2010 Faaliyet RapoRu

Transkript

1 2010 Faaliyet Raporu

2 İÇİNDEKİLER Kısaca Tüpraş 10 Bir Bakışta Tüpraş 14 Tüpraş EVRİMİ : Üretimde Verimliliğin Arttığı Bir Yıl Yönetim den Mesajlar 20 Yönetim Kurulu Başkanı nın Mesajı 22 Yönetim Kurulu 26 Genel Müdür ün Mesajı 30 Üst Yönetim Tüpraş ta 2010 Yılı Performansı 32 Üretim 46 SEKTÖR 47 STRATEJİ 48 DAĞITIM 50 DENİZ TAŞIMACILIĞI 52 Ar-Ge 54 Yatırımlar 62 İnsan, Toplum ve Çevre Sağlığı 67 İnsan Kaynakları Politikası ve Tüpraş Çalışanları 70 ETİK KURALLAR yılında Kazanılan başarı ve Ödüller 76 Kurumsal Sorumluluk 81 Risk Yönetimi 84 Yatırımcı İlişkileri 90 Kurumsal Yönetim İlkelerine Uyum Beyanı 100 Olağan Genel Kurul Toplantısı Gündemi Yılı Kâr Payı Dağıtımına İlişkin Açıklama 102 Kâr dağıtım önerisi 103 Denetçi Raporu 104 DENETİM KOMİTESİ RAPORU 105 SORUMLULUK BEYANI 107 Finansal Bilgiler ve Denetçi Raporu

3 bir bakışta tüpraş marmara opet terminali Depolama Kapasitesi m³ izmit rafinerisi Kapasite 11,0 milyon ton/yıl Nelson Kompleksite 7,78 körfez opet terminali Depolama Kapasitesi m³ izmir rafinerisi Kapasite 11,0 milyon ton/yıl Nelson Kompleksite 7,66 ditaş Ham Petrol Tankeri 165 kdwt 2 Ürün Tankeri 10,98 kdwt aliağa opet terminali Depolama Kapasitesi m³ antalya opet terminali Depolama Kapasitesi m³ tüpraş Türkiye Petrol Rafinerileri A.ş. şirket profili Kuruluş Tarihi Şirket Merkezi Körfez/Kocaeli Kayıtlı Sermaye 500 milyon TL Çıkarılmış Sermaye 250,4 milyon TL 2010 Kârı (Vergi Sonrası) 490 milyon ABD doları Halka Açıklık Oranı %49 Ham Petrol İşleme Kapasitesi 28,1 milyon ton/yıl Ham Petrol Depolama Kapasitesi 2,1 milyon m 3 (Brüt) Ürün ve Ara Ürün Depolama Kapasitesi 3,3 milyon m 3 (Brüt)

4 giresun opet terminali kırıkkale rafinerisi Depolama Kapasitesi m³ Kapasite 5,0 milyon ton/yıl Nelson Kompleksite 6,32 batman rafinerisi Kapasite 1,1 milyon ton/yıl Nelson Kompleksite 1,83 mersin opet terminali %79,98 %40 Depolama Kapasitesi m³ Ditaş Tüpraş Ditaş ın %79,98 ine sahip Ham Petrol Tankeri 165 kdwt 2 Ürün Tankeri 10,98 kdwt Opet Tüpraş Opet in %40 ına Sahip Akaryakıt İstasyonu bin m 3 Depolama Ticaret, Madeni Yağ & Gemi Yakıtı Faaliyetleri

5 Tüpraş Faaliyet Raporu / 02 Geleceğe Yatırım Yapan Tüpraş Büyüyor Türkiye nin rafinaj sektöründeki tek üreticisi olan ve 2006 yılında Koç Topluluğu bünyesine katılan Tüpraş, ülkemizin en büyük sanayi şirketidir. Üretim kompleksleri ve ortaklıklarıyla entegre bir petrol şirketi olarak hizmet veren Tüpraş, Türkiye nin petrol ürünleri ihtiyacının yaklaşık %65 ini karşılamaktadır. Daha aydınlık ve müreffeh bir Türkiye için yatırımlarına hız kesmeden devam eden Tüpraş, teknolojik altyapısını ve dağıtım kanallarını sürekli geliştirmektedir. Yeni bir rafineriye eşdeğer olan yatırım programını yürüten Tüpraş, uluslararası arenada da rekabet gücünü artırmaktadır. Tüpraş, 28,1 milyon tonluk rafinaj kapasitesiyle Avrupa nın 7. büyük rafineri şirketi konumundadır.

6 Verimliyiz Ürünlerimizde, üretimimizde Gerçekleştirdiği enerji tasarrufu ve verimlilik projeleriyle 2010 yılında, 61,6 milyon ABD dolarına denk bir tasarruf sağlayan Tüpraş, operasyonel kârlığını en üst düzeye taşımaya devam ederken aynı zamanda yüksek çevre standartlarına sahip ürünleriyle iç ve dış piyasalardaki rekabet gücünü de artırmaktadır. Operasyonel Göstergeler (bin Ton) 1000 ton İşlenen Ham Petrol Üretim Satış Ürün Dış Satımı Ürün Dış Alımı Ürün Verimleri (milyon Ton) 2010 Üretimi 18, Beyaz Ürün Üretimi 13, Üretimi 15, Beyaz Ürün Üretimi 11,9 Ürünler (bin Ton) Değişim (%) LPG ,7 Benzin&Nafta ,6 Jet Yakıtı / Gazyağı ,6 Kırsal Motorin ,0 Motorin ,3 Orta Distilat ,6 Fuel Oil ler ,0 Asfaltlar ,8 Makina Yağları ,9 Diğer ,8 Toplam ,7

7

8 Kârlıyız Finansal yapımızdan aldığımız güçle Tüpraş, 2010 yılında satışlarını ABD doları bazında %33, kârlılığını ise %7 oranında artırarak 834 milyon ABD doları FAVÖK elde etmiştir yılında Tüpraş ın net rafineri marjı varil başına 2,29 ABD dolarından 4,51 ABD dolarına yükselmiştir. Yüksek nakit yaratma gücünü 2010 yılında da koruyan Tüpraş, 2010 yılını 1,96 milyar ABD doları nakitle kapamıştır. Finansal Göstergeler (MİLYON ABD DOLARI) Değişim (%) Satışlar FAVÖK FAALİYET KârI Net Rafineri Marjı ($/varil) 2,29 4, Satışlar favök Hisse Başına Kazanç (TL) Kâr 3,24 2,94 Brüt Temettü 2,50 2,98 Net Temettü 2,14 2,53 Tüpraş, yaklaşık 120 milyon ABD doları vergi karşılığına rağmen, faaliyet kârını %5 artışla 687 milyon ABD dolarına çıkarırken, güçlü finansal yapısının uzantısı olarak hissedarlarına geçtiğimiz yılın %19,2 üzerinde 2,98 TL brüt temettü dağıtacaktır

9

10 Vizyoneriz Yatırımlarımızla, geleceğe katkımızla Tüpraş ın stratejisinin temel taşlarından biri de Türkiye nin artan enerji ihtiyacına değişen iç talep koşullarına göre optimum çözümleri üretecek kârlılık odaklı uzun vadeli yatırımlar yapmaktır. Yatırım yoğun bir sektörde yer alan Tüpraş, döneminde yatırım tutarını yaklaşık 4 kat artırarak yıllık ortalama 470 milyon ABD doları yatırım yapmayı programlamıştır yılında toplamda 177 milyon ABD doları yatırım harcaması gerçekleştirilmiştir. Tüpraş, devir sonrasında, Koç Holding bünyesinde 1,4 milyar ABD dolarının üzerinde yatırım harcaması gerçekleştirerek yatırımlarını devreye almış ve 2 milyar ABD doları tutarındaki Residiuum Upgrading harcamaları başta olmak üzere birçok yeni yatırımı başlatmıştır. Toplam Yatırımlar (Milyon Abd doları) Yeni yatırımlar ana yatırım planı Euro IV-V Ortalama yatırım yıllık 1.950

