleti kullanılarak ekrana, Layer To Add dialoğu açılır. 2. EGTF_CD2 den tm_88.img verisi seçilir. Bu esnada Files of type penceresinin IMAGINE Image (*.img) ifadesini kapsaması sağlanır. 3. Raster Options düğmesine basılır. Clear Display penceresinin seçili yani aktif olduğuna dikkat edilir. Fit to Frame ve Background Transparent pencereleri seçilerek aktif hale getirilir. 4. OK düğmesine basılarak, görüntü ekrana açılır. Şekil-12 tm_88.img görüntüsü 5. Raster Options dialoğundaki Fit to Frame seçeneğinin default tarzda aktif olmasını sağlamak için; ERDAS IMAGINE ana menülerinden Session menüsü ve Preferences ifadesi seçilerek ekrana Preference Editor dialoğu açılır. 6. Editor ün Category penceresinden Viewer ifadesi seçilir. 7. Sağ tarafdaki parametrelerden Fit to Frame penceresi işaretlenir. 8. Editör üzerindeki User Save ve Close düğmelerine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 25

33 Şekil-13 Preference Editor dialoğu 9. Aynı Viewer ekranda açık iken Open Layer aletine basılır. 10. Ekrana açılan Select Layer to Add dialoğundan EGTF_CD1 e ulaşılır ve usa_avhrr_class.img dosyası seçilir. Takiben Raster Options düğmesine basılır. 11. Raster Options dialoğundaki Clear Display ve Fit to Frame pencereleri pasif hale getirilir. Takiben OK düğmesine basılır. Böylece her iki görüntü aynı viewer üzerine gelir. Şekil-14 Aynı viewer üzerinde getirilmiş ve birbirini örtmüş tm_88.img, usa_avhrr_class.img görüntüleri ve Arrange Layers dialoğu 12. View menüsünden Arrange Layers ifadesi seçilerek aynı isimli dialoğun ekrana açılması sağlanır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 26

34 13. Görüntülerin birbirini örtmesini ortadan kaldırmak için; ya dialogda üstteki görüntü katmanı üzerine çift click uygulanır veya alttaki görüntü katmanı seçilir ve sürüklenerek yukarıya götürülür. 14. Dialog üzerindeki Apply ve takiben Close düğmelerine basılır. Şekil-15 tm_88.img ve usa_avhrr_class.img görüntüleri 15. Mouse ile, Interactive Zoom In aleti seçilir. Sürükleme ile görüntü üzerindeki bir alan büyütülür. 16. View menüsünden Scale / Scale Tool ifadeleri seçilir. 17. Ekrana açılan Frame Scale dialoğundaki pencereye örneğin değeri girilir ve takiben Apply düğmesine basılır. Böylece TM ve AVHRR görüntülerinin mukayesesine olanak sağlanır. Bir görüntü kapsamındaki belirgin unsurları tanımak için en iyi görüntünün belirlenmesinde, LANDSAT TM gibi çok bandlı görüntülerde band kombinasyonunu değiştirmek fayda sağlamaktadır. 18. Viewer üzerindeki Raster menüsünden Band Combinations ifadesi seçilir. Ekrana açılan Set Layer Combinations for.. dialoğundaki default 4,3,2 kombinasyonu, 5,4,3 (R,G,B) olarak değiştirilir. Şekil-16 Set Layer Combinations for.. dialoğu 19. Dialog üzerindeki Apply düğmesine basılır. Band kombinasyonları değiştirilerek bazı unsurların tanınınması sağlanır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 27

35 Şekil-17 4,3,2 (sol), 5,4,3 (orta) ve 6,5,4 (sağ) band kombinasyonundaki görüntüler İLAVE BİLGİLER: Farklı band kombinasyonları bitkiler ve nehirler gibi farklı unsurların tanınmasını sağlarlar. Bu konuya ilerideki parağraflarda detaylı olarak değinilecektir. Muhtelif sensörlerin kendine özgü band kombinasyonları bulunmaktadır. Bunlar dialoğlarda default olarak yer almaktadır. Kombinasyon değerlerine; Session ana menüsünden ve Preferences ifadesinin seçilmesi ile ekrana gelen Preference Editor dialoğundaki Category penceresi altındaki User Interface & Session ifadesinin seçilmesi ile sağ pencereden erişilmektedir. Şekil-18 Default band kombinasyonlarını gösteren Preference Editor dialoğu 20. Görüntünün tüm ekranı kaplayacak hale getirilmesi için, mouse un sol düğmesi ile Viewer ın Title Bar ı üzerine basılır. Ekrana açılan dialoğdan Maximize ifadesi seçilir. Tekrar eski haline getirmek için ise Restore ifadesi seçilir 21. Görüntüyü kaydetmek için Viewer daki File menüsünden Save / View ifadeleri seçilerek View dialoğuna erişilir. 22. Dialoğdan görüntünün kaydedileceği kütük belirlenir. File Name penceresine örneğin tm ifadesi yazılır. Enter tuşuna ve OK düğmesine basılır. 23. Viewer ekranı üzerindeki görüntüyü kaldırmak için, Viewer üzerindeki Remove Contents From Viewer aleti kullanılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 28

36 UYGULAMA 2 DİĞER VERİ TİPLERİNİ GÖRÜNTÜLEMEK AVHRR, TM ve vb. görüntüler kaba mekansal çözümlemeleri nedeniyle bazı özelliklere ilişkin yeterli detayı sağlayamamaktadır. Bu uygulamada, hassas mekansal çözümlemeli SPOT uydu görüntüsü kullanılacak ve sağladığı detaylar izlenecektir. SAFHA 1 VERİYİ İTHAL ETMEK 1. CD sürücüsüne EGTF_CD.1 si takılır. IMAGINE icon paneli üzerindeki Import ikonuna basılarak Import / Export dialoğuna erişilir. 2. Dialog üzerindeki Type penceresine SPOT, Media penceresine ise CD-ROM ifadeleri getirilir. 3. Input CDROM penceresinde CD-ROM un hangi drive da olduğu gözlenir ve muse un sol düğmesi ile seçilir. 4. Output File (*.img) penceresine görüntünün ismi örneğin spot4_99.img olarak yazılır. Takiben Enter tuşuna ve OK düğmesine basılır. Şekil-19 Import / Export ve Import SPOT dialoğları 5. Görüntüye ilişkin muhtelif bilgileri içeren Import SPOT dialoğu ekrana gelir. Dialog üzerindeki Calibrate image penceresi seçilerek aktif hale getirilir. Eğer görüntü birden fazla ise, bunlara ait bilgilere ulaşmak için Next Image düğmesine basılır. İstenmesi halinde Preview Options düğmesine basılarak ekrana açılan aynı isimli dialogdan, görüntüye ilişkin ön bilgilere erişilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 29

37 Şekil-20 Preview Options dialoğu Keza görüntünün ön görünüşünü, dolayısıyle doğru görüntünün seçilip seçilemediğini kontrol için, Preview düğmesine basılır. Ekrana açılan Import dialoğu vasıtasıyla yapılan otomatik işlemler sonuçunda görüntü Viewer üzerine gelir. Şekil-21 Preview işlemlerini yapan Import SPOT dialoğu Şekil-22 spot4_99.img görüntüsünün ön görünüşü İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 30

38 6. Dialog üzerindeki Import Options düğmesine basılır. Ekrana açılan aynı isimli dialog üzerindeki Ignore Zero in Output Stats penceresi seçilir ve OK düğmesine basılır. Şekil-23 Import Options dialoğu Takiben Import SPOT dialoğundaki OK düğmesine basılır ve Import / Export dialoğu, Close düğmesine basılarak kapatılır. 7. İthal işlemi tamamlanan görüntü, herhangi bir kütük tanımı yapılmamış ise, otomatik olarak users kütüğü altında toplanır. Bu görüntüyü tekrar Viewer a açmak için Open Layer aleti kullanılarak users kütüğüne ulaşılır. Şekil-24 Viewer a import edilmiş spot4_99.img görüntüsü İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 31

39 IMAGINE yazılımı SPOT4 verisini default olarak, MSS verisinin 4,2,1 kombinasyonunda ekrana getirir. Bu kombinasyon, Session menüsü kapsamındaki Preference Editor den değiştirilebilir. 8. Viewer ekranındaki Raster menüsünden Band Combinations ifadesi seçilir. Ekrana açılan Set Layer Combinations for dialoğundaki; kırmızı band 3, yeşil band 2 ve mavi band 1 olarak değiştirilir. Şekil-25 Set Layer Combinations for dialoğu ve Infrared Color Composite olarak düzenlenmiş görüntü 9. Dialoğ üzerindeki OK düğmesine basılır. Bu band kombinasyonu Infrared Color Composite olarak bilinmektedir. 10. IMAGINE ana menülerinden Session menüsünden Preferences ifadesi seçilerek Preference Editor dialoğuna erişilir. Dialoğdaki Category penceresine User Interface&Session ifadesi getirilir. Sağdaki pencereden MSS Red Band Default ifadesi karşısındaki 4 değeri yerine 3 değeri girilir. 11. Dialoğ üzerindeki user save ve Close düğmelerine basılır. 12. İşlemleri tamamlanan görüntüyü kaydetmek için, Viewer üzerindeki File menüsünden Save / View ifadeleri seçilir. Ekrana açılan dialoğ üzerinde kaydedilecek kütük belirlenir. File Name penceresine örneğin spot.vue ifadesi yazılır, Enter tuşuna ve OK düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 32

40 SAFHA 2 GÖRÜNTÜLERİ KARŞILAŞTIRMAK 1. IMAGINE icon panelindeki Viewer ikonunun kullanımı ile ekrana ikinci Viewer açılır. 2. Viewer1 aktif hale getirilir. Open Layer aleti üzerine basılır. 3. Ekrana açılan Select Layer To Add dialoğu vasıtasıyla tm_88.img görüntüsü bulunur. Raster Options dialoğundaki Fit to Frame penceresinin seçili olduğu kontrol edilir ve OK düğmesine basılır. Takiben Viewer2 aktif hale getirilerek yukarıdaki işlemler aynen tekrarlanarak, Spot4_99.img görüntüsü ekrana getirilir. Görüntülerin çözümlemelerini ve onların uzantılarını karşılaştırmak amacıyla, her görüntü için aşağıdaki işlemler aynen uygulanır. 4. Session ana menüsünden Tile Viewer ifadesi seçilerek 2 görüntünün ekranda yan yana gelmesi sağlanır. 5. Viewer daki View menüsünden North Arrow ifadesi seçilir. Böylece görüntüler üzerine kuzey okunun gelmesi sağlanır. 6. Viewer daki View menüsünden Scale Bar ifadesi seçilir. Böylece görüntüler, ölçek bilgileri ile donatılmış olur. 7. Zoom in ve Roam / Rotate Image aletleri kullanılarak görüntüler karşılaştırılır. Zoom in ve Zoom out aletleri kullanıldığında görüntünün ölçeği otomatik olarak değişir. 8. Spot4_99.img görüntüsünün bulunduğu viewer aktif hale getirilir. View menüsünden Link / Unlink Viewers ve Geographical ifadeleri seçilerek Link / Unlink Instructions dialoğuna erişilir. İLAVE BİLGİLER: Şekil-26 Link / Unlink Instructions dialoğu İki görüntü arasındaki link işlemlerini kısa yoldan yapmak için; mouse un sağ düğmesine basılır ve ekrana açılan Quick View dialoğundan Geo. Link / Unlink ifadesi seçilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 33

41 9. Dialoğdan Clicking in this Viewer will link with current Viewer şekli seçilr ve tm_88.img görüntüsü üzerine basılır. Böylece iki görüntünün birbiri ile ilişkisini sağlayan, merkezinde bir dikdörtgen şekli bulunan link işareti ekrana gelir. Şekil-27 Birbiriyle ilişkilendirilmiş görüntüler 10. Birinci görüntü üzerindeki link dikdörtgeninin içerdiği saha, 2 nci görüntüdeki tüm sahayı içermektedir. Bu işaretin ortasından veya çizğilerinden biri seçilerek yapılacak sürükleme ile değişen alanlar karşılaştırılabilir. 11. Mouse un sol düğmesine basılarak görüntü üzerine default olarak gelen link işareti dikdörtgeninin bir köşesi seçilir, sürükleme ile büyütülebilir veya küçültülebilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 34

42 SAFHA 3 GÖRÜNTÜDEN GÖRÜNTÜYÜ REKTİFİYE ETMEK 1. Çalışma 2 deki TM ve SPOT görüntüleri ekranda iken, TM görüntüsünün bulunduğu Viewer 1 üzerindeki Utility menüsünden Inquire Cursor ifadesi seçilerek, işaretin ekrana gelmesi sağlanır. Takiben ekran üzerindeki Inquire Cursor işareti seçilir ve sürükleme ile kaydırılarak doğrusal özellikler incelenir. Şekil-28 Inquire Cursor ile techiz edilmiş görüntüler 2. Kalibre edilmiş Spot4_99.img görüntüsü dışındaki diğer görüntü ve dialoğlar kapatılır. 3. Raster menüsünden Geometric Correction ifadesi seçilerek ekrana Set Geometric Model dialoğu açılır. Dialoğ üzerinden Polynomial ifadesi seçilir ve OK düğmesine basılır. Şekil-29 Set Geometric Model dialoğu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 35

43 4. Ekrana Geo Correction Tools ve Polynomial Model Properties dialoğları açılır. Polynomial Model Properties dialoğu üzerindeki Polynomial Order penceresinde 1 rakamının bulunduğuna dikkat edilir ve Projection düğmesine basılır. Şekil-30 Geo Correction Tools ve Polynomial Model Properties dialoğları 5. SPOT görüntüsünün TM görüntüsü ile aynı projeksiyona getirilmesi amaçıyla, dialoğ üzerindeki Set Projection from GCP Tool düğmesine basılır ve ekrana GCP Tool Reference Setup dialoğu açılır. 6. Dialoğ üzerindeki İmage Layer (new Viewer) penceresi işaretlenir ve OK düğmesine basılır. Şekil-31 GCP Tool Reference Setup ve Reference Map Information dialoğları 7. Süratle Reference File a (Referans dosyası) erişmek için; Recent düğmesine basılır, tm_88.img görüntüsü bulunur, seçilir ve OK düğmesine basılır. 8. Ekrana açılan Reference Map Information dialoğu üzerinde Spot4_99.img görüntüsüne atanacak olan projeksiyon bilgileri bulunmaktadır. İncelemeyi takiben OK düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 36

44 İLAVE BİLGİLER: Polynomial Polynomial Order 1 Reference File Bir koordinat sistemini yeni bir sisteme dönüştürmek için kullanılan bir denklemdir. Çözümleme için arzu edilen, en asgari bilgiyi içeren basit bir denklemdir. Yer kontrol noktaları (GCP) için, gerçek dünya koordinatlarını sağlayan bir görüntü veya katmandır. 9. Ekrandaki rektifiye edilen Spot4_99.img görüntüsünün (Viewer1) yanına; Referans görüntü tm_88.img (Viewer2), Yer Kontrol Noktalarının (GCP) girileceği (Viewer3), Yer Kontrol Noktalarının (GCP) referans edileceği (Viewer4), Geo Correction Tools dialoğu, GCP Tools dialoğu, otomatik olarak açılır. Ekranda daha önceki işlemlerden kalan, Polynomial Model Properties dialoğu, üzerindeki Apply ve Close düğmelerine basılarak kapatılır. Viewer 2 deki tm_88.img görüntüsü mevcut olmasına rağmen ayarsız olması nedeniyle görünmemektedir. Viewer ın altında ve sağında bulunan düğmeler kaydırılarak görüntü ekrana ayarlanır. Şekil-32 4 adet Viewer Geo Correction Tool aleti ve GCP Tool dialoğu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 37

45 DİKKAT EDİLECEK ÖNEMLİ HUSUS Create GCP aleti default olarak seçilmiş olduğundan, görüntü üzerine arzu edilmeyen yerlere basılmamalıdır. 10. GCP Tool dialoğundan Select GCP aleti seçilir. 11. Şayet GCP Tool dialoğu tercihleri değiştirilmeyecekse, Toggle Fully Automatic GCP Edit Mode aleti seçilmiş olacaktır. Bu husus otomatik olarak aşağıda belirtilen aletleri aktif hale getirmektedir. Set Automatic Transformation Calculation aleti Find Selected Point in Input aleti Find Selected Point in Reference aleti İLAVE BİLGİLER: Görüntülerin rektifikasyonu için öncelikle 4 adet Yer Kontrol Noktası (GCP) tesbit edilir. Bu çalışma için belirlenmiş GCP noktaları ve büyütülmüş durumları aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Yer Kontrol Noktaları için köprü, yol kavşakları vb. değişmeyen özellikler seçilmeli ve bunlar her iki görüntüde de bulunmalıdır. GCP 1 GCP 4 GCP 2 GCP 3 Şekil-33 spot4_99.img görüntüsü üzerinde belirlenmiş Yer Kontrol Noktaları İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 38

46 12. Link boxes hareket ettirilerek, 1 nci Yer kontrol noktası (GCP 1), Viewer1 ve Viewer2 ile büyütülmüş görüntüleri üzerinde tesbit edilir. 13. Evvela GCP Tool dialoğundaki Toggle Fully Automatic GCP Edit Mode aleti pasif hale getirilir. Takiben Keep Current Tool ve Create GCP aletleri seçilir. Input (Viewer1) ve referans (Viewer2) görüntüler üzerinde belirlenmiş olan yerler üzerine click uygulanır. (Noktanın hassas olarak yerleştirilmesi için genelde büyütülmüş görüntüler (Viewer3 ve Viewer4) tercih edilir. GCP#1 noktası istenmeyen bir yere konmuşsa, Select GCP aleti seçilir, mouse un sol düğmesine basılarak, nokta üzerine click uygulanır, sürükleme ile istenen yere taşınır. 14. GCP noktaları işaretlerinin daha iyi görünmesi istendiğinde, renkleri değiştirilebilir. Bunun için GCP Tool dialoğundaki Color sütunu altında renği değiştirilecek olan GCP noktasına ilişkin boş kutu üzerine, mouse un sol düğmesi ile basılır. Ekrana açılan renk paletinden arzu edilen bir renk seçilir. Şekil-34 Color sütunu ve renk paleti nci ve 3 ncü Yer Kontrol Noktalarını görüntüler üzerine yerleştirmek için, Yukarıda 12 nci ve 13 ncü maddelerde açıklanan işlemler aynen yapılır. İstenmeyen GCP noktalarını GCP Tool dialoğundan silmek için Point # sütunu altındaki GCP numarası, mouse un sol düğmesi ile seçilir. Takiben sağ düğmeye basılarak ekrana açılan dialoğdan Delete Selection ifadesi seçilir. Şekil-35 Her iki görüntü üzerine yerleştirilmiş Yer Kontrol Noktaları İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 39

47 16. 4 ncü Yer Kontrol Noktasının, referans görüntü üzerinde otomatik ve yaklaşık olarak yerini saptamak için; 4 ncü GCP noktası Input görüntüsü üzerinde bulunur. Toggle Fully Automatic GCP Edit Mode aktif hale getirilir ve Create GCP aleti ile bu nokta üzerine basılır. aleti Hatayı asgariye indirmek için yukarıda belirtilen işlemler tekrarlanarak Yer Kontrol noktalarının sayıları arttırılır adet Yer Kontrol Noktası belirlendiğinde GCP Tool dialoğu, Polynomial aktarımı sağlar ve yerleştirmeden kaynaklanan hataları üretir. Bu hata Root mean Square Error: RMSE (Ortalama karekök hatası) olarak tanımlanmıştır. İLAVE BİLGİLER: RMS hatası, Tranformation matrix (aktarım matrisi) kullanarak hesaplamaları yapmaktadır. Ölçülen noktalar yeni bir koordinat sistemine aktarılır. Takiben tekrar orijinal sistemine aktarılır. Orijinal ve tekrar aktarım arasındaki fark karekök hatasıdır. Toplam RMS in (Total RMS) 1.0 pixel den daha küçük olması arzu edilir. Büyük bir sonuç elde edildiğinde, GCP Tool dialoğunun Contrib sütunundaki RMS değeri büyük olan GCP noktaları iptal edilir, düzeltilir veya yenilenir adet Yer Kontrol Noktasının belirlenmesini takiben aynı teknik kullanılarak, her iki görüntü üzerine, ilave 4 Yer Kontrol Noktası daha yerleştirilir. Böylece RMSE, mümkün olabilen en küçük değere getirilmiş olur. 19. İşlemlerin tamamlanmasını takiben yapılan çalışmayı kaydetmek için, GCP Tool dialoğundaki File menüsünden Save Input As ve Save Reference As ifadeleri seçilir dosyalara isim verilir ve OK düğmesine basılır. 20. Geo Correction Tools kontrol panelinden Display Resample Image Dialog aleti seçilerek ekrana Resample dialoğu getirilir. Dialog üzerindeki; Output File [*.img] penceresine spot4_99_rect.img ifadesi yazılır, Resample Method penceresine Bilinear Interpolation ifadesi getirilir, Ignore Zero in Stats] penceresi işaretlenir ve OK düğmesine basılır. Display Model Properties Start GCP Editor Calibrate Image Display Resample Image Dilog Şekil-36 Geo Correction Tools kontrol paneli İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 40

48 Şekil-37 Resample dialoğu 21. Spot4_99_rect.img görüntüsünün resample (tekrar örnekleme) işlemleri tamamlandığında, OK düğmesine basılarak kayıt edilmesi sağlanır. 22. Ekrana yeni bir Viewer açılır ve Open Layer aleti vasıtsıyla Spot4_99_rect.img dosyasına erişilir ve seçilir. Raster Options düğmesine basılarak ekrana açılan dialoğ üzerindeki Background Transparent penceresi işaretlenir ve OK düğmesine basılır. Takiben tm_88.img dosyasına ulaşılır. Raster Options düğmesine basılarak Clear Display penceresi pasif duruma getirilir ve OK düğmesine basılır. Viewer menüsünden Arange Layer ifadesi seçilir. Ekrana açılan dialoğ üzerindeki tm_88.img katmanı üzerine çift click uygulanır ve Apply düğmesine basılır. Böylece her iki görüntünün aynı ekran üzerine gelmesi sağlanır. Şekil-38 Aynı ekrana açılmış Spot4_99_rect.img ve tm_88.img görüntüleri İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 41

49 23. Viewer üzerindeki Utility menüsünden Swipe ifadesi seçilerek ekrana Viewer Swipe dialoğu açılır. Görüntü büyültülür, takiben taramanın dikey veya yatay olarak yapılması tercihine göre Vertical veya Horizontal penceresi işaretlenir. Taramanın diğer bir deyişle süpürmenin mekaniki veya otomatik olarak yapılması kararlaştırılır. Mekaniki tarama için cursor sağa veya sola hareket ettirilir, otomatik tarama için ise Auto Mode penceresi işaretlenir. Bu taramanın amaçı her iki görüntüdeki özelliklerin üst üste çakışıp çakışmadığını görmek dolayısıyle yapılan rektifikasyonunun hassasiyetini belirlemektir. İnceleme tamamlandığında dialoğ üzerindeki Cancel düğmesine basılır. Şekil-39 Viewer Swipe dialoğu 24. View menüsünden Arrange Layers ifadesi seçilir. Ekrana açılan dialoğdaki tm_88.img katmanı üzerine mouse un sağ düğmesi ile basılır ve Delete Layer ifadesi seçilerek Apply düğmesine basılır. 25. Arrange Layer dialoğundaki. Close düğmesine basılır. 26. Geo Correction Tools kontrol panelindeki Exit düğmesine basılarak ekrana Verify Save on Close dialoğu açılır. Değişiklikleri kayıt etmek için Yes düğmesine basılır, görüntüye Spot4 ismi verilir ve OK düğmesine basılır. Bu görüntü girdi olarak otomatikman Spot4.gms olarak kaydedilir. Şekil-40 Verify Save on Close dialoğu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 42

50 SAFHA 4 İLİŞKİLİ VERİ SETLERİ Bu çalışmada, hidrolojik kapsamlı Arc_Interchange to covarege dosyası ithal edilecek ve diğer veri setleri ile birlikte, nehirlerdeki alabalık/salmon balıklarının miktarını etkileyen coğrafik özellikler incelenecektir. 1. CD ROM sürücüsüne EGTF_CD1 takılır ve Import ikonuna basılır. Ekrana açılan Import/Export dialoğundaki Import penceresinin seçili olduğuna dikkat edilir. Takiben Type penceresine Arc_Interchange to coverage ve Media penceresine ise File ifadesi getirilir. 2. Input File:[*.e00] penceresine basılır. Ekrana açılan Input File dialoğundaki Look in penceresine CD-ROM ifadesi getirilir. Ekrana gelen dialoğdan hyro_00.e00 dosyası seçilir ve OK düğmesine basılır. Tekrar ekrana gelen Import/Export dialoğundaki Output File penceresine otomatik olarak hydro_00 dosyasının geldiğine dikkat edilir, sol alt pencerede yer alan hyro_00.e00 ifadesi seçilir ve OK düğmesine basılır. 3. Ekrana açılan Import ARC_INTERCHANGE dialoğundaki OK düğmesine basılır. Import Arc/Info Interchange Files dialoğunda otomatik olarak yapılan işlemlerin tamamlanmasını takiben OK düğmesine basılır. Takiben Close düğmesine basılarak Import/Export dialoğu kapatılır. Şekil-41 Import ARC_INTERCHANGE ve Import Arc/Info Interchange Files dialoğları 4. Ekrana yeni bir Viewer açılır ve Open Layer aleti kullanımı ile spot4_99_rect.img görüntüsüne erişilir ve seçilerek ekrana açılır. 5. Tekrar Open Layer aleti seçilerek ekrana açılan Select Layer To Add dialoğundaki Files of type penceresine Arc Coverage ifadesi getirilir ve ekrana açılan dialoğdan hydro_00 dosyası seçilir ve OK düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 43

51 Böylece spot görüntüsü üzerindeki Wynoochee nehrinin (görüntünün orta sağ kısmında) üzerine Arc Coverage dosyası gelir. Nehir bölgesi zoomlama ile büyütülür. Şekil-42 Spot görüntüsündeki bir nehir üzerine açılmış coverage ve dem_99.img (Sayısal Yükseklik Modeli) görüntüsü 6. Bölgenin arazi yapısını anlamak için, buraya ilişkin Sayısal Yükseklik Modeline (DEM) gereksinim bulunmaktadır. Mevcut olan DEM i ekrana getirmek için; ekrana yeni bir Viewer açılır. Open Layer aleti kullanılarak ekrana getirilen dialoğ üzerindeki Files of type penceresine IMAGINE image [*.img] ve Look in penceresine ise CD-ROM ifadesi getirilir. dem_99.img isimli dosya seçilr ve OK düğmesine basılır. 7. spot4_99_rect.img görüntüsü üzerine mouse un sağ tuşu ile basılır. Quick View dialoğundan Geo. Link/Unlink ifadesi seçilir ekrana gelen Link/Unlink Instruction dialoğundan Clicking in this Viewer will link with current Viewer ifadesi seçilir ve dem_99.img görüntüsü üzerine basılır. Böylece iki görüntü birbiri ile ilişkilendirilir. 8. Sayısal Yükseklik Modelindeki (DEM) yükseklikler hakkında daha detaylı bilgi elde etmek için, DEM görüntüsü aktif hale getirilir. Utility menüsünden Inquire Cursor ifadesi seçilerek görüntülerin cursor ile techizi sağlanır. Ekrana açılan dem_99.img dialoğu üzerindeki Map penceresine Lat/Lon (paralel /meridyen) ifadesi getirilerek görüntünün projeksiyonu coğrafik koordinat sistemine dönüştürülür. Böylece dialoğ üzerindeki UTM koordinat değerlerini gösteren X ve Y pencerelerinin coğrafik koordinatları göstermesi sağlanır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 44

52 9. Spot görüntüsü üzerindeki Cursor, W, N koordinatındaki açık saha üzerine getirilir. Bu saha ağaçlardan temizlenmiş olup muntazam bir şekilde ve çevreye göre daha parlak olarak görünmektedir. Şekil-43 Inquire Cursor dialoğu 10. Spot görüntüsüne ilişkin Inquire Cursor dialoğu üzerindeki Go To Next Linked Viewer düğmesi üzerine basıldığında, dialoğ değişerek dm_99.img nin pixel değerlerini gösterir. 11. Dialoğdaki File Pixel değeri yüksekliği belirtmektedir. Görüntünün ve vektörün değer ölçüsü onların projeksiyonlarına göre belirlenmektedir. 12. Vektör kapsamı içeren görüntü üzerindeki Show Information for Layer aleti (üst katmanı açar) seçilerek ekrana Vector Info dialoğu gelir. Bu bilgi dialoğu genel ve projeksiyon bilgilerine sahip olup bunlara General ve Projection düğmeleri ile ulaşılmaktadır. Şekil-44 Vector Info: General ve Projection dialoğları 13. Diğer katmanların sırasını düzenlemeden ImageInfo bilgilerine; IMAGINE ana menüsündeki Tool menüsünden Image Information ifadesi seçilir. Ekrana bilgi içermeksizin açılan ImageInfo dialoğundaki Opens a. img file for viewing the info düğmesine basılır. Takiben Recent düğmesi vasıtasıyla, dem_99.img ve spot4_99_rect.img görüntüleri bulunur ve seçilerek erişilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 45

53 14. ImageInfo dialoğları kapatılır. Ağaçlardan temizlenmiş sahadan nehre kadar olan mesafeyi belirlemek için; Utility menüsünden Measure ifadesi seçilerek Measurement Tool for Viewer dialoğuna erişilir. 15. Measurement Tool for Viewer dialoğu; uzunluk ve açı, gayrimuntazam sahanın çevre uzunluğu ve alanı, dikdörtgen sahanın çevre uzunluğu ve alanı, elips sahanın çevre uzunluğu ve alanını ölçen aletlerle, bunların sonuçlarını gösteren bir pencereye sahiptir. Measure Lengths and Angles Measure Perimeters and Areas Measure Rectangular Areas Measure Ellipses Areas Şekil-45 Measurement Tool for Viewer ve Set Units dialoğları 16. Dialoğ üzerindeki Measure Lengths and Angles aleti seçilir. Mouse un sol düğmesine basılır ve görüntü üzerindeki başlangıç noktası üzerine gelinir. Ölçülecek hat veya hatlar çizilir. Devam eden ve birden fazla hat çizilecekse 2 hattın birleştiği düğüm noktasında mouse un sol düğmesi bırakılır. En son hattın bitim noktasında çift click uygulanır. Uzunluk ve açı değerleri ekrandan okunur. Default ölçü birimlerini değiştirmek için, dialoğ üzerindeki Edit menüsünden Set Units ifadesi seçilerek ekrana açılan aynı isimli dialoğdan, istenen ölçü birimleri seçilir ve OK düğmesine basılır. 17. Ölçülen değerler kayıt altına alınacaksa File menüsünden Save ifadesi seçilerek erişilen Save file as [*.mes] penceresine örneğin Proximity ifadesi yazılır, Enter tuşuna ve OK düğmesine basılır. 18. Herbir görüntünün kayıt edilmesi için, Viewer ları üzerindeki File menüsünden Save ve View ifadeleri seçilir. Ekrana açılan dialoğlara örneğin spot_rivers ve dem ifadeleri yazılır. Takiben Enter tuşuna ve OK düğmesine basılır. 19. ERDAS IMAGINE ana menülerinden Session menüsünden Close All viewers ifadesi seçilerek çalışma yapılan tüm Viewer lar kapatılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 46

54 UYGULAMA 3 ÖZNİTELİKLER ÜZERİNDE ÇALIŞMAK Bu uygulama, toprak özelliklerini temsil eden öznitelikler üzerinde yapılacaktır. Bu paralelde; toprak tiplerinin tanımlanması, görüntülenmesi, erozyona hassasiyet gösteren tiplerinin belirlenmesi ve sahaların oransal olarak hesaplanması konuları işlenecektir. SAFHA 1 SEÇİLEN BİLGİYİ GÖRÜNTÜLEMEK 1. EGTF_CD.1 den soil_95 görüntüsü seçilerek ekrana getirilir. Takiben aynı görüntü üzerine hydro_00 vektör katmanı (coverage) açılır. View menüsünden Arrange Layers ifadesi seçilerek ekrana açılan dialoğda hydro_00 katmanının üstte olduğuna dikkat edilir. soil_95, bölgedeki toprak tiplerini içeren tematik bir bir görüntü olup her bir renk, farklı toprak tipini temsil etmektedir. Şekil-46 soil_95 görüntüsü ve hydro_00 vektör katmanı 2. Hangi rengin, hangi tip toprağı temsil ettiğini belirlemek için, Raster menüsünden Attributes ifadesi seçilerek ekrana Raster Attributes Editor dialoğu açılır. Şekil-47 Raster Attributes Editor dialoğu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 47

55 3. Mouse un sol düğmesine basılarak görüntüdeki bir renk üzerine basıldığında, Raster Attributes Editor dialoğunda o renk ve temsil ettiği toprak tipi sarı renkte ve göze batacak şekilde görünür. 4. Görüntüdeki toprağı temsil eden renkleri değiştirmek için dialoğun Color sütunu altındaki değiştirilecek renk üzerine mouse un sol düğmesi ile basılır ve ekrana açılan renk paletinden uygun renk seçilir. 5. En son yapılan renk değişikliğini eski haline getirmek için dialoğ üzerindeki Edit menüsünden Undo Last Edit ifadesi seçilir. Bu çalışmada oluşturulan Viewer, Çalışma 2 de de kullanılacağı için ekranda bırakılır. SAFHA 2 SAHA ORANLARINI HESAPLAMAK Bu çalışmada, kriterlere dayalı olarak toprak tipleri seçilecektir. Diğer tarafdan, en yüksek erozyon riskini taşıyan toprak tiplerine ilişkin bilgi ve hesap oranlarının eklenmesi işlemleri yapılacaktır. Böylece Raster Attributes Editor dialoğu kapsamındaki veriler, güncelleştirilecek ve görüntüde toprak tiplerinin kaplama yüzdeleri belirlenecektir. 1. Raster Attributes Editor üzerindeki Edit menüsünden Add Area Column ifadesi seçilir. 2. Ekrana açılan aynı isimli dialogdaki OK düğmesine basılarak dialoğa Area sütununun eklenmesi sağlanır. Şekil-48 Add Area Column ve Area sütunu eklenmiş Raster Attributes Editor dialoğu 3. Raster Attributes Editor dialoğu üzerindeki Area ifadesi mouse un sol düğmesi ile seçilir. 4. Edit menüsünden Compute Stats. ifadesi seçilerek Statistics dialoğunun açılması sağlanır. Sahalara ilişkin toplam bilgileri içeren bu dialoğ ekranda açık olarak bırakılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 48

56 Şekil-49 Seçilmiş Area sütunu ve Statistics dialoğu 5. Raster Attributes Editor dialoğu üzerindeki Area ifadesinin üzerine mouse un sağ düğmesi ile basılır ve ekrana açılan dialoğdan Select None ifadesi seçilir. 6. Edit menüsünden Column Properties ifadesi seçilerek ekrana Column Properties dialogunun açılması sağlanır. Bu işlem kısa yoldan Column Properties aleti üzerine basılarak da yapılabilir. 7. Dialoğdaki Columns penceresindeki red, green ve blue sütunlarının görünmesine gerek bulunmamaktadır. Kaldırılması için dialoğ üzerindeki Color ifadesi seçilir ve dialoğun sağındaki Show RGB penceresi kapatılır. 8. Percent olarak adlandırılmış bir sütunun ilave edilmesi için; evvela dialoğdaki New düğmesine basılır. Takiben dialoğun solundaki Title penceresine Percent ifadesi yazılır. Type penceresine ise Real ifadesi getirilir. 9. Format ifadesi karşısındaki More düğmesine basılarak Number Format dialoğuna erişilir, Standard Formats penceresinden 0.00 değeri seçilir ve OK düğmesine basılır. Şekil-50 Column Properties ve Number Format dialoğları İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 49

57 10. Formula ifadesi karşısındaki More düğmesine basılarak Formula dialoğunun açılması sağlanır. Columns penceresi altındaki Area ifadesi seçilir. 11. Dialoğun alt penceresine otomatik olarak gelen $ Area ifadesinden sonra / işareti yazılır, takiben ekranda açık bırakılan Statistics dialoğundaki Total Number penceresi karşısında bulunan değeri aynen yazılır ve OK düğmesine basılır. Şekil-51 Formula dialoğu 12. Tekrar ekrana gelen Column Properties dialoğu üzerindeki Apply on OK penceresi işaretlenir ve OK düğmesine basılır. 13. Ekrana açılan Raster Attribute Editor dialoğunun sonundaki Percent sütunu altındaki değerlere bakılarak hesaplamanın doğru olarak yapıldığına dikkat edilir. 14. Dialoğdaki Row başlığı altındaki bir yere mouse un sağ düğmesi ile basılır ve ekrana açılan kutudan Criteria ifadesi seçilerek Selection Criteria dialoğuna erişilir. Bu dialoğ, toprak seçimi için oluşturulacak kriterlerin kullanılmasına olanak sağlamaktadır. Yüksek erozyon riskini içeren toprak tipi için bu çalışmada, zengin humuslu ve ince dokulu toprak örnek olarak kullanılacaktır. 15. Örneğe yönelik olarak; ($ Characteristics contains humus and $ Characteristics contains fine) ifadesinin meydana getirilmesi için; Columns sütunu altındaki Characteristics, Compares sütunu altından contains ifadeleri seçilerek bunların dialoğun criteria penceresinde yer alması sağlanır. Takiben bu ifadenin yanına humus and ifadesi yazılır. Tekrar Characteristics ve contains ifadeleri seçilir. Bunların pencereye eklendiği gözlenir ve fine ifadesi yazılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 50

58 Şekil-52 Selection Criteria dialoğu 16. Dialoğdaki Select düğmesi üzerine basılır. Tüm toprak tipleri tanımlanan bu kriterlere göre otomatik olarak karşılaştırılarak sarı renk ile gösterilmiş iki toprak tipi ortaya çıkar. Kriter ifadelerinin düzenlenmesinde herhangi bir hata yapılmış ise, Select düğmesi seçilerek işlem tekrar yapılır. Şekil-53 Raster Attribute Editor dialoğu üzerinde kriterlere göre seçilmiş iki toprak tipi 17. Close düğmesine basılarak Selection Criteria dialoğu kapatılır. 18. Seçili iki toprak tipinin dışındaki toprak tiplerini maskelemek, diğer bir deyişle ekrandaki görünürlüğünü kaldırmak için Row sütunu altındaki herhangi bir yere mouse un sağ düğmesi ile basılır. Ekrana gelen komut dizininden Invert Selection ifadesi seçilerek 2 toprak tipinin dışındaki toprakların sarı renkte ekrana gelmesi sağlanır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 51

59 Şekil-54 Invert Selection komutu ile seçilmiş diğer toprak tipleri 19. Dialoğdaki Color sütunu altında seçili olan (sarı çerceveli) renklerden herhangibirinin üzerine mouse un sol düğmesi ile basılır, ekrana açılan renk paletinden Others ifadesi seçilerek ekrana Color Chooser dialoğunun açılması sağlanır. Bu dialoğ, genelde arzu edilen bir renği meydana getirmek için kullanılmaktadır. Bu çalışmadaki kullanım amaçı ise, seçilmiş toprakların şeffaf olmayan (opacity) durumunu değiştirmektir. 20. Color Chooser dialoğu üzerindeki Use Color penceresindeki işaret kaldırılarak pasif duruma, Use Opacity penceresi ise seçilerek aktif duruma getirilir. 21. Seçilmiş toprak tiplerinin tümünü şeffaf hale getirmek için, hareketli sürgü sola doğru çekilerek sıfır (0) değerine getirilir. 22. Dialoğ üzerindeki Apply ve OK düğmelerine basılarak dialoğ kapatılır. Şekil-55 Color Chooser dialoğu 23. Seçili toprak tipleri, Viewer üzerinde otomatik olarak gelir. Çalışma kayıt altına alınacak ise, viewer üzerindeki File menüsünden Save ve View ifadeleri seçilir. Ekrana açılan dialoğdaki File Name penceresine örneğin masksoils.vue ifadesi yazılır ve OK düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 52

60 Şekil-56 Maskelenmis toprakların görüntüsü 24. Bu çalışma sonuçunda Remove Contents From Viewer aleti kullanılarak tüm görüntüler Viewer üzerinden çıkarılır. UYGULAMA 4 BİR ÇALIŞMA SAHASINI İNCELEMEK Bu uygulamada; aynı nehir bölgesine ilişkin olarak 1975 tarihinde üretilmiş bir coverage gözden geçirilecektir. Bu vektör katmanının kullanımı ile, değişen çevre koşulları nedeniyle nehirdeki salmon balığının hassasiyeti görülecektir. 3. CD ROM sürücüsüne EGTF_CD1 takılır ve Import ikonuna basılır. Ekrana açılan Import/Export dialoğundaki Import penceresinin seçili olduğuna dikkat edilir. Takiben Type penceresine Arc_Interchange to coverage ve Media penceresine ise File ifadesi getirilir. 4. Input File:[*.e00] penceresine basılır. Ekrana açılan Input File dialoğundaki Look in penceresine CD-ROM ifadesi getirilir. Ekrana gelen dialoğdan hyro_75.e00 dosyası seçilir ve OK düğmesine basılır. Tekrar ekrana gelen Import/Export dialoğundaki Output File penceresine otomatik olarak hydro_75 dosyasının geldiğine dikkat edilir, sol alt pencerede yer alan hyro_750.e00 ifadesi seçilir ve OK düğmesine basılır. 5. Ekrana açılan Import ARC_INTERCHANGE dialoğunda, Coverage penceresinin seçili olduğuna dikkat edilir ve OK düğmesine basılır. 6. Import Arc/Info Interchange Files dialoğunda otomatik olarak yapılan işlemlerin tamamlanmasını takiben OK düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 53

61 7. Aynı Viewer üzerine, Open Layer aleti kullanımı ile Soils_95.img görüntüsü ve Hydro_75 katmanı açılır. Şekil-57 Soils_95.img görüntüsü / Hydro_75 vektör katmanı ve Properties for dialoğu 8. Viewer üzerindeki Vector menüsünden Viewing Properties ifadesi seçilerek Properties for dialoğu ekrana açılır. 9. Dialoğdaki arcs penceresinin işaretli olduğuna dikkat edilir. Karşısındaki pencere kenarında bulunan düğmeye basılarak çizgi stillerini içeren As Is dialoğuna erişilir ve üzerindeki Other ifadesi seçilir. Şekil-58 As Is ve Line Style Chooser dialoğları 10. Ekrana açılan Line Style Chooser dialoğu üzerindeki width penceresine 1.50 değeri getirilir takiben Outher Color düğmesi üzerine basılır ve ekrana gelen renk paletinden mavi renk seçilir ve OK düğmesine basılır. 11. Düzenlenen çizgi, Properties for dialoğunun arcs ifadesinin karşısındaki pencereye gelir. Dialoğ üzerindeki Apply düğmesine basılarak Viewer üzerindeki vektör katmanındaki çizgilerin değişmesi sağlanır. Takiben Close düğmesine basılır ve ekrana açılan dialoğdaki No düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 54

62 12. Viewer üzerindeki Vector menüsünden Attributes ifadesi seçilerek Attributes for dialoğunun ekrana gelmesi sağlanır. Şekil-59 Attributes for dialoğu 13. Dialog üzerindeki Record sütunu altındaki herhangibir yere mouse un sağ düğmesi ile basılır. Ekrana açılan komut dizininden Criteria ifadesi seçilerek Selection Criteria dialoğu ekrana açılır. Dialoğun Criteria penceresinde; $ SEN_IDX = = 1 veya $ SEN_IDX = = 2 kriter dizini üretilir. Bunun için; dialoğun Columns penceresinden SEN_IDX ifadesi seçilir. Criteria penceresinde yer alan bu ifadenin yanına Compares penceresinde ve yanında bulunan aritmatik operatörler kullanılarak = =1 veya = =2 ifadesi yazılır. İLAVE BİLGİLER: Şekil-60 Selection Criteria dialoğu Şayet hassasiyet: == 1 ise, nehir yüksek sedimantasyona sahiptir. == 3 ise, nehir düşük sedimantasyona sahiptir. 14. Dialog üzerindeki Select düğmesine basılır. Böylece Attributes for dialoğu üzerindeki kayıtlar ve görüntü üzerindeki nehir sarı renge dönüşür. 15. Attributes for dialoğu üzerindeki Record sütunu altındaki herhangibir yere mouse un sağ düğmesi ile basılır. Ekrana açılan komut dizininden Select None ifadesi seçilir. Böylece seçililik durumu ortadan kaldırılmış olur. Close düğmesine basılarak Selection Criteria dialoğu ekrandan çıkarılır. Takiben Attributes for dialoğu kapatılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 55

63 16. Viewer üzerindeki Vector menüsünden Symbology ifadesi seçilerek Symbology for dialoğunun açılması sağlanır. Şekil-61 Symbology for ve Unique Value dialoğları 17. Dialoğdaki Automatic menüsünden Unique Value ifadesi seçilerek aynı isimli dialoğunun ekrana açılması sağlanır. 18. Unique Value dialoğundaki pencereye SEN_IDX ifadesi getirilir. Takiben Generate New Styles penceresi işaretlenir ve OK düğmesine basılır. 19. Ekrana 3 sınıf sembolü içerecek tarzda açılan Symbology for dialoğu üzerindeki Automatic menüsünden Equal Divisions ifadesi seçilerek ekrana aynı isimli dialoğun açılması sağlanır. Şekil-62 Equal Divisions dialoğu 20. Dialoğdaki pencereye SEN_IDX ifadesi Number of Classes penceresine 2 rakamı getirilir. Generate New Styles penceresi işaretlenir ve OK düğmesine basılır. 21. Ekrana açılan Symbology for dialoğu üzerindeki Class Name penceresi altındaki 1-1 ve 1-2 değerleri 1-2 ve 3-5 olarak değiştirilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 56

64 22. Dialoğdaki Expression sütunu altındaki default olarak gelen ifadeler aşağıda belirtilen şekilde değiştirilir: Row 1: $ SEN_IDX == 1 or $ SEN_IDX == 2 Row 2: $ SEN_IDX >=3 Bu düzeltme Expression penceresi altına click uygulandığında ekrana açılan Edit Expression dialoğu üzerinde yapılır ve OK düğmesine basılarak otomatik olarak Symbology for dialoğunda yer alması sağlanır. İşlemlerin tamamlanmasını takiben Apply düğmesine basılır. Şekil-63 Edit Expression ve Symbology for dialoğları 21. Farklı kısımlardaki sembolojiyi değiştirmek için, Symbology for dialoğunda Symbol ifadesi altındaki bir sembol üzerine mouse un sol düğmesi ile basılır. Ekrana açılan As Is dialoğundan Other ifadesi seçilerek ekrana Line Style Chooser dialoğu açılır. Bu dialoğda: Class 1-2 için; width penceresine 2 değeri Outher Color penceresine Cyan renği Class 3-5 için; width penceresine 0.5 değeri Outher Color penceresine Mavi renk, getirilir ve OK düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 57

65 22. Symbology for dialoğundaki Apply düğmesine basıldığında, görüntü üzerindeki nehir, 2 sınıfı temsil eden sembol ve renklerde görünür. Dialoğu kapatmak için Close düğmesine basıldığında, ekrana Attention dialoğu açılır. Üretilen semboller kayıt altına alınmayacaksa No düğmesine basılır. Kayıt edilecekse Yes düğmesine basılarak ekrana açılan Save Symbology As dialoğunda, dosyaya örneğin hydro_75.evs ismi verilir. 23. Bu çalışma sonuçunda elde edilen ürünü kayıt altına almak için ise, Viewer üzerindeki File menüsünden Save ve View ifadeleri seçilir. Ekrana açılan dialoğda bir kütük belirlenir ve File Name penceresine örneğin sens75.vue ismi yazılarak OK düğmesine basılır. UYGULAMA 5 GÖRÜNTÜLERİ SUNULAR HALİNDE DÜZENLEMEK VE OYNATMAK Çalışmalar sonucunda oluşturulmuş dosyaların bir düzen ve süre içerinde gösterilmesini sağlayan bir uygulamadır. Bu uygulama IMAGINE VUE player olanağı kullanılarak yapılacaktır. 1. ERDAS IMAGINE icon panelindeki Tool menüsünden Create Display Viewer Sequences ifadesi seçilerek ekrana VUE Player dialoğunun açılması sağlanır. Şekil-64 VUE Player dialoğunun 2. Dialoğ üzerindeki Edit menüsünden Add View ifadesi seçilerek ekrana aynı isimli dialoğun açılması sağlanır. 3. Daha önce yapılan çalışmalar sonuçunda üretilen dosyalardan arzu edilenler seçilir. Bunlar; united_states.vue, tm.vue, spot.vue, dem.vue, spot_rivers.vue, masksoils.vue, sens75.vue, dosyalarıdır. Add View dialoğu üzerindeki Recent ve/veya Go To düğmeleri kullanılarak bu dosyalara erişilir. İstenen dosyalar seçilir ve OK düğmesine basılarak bunların VUE Player üzerinde yer alması sağlanır İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 58

66 Şekil-65 Add View ve List of Recent Filenames dialoğları 4. Hazırlanan listeyi kaydetmek için dialoğ üzerindeki File menüsünden Save As ifadesi seçilir. Ekrana açılan dialoğ üzerindeki File Name penceresine örneğin Introduction.vpl ifadesi yazılır ve OK düğmesine basılır. Şekil-66 Seçilmiş dosya bilgilerini içeren VUE Player dialoğu 5. Dialoğdaki View menüsünden Auto Wrap ifadesi seçilir. 6. Ekrana ard arda gelecek görüntüler arasındaki zaman fasılasını düzenlemek için View menüsünden Set Display Interval ifadesi seçilerek aynı isimli dialoğun ekrana açılması sağlanır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 59

67 Şekil-67 Set Display Interval dialoğu 7. Dialoğ üzerindeki Speed penceresine, örneğin görüntülerin 5 saniye ara ile Viewer a açılması isteniyorsa 5 değeri getirilir ve OK düğmesine basılır. 8. Düzenlenen görüntüleri ileriye doğru oynatmak için dialoğ üzerindeki Display Views Forward from current View aletine basılır. 9. Tanımlanan süreler içinde ekrana açılan sunumları geriye doğru oynatmak için Display Views Backward from current View durdurmak için için ise Stop aleti üzerine basılır. aleti üzerine, 10. ERDAS IMAGINE tool iconu üzerindeki Session menüsünden Close All Viewers ifadesi seçilerek tüm Viewer lar kapatılır. 11. Kapatılmış sunuyu tekrar açmak ve oynatmak için, Tool menüsünden Create Display Viewer Sequences ifadesi seçilir. Ekrana açılan VUE Player dialoğu üzerindeki File menüsünden Open ifadesi seçilir. Ekrana gelen Open VUE Player List dialoğundan daha önce kayıt edilmiş olan dosya bulunur, seçilir ve OK düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 60

68 KISIM-2 VERİ GÖRÜNTÜLEMEK AMAÇ: Bu kısımda, daha önce tanımlanmış ve üzerinde çalışılmış bölgeler kullanılacaktır. Uygulama, topografik yapı ve arazi örtüsünün görüntülenmesi ve geliştirilmesine odaklanmıştır. Muhtelif açıklama ve çalışmalardan oluşan bu uygulamada, bölgenin raster görüntüleri ve sayısal yükseklik modeli (DEM) kullanılacaktır. Böylece bölgenin görünürlük analizine yönelik olarak, 3 boyutlu bir sahne üretilecektir. KULLANILACAK ALETLER: Area of Interest (AOI) Layers Profile Tool Batch Tool Çalışma yapılacak özel bir sahanın tanımlanmasını sağlar. Arazinin kesitinin (Makta) veya profilinin çıkarılmasını sağlar. Çok büyük işlemlerin hemen veya daha sonra yapılmasını düzenler. Image Catalog Görüntü dosyalarının kataloğlanmasını ve gösterimini sağlayan grafik arayüzüdür. Image Drape Relief (kabartma) ve perspektif 3 boyutlu görüntüleri ve sayısal yükseklik modelini beraberce göstermek, diğer bir deyişle sayısal yükseklik modelini relief veya perspektif görüntülerle kaplamayı sağlar. UYGULAMA-1 ÖZEL BİR SAHAYI GÖRÜNTÜLEMEK VE İNCELEMEK SAFHA-1 GÖRÜNTÜLERİN ÖZEL BİR KISMINI AÇMAK 1. Ekrana 2 Viewer açılır. Session ana menüsünden Tile Viewer ifadesi seçilerek Viewer ların ekranda yan yana gelmesi sağlanır. 2. Viewer#1 ekranı aktif hale getirilir. Open Layer aleti kullanılarak EGTF_CD.2 dosyalarına erişilir, tm_88.img görüntüsü bulunur ve seçilir. Raster Options düğmesi üzerine basılır ve ekrana açılan dialoğdaki Fit to Frame penceresi pasif, Set View Extent penceresi ise seçilerek aktif hale getirilir. Takiben OK düğmesine basılarak View Extent dialoğuna erişilir. 3. Dialoğ üzerindeki default değerlerin yerine aşağıda belirtilen değerler girilir. ULX: LRX: ULY: LRY: Map Coords penceresinin seçili olduğuna dikkat edilir ve OK düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 61

69 Şekil-67 View Extent dialoğu 5. Select Layer To Add dialoğundaki OK düğmesine basılarak tanımlanan bölgenin Viewer a açılması sağlanır. 6. Viewer#2 ekranı aktif hale getirilir. Open Layer aleti kullanılarak EGTF_CD.1 dosyalarına erişilir, dem_99.img görüntüsü bulunur ve seçilir. Takiben Select Layer To Add dialoğundaki Raster Options düğmesine basılır. 7. Fit to Frame penceresi pasif, Set View Extent penceresi aktif hale getirilerek View Extent dialoğuna erişilir. Takiben tm_88.img görüntüsü için girilen ve 3 ncü madde belirtilen, koordinat değerleri dialoğa aynen girilir ve OK düğmesine basılır. 8. Select Layer To Add dialoğundaki OK düğmesine basılarak sayısal yükseklik modelinin (DEM) Viewer#2 üzerine açılması sağlanır. Böylece tanımlanmış aynı bölgenin görüntüsü ve sayısal yükseklik modeli yan yana ekrana getirilmiş olur. Şekil-68 Tanımlanmış tm_88.img ve dem_99.img görüntüleri İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 62

70 SAFHA-2 AREA OF INTEREST (AOI) KULLANIMI İLE BİR SAHAYI BELİRLEMEK 1. tm_88.img görüntüsü aktif hale getirilir. Viewer üzerindeki AOI (İlgi Sahası) menüsünden Tools ifadesi seçilerek AOI aletleri kutusuna erişilir. Bu kutu görüntü sahalarının tanımlanmasında kullanılan muhtelif aletleri içermektedir. Select AOI Elements Create Polygon AOI Undo Last Edit Ungroup Selected Objects Cut Selected Objects Cut All Raster From AOI Region Growing Properties Open Existing Tablet Configuration Add Selected Raster / Vector / Annotation to Specified AOI Layer Create Ellipse AOI Create Point AOI Grop Selected Objects Display AOI Styles Dismiss AOI Tools Display Selected AOI Properties Create New Tablet Configuration Create Rectangle AOI Link AOI to Specified Window Lock Current Tool Region Grow AOI AOI Tools Help Box Select AOI Create Polyline AOI Reshape Polyline or Polygon Invert Region Grown Area Şekil-69 AOI aletleri kutusu ve aletlerin işlevleri 2. AOI aletleri kutusundan Create Polygon aleti seçilir. Mouse un sol düğmesi ile görüntü üzerindeki açık sahanın herhangibir yerine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 63

71 Sürükleme ile sayısallaştırılacak yerler üzerine gidilir. İstikamet değiştirilecek yerlerde Mose un sol düğmesi bırakılır. En son nokta üzerinde ise, çift click uygulanarak saha belirlenir. 3. Seçilen AOI sahasını; nokta ekleyerek, nokta çıkararak ve noktayı hareket ettirerek geliştirmek için, öncelikle AOI alet kutusu üzerindeki Reshape Polyline or Polygon aleti seçilir. Böylece saha düğüm noktalarını içerecek şekle dönüşür. Takiben, istenmesi halinde geliştirmeye yönelik olarak aşağıdaki işlemler yapılır. NOKTA EKLEMEK: Ctrl + Mouse un sol düğmesi veya Mouse un orta düğmesi ile, AOI sahasında noktanın konacağı yer üzerine basılır. NOKTA ÇIKARMAK: Shift + Ctrl + Mouse un sol düğmesi beraberce tutulur ve çıkarılması istenen noktanın üzerine basılır. NOKTAYI HAREKET ETTİRMEK: Hareket ettirilecek nokta Mouse un sol düğmesi ile seçilir ve sürükleme ile istenen yere götürülür. 4. Seçilen AOI sahasını hesaplatmak için, AOI menüsünden Element Properties ifadesi veya AOI alet kutusundan Display Selected AOI Properties aleti seçilir. Takiben görüntüdeki seçilmiş AOI bölgesi üzerine Mouse un sol tuşu ile basılır ve bölgenin ortasında çarpı (x) işaretinin yer aldığına dikkat edilir. Bu işaretin üzerine çift click uygulanarak Polygon / Polyline Properties dialoğunun ekrana gelmesi sağlanır. Şekil-70 Polygon / Polyline Properties dialoğu 5. Dialoğ üzerindeki Description penceresine örneğin Clearcut_Area_1 ifadesi yazılır. AOI sahası için sayısallaştırılmış noktaların (point) X ve Y koordinatları incelenir. Unit penceresinde Meter ifadesinin (tm_88.img görüntüsünün birimi metre cinsinden olduğu için) olduğuna dikkat edilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 64

72 AOI sahasının; çevre uzunluğu değeri Perimeter penceresinden alanı ise Area penceresinden okunur. 6. Takiben dialoğ üzerindeki Apply düğmesine basılır. Close düğmesine basılarak dialoğ kapatılır. SAFHA-3 SAHANIN TOPOGRAFYASI ÜZERİNDE ÇALIŞMAK 1. tm_88.img görüntüsü üzerinde seçilen AOI sahası, Link kurularak dem_99.img görüntüsü üzerinde görülebilir. 2. Bu işlem için dem_99.img Viewer ı üzerindeki AOI menüsünden Link ifadesi seçilir. 3. Ekrana açılan dialoğdan, Clicking in this Viewer will link with current Viewer ifadesi karşısındaki şekil seçilir ve mouse un sol düğmesi ile tm_88.img görüntüsü üzerine basılır. Böylece Viewer#1 de oluşturulan AOI sahası Viewer#2 üzerine taşınmış olur. Şekil-71 tm_88.img ve dem_99.img görüntüleri üzerindeki AOI sahaları 4. Araziyi göz önünde canlandırmak için Profile aleti kullanılır. Bu maksatla, dem_99.img Viewer ı üzerindeki Start Profile Tools aleti seçilerek ekrana Select Profile Tool dialoğunun açılması sağlanır. Şekil-72 Select Profile Tool dialoğu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 65

73 5. Dialoğ üzerindeki Spatial penceresi işaretlenir ve OK düğmesine basılarak SPATIAL PROFILE ekranının açılması sağlanır. SELECT PROFILE TOOL DIALOĞUNA İLİŞKİN İLAVE BİLGİLER: Spectral Profile (Tayfsal Profil), çok bandlı görüntülerdeki bir pixelin herbir band üzerindeki tayfsal yansıma değerlerini (Pixel Value) gösterir. Spatial Profile (Mekansal Profil), tek bandlı (bir boyutlu) veya çok bandlı (perspektif 3 boyutlu) görüntülerdeki çoklu hatların (Polyline) tayfsal yansıma değerlerini gösterir. Surface Profile (Yüzey Profili), belirlenen dikdörtgen bir alan için sadece bir bandın tayfsal yansıma değerlerini verir. Bunun üzerine siyah/beyaz (gray scale), tematik (thematic) veya gerçek renkli (true color) görüntüler bindirilebilir. 6. SPATIAL PROFILE ekranı üzerindeki Create New Polyline in Viewer aleti seçilir. 7. dem_99.img görüntüsündeki AOI sahasının üzerine doğu-batı istikametinde bir hat çizilir ve bitim noktasında mouse un sol düğmesi ile çift click uygulanır. Böylece bu hat profili, SPATIAL PROFILE ekranına çizilmiş olur. Şekil-73 SPATIAL PROFILE ekranı 8. Profil ekranındaki Edit menüsünden Chart Options ifadesi seçilerek ekrana aynı isimli dialoğun açılması sağlanır. 9. Chart Options dialoğu üzerindeki Plot Background ifadesi karşısındaki düğme üzerine basılır ve ekrana açılan renk paletinden beyaz renk seçilir. Solid color ifadesi karşısındaki düğmeye basılır ve ekrana gelen renk paletinden koyu yeşil renk seçilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 66

74 Şekil-74 Chart Options dialoğu 10. Y-Axis düğmesine basılarak ekrana açılan dialoğ üzerindeki min penceresine 0 (sıfır) değeri getirilir. Takiben Apply düğmesine basılarak SPATIAL PROFILE ekranındaki profilin yeşil, zemininin ise beyaz renkte çıkması sağlanır. Close düğmesine basılarak dialoğ kapatılır. 11. Görüntü üzerine çizilen profil hattının herhangibir yerine mouse un sol düğmesi ile basılarak hareket ettirildiğinde, hattın yeni konumuna göre profil tekrar çizilir. 12. dem_99.img görüntüsü üzerine çizilen profil hattı seçilir ve klavyedeki Space bar tuşuna basılarak ekrana Poly Edit dialoğunun açılması sağlanır. Dialoğ, hattın her iki uçundaki düğüm noktalarının X ve Y koordinatlarını gösterir. Şekil-75 Poly Edit dialoğu Nehrin profilini görmek için, nehrin uzunluğu sayısallaştırılır veya koordinatlar yeniden tanımlanarak dialoğa yazılır. 13. Klavyedeki Shift tuşu ve mouse un sol düğmesi ile, dialoğdaki X ve Y sütunları seçilir. Mouse un sağ düğmesi ile bu sütunlardan birinin üzerine basılır. Ekrana açılan komut dizininden Import ifadesi seçilir. Ekrana açılan Import Column Data dialoğundaki Import From..[*] penceresi açılır. Look in penceresinden EGTF_CD.1 dosyalarına erişilir ve river.dat dosyası seçilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 67

75 14. Dialoğlardaki OK düğmelerine basıldığında, sayısallaşmış tüm noktaların Poly Edit dialoğu üzerine geldiği görülür. Şekil-76 Sayısallaşmış tüm noktaları içeren Poly Edit dialoğu 15. Dialoğdaki OK düğmesine basıldığında, görüntü üzerinde nehrin cross section profile ı yer alır ve SPATIAL PROFILE ekranı bu durumu gösterecek şekilde yeniden çizilir. 16. SPATIAL PROFILE ekranındaki File menüsünden Save As ifadesi seçilir. Ekrana açılan Save Profile dialoğunda, As penceresinin Annotation ifadesini içerdiğine dikkat edilir. Save File As penceresine örneğin Profile.ovr ifadesi yazılır ve klavyedeki Enter tuşuna basılır. Şekil-77 Save Profile dialoğu 17. OK düğmesine basılarak yapılan çalışma kayıt altına alınır. Takiben SPATIAL PROFILE ekranı kapatılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 68

76 UYGULAMA-2 ÇOKLU DOSYA İŞLEMLERİ BATCH TOOL KULLANILARAK PİRAMİT KATMANLARINI ÜRETMEK Uygulamanın amaçı, muhtelif TIFF görüntülerinin piramit katmanlarını (Pyramid Layers) hesaplayarak üretmektir. Bu işlemler sonuçunda görüntülerin ekrana açılması süratlenecektir. Piramit katmanlarının üretilmesi için bir seri Batch Commands dialoğu kullanılacaktır. Piramit katmanları, görüntülerin orijinal katmanlarının, 2 kere küçültülmüşü ve tekrar örneklenmiş (resampled) kopyalarıdır. Piramit katmanlarının sayısı görüntünün ebadına bağlı olarak değişmektedir. 1. IMAGINE icon panelindeki Session menüsünden Preferences ifadesi seçilir. 2. Ekrana açılan Preferences Editor dialoğu üzerindeki Category penceresinden TIFF Image Files ifadesi seçilir. Dialoğun sol tarafındaki Edits Allowed penceresinin işaretli olduğuna dikkat edilir. 3. Dialoğ üzerindeki User Save düğmesine basılır. Takiben Close düğmesine basılarak dialoğ kapatılır. Şekil-78 Preferences Editor dialoğu 4. IMAGINE icon panelindeki Tools menüsünden Image Command Tool ifadesi seçilir. 5. Ekrana açılan Image Commands dialoğu üzerindeki Image File [*.img] penceresindeki düğmeye basılır. Ekrana gelen dialoğun Look in penceresi vasıtasıyle EGTF_CD.1 dosyalarına erişilir. Dialoğun Files of type penceresine TIFF [*.tif] seçeneği getirilir. Ekrana açılan dosyalardan 47123b51.tif isimli dosya seçilir ve OK düğmesine basılır. 6. Seçilen dosyayı içerecek şekilde ekrana gelen Image Commands dialoğundaki Compute Pyramid Layers penceresi işaretlenir ve aktif duruma gelen Options düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 69

77 Şekil-79 Image Commands ve Pyramid Layers Options dialoğları 7. Ekrana gelen Pyramid Layers Options dialoğu üzerindeki External File penceresi işaretlenir ve OK düğmesine basılır. Piramit katmanları; ya dahili (inside) *.img uzantılı bir dosya veya veri çözümlemesi düşürülmüş tarzda harici (external) *.rrd (reduced resolution data) uzantılı bir dosya olarak kayıt edilebilmektedir. 8. Ekrana tekrar gelen Image Commands dialoğu üzerindeki Batch düğmesine basılarak ekrana Batch Commands dialoğunun açılması sağlanır. 9. Dialoğdaki Modify commands automatically penceresi işaretlenir ve takiben Next düğmesine basılır. Şekil-80 Batch Commands dialoğu 10. Ekrana Commands ve Variables seçeneklerini içeren yeni bir Batch Commands dialoğu açılır. Dialoğ üzerindeki Next düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 70

78 Şekil-81 Commands ve Variables seçeneklerini içeren Batch Commands dialoğu 11. Input penceresinde seçilen dosyayı belirtecek tarzda ekrana açılan Batch Commands dialoğu üzerindeki Select Files To Add düğmesine basılır. Şekil-82 Input dosyasını içeren Batch Commands ve Select Batch Files dialoğları 12. Ekrana açılan Select Batch Files dialoğundaki Multiple File Selection düğmesine basılarak erişilen yeni dialoğ üzerindeki Use the Following Selection Pattern penceresi işaretlenir. Takiben Selection Pattern penceresinden seçilen dosyanın doğruluğu kontrol edilir ve OK düğmesine basılır. 13. Tekrar ekrana gelen Batch Commands dialoğundaki Input penceresinin 8 adet tif dosyasını içerdiği gözlenir ve Next düğmesine basılır. 14. Batch işlemlerinin şimdi (Now) veya daha sonra (Later At..) başlatılması seçeneklerini içerecek tarzda ekrana gelen Batch Commands dialoğundaki Start Processing Now penceresi işaretlenir ve Finish düğmesine basılır. Veri seti çok büyük ise bunun batch işlemleri saatlerce veya gün boyunca sürebilir. Bu tip veri için dialoğ üzerindeki Start Processing Later At.. penceresi seçilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 71

79 Şekil-83 8 adet tif dosyasını ve Now ve Later At.. seçeneklerini içeren Batch Commands dialoğları 15. Image Command dialoğu üzerinde Batch işlemleri tamamlandığında OK düğmesine basılır. Şekil-84 Image Command dialoğu 16. İşlemlerin tamamlandığının kontrolu, Session menüsünden Session Log ifadesi seçilerek ekrana gelen dialoğ üzerinden yapılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 72

80 UYGULAMA-3 GÖRÜNTÜLERİ DÜZENLEMEK VE ÇOKLU GÖRÜNTÜLERİ EKRANA AÇMAK Uygulama, IMAGINE Catalog iconunu kullanarak görüntülerin düzenlenmesini ve birden fazla görüntüyü aynı ekrana açma amaçını taşımaktadır. 1. IMAGINE icon panelinden Catalog iconu seçilerek ekrana Image Catalog dialoğunun açılması sağlanır. Şekil-85 Catalog iconu ve Image Catalog dialoğu 2. Default görüntü dosyaları bilgilerini içeren katalog üzerindeki Add an image to the Catalog düğmesine basılır. 3. Ekrana açılan Catalog Image dialoğu üzerindeki Image to Catalog: [*.img] penceresindeki düğmeye basılarak Image to Catalog dialoğunun açılması sağlanır. Bu dialoğdaki Files of type penceresine TIFF [*.tif] ifadesi getirilir. Look in penceresi vasıtasıyla EGTF_CD.1] dosyalarına erişilir, tif dosyalarından biri seçilir ve OK düğmesine basılır. Şekil-86 Catalog Image ve Image to Catalog dialoğları İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 73

81 4. tif dosyalarını içerecek tarzda ekrana tekrar gelen Catalog Image dialoğundaki Add All düğmesine basılarak bu dosyaların da Image Catalog dialoğunda yer alması sağlanır. Takiben Catalog Image dialoğu üzerindeki Close düğmesine basılarak kapatılır. Şekil-87 tif görüntü dosyalarını içeren Catalog Image dialoğu 5. Image Catalog dialoğundaki Edit menüsünden Catalog Layout ifadesi seçilerek ekrana aynı isimli dialoğun açılması sağlanır. Bu dialoğ üzerindeki Fields penceresi kapsamındaki Path ifadesi seçilir ve Projection ifadesinin altına gelene kadar Up düğmesine basılır. Şekil-88 Catalog Layout dialoğu ve tif dosyalarını içeren Image Catalog dialoğu 6. Catalog Layout dialoğu üzerindeki Save penceresinde User ifadesinin bulunduğuna dikkat edilir ve takiben OK düğmesine basılır. Böylece default Image Catalog dialoğu üzerinde en son sütunda yer alan Path sütunununun Projection sütunununun yanına gelmesi sağlanır. Image Catalog dialoğu üzerindeki görüntü dosyaları hakkında daha detaylı bilgi elde etmek için, görüntünün bulunduğu sıranın record numarası üzerine mouse un sol düğmesi ile basılarak seçilmesi sağlanır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 74

82 Takiben Invoke IMAGINE Image Info Utility düğmesine basılarak ekrana açılan ImageInfo dialoğundan bu bilgilere erişilir. 7. Image Catalog dialoğu üzerindeki görüntü dosyalarının dünya haritası üzerinde yerlerini görmek için, dialoğdaki Visual Query Graphical Viewer düğmesi seçilerek, ekrana Graphical Query-Coverage: world isimli dünya haritası açılır. Şekil-89 Graphical Query-Coverage: world isimli dünya haritası 8. Graphical Query haritası üzerindeki View menüsünden Query within current extent ifadesi seçilir veya daha kısa yoldan Query all images within current boundaries düğmesi üzerine basılır. 9. Graphical Query haritası desimal derecesi (dd) cinsinden koordinatlara sahip olduğu için, Image Catalog dialoğu üzerinde bu koordinata sahip görüntüler otomatik olarak seçilir ve sarı renkte gözükür. Keza bu görüntülerin Graphical Query haritası üzerinde yer aldığı bölgelerde, göze batacak şekilde sarı renge dönüşür. Şekil-90 Image Catalog üzerinde seçilmiş olan desimal derece koordinatlı görüntüler İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 75

83 10. Graphical Query haritasındaki Zoom image IN by 2 aleti kullanılarak görüntüyü içeren bölgelerin daha iyi görünmesi sağlanır. Haritadaki ABD kıtası üzerinde yapılan büyütmelerde eyalet ve şehirlerin sınırları da görülebilir. Şekil-91 Hazar denizi bölgesindeki ve ABD deki görüntüler 11. Haritadaki Roam the Map aleti kullanımı ile, ABD üzerindeki N W koordinatına gidildiğinde, bölgede 6 adet görüntünün bulunduğu görülür. 12. Image Catalog dialoğu üzerindeki herhangibir seçili sıranın Record sütunu altına gelen kısmına, mouse un sağ düğmesi ile basılır. Ekrana açılan komut dizininden Criteria ifadesi seçilerek ekrana Selection Criteria dialoğunun açılması sağlanır. Daha evvel Image Catalog dialoğuna eklenen tif dosyalarını seçmek için dialoğun Criteria penceresinde $ filename contains 471 ifadesinin meydana getirilmesi gerekmektedir. Bunun için Columns penceresinden filename, Compares penceresinden ise contains ifadeleri seçilir. Takiben tif dosyalarının tanımlayıcısı olan 471 rakamı yazılır. 13. Dialoğ üzerindeki Select düğmesine basılır. Takiben Close düğmesine basılarak dialoğ kapatılır. Böylece Image Catalog dialoğunda sadece 471 rakamı ile tanımlanmış tif dosyaları seçilmiş olur. Keza bu görüntü dosyaları Graphical Query haritası üzerinde kırmızı renkte görünür. Sadece bir görüntü dosyasını seçmek ve görüntülemek için, Used to select a single point or area for querying aleti seçilir ve haritadaki bir görüntünün üzerine basılarak seçilir. Takiben çift click uygulanarak görüntünün otomatik olarak Viewer üzerine açılması sağlanır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 76

84 Şekil-92 tif dosyalarının seçimi için Selection Criteria dialoğunda düzenlenmiş kriterler 14. Image Catalog dialoğu vasıtasıyla görüntüleri ekrana açmak için ise, evvela açılacak görüntü mouse un sol düğmesi ile, dialoğdaki Record sütunundan seçilir. Takiben dialoğdaki Display selected image in Single IMAGINE Viewer üzerine açılr. aleti üzerine basılır. Böylece görüntü bir Viewer 15. Image Catalog dialoğu kapatılır. Viewer da üst üste bulunan ve birbirini kapatan 6 tif görüntüsünü incelemek için, View menüsünden Arrange Layer ifadesi seçilir. Ekrana açılan dialoğdaki katmanlar sürükleme veya üzerlerine çift click tatbik edilerek teker teker ekrana getirilir ve incelenir. 6 adet tif görüntüsü, UYGULAMA-4 için de kullanılacağından ekranda açık bırakılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 77

85 UYGULAMA-4 3 BOYUTLU GÖRÜNTÜLERİ AÇMAK VE GELİŞTİRMEK Uygulamada, 3 boyutlu görüntü üzerinde, kesilmiş ağaç alanlarının nehirlere olan etkileri görülecektir. Meydana getirilen View daha sonra bir haritanın veya sununun parçası olarak kullanılacaktır. Bölgenin dünya şartlarında gösterilmesi ile arazinin anlaşılması daha da kolaylaşacaktır. 1. Bir evvelki uygulama sonuçunda elde edilen ve ekranda açık olan Wynoochee havzasına ilişkin 6 adet tif görüntüsünün bulunduğu viewer üzerindeki Add Layer aletine basılır. EGTF_CD.1 kütüğüne erişilir ve dem_99.img dosyası seçilir. Raster Options düğmesi kullanılarak ekrana açılan dialoğdaki Clear Display penceresi pasif duruma getirilir. Takiben OK düğmesine basılarak 6 tif görüntüsünün bulunduğu viewer üzerine dem_99.img görüntüsünün gelmesi sağlanır. 2. Viewer üzerindeki View menüsünden Arrange Layers ifadesi seçilir. Ekrana açılan dialoğ üzerindeki dem_99.img katmanı sürükleme ile 6 tif katmanının altına getirilir. Şekil-93 6 tif ve 1 DEM görüntüsünü içeren Viewer ve Arrange Layer dialoğu 3. Sayısal yükseklik modeli ile görüntüyü çakıştırmak için yapılacak olan Image Drape işlemleri için 6 tif görüntüsüne gereksinim bulunmamaktadır. Bu nedenle Arrange Layer dialoğundaki katmanlar üzerine mouse un sağ düğmesi ile basılır ve ekrana açılan komut dizininden Delete Layer ifadesi seçilir. Bu işleme, dialoğda DEM ve 2 tif görüntüsü kalıncaya kadar devam edilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 78

86 4. Dialoğ üzerindeki Apply düğmesine basılır. Takiben Close düğmesine basılarak dialoğ kapatılır. Şekil-94 Üst üste çakışmış 2 tif ve DEM görüntüsü 5. Viewer üzerindeki Utility menüsünden Image Drape ifadesi seçilir. Image Drape işlemleri için bir kaç metod bulunmaktadır. Burada kullanılan metod ile, tüm görüntüler otomatik olarak 3 boyutlu hale gelmektedir. Şayet Projection ile ilgili uyumsuzluk mesajı alınırsa dialoğ üzerindeki OK düğmesine basılır tif ve DEM görüntülerinin bulunduğu Viewer üzerine otomatik olarak Eye ( Gözlemci) ve Target (Hedef) düğmeleri gelir. Diğer tarafdan tif görüntüleri ve DEM in üst üste çakıştığı 3 boyutlu görüntüyü içeren Image Drape viewer ı ekrana açılır. Şekil-95 Eye ve Target düğmelerini içeren ve 3 boyutlu Image Drape görüntüleri İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 79

87 Eye ve Target düğmeleri birbiri ile bağlıntılı olup, perspektif görüntünün ayarlanmasını sağlarlar. Mouse un sol düğmesi ile bunlardan herhangi birinin üzerine basılıp, sürükleme ile istenen bir istikamete getirildiğinde, Image Drape ekranındaki görüntü bakış açısına göre yeniden çizilir. 7. Image Drape görüntüsündeki bazı parametreleri değiştirmek için, Utility menüsünden Options ifadesi seçilir. Ekrana gelen aynı isimli dialoğdaki Exaggeration penceresi işaretlenir ve buraya örneğin 2.5 değeri girilir. 8. Options dialoğu üzerindeki Background düğmesine basılır. Default olarak Solid Color ifadesini içeren pencereye Image ifadesi getirilir. 9. Ekrana eklenen Image File Name penceresine sky.img ifadesi yazılır. Klavyedeki Enter tuşuna, takiben dialoğdaki Apply düğmesine basılır. Böylece Image Drape görüntüsü, gökyüzü fonunu ve 2.5 misli abartıyı içerecek tarzda ekrana gelir. 10. Eye ve Target düğmelerinin kullanımı ile, görüntünün ağaçları kesilmiş olan bölgesi ekrana getirilir. Şekil-96 Ağaçları kesilmiş bölgeleri içeren Image Drape görüntüsü 11. Image Drape görüntüsünün kapsadığı parametreleri değiştirerek farklı görünüşler elde etmek için, Show the Observer Positioning tool aleti üzerine basılarak, ekrana Position Parameters dialoğunun açılması sağlanır. Position Parameters a ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bunlar hakkında daha detaylı bilgiler, Image Drape ekranındaki Help menüsünden sağlanabilmektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 80

88 Şekil-97 Position Parameters dialoğu POSITION (DURUM) PARAMETRELERİ X Y AGL (Above Ground Level) ASL (Above Sea Level) Gözlemcinin, X eksenindeki koordinatını metre cinsinden belirtir. Gözlemcinin, Y eksenindeki koordinatını metre cinsinden belirtir. Gözlemcinin, yer seviyesinden olan yüksekliğini belirtir. Burada yapılacak editleme sonucunda ASL değeri otomatik olarak değişir. Gözlemcinin, deniz seviyesinden olan yüksekliğini belirtir. Burada yapılacak editleme sonucunda AGL değeri otomatik olarak değişir. DIRECTION (İSTİKAMET) PARAMETRELERİ FOV (Field of View) Pitch Azimuth Roll Gözlemcinin, görüş sahası açısını belirtir. Bu açı arasındadır. Gözlemcinin baktığı yere kadar olan hat ile (optik eksen) ufuk arasındaki açıyı belirtir. Bu açı ufkun altında (-) veya üstünde (+) olabilr. Açı değeri büyüdükce görüntü daha az, zemin ise daha iyi görünür. Gözlemcinin, düzlemsel olarak hedefe bakış istikametini derece cinsinden belirtir. Bu açı, arasında olup saat istikametinde büyür. Yatay eksen boyunca dönüş açısını ifade eder. Bu açı, ( ) ve ( ) arasında değişir PROFILE (PROFİL) Gözlemci ile arazinin durumunu gösteren bir grafiktir. Grafiğin sol tarafındaki kırmızı nokta, gözlemcinin, araziden olan yüksekliğini (AGL) temsil etmektedir. Sarı çizgiler gözlemcinin görüş sahasını, kırmızı çizgi ise gözlemcinin gözü ile araziye baktığı yer arasındaki (Optik eksen) hattır. 12. Profil ekranındaki kırmızı nokta hareket ettirilerek veya Position: X, Y, AGL, ASL ve Direction: FOV, Pitch, Azimuth, Roll kısımlarındaki parametrik değerler değiştirilerek, bakılacak arazinin muhtelif görünüşleri sağlanabilir. Yapılan değişiklikleri takiben Apply düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 81

89 13. Position Parameters dialoğu, üzerindeki Close düğmesine basılarak kapatılır. Takiben Image Drape ekranındaki Show the Sun Positioning tool sağlanır. aletine basılarak Sun Positioning dialoğunun açılması 14. Sun Positioning dialoğu üzerinde güneşin durumunu default olarak gösteren siyah nokta, mouse un sol düğmesi ile seçilir ve sürükleme ile istenen duruma getirilir. Takiben Apply düğmesine basılır. Siyah nokta; dış daireye yakın ise güneş ufka yakındır, iç daireye yakın ise güneş direkt olarak üsttedir. Şekil-98 Sun Positioning dialoğu 15. Image Drape ekranı mevcut durumu bir dosyaya kaydetme olanağını vermektedir. Bunun için ekrandaki, Position menüsünden Position Editor ifadesi seçilerek ekrana aynı isimli dialoğun açılması sağlanır. Bu dialoğ, sağa veya sola doğru çekilerek içerdiği tüm sütunlar görülebilir duruma getirilir. 16. Position Editor dialoğu üzerindeki Add Position aleti seçilerek daha evvel Position Parameters dialoğunda oluşturulmuş parametrelerin buraya eklenmesi sağlanır ncı madde de yapılan işlemler 5 farklı profil için tekrarlanır. İstenmesi halinde profile ilişkin önemli bilgiler dialoğun Notes sütunu altına yazılır. Şekil-99 Position Editor dialoğu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 82

90 18. Belirgin bir Viewer ı tekrar ekrana açmak için, Position sütununun yanındaki > işareti seçilir. Aynı sütun altında istenen yere click uygulanır. Takiben Motion menüsünden Goto Current ifadesi seçilerek ekrana gelmesi sağlanır. Teker teker tüm profilleri ekrana açmak için ise Motion menüsünden Goto Next ifadesi seçilir. Position Editor dialoğu, IMAGINE Virtual GIS yazılımında uçuş profilini düzenlemek için de kullanılmaktadır. 19. Position Editor dialoğu kapsamındaki dosyaları kaydetmek için, dialoğ üzerindeki File menüsünden Save ifadesi seçilir, ekrana açılan dialoğun Position File penceresine örneğin tm.pos ifadesi yazılır ve OK düğmesine basılır. Takiben Close düğmesine basılarak dialoğ kapatılır. 20. Image Drape ekranındaki görüntü.img dosyası olarak kaydedilir ve bu 3 boyutlu görüntünün bir fotoğrafıdır. Bunun için ekrandaki File menüsünden View to Image File ifadesi seçilir. Ekrana açılan Convert Viewer to img dialoğu üzerindeki Output.img penceresine örneğin Drape.img ibaresi yazılır ve OK düğmesine basılır. 21. İki tif ve DEM görüntülerini kapsayan Viewer ı kayıt etmek için, üzerindeki File menüsünden View to Image File ifadesi seçilerek ekrana açılan Select Output File dialoğundaki File Name penceresine örneğin 3Dview.img iafadesi yazılır. Klavyedeki ENTER tuşuna, takiben dialoğdaki OK düğmesine basılırak kayıt işlemi tamamlanır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 83

91 AMAÇ: KISIM-3 GÖRÜNTÜ HARİTALARINI OLUŞTURMAK Bu kısım; görüntüleri orthorektifiye etme, mozaikleme, etiketleme maksadı için kullanılan Annotation katmanlarını üretme ve harita dizaynını yapma amaçını taşımaktadır. KULLANILACAK ALETLER: Orthorectification Mosaic Tool Map Composer Görüntüdeki önemli geometrik bozuklukları düzeltmek için kullanılır. Parçalar halindeki görüntüleri, mozaik tarzında bir araya getirerek, tek parça halinde bir görüntü üretmek. Görüntülerden ve diğer bilgilerden oluşan haritaların düzenlenmesini sağlayan bir alettir. UYGULAMA-1 ORTHOREKTİFİYE GÖRÜNTÜLERİ ÜRETMEK Orthorektifikasyon işlemi, görüntünün bir harita projeksiyon sistemi ile techiz edilmesidir. Görüntü verisine atanan harita koordinatları, georeferencing (coğrafik referanslama) olarak adlandırılmaktadır. Tüm projeksiyon sistemleri harita koordinatları ile ilişkili olduğundan, rektifikasyon coğrafik referanslamayı kapsar. Ortho rektifikasyon, görüntünün; kamera / sensör oryantasyonu, topografik rölyef ve sistemden kaynaklanan geometrik hatalarını ortadan kaldırma işlemlerini içerir. Orthorektifiye edilmiş görüntüler, yer sathındaki objelerin gerçek dünya üzerindeki X ve Y konumlarını temsil eden planimetrik doğruluğu vermektedir. Bu nedenle GIS kapsamında üretilecek ve günlenecek vektör veriler için gereksinim duyulan ideal referanslardır. Resampling (tekrar örnekleme) ve Calibration (kalibrasyon), orthorekfiye işlemlerinin devamı niteliğindeki özelliklerdir. Resampling ; rektifiye edilmiş görüntülerin dosya değerlerinin hesaplanması ve yeni bir dosya üretilmesi işlemidir. Kaynak kütükleri içindeki tüm raster veri katmanları birer resample dır. ERDAS yazılımında; Nearest Neighbor, Bilinear Interpolation ve Cubic Convulation olarak adlandırılan 3 adet resampling metodu kullanılmaktadır. Orijinal görüntüyü tekrar örnekleme ile rektifiye ederek yeni bir görüntü oluşturmanın yerine, Calibration işlemine tabii tutulması sonuçunda, görüntü içerisine ilave matematiksel bir model eklenmektedir. Kalibrasyon yeni bir görüntü üretmemekle beraber üretilen matematiksel model istenildiği zaman kullanılabilmektedir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 84

92 Bu uygulama, yer kontrol noktaları (GCP s) ve 1: ölçekli sayısal harita kullanılarak bir hava fotoğrafının orthorektifiye edilmesini kapsamaktadır. Uygulama; Wynooche nehri bölgesine ilişkin bir görüntü ve yüksekliklere ilişkin geometrik düzeltmesini sağlayan IMAGINE yazılımının orthorectification özelliği kullanılarak yapılacaktır. Uygulamada; ASCII referans dosyasında depolanmış olan USGS DEM görüntüsünden çıkarılan yükseklik verisinden ve GCP raporundan istifade edilecektir. 1. Viewer üzerindeki Open Layer düğmesinin kullanımı ile ekrana açılan Select Layer To Add dialoğundan EGTF_CD.1 kütüğü kapsamındaki 281.img dosyasına erişilir ve görüntünün ekrana açılması sağlanır. Şekil img görüntüsü ve Data Preparation komutlar dizini 2. IMAGINE ıcon panelinden Data Prep İkonu seçilerek ekrana Data Preparation komutlar dizininin açılması sağlanır. 3. Image Geometric Correction düğmesine basılarak Set Geo Correction Input File dialoğuna erişilir. 4. Dialoğ üzerindeki From Viewer penceresinin işaretli olduğuna dikkat edilir. Takiben Select Viewer düğmesine basılarak Viewer Selection Instructions dialoğuna ulaşılır. Şekil-101 Set Geo Correction Input File ve Viewer Selection Instructions dialoğları İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 85

93 img hava fotoğrafı görüntüsünün üzerine mouse un sol düğmesi ile basılır. 6. Ekrana açılan Set Geometric Model dialoğu üzerinden Camera ifadesi seçilir ve takiben OK düğmesine basılır. Set Geometric Model dialoğuna, direk olarak (2-5 nci maddelerde açıklanan işlemleri yapmadan) Viewer üzerindeki Raster menüsünden Geometric Correction ifadesinin seçilmesi ile de erişilebilir. Şekil-102 Set Geometric Model dialoğu 7. Ekrana açılan Camera Model Properties dialoğundaki Elevation File [*.img] penceresi vasıtasıyle yükseklik verisi olarak EGTF_CD.1 kütüğü kapsamındaki dem_99.img dosyasına erişilir ve seçilir. Takiben OK düğmesine basılır. 8. Rektifikasyon için laboratuvarlarda hesaplanmış kamera kalibrasyon bilgilerine gereksinim bulunmaktadır. Uygulamaya yönelik Kamera kalibrasyon bilgilerine erişmek için, IMAGINE Tool menüsünden Edit Text Files ifadesi seçilerek Editor dialoğuna erişilir. 9. Editor dialoğu üzerindeki Open a File aletine basılır. Ekrana açılan Load File dialoğundaki Files of type penceresine ASCII Data File [*.dat] ifadesi getirilir. Takiben EGTF_CD.1 kütüğü kapsamındaki Calibration.dat dosyası bulunur ve OK düğmesine basılır. Böylece kameranın kalibrasyonuna ilişkin bilgiler Editor dialoğu üzerine gelir. 10. Editor üzerindeki Calibrated principal point ifadesinin karşısındaki xp: ve yp: değerleri, Camera Model Properties dialoğundaki Principal Point isimli kısımın X ve Y pencerelerine aynen yazılır. 11. Editor üzerindeki Focal Length karşıtı değeri, Camera Model Properties dialoğundaki Focal Length penceresine yazılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 86

94 Şekil-103 Kameranın kalibre değerlerini içeren Editor dialoğu Şekil-104 Camera Model Properties dialoğu 12. Camera Model Properties dialoğundaki Fiducials düğmesine basılarak muhtelif Fiducials tip ve şekillerini içeren Fiducials dialoğuna erişilir adet Fiducials şeklini kapsayan düğme üzerine basılır. Kalibrasyon için gerekli olan ve Laboratuvarlarda belirlenen Fiducials değerleri, Calibrasyon isimli dosyalarda saklanmaştır. Bu değerler aşağıdaki maddelerde açıklanan işlemler sonuçunda Camera Model Properties dialoğuna aktarılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 87

95 14. Dialoğ üzerindeki Film X ve Film Y sütunları Shift düğmesine basılarak seçilir. Takiben mouse un sağ düğmesi ile bu sütun başlıklarından birinin üzerine basılır. 15. Ekrana açılan komut dizininden Import ifadesi seçilir ve Import Column Data dialoğuna erişilir. Bu dialoğdaki Import From..[*] penceresi vasıtasıyla Calibration.dat dosyasına erişilir, seçilir ve takiben OK düğmesine basılır. 16. Ekrana gelen Import Column Data dialoğu üzerindeki Options düğmesine basılarak Import Column Options dialoğuna ulaşılır. Dialoğdaki Separator Character penceresine Whitespace ifadesi getirilir. 17. Editor dialoğundaki Principal Points and Fiducial Coordinates değerleri üzerinde muhtelif bilgileri içeren ve boş olan satırlar sayılır. Bulunan 27 rakamı Import Column Options dialoğundaki Number of Rows to Skip penceresine yazılır. 18. Import Column Options dialoğundaki Film X karşısındaki 1 rakamının yerine 2, Film Y karşısındaki 2 rakamının yerine ise 3, rakamı yazılır. Şekil-105 Import Column Options ve üzerine Fiducial measurements değerleri getirilmiş Camera Model Properties dialoğları 19. Dialoğdaki OK düğmesine basılarak Import Column Data dialoğunun ekrana gelmesi sağlanır, takiben OK düğmesine basılarak, Editor dialoğundaki 8 adet Fiducial measurements değerlerinin, Camera Model Properties dialoğuna eklenmesi sağlanır. 20. Camera Model Properties dialoğu üzerindeki Toggle Viewer selectors for image fiducial input aleti seçilir img görüntüsünün bulunduğu viewer üzerine mouse un sol düğmesi ile basılarak, görüntünün üzerine beyaz renkte bir kutu ve bunun kapsadığı alanın büyütülmüş görüntüsünü içeren küçük bir Viewer#2 nin açılması sağlanır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 88

96 Şekil-106 Görüntünün fiducials numara sırası ve 281.img (viewer 1) ve Fiducial sahasını içeren (viewer 2) görüntüleri 22. Görüntü üzerindeki beyaz renkli kutu, mouse un sol düğmesi ile seçilir ve sürüklenerek yukarıdaki çizim üzerinde 1 numara ile belirtilmiş, (görüntünün sağ alt köşesindeki (+) işareti) Fiducial#1 in üzerine götürülür. Daha hassas bir işlem için Interactive Zoom In aleti seçilir ve kutunun ortasına basılarak görüntü büyütülür. Böylece Fiducial ı temsil eden (+) işareti kolayca görünür hale gelir. 23. Camera Model Properties dialoğu üzerindeki Place Image Fiducial aleti seçilir ve Viewer#2 üzerindeki artı (+) işaretinin ortasına basılır. Böylece Fiducial işareti hem Viewer#1 hemde Viewer#2 üzerinde yer alır. Fiducial işaretinin rengi değiştirilmek isteniyorsa, Camera Model Properties dialoğu üzerindeki Color sütununa mouse un sol düğmesi ile basılarak sıraların seçilmesi sağlanır. Takiben seçili sıralardan birinin üzerine mouse un sağ düğmesi ile basılır ve ekrana açılan renk paletininden arzu renk seçilir. 24. Şekil-107 de numara sırası verilmiş, geriye kalan 7 adet Fiducials işareti, 22 nci ve 23 ncü maddelerde belirtilen işlemler aynen tekrarlanarak, görüntü üzerine yerleştirilir PP#1 PP#2 PP#3 PP#4 İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 89

97 PP#5 PP#6 PP#7 PP#8 Şekil-107 Viewer# 1 ve Viewer#2 üzerine yerleştirilmiş 8 adet Fiducial (PP) işaretleri adet Fiducial işaretinin görüntü üzerine yerleştirilmesi tamamlandıktan sonra Camera Model Properties dialoğu üzerindeki Projection düğmesi seçilir. Ekrana açılan aynı isimli dialoğ üzerindeki Add / Change Projection düğmesine basılır. 26. Ekrana gelen Projection Chooser dialoğundan Costom düğmesi seçilir. Şekil-108 Projection Chooser dialoğu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 90

98 27. Ekrana default projeksiyon bilgilerini içerecek tarzda tekrar açılan Projection Chooser dialoğundaki Projection Type penceresine UTM ifadesi getirilir. 28. Dialoğ üzerindeki Spheroid Name penceresine GRS1980 ve Datum Name penceresine ise NAD83 ifadeleri getirilir. 29. Aynı dialoğdaki UTM Zone penceresine 10 rakamı girilir. NORTH or SOUTH penceresinde North ifadesinin bulunduğuna dikkat edilir ve OK düğmesine basılır. Şekil-109 (Edited Projection Chooser dialoğu 30. Yapılan editleme işlemlerini içerecek tarzda ekrana açılan Camera Model Properties dialoğu üzerindeki Save düğmesine basılarak Geometric Model Name dialoğuna erişilir. Bu dialoğdaki File name penceresine örneğin 281.gms ifadesi yazılır, OK düğmesine basılır ve takiben dialoğ kapatılır. 31. Ekrana açılan GCP Tool Reference Setup dialoğundaki ASCII File penceresi işaretlenir ve takiben OK düğmesine basılır. Şekil-110 GCP Tool Reference Setup dialoğu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 91

99 32. Ekrana gelen Reference ASCII File dialoğunun Look in penceresi vasıtasıyla EGTF_CD.1 kütüğü kapsamındaki gcp281.txt dosyasına erişilir, seçilir ve OK düğmesine basılarak Import Options dialoğuna erişilir. 33. Referans dosyası; X, Y ve Z kordinatlarının bir metin (Text) dosyasıdır. Bu koordinatlar daha sonar GCP hücre alanlarının içine ithal edilecektir. 34. Import Options dialoğunda Field Definition seçeneği aktif iken; Seperator Character penceresinde Whitespace ifadesinin bulunduğuna dikkat edilir ve diğer default değerler değiştirilmeksizin aynen kabul edilir. Şekil-111 Import Options dialoğu, Input Preview ve Field Defination seçenekleri 35. Dialoğ üzerindeki; Input Field Number sütunu altındaki X, Y, Z karşıtı 1, 2, 3 rakamlarının yerine 2, 3 ve 4 rakamları girilir. Takiben OK düğmesine basılır. İthal edilecek 10 harita koordinatına ilişkin listeyi görmek için ise, dialoğ üzerindeki Input Preview düğmesine basılır. 36. Şayet ekrana Projection Chooser dialoğu açılırsa, OK düğmesine basılır. Böylece görüntüyü içeren Viewer ve GCP Tool dialoğu, yapılan düzenlemeyi içerecek tarzda yeniden ekrana gelir. gcp281.txt dosyasındaki GCP (Yer Kontrol Noktaları) numaraları, GCP Tool dialoğundaki hücre sahalarında özel olarak 1 den 10 a kadar olan numaralarla gösterilmiştir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 92

100 Şekil-112 Yeniden düzenlenerek ekrana gelen Viewer ve GCP Tool dialoğu 37. Hücre sahalarındaki orijinal ID leri günleme işlemi, Point ID sütunu altından seçilerek yapılır. 38. Dialoğ üzerindeki Point ID sütunu, mouse un sol düğmesi ile seçilir, takiben mouse un sağ düğmesi ile üzerine basılır. Ekrana açılan komut dizininden Import ifadesi seçilir. 39. Ekrana açılan Import Column Data dialoğu vasıtasıyla gcp281.txt dosyasına erişilir, seçilir, takiben OK ve Options düğmelerine basılır. 40. Ekrana gelen Import Column Options dialoğu üzerindeki Separator Charecter penceresine Whitespace ifadesi getirilir. Number of Rows To Skip penceresine ise 0 rakamı girilir ve diğer default değerler aynen bırakılarak OK düğmesine basılır. 41. Erişilenen Import Column Data dialoğundaki OK düğmesine basılır. 42. GCP Tool dialoğu üzerindeki, sütunun seçili durumunu kaldırmak için, Point ID sütunu üzerine mouse un sağ düğmesi ile basılır ve ekrana açılan komut dizininden Select None ifadesi seçilir. Şayet herhangibir sıranın seçilmişliği kaldırılacaksa, Point# sütunu altındaki seçili sıranın üzerine mouse un sağ düğmesi ile basılır ve ekrana açılan komut dizininden Select None ifadesi seçilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 93

101 43. GCP Tool dialoğundaki GCP#1 - GCP#10 noktalarının herbiri > işaretini içeren sütunun altından, mouse un sol düğmesi ile seçilebilir. 44. Dialoğdan Select GCP aleti seçilir. Viewer üzerindeki beyaz renkli link kutusu hareket ettirilerek görüntüdeki GCP noktalaları bulunur. Bu noktaların ana ve büyütülmüş görüntüleri, uygulamanın sonundaki Şekil-119 ve Şekil-120 de verilmiştir. Bunlardan istifade edilerek evvela GCP#1 noktası bulunur. Noktaların daha kolay bulunması için görüntü Interactive Zoom aletleri kullanılarak büyütülür veya küçültülür. 45. Pankromatik (siyah / beyaz) görüntülerde beyaz renkli link kutusunun ve GCP noktalarının renginin değiştirilmesi ile görünüş ve inceleme daha da koylaşmaktadır. Link kutusunun rengini değiştirmek için; Viewer üzerindeki Utility menüsünden Selector Properties ifadesi seçilerek RotBox Editor dialoğuna erişilir. Dialoğdaki Selector Color penceresi vasıtasıyla ulaşılan renk paletinden arzu edilen bir renk seçilir ve OK düğmesine basılır. Görüntü üzerine yerleştirilen GCP noktalarının rengini değiştirmek için ise; aynı tarzda Utility menüsünden Selector Properties ifadesi seçilerek Point Edit dialoğuna erişilir. Dialoğdaki Selector Color penceresi vasıtasıyla ulaşılan renk paletinden arzu edilen bir renk seçilir ve OK düğmesine basılır. Şekil-113 RotBox Editor ve Point Edit dialoğları 46. Görüntü üzerinde GCP 1 noktası bulunur, GCP Tool dialoğundan Create GCP aleti seçilerek bu nokta üzerine basılır. 47. Yukarıdaki madde de belirtilen işlemler, diğer dokuz 9 GCP noktası için aynen tatbik edilir. 48. GCP Tool dialoğundaki Solve Geometric Model with Control Points aleti üzerine basılır. Böylece dialoğun; X Residual, Y Residual, RMS Error, Contrib sütunlarına ve Control Point Error penceresine Yer Kontrol Noktarının (GCP) yerleştirilmesinden kaynaklanan hata değerleri gelir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 94

102 Şekil-114 GCP noktaları hata değerlerini içeren GCP Tool dialoğu 49. GCP Tool dialoğundaki herhangibir GCP noktası seçildiğinde, link kutusu görüntüde bu nokta üzerine gider ve bu noktanın büyütülmüş görüntüsünü içeren diğer bir viewer ekrana açılır. GCP noktalarını değerlendirmek için bunlardan bazılarının Control durumundan Check durumuna getirilmesi gerekmektedir. Bunun için; GCP Tool dialoğu üzerinden, rastgele Input ve Ref değerlerini içerecek tarzda 3 GCP noktası seçilir. Edit menüsünden Set Point Type ve Check ifadeleri seçildiğinde, bu noktalara ilişkin olarak Type sütunu altında bulunan Control ifadelerinin yerini Check ifadeleri alır. Rektifikasyon işlemleri yer kontrol noktalarına göre yapılmaktadır. Check noktaları bu işlemler için kullanılmayıp, bağımsız olarak rektifikasyonun kontrol edilmesini sağlarlar. 50. Birden fazla noktanın seçilerek Check durumuna getirilmesi ve takiben Solve Geometric Model with Control Points aletine basılması ile, Control Point Error penceresindeki Total değeri, başlanğıcdaki değere göre artar veya azalır. Böylece kontrol noktalarının doğru veya hatalı olduğu belirlenir. 51. Check ve GCP noktalarını birbirinden ayırt etmek için birbirinden farklı renkler kullanılmalıdır. 52. İdeal olarak toplam RMS hatası 1.0 pixelden daha küçük olmalıdır. Hata değeri büyük olan noktalar Contrib sütunundan teker teker seçilir ve görüntü üzerindeki yeni yerine tekrar yerleştirilir. Takiben GCP Tool dialoğundaki Solve Geometric Model with Control Points basılır. aletine 53. Bu düzenlemelere, RMS hatası kabul edilebilir limite gelinceye kadar devam edilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 95

103 54. GCP değerlerini kayıt etmek için; GCP Tool dialoğundaki File menüsünden Save Input As ifadesi seçilir. Ekrana açılan dialoğdaki File Name penceresine örneğin input.gcc ifadesi yazılır ve OK düğmesine basılır. 55. Referans değerlerini kayıt etmek için ise; File menüsünden Save Reference As ifadesi seçilir. Ekrana açılan dialoğdaki File Name penceresine örneğin reference.gcc ifadesi yazılır ve OK düğmesine basılır. 56. Geo Correction Tools dialoğundaki Display Resample Image Dialog düğmesi seçilir. Şekil-115 Geo Correction Tools dialoğu ve Display Resample Image Dialog düğmesi 57. Ekrana açılan Resample dialoğu üzerindeki Output File: [*.img] penceresine örneğin ortho_281.img ifadesi yazılır, Resample Method penceresine Bilinear Interpolation ifadesi getirilir, Ignore Zero in Stats penceresi işaretlenir ve OK düğmesine basılır. Şekil-116 Resample dialoğu İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 96

104 58. Ekrana açılan resample 281.img to ortho_281.img dialoğundaki resampling işlemleri tamamlanınca OK düğmesine basılır. Takiben ekrandaki bütün dialoğlar kapatılır. Şekil-117 resample 281.img to ortho_281.img dialoğu 59. Geo Correction Tools dialoğundaki Exit düğmesine basılır. Ekrana açılan Verify Save on Close dialoğu üzerindeki OK düğmesine basılır. 59. Rektifiye edilmiş ve daha evvel kayıt edilmiş görüntüyü incelemek için, ekrana yeni bir Viewer açılır. Open Layer aleti kullanılarak ortho_281.img isimli dosyaya erişilir ve OK düğmesine basılır. Şekil-118 Rektifiye edilmiş ortho_281.img görüntüsü İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 97

105 Şekil-119 Yer Kontrol Noktalarının (GCP) görüntü üzerindeki yerleri Şekil-120 Yer Kontrol Noktalarının büyütülmüş görüntüleri İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 98

106 UYGULAMA-2 GÖRÜNTÜLERİ BİRARAYA GETİRMEK Mozaikleme, birbiri ile bindirmeli iki veya daha fazla görüntünün birleştirilerek bir görüntü haline getirilmesidir. Mozaikleme işlemleri, rektifiye ve/veya kalibre edilmiş görüntülerin kullanılması ile yapılmaktadır. Girdi olarak kullanılacak görüntüler, harita ve projeksiyon bilgilerini içermelidir. Görüntülerin, aynı projeksiyon sistemine ve pixel ebadına sahip olmaları gerekmemektedir. Mozaikleme, kamera veya uydu görüntülerine tatbik edilebilir. SAFHA-1 HAVA FOTOĞRAFLARINI MOZAİKLEMEK Aşağıdaki mozaiklemeye yönelik uygulamada, wynoochee nehri sahasını içeren, hava kamerası ile çekilmiş ve orthorektifiye edilmiş iki görüntü kullanılacaktır. 1. ERDAS IMAGINE ikon panelindeki Tools menüsünden Image Information ifadesi seçilerek, ekrana ImageInfo dialoğunun açılması sağlanır. 2. Dialoğ üzerindeki File menüsünden Open ifadesi seçilerek Image Files dialoğuna erişilir. Takiben bu dialoğdaki Files of type penceresine TIFF[*.tif] ifadesi getirilir ve Look in penceresi vasıtasıyla EGTF_CD.1 kütüğünden, ortho_282.tif görüntüsü seçilir ve OK düğmesine basılır. Böylece bu görüntüye ilişkin bilgiler ImageInfo dialoğunun üzerine gelir. Şekil-121 ImageInfo dialoğu üzerine getirilmiş ortho_282.tif görüntüsü bilgileri 3. ImageInfo Dialoğundaki Edit menüsünden Compute Pyramid Layers ifadesi seçilerek ekrana aynı isimli dialoğun açılması sağlanır ve üzerindeki OK düğmesine basılır. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 99

107 Şekil-122 Compute Pyramid Layers dialoğu 4. Viewer ekranındaki Open Layer aleti kullanılarak; ortho_282.tif (EGTF-CD.1 kapsamında) ve daha evvelki uygulama sonuçunda oluşturulan ortho_281.img (ÇALIŞMALAR kapsamında) görüntülerine erişilerek aynı Viewer üzerine açılmaları sağlanır. İki görüntünün birbirini örtmemesi için, görüntüleri açarken Select Layer To Add dialoğundaki Raster Options seçeneği altındaki Clear Display ve Background Transparent pencerelerinin pasif olaması (işaretsiz) sağlanır. Şekil-123 Aynı Viewer üzerindeki ortho_282.tif ve ortho_281.img görüntüleri 5. IMAGINE icon panelindeki Data prep ikonunun üzerine basılır. Ekrana gelen komut dizininden, Mosaic Images ifadesi seçilerek Mosaic Tool dialoğuna erişilir. İŞLEM ŞİRKETLER GRUBU EITYZ 100