SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ

Transkript

1

2 SUNUM İÇERİĞİ Su Çerçeve Direktifi Nehir Havza Yönetim Planı Su Kütlelerinin Karakterizasyonunun Belirlenmesi Çevresel Hedefler ve Durum Sınıflandırması Baskılar ve Etkiler Maliyet Etkinliği ve İzleme 2

3 SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ Su ve çevresinin kalite ve miktar açısından bütüncül korunması amaçlamaktadır. Bu amaç koruyucularla kullanıcıların dengesini kurar. İyi su Durumu hem iyi ekolojik durum hem de iyi kimyasal durum anlamına gelmektedir 2015 yılına kadar ya da haklı bir gerekçe göstermeleri halinde en geç 2027 yılına kadar Ekonomik analiz Paylaşılan havzalar Yatırımların etkileri 3

4 KULLANICILAR VE KORUYUCULAR ARASINDA DENGE KURMA 4

5 İLGİLİLER ARASINDA DENGE Entegrasyon İlgili İlgili ilgili ilgili 5

6 SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ Ecology Ekoloji Kimya Tüm su kütlelerinde İyi Su Durumu Entegre Yaklaşım Nehir Havzası Yönetim Planı Hidromorfoloji 6

7 YÜZEY SU KÜTLELERİ Bir yüzey suyu kütlesinin nehir kenarı, kıyı veya gelgit zonunda bulunmayan ancak; yüzey suyu kütlesine ulaşarak suyun miktar ve kalitesini önemli ölçüde etkileyen ekosistemler Yüzey suyu kütlesi olarak tanımlanmayan fakat bir yüzey suyu kütlesine bağımlı olan yüzey suyunun küçük bir parçası Nehir Bir nehrin hidromorfolojik kalite unsuru olan, nehir kenarına ait bölgenin bir kısmını oluşturan sulak alanlar Göl Yeraltısuyuna doğrudan bağımlı karasal ekosistemler Geçiş Suyu Bir gölün hidromorfolojik kalite unsuru olan, kıyı zonunun bir kısmını oluşturan sulak alanlar Bir geçiş suyunun hidromorfolojik kalite unsuru olan, gelgit zonunun bir kısmını oluşturan sulak alanlar Kıyı Suyu 7

8 AB SU POLİTİKALARININ BÜTÜNLEŞTİRİLMESİ Su Çerçeve Direktifi 2000/60 /EC altındaki önlemler Tüm diğer önlemlerin koordinasyonu drinking İçme water suyu bathing Yüzme water suyu Kentsel urban Atık waste Suwater Habitat kuş nitrates Nitrat IPPC Entegre & Kirlilik other Önleme ve industry Kontrol discharges (IPPC) ve diğer sanayi deşarjları chemicals Kimyasallar pesticides Pestisitler biocides Biyositler çed landfills Katı Atık Depolama sewage Arıtma sludge Çamuru 8

9 Madde 1 Madde 2 Madde 3 Madde 4 Madde 5 Madde 6 Madde 7 Madde 8 SÇD MADDELER :Amaç :Tanımlar :Nehir Havza bölgeleri (Sınıraşan Bağlantılar) :Çevresel hedefler :Karekterizasyon :Korunan alanlar :İçmesuyu koruma alanları :İzleme 9

10 SÇD MADDELER Madde 9 Madde 10 Madde 11 Madde 13 Madde 14 Madde 16 Madde 17 :Ekonomik analiz :Emisyon kontrolleri /kombine yaklaşım :Önlemler programı :Nehir havza yönetim planının aşamaları :Halkın katılımı :Öncelikli maddeler :Yeraltısuyu 10

11 NEHİR HAVZASI YÖNETİM PLANI AŞAMALARI 1. Nehir Havzası Özelliklerinin Belirlenmesi 2. Önemli Baskı ve Etkilerin Özeti 3. Korunan Alanların Belirlenmesi ve haritalandırılması 4. İzleme Ağları ve İzleme Programları haritası 5. Çevresel Hedefler listesi 6. Ekonomik analizin özeti 7. Önlemler Programının özeti 8. Daha ayrıntılı programların kaydı 9. Halkın katılımı ve bilgilendirme önlemlerinin özeti ve ortaya çıkan değişiklikler 10. Yetkili makamların listesi 11. İrtibat noktaları 11

12 NEHİR HAVZA YÖNETİM PLANLARINDA YER ALAN AKTİVİTELER Karakterizasyon Raporu Nehir Havza Yönetim Planlarının hazırlanması Önemli Su Yönetimi Konuları Raporu İzleme Raporu Çevresel Hedefler Raporu Önlemler Programı Raporu Nehir Havza Yönetim Planları 12

13 Karakterizasyon Raporu Havzaların fiziksel ve jeolojik analizi Havzaların jeolojileri, toprak tipleri ve kalitelerinin analizi, Havzaların iklim ve hidrolojisinin, su bütçesi ve dağılımının, ekonomik yönlerinin, kuraklık yönetiminin analizi, Havzaların arazi kullanımının analizi, Havzalardaki göller, nehirler, kıyı ve geçiş su kütlelerinin ve yer altı su kütlelerinin belirlenmesi Havzalardaki doğal, yapay ve ağır şekilde değiştirilmiş su kütlelerinin belirlenmesi, Havzalarda bir tipoloji sisteminin belirlenmesi, Havzalardaki su kütlelerinin tiplerinin belirlenmesi, Her bir su kütlesi için noktasal kaynak baskı ve etkileri, 13

14 Karakterizasyon Raporu Her bir su kütlesi için yayılı kaynak baskı ve etkileri, Her bir su kütlesi için hidromorfolojik baskı ve etkiler, Atıksuların toplanması ve bir atıksu arıtma tesisine veya nihai bir deşarj noktasına iletilmesi için, nüfusun ve/veya ekonomik faaliyetlerin yoğunlaştığı alanlar, Su kütlelerinin mevcut durumu, İyi su durumuna sahip olmayan su kütleleri için risk analizi, Her bir havza için tahrip edilmemiş ve ekolojik olarak iyi durumda olan su kütleleri esas alınarak belirlenen referans koşullar, Her bir havza için belirlenen içme suyu koruma alanlarını, nitrata hassas alanları vb. içeren Koruma Alanları ve haritaları, Su kütlelerinin çevresel hedeflere ulaşamama riskinin analizi, Her bir havza için Karakterizasyon Haritası, çalışmaları yapılacaktır. 14

15 Önemli Su Yönetimi Konuları Raporu İnsani aktivitelerin yüzey suları ve yer altı suları üstündeki etkilerinin değerlendirilmesi, Her bir havza için SÇD Ek 2 de anlatıldığı şekilde Önemli Su Yönetimi Konuları Raporu nun hazırlanması, Yüzey suyu kütleleri için rapor içeriği; Kentsel, endüstriyel, tarımsal ve diğer etkinlikler sonucu ortaya çıkan noktasal ve yayılı kirlilik kaynaklarına dair baskı ve riskler, Kentsel, endüstriyel, tarımsal ve diğer amaçlarla su çekimlerine dair baskı ve riskler (mevsimsel varyasyonları, toplam talebi ve su dağıtım şebekelerindeki kayıpları içerecek şekilde) Akarsu düzenlemesi, su transferi ve akarsu yatağı çevirmelerine dair baskı ve riskler, Su kütlelerinin morfolojik başkalaşımlarına dair baskı ve riskler, 15

16 Önemli Su Yönetimi Konuları Raporu Kentsel, endüstriyel ve tarımsal alanları, balık çiftliklerini ve ormanları içerecek şekilde arazi kullanımlarına dair baskı ve riskler, Diğer önemli insan kaynaklı etkilere dair baskı ve riskler, Yer altı suyu kütleleri için rapor içeriği; İçme-kullanma, endüstriyel, tarımsal ve diğer amaçlarla su çekimine dair baskı ve riskler (su çekiminin hacim ve oranı, kimyasal bileşim vb.), Yer altı suyuna deşarj yapılan yerler, deşarj oranı ve kimyasal bileşimine dair baskı ve riskler, Yer altı suyu kütlesinin beslenme alanındaki arazi kullanımına dair baskı ve riskler, Yer altı suyu seviyelerindeki değişimlere dair baskı ve riskler, Özellikle tarımsal aktivitelerin sebep olduğu kirlilik 16 kaynaklarına dair baskı ve riskler,

17 İzleme Raporu Mevcut İzleme Sisteminin ve İzleme Verilerinin Değerlendirildiği Araçların Gözden Geçirilmesi, İzlemeden sorumlu genel kurum listelerinin her bir havza için hazırlanması, Mevcut laboratuvarların akreditasyon, üyelik, statü ve yaptıkları analiz tiplerine göre belirlenmesi, Pilot Havzalarda Su Kütleleri (Yüzey Suları ve Yeraltı Suları) ve Tipolojilerin Tarifi Havzalarda tarif edilmiş su kütlelerinin ve tipolojilerin CBS haritası. 17

18 İzleme Raporu Baskı ve Etkilerin Analizi Analiz, su kütleleri üzerinde kötü etkileri olması muhtemel planlanan tesisleri (ör: belediyelerin su master planları, kentsel planlama, büyük altyapı projeleri, kıyı alanı planlama, mekansal planları, çevre düzeni planları, rehabilitasyon planları) göz önünde bulunduracaktır. Nehir Havzası Yönetim Planı Hazırlanması İçin Gerekli Verilerin Analizi (Su Çerçeve Direktifi uyarınca biyolojik, kimyasal, fizikokimyasal ve hidromorfolojik unsurlar) Yüzey Suları ve Yer Altı Suları İçin Baskı ve Etki Analizinde Ortaya Konan İzleme Noktalarının Revizyonu Kapsamında Havzalar İçin İzleme Programının Kurulması ve Güncellenmesi 18

19 İzleme Raporu Nehir Havzalarında Su Çerçeve Direktifi ve Kardeş Direktiflere Göre Parametrelerin İzlenmesi Referans koşullar oluşturmak ve risk altında olan su kaynakları belirlemek için su kalitesinin biyolojik olarak izlenmesini amaçlayan hidro-biyolojik arazi çalışması, Referans koşullar kurmak için hidro-morfolojik kalite değerlendirmesini amaçlayan hidro-morfolojik arazi çalışması, Öncelikli parametrelerin izlenmesi, nehir havzası belirli kirleticilerin belirlenmesi ve referans koşullar oluşturulması maksadıyla hidro-kimyasal arazi çalışması, Sınır ötesi veya ülke ekonomisi için büyük önemi olan yeraltı su kaynakları / akiferler üzerine odaklı yer altı suyu kalite değerlendirmesi arazi çalışması. 19

20 İzleme Raporu İhtiyaçların Belirlenmesi ve Gerekli Verilerin Toplanması Kentsel Atıksu Arıtımı Direktifine Göre Pilot Havzalarda Aglomerasyonların Tanımı Ekonomik Modellemeyi Kullanarak Ekonomik Verilerin Toplanması Nehir Havzası Yönetim Planı İçin Gerekli Olan CBS Haritaları ve İşletme Veri Yönetim Sisteminin Geliştirilmesi Yazılım (Veri Yönetim Sistemi) Geliştirilmesi ve Sistemin İşletilmesi Su Kalite ve Miktar Modeli Kullanılarak Gerekli Bütün CBS Haritalarının Hazırlanması 20

21 Çevresel Hedefler Raporu Doğal su kütleleri için çevresel hedeflerin belirlenmesi Yapay su kütleleri ve ağır şekilde değiştirilmiş su kütleleri için çevresel hedeflerin belirlenmesi Su kütleleri için muafiyet ve ertelemelerin belirlenmesi 21

22 Önlemler Programı Raporu Havzalardaki önemli su yönetimi konularına dair karşılaşılacak zorluklar ile ilgili temel önlemler listesinin oluşturulması Temel önlemlerin maliyet etkinliği analizinin tamamlanması Temel önlemlerin etkinliğinin değerlendirilmesi için modelleme yapılması Havzalardaki önemli su yönetimi konularının karşı karşıya kaldığı zorluklar ile ilgili tamamlayıcı önlemler listesinin oluşturulması 22

23 Nehir Havza Yönetim Planları Su Çerçeve Direktifinin 13. Maddesi ve 7. Eki ne göre Nehir Havza Yönetim Planları oluşturulması Bu planlar oluşturulurken, öncelikle taslak planlar oluşturulacak ve bu taslaklar kamu ile müzakere edilmesi Bu raporlar oluşturulurken Blueprint Belgesi, havza yönetimi için entegre yaklaşım, su durumunun geliştirilmesi için çevresel hedefler, önlemler programı, muafiyetler ve ertelemeler dikkate alınması 23

24 SU KÜTLELERİNİN KARAKTERİZASYONUNUN BELİRLENMESİ NEHİR HAVZASI Yüzey su kütlesi Kıta İçi Yüzey suları Geçiş suyu kütlesi Nehirler Göller YAS Kütlesi Kıyı Su kütlesi 24

25 TİPOLOJİ Tipoloji, tipe özel referans koşulların belirlenmesi için yapılır. Sistem A Kıta İçi yüzey suları Sistem B Doğal Büyük ölçüde değiştirilmiş HMWB Yapay AWB 25

26 SINIFLANDIRMA VE HEDEFLER Su Kütlelerini Niçin Sınıflandırılır? 1. Çevresel kalitelerinin belirlenmesi 2. Destekleyici kimyasal unsurlar için standartların belirlenmesi 3. Çevresel hedeflerin belirlenmesi 4. Hedefe ulaşmak belirlenmesi için önlemler programının 5. Önlem programı değerlendirilmesi ile hedeflerin uyumunun 26

27 SÇD İÇİN ÇEVRESEL SINIFLANDIRMA Yüzey Suları Çok iyi durum İyi durum Orta durum Zayıf durum Kötü durum 27

28 Chemical status only pass/fail EQS 28

29 Ekolojik Kalite İyi Kimyasal Kalite İyi İyi Yüzey Suyu Durumu SÇD Madde 2 İyi Kimyasal Durum Öncelikli maddeler (Ek X) Öncelikli tehlikeli maddeler Su, biyota ve sedimandaki EQS (Çevresel Kalite Standartları) Diğer kalite standartlarını geçemez 2 sonucu var Geçti (iyi veya orta) Kaldı (orta veya daha kötü) İyi Ekolojik Durum Bir su kütlesinde izlenen biyolojik ve destekleyici kalite unsurları bozulmamış koşullarda beklenenden az oranda sapma gösterdiğinde meydana gelen durumdur Destekleyici kalite unsurlar kötü olduğunda su kütlesini en fazla orta duruma getirir. Asıl belirleyici biyolojik unsurlardır. 29

30 EKOLOJİK STATÜNÜN BELİRLENMESİ Havzadaki su kütlelerinin ve bunların tipolojilerinin belirlenmesi Tipe özgü referans koşulların belirlenmesi Çok iyi/iyi/orta/zayıf/kötü sınıf sınır değerlerinin belirlenmesi Su kütlelerinin sınıflandırılması ve 2015 e kadar en azından iyi statüye getirilmesi

31 EKOLOJİK STATÜNÜN BELİRLENMESİ

32 BASKILAR VE ETKİLER SÇD de (Madde 5) baskılar ve etkilerin analizi-ortak Anlayış 1- Karakterizasyon (Su kütlelerinin analizi-nh bölgesinin belirlenmesi) 2- İnsan etkilerinin gözden geçirilmesi (Yüzey suları ve YAS durumu üzerine) 3- Ekonomik analiz (su kullanımı ile ilgili) Her türde baskı göz önüne alınır. Noktasal kaynaklı baskılar Kanalizasyon, sanayi, madenler, katı atık depolama alanları Yayılı kaynaklı baskılar Tarım, kentsel akış, ormancılık, balıkçılık, madencilik Hidromorfolojik baskılar Su çekimi (evsel, sanayi, sulama), akış düzenleme, bariyerler, yatak taraması, kanalizasyon 32

33 DPSIR MODELİ Her bir su kütlesi için baskı etki analizi yaparken bu model kullanılır. Sebep:Çevresel etkiye sahip olabilecek antropojenik faaliyet (Tarım, Endüstri) Baskı: Sebebin doğrudan etkisi (akışta ya da su kimyasında bir değişikliğe yol açan etki) Durum: Su kütlesinin hem doğal hem de antropojenik faktörlerden kaynaklı durumu (fiziksel, kimyasal, biyolojik karakteristikleri) Etki: Baskının çevresel etkisi (balıkların ölmesi, ekosistemin değişmesi Müdahale: Su kütlesinin durumunu iyileştirmek için alınan önlemler (su çekiminin kısıtlanması, noktasal deşarjların sınırlandırılması, tarım için en iyi uygulama rehberinin geliştirilmesi) 33

34 BASKILARIN TİPOLOJİSİ Önemli olmayan baskılar (su kütlelerinin ekolojik durumu üzerinde önemli bir etki yok) Geriye döndürülebilir önemli baskılar (su kütlelerinin ekolojik durumu üzerindeki azaltılabilir veya ortadan kaldırılabilir önemli bir etki) Geriye döndürülemez önemli baskılar (su kütlelerinin ekolojik durumu üzerindeki azaltılamaz veya ortadan kaldırılamaz önemli bir etki) 34

35 NOKTASAL VE YAYILI KAYNAKLAR NH Bölgesi ile bağlantılı maddelerin tespit edilmesi Öncelikli maddeler (kardeş direktif ~ 50 toksik madde var) Genel parametreler (ekolojik değerlendirmede kullanılan P, N, COD gibi) Belirli kirleticiler Öncelikli olmayan maddelerin önemli deşarjları 35

36 RİSK DEĞERLENDİRMESİ Durumun belirlenmesi Baskıların belirlenmesi Devam eden önlemler ve gelecekteki önlemlerin belirlenmesi (planlama da dahil olmak üzere) Gelecekteki durumun tahmin edilmesi Uymama riskinin değerlendirilmesi (iyi durum/iyi potansiyele ulaşamama) 36

37 SÇD YE GÖRE MUAFİYET VE DEROGASYON Muafiyet; Bir hedefe ulaşılması için belirlenen zamanın aşılması durumunda istenir. (SÇD) Teknik uygunsuzluklar Orantısız maliyet Su kütlesinin doğal koşulları (geçici bozunma) Derogasyon; Ulaşılamayacak hedefin düşürülmesi anlamına gelir (Diğer Direktifler) 37

38 İZLEME 3 şekilde yapılır; Gözetimsel İzleme (trend ve genel bakış) Operasyonel İzleme (spesifik parametreler, baskılar, etkiler) Araştırmacı izleme (neden ve çözüm) Sıklıkları duruma göre belirlenir. 38

39 İZLEME VE YÖNETİM Şunlar bilinmelidir; İzleme neden yapılıyor? Tehditler neler? Nerelerde izleme yapılmalıdır? (su, sediman, biota) Ne ölçülebilir? İhtiyaçlar nelerdir? Şu anda yapılamayanlar gelecekte yapılabilecek mi? Neyin yönetilebilir olduğu bilinmeli ve ona göre izleme yapılmalı İzleme yapılan her bir nokta için kısa ve uzun vadede önlemler belirlenmeli 39

40 MALİYET.. Önlemler programı içerisinde yer alan eylemlerin maliyet etkinliği uygulamada önemlidir. Çevresel Maliyet (gereğinden fazla su çekimi çevrede kuraklığa neden olur) Kaynak Maliyeti (gereğinden fazla su çekimi su miktarında azalmalara neden olur ve gelecekte daha az su çekimi gerekir) Tüm bunların etkinliğinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. 40

41 SÇD DE KATILIM SEVİYELERİ Bilgi sağlama Danışma Aktif katılım Mutlaka sağlanmalı (bütün su kullanıcıları ve halk için) Teşvik edilmelidir 41

42 HAVZADAKİ PAYDAŞ TÜRLERİ KARAR ALICI KULLANICI UYGULAYICI UZMAN Havzalarda paydaşların temsil edilerek alınacak kararlarda söz sahibi olacağı havza bazında yapılanma tamamlanmış olmalıdır. 42

43 PAYDAŞ ANALİZİ Toplamda 4 paydaş grubu düşünülebilir. Bilgilendirilecek Danışılacak Aktif katılım sağlayacak Uygulayacak 43

44 Teşekkürler 44