11

12 Duyarlıyız Çalışanımıza, topluma ve çevreye Tüpraş, rafinaj faaliyetlerinin çevre, çalışanlar ve toplum üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirme bilinciyle Sağlık, Emniyet ve Çevre (SEÇ) performansını sürekli iyileştirme yönünde kararlılıkla ilerlemektedir. Rafinerilerinde sera gazı emisyon değerlerini (IPCC) Tier-1 yaklaşımını kullanarak hesaplayan Tüpraş ın bu konudaki geliştirme çalışmaları devam etmektedir yılında gerçekleştirilen 75 enerji verimliliği projesinden toplam 308,6 bin ton CO 2 emisyonu azaltımı sağlanmıştır. Tüpraş personeli tarafından çevresel etkileri en aza indirmek amacıyla gerçekleştirilen enerji tasarrufuna yönelik projelerle son üç yılda yaklaşık 135 milyon ABD doları kazanç elde edilmiştir yılında 104,5 olarak gerçekleştirilen enerji yoğunluğu endeksinin, 2015 yılında 85 lere indirilmesi hedeflenmektedir. Böylece 2015 yılı itibarıyla yılda yaklaşık 300 bin ton fueloil veya eşleniği enerji tasarruf edilecektir. Kaza Sıklık oranı (Kaza Adedi X / Adam X Saat) 1,7 Kaza Şiddet oranı (Kayıp Gün X / Adam X Saat) , Atık Su Geri Kazanımı (milyon m 3 ) 11,69 11, yılında Tüpraş rafinerilerinde yaklaşık 12 milyon m 3 su geri kazanılarak yangın suyu ve soğutma suyu olarak kullanılmıştır Sera Gaz Emisyonları (CO 2 Emisyon tasarrufu (bin ton)) 308,6 Tüpraş 2010 yılında uygulanan enerji tasarrufu projeleri kapsamında karbondioksit salınımını 309 bin ton düşürmüştür. 599,4

13

14 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal BİR BAKIŞTA TÜPRAŞ Tüpraş, güçlü operasyonel ve finansal yapısı, etkin depolama kapasitesi, güçlü dağıtım altyapısı, rafinaj sektöründeki ortalamaların üstündeki nakit yapısı ve sahip olduğu ürün çeşitliliğiyle sektörün lider ve öncü şirketidir. Operasyonel Göstergeler (bin ton) İşlenen Ham Petrol Net Satışlar (Milyon ABD doları) Üretim Rafinaj Satış Ürün Dış Satımı Ürün Dış Alımı Ham petrol ve ürün fiyatlarındaki artışın paralelinde Tüpraş ın 2010 yılı satışları bir önceki yıla göre %33 artarak milyon ABD doları olmuştur. Hisse Başına Kazanç (TL) Hisse Başına Kâr 3,28 5,18 1,73 3,24 2,94 Hisse Başına Temettü Brüt 2,63 4,19 2,31 2,50 2,98 Hisse Başına Temettü Net 2,24 3,56 1,97 2,14 2,53

15 Tüpraş Faaliyet Raporu Esas Faaliyet Kârı (Milyon ABD doları) Yatırım Harcaması (Milyon ABD doları) Özkaynak Kârlılığı (ROE) (%) Tüpraş ın 2010 yılı Esas Faaliyet Kârı bir önceki yıla göre %5,1 artarak 687 milyon ABD doları olmuştur yılında 177 milyon ABD dolarlık yatırım gerçekleştirmiştir. Vergi karşılığı nın etkisi çıkarıldığında, Tüpraş ın 2010 yılı Özkaynak Kârlılığı %19 oranından %23 e çıkmaktadır Vergi Sonrası Kâr (Milyon ABD doları) Hisse Başına Kâr (TL) 2, , , , , yılında 120 milyon ABD doları vergi karşılığına rağmen 490 milyon ABD doları net kâr elde edilmiştir. Tüpraş ın Hisse Başına Kârı 2,94 TL olarak gerçekleşmiştir.

16 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Tüpraş, geliştirdiği teknolojik altyapı ile ülke talebinin üzerinde ürettiği nitelikli ürünleri, yoğun rekabetin yaşandığı dünya pazarına da güvenle sunmaktadır. Finansal Göstergeler Milyon ABD Doları Net Satışlar Faaliyet Kârı Vergi Öncesi Kâr Vergi Sonrası Kâr FAVÖK Net Borç (nakit) 259 (207) 215 (653) (1.955) Özkaynak Kârlılığı (ROE) (%) Borç Kaldıraç Oranı (%) 10 (6) 8 (36) (357) Net Çalışma Sermayesi Yatırım Harcaması Emniyet Skorları Kaza Sıklık Oranı (Kaza Adedi X / Adam X Saat) 1,7 2,5 3,4 3,6 Tüpraş 2010 yılında en önemli Sağlık Emniyet Çevre (SEÇ) performans göstergelerinden olan kaza sıklık oranı, hedeflerinin çok daha altında %1,7 olarak gerçekleşmiştir. Kaza Şiddet Oranı (Kayıp Gün X / Adam x Saat) 57 5, yılsonu itibarıyla 57 kaza şiddet oranı Tüpraş ın bu alanda da dünya standartında bir şirket olduğunun göstergesidir.

17 Tüpraş Faaliyet Raporu Toplam Satış (Bin Ton) İhracat Petkim LPG Şirketleri Diğer Asfalt Askeri Dağıtıcılar Dağıtım Şirketlerine Satış (Bin Ton) opet BP diğer poaş shell 2.324

18 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Tüpraş EVRİMİ Yarım yüzyılı aşkın geçmişinin birikimi üzerine 2006 yılında Koç Topluluğu bünyesine katılımıyla değerlerinde sürekli gelişme sağlayan Tüpraş, yükselen performansını önümüzdeki dönemde de sürdürmekte kararlıdır Türkiye nin ilk petrol rafinerisi olan Batman Rafinerisi devreye alındı ,0 milyon ton/yıl kapasiteli İzmit Rafinerisi (İpraş) devreye alındı İzmit Rafinerisi 1.Tevsii Projesi tamamlanarak ham petrol işleme kapasitesi 5,5 milyon ton/yıla yükseltildi İpraş ve 3 rafineri Tüpraş çatısı altında toplandı ,0 milyon ton/yıl kapasiteli Kırıkkale rafinerisi devreye alındı İzmir Rafinerisi Tevsii Projesi tamamlanarak ham petrol işleme kapasitesi 10 milyon ton/yıla yükseltildi Kırıkkale Hydrocracker tesisleri devreye alındı. İzmir Hydrocracker tesisi devreye alındı İzmit Hydrocracker ve CCR Kompleksi devreye alındı Otomatik Fiyatlandırma Mekanizması ,0 milyon ton/yıl kapasiteli İzmir Rafinerisi devreye alındı Uzun Vadeli Yatırım Planı Çalışmaları başlatıldı Halka açıklık oranı %3,58 Marmara Depremi, Tüpraş Yangını 1974 Türkiye nin tek madeni yağ üretim kompleksi, İzmir Rafinerisi ne devreye alındı İzmit Rafinerisi 2. Tevsii Projesi tamamlanarak ham petrol işleme kapasitesi 11,5 milyon ton/yıla yükseltildi Tüpraş Özelleştirme İdaresi Başkanlığı na devredildi. Yönetim planlamada simülasyona geçiş Üretim planlamada optimizasyon modeli 1991 Tüpraş ın %2,5 hissesin ilk halka arzı ve İMKB de işlem 2000 İkinci halka arz, Tüpraş hisselerinin %34 ü İstanbul ve Londra menkul kıymetler borsalarında işlem görmeye başladı Petkim Yarımca Kompleksi Tüpraş tarafından devralındı. İzmir CCR Reformer ve İzomerizasyon Üniteleri devreye alındı.

19 Tüpraş Faaliyet Raporu İzmit İzomerizasyon devreye alındı Supply Option Study 2004 Bütün rafinerilerin kalite çevre sertifikasyonu alındı Halka açıklık oranı %49 a yükseltildi. Kamuya ait olan %51 oranındaki hissenin blok satışı için yapılan ihaleyi Koç-Shell ortak girişim grubu kazandı. İzmir Rafinerisi Dizel Kükürt Giderme Ünitesi devreye alındı. İthalat serbest bırakıldı. Laboratuvar akreditasyonu sağlandı. Rafinerici lisansları yenilendi. Petrol Piyasası Kanunu Ocak tarihinde Koç Holding A.Ş. ye hisse devri gerçekleştirildi. Opet in %40 hissesi Aygaz A.Ş. den satın alındı. Operasyonel Mükemmellik Çalışması başlatıldı. Yeni logo ve kurum kimliği Mobil çalışma imkânına geçildi İzmit Rafinerisi CCR Reformer ve Dizel Kükürt Giderme Ünitesi devreye alındı. Shell ile beraber Yönetim Sistemi uygulaması başlatıldı. İntranet portalı Ulusal Marker Uygulaması RUB yatırım kararı alındı. Operasyonel Mükemmellik Programı başlatıldı. SAP ye geçiş Uluslararası standartlara göre kurumsal sorumluluk raporu (GRI) Baca gazı online ölçüm cihazlarının kurulumu (CEMS) Enerji yönetim birimleri kuruldu Kırıkkale Rafinerisi Dizel Kükürt Giderme ve CCR Reformer Ünitesi devreye alındı. İzmir Rafinerisi Benzin Spektlerini İyileştirme Yatırımı devreye alındı. Tüm rafineriler Euro V standardında motorin satışına hazır hale geldi. Ditaş Sevgi Tankeri ni filosuna kattı. Demiryolu Taşımacılığı Petrokimya tesisleri kapatıldı. İlk APC uygulamaları başlatıldı. OSAR-RDT devreye girdi İzmit Rafinerisi Benzin Spektlerini İyileştirme Yatırımı devreye alındı. Ditaş Gönül tankerini filosuna kattı. Türkiye de satılan tüm benzin ürünleri Euro V spektlerinde Çalışma Ortamları iyileştirildi. Müşteri talepleri portaldan alınmaya başlandı. Müteahhit yönetim sistemi devreye alındı Üniversitelerle master programları başlatıldı. Ar-Ge merkezi açıldı. Etik değerler revize edildi. REACH tüzüğüne kayıt Asfalt ürünlerine CE Belgesi alındı. DHP lerde, Craking Katalist Uygulaması

20 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal 2010: ÜRETİMDE VERİMLİLİĞİN ARTTIĞI BİR YIL Petrol Sektörü krizin etkilerinden sıyrılırken Tüpraş operasyonel esneklik ve üretim kârlılığını artırmış, yatırımlarda ve ARGE de önemli gelişmeler sağlamıştır. Ar-Ge de Dev Adımlar Tüpraş, başarılarının sürdürülebilirliğini sağlama hedefi ile başladığı araştırma ve geliştirme çalışmalarına kararlılıkla devam etmektedir. Yerli ve yabancı üniversiteler, araştırma kurumları ve diğer sanayi kuruluşları ile ileriye dönük teknolojilerin araştırılacağı projeler üretmek, yönetmek ve ülke için gerekli katma değere dönüştürmek üzere çalışmalar hızla devam etmektedir yılı içerisinde toplam 10,0 milyon TL bütçeli 5 Ar-Ge projesinin TEYDEB başvurusu kabul edilerek çalışmalara başlanılmıştır. Ayrıca Avrupa Birliği 7. Çerçeve Programı çerçevesinde bir konsorsiyuma da katılım sağlanarak buradaki hibe olanaklarından faydalanılmış ve enerji verimliliği konusunda bir proje geliştirilmiştir. Ar-Ge çalışmalarını organizasyon yapısı içinde ayrı örgütlenmiş bir Ar-Ge Merkezi kurarak sürdürme kararı alınmıştır. İlgili bakanlığın, 2 Ağustos 2010 tarihli onayının alınması ile ülkemize ve enerji sektörümüze büyük katkı sağlayacak olan Tüpraş İzmit Ar-Ge Merkezi, Ar-Ge merkezlerine tanınan tüm haklardan yararlanabilecektir. MQD Ünitesi nde Cracking Kataliz İzmit Rafinerisi nde Dizel Kükürt Giderme Ünitesi nin soğuk akış özelliklerini artırmak için kullanılmakta olan mevcut kataliz, cracking özelliğine sahip kataliz ile değiştirilmiştir. Dizel Kükürt Giderme Ünitesi nde cracking kataliz kullanımı, alanında bir ilk olup yapılan modifikasyonlar ile yıllık yaklaşık 150 bin ton kapasite artışı sağlanmıştır. Kataliz değişikliği sayesinde ham petrol ünitelerinden daha çok dizel ve beyaz ürün üretilebilmekte ve böylece fuel oil e giden ara ürünlerin Dizel Kükürt Giderme Ünitesi nde işlenmesi sağlanarak, 10 ppm motorin üretiminde artış sağlanmaktadır. MQD Ünitesi ndeki yeni katalist uygulaması ile yıllık yaklaşık 50 milyon ABD doları ilave FAVÖK elde edilecektir.

21 Tüpraş Faaliyet Raporu Fuel Oil Dönüşüm Projesi nde Önemli Bir Aşama Tüpraş, ülkemizde ihtiyacı karşılanamayan motorin ve benzeri beyaz ürünlerin ithalatını azaltmak ve fuel oil benzeri siyah ürünleri işleyerek Euro V standardında motorin ve benzin gibi beyaz ürünlere dönüştürüp ilave katma değer yaratmak amacıyla İzmit Rafinerisi nde planladığı Fuel Oil Dönüşüm yatırımına, 2008 yılında temel mühendislik aşamasının uygulanmasıyla başlamıştır. ÇED raporu Nisan 2009 tarihinde alınan RUP un gerçekleştirilmesi için İspanyol Technicas Reunidas firması ile 17 Aralık 2009 tarihinde anlaşma imzalanmıştır. Mart 2010 da İspanya Madrid te Liasion Ofis açılmış olup gruplar bazında çalışmalar sürdürülmektedir. Proje kapsamında tüm ünitelerde HAZOP çalışmaları tamamlanmıştır. RUP Doküman Yönetimi Projesi devreye girmiş olup sisteme bugüne kadar girilmiş dokümanların toplamı on bin adedin üzerindedir. Proje sahasının zemin etüdü saha çalışmaları tamamlanmış olup, İzmit Rafinerisi A bölgesi ile RUP un inşa edileceği B bölgesini birbirine bağlayan pipe track li köprü yapımı tamamlanmıştır. Proje için 21 Ekim 2010 tarihinden başlamak üzere alınan 2,3 milyar TL tutarındaki Yatırım Teşvik Belgesi revize edilerek 3,9 milyar TL düzeyine çıkarılmıştır. Büyük Ölçekli Yatırım olarak değerlendirilen proje için alınan teşvik KDV istisnası, Gümrük Vergisi Muafiyeti, İndirimli Kurumlar Vergisi ve 2 Yıl Sigorta Primi İşveren Hissesi desteğini de içermektedir. Projenin yılsonu itibarıyla mühendislik hizmetleri ilerlemesi %28,8 e ulaşmıştır. Ekipman teklifleri toplanmaya başlanmış olup Aralık sonu itibarıyla hazırlanan 189 paketin 114 ünün teknik değerlendirmeleri tamamlanmıştır. Bankaların finansman teklifleri alınmış olup bankalar için oluşturulan elektronik bilgi odasından bilgi alışverişi devam etmektedir. Finansman paketinin 2011 yılının 3. çeyreğinde tamamlanması hedeflenmektedir yılı başında tamamlanması planlanan proje için yaklaşık 2,0 milyar ABD doları tutarında bir yatırım harcaması yapılacaktır. Bu yatırım sonucunda beyaz ürün verimi %83 e yükselecek ve Tüpraş İzmit Rafinerisi nin Nelson Kompleksitesi de 7,8 den 14,5 seviyesine yükselmiş olacaktır. Proje, rafineriler arasında optimizasyonu sağlarken, diğer rafinerilerden İzmit e ham madde sağlanması yoluyla kapasite kullanımlarını da artıracak ve tüm rafinerilerde ürün esnekliği ve maksimizasyonuna olanak sağlayacaktır. Projenin bugünkü şartlarda yıllık yaklaşık 1 milyar ABD doları tutarında ilave satış hâsılatı ve yaklaşık 500 milyon ABD doları FAVÖK sağlayacağı öngörülmektedir.

22 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Sanayide Enerji Verimliliği Proje Yarışmalarında Başarılar Enerji verimliliğinin artırılmasını hedefleyen Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, SENVER yarışmaları ile endüstriyel işletmelerin çalışmalarını teşvik etmektedir. SEVAP (Sanayide Enerji Verimliliğini Artırma Projeleri) yarışması, işletmelerin elektrik tüketimine göre 3 kategoride düzenlenmektedir. Tüketilen enerji miktarına göre proje yarışmalarına Batman Rafinerisi SEVAP-2 kategorisinde katılırken, diğer rafineriler SEVAP-3 kategorisinde katılmaktadır. İzmir Rafinerisi SEVAP 3 kategorisinde birincilik ödülünü, Kimyasal Yıkama ve Mekanik Temizlik ile Kazanlarda Enerji Tasarrufu, Asfalt Fırını Çıkış Sıcaklığının Düşürülmesi, Rafinat Fırınına Konveksiyon Paketi Montajı, DHP Ünitesinde Anti Foulant Kimyasal Kullanımı ile Eşanjör Verim Kayıplarının Önlenmesi, Metanatör Ünitesi Kurulumu ile Enerji Tasarrufu ve Online Optimizasyon Programı ndan oluşan Enerji Tasarrufu projeleri ile kazanmıştır. Batman Rafinerisi ise SEVAP 2 kategorisinde 100 HP Ünitesinde Isıl Entegrasyon İyileştirme, 1100 HP Ünitesinde Isıl Entegrasyon İyileştirme projeleri ile birinci olmuştur. Asfalt Üretiminde CE Belgesi AB Resmi Gazetesi nde Uyumlaştırılmış Yapı Malzemeleri Standartları Listesi nin yayımlanmasıyla yürürlüğe giren uygulama ile harmonizasyonu tamamlanan ürünler arasında bulunan asfalt için EN Kaplama Sınıfı Bitümler (penetrasyon tipi bitümler) Standardı nın üye ülkelerde uygulamaya giriş tarihi 1 Ocak 2011 olarak belirlenmiştir. AB ile birlikte ülkemizde de asfalt ürünleri, yapı malzemeleri kapsamında değerlendirilmektedir. Tüm faaliyetlerini uluslararası standartlar düzeyinde yürüten Tüpraş, SZUTEST Teknik Kontrol ve Belgelendirme Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. ve ortağı Avrupa Birliği nin Çek Cumhuriyeti menşeli kuruluşu ITC (Institut Pro Testovani A Certifikaci) tarafından yapılan inceleme ve denetimler sonucunda, tüm rafinerilerinde üretilen asfalt ürünlerinin CE belgesi ile belgelendirilmesini gerçekleştirmiştir.

23 Tüpraş Faaliyet Raporu İMKB Kurumsal Yönetim Endeksi ni oluşturan öncü şirketler arasında bulunan Tüpraş, 7,91 derecelendirme notuyla 2007 de dahil olduğu endekste, 2010 yılında notunu 8,56 ya çıkarmıştır. Dünya standartlarında emniyetli çalışma ortamı Üretimde sürdürülebilirliğin temel taşlarından olan insan sağlığı, teknik emniyet ve çevre konuları, Tüpraş ta yalnız birer öncelik olarak görülmemekte, her kademeden çalışanlarca özde benimsenmektedir. Tüpraş 2010 yılında, en önemli Sağlık Emniyet Çevre (SEÇ) performans göstergelerinden olan kaza sıklık ve şiddet oranlarında hedeflenenden çok daha başarılı bir performans göstermiştir. Yılsonu itibarıyla elde edilen 1,7 kaza sıklık ve 57 kaza şiddet oranları, Tüpraş ın bu alanda da dünya standartlarında bir şirket olduğunun göstergeleridir. Kurumsal yönetim alanında güçlenen performans İMKB Kurumsal Yönetim Endeksi ni oluşturan öncü şirketler arasında bulunan Tüpraş, 7,91 derecelendirme notuyla 2007 de dahil olduğu endekste, 2010 yılında notunu 8,56 ya çıkarmıştır. Tüpraş ın notunun sürekli yükselmesinde, kurumsal yönetim risklerini belirleme ve bu riskleri yönetme yolunda önemli adımlar atmış olmasının yanı sıra, sosyal sorumluluk bilinci doğrultusunda gerçekleştirdiği çalışmalar da etkili olmuştur.

24 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Yönetim kurulu Başkanı nın mesajı Mesajıma, 51. Olağan Genel Kurulumuza başarı dileklerimi ileterek, 2010 yılında beklentilerin üzerinde elde ettiğimiz sonuçlarla hissedarlarımız ve ülkemiz için ürettiğimiz değerlerin bizlere verdiği gururu sizlerle paylaşarak başlamak istiyorum. Gelişen piyasaların güçlü büyüme performansı, OECD bölgesindeki zayıf performansa rağmen, küresel ekonominin beklentiler doğrultusunda yavaş da olsa büyümesini sağladı yılında, özellikle Euro bölgesine ilişkin belirsizlikler gündemdeki yerini korumasına rağmen, yılın son çeyrek döneminde ABD nin yürürlüğe koyduğu mali destek paketi ve parasal genişleme, stres testlerinin Avrupa bankacılık sistemine ilişkin endişeleri gidermesi, Japonya nın iç tüketimi teşvik edici önlemleri ve Almanya nın büyüme performansı, OECD bölgesi büyüme rakamlarını olumlu yönde etkileyerek ikinci dip kaygıları büyük ölçüde geride bırakılmıştır yıllarını kapsayan 5 yıllık dönemde gerçekleştirilen 1,4 milyar ABD doları tutarında yatırım harcamasının yanı sıra, Fuel Oil Dönüşüm Projesi de dahil Tüpraş ın dönemindeki yatırım tutarı yıllık ortalama 470 milyon ABD dolarına ve toplamda 4,23 milyar ABD dolarına ulaşacaktır. M. Ömer Koç Yönetim Kurulu Başkanı Ancak, gelişmiş ekonomilerin devlet teşvikleri yardımıyla beklenenin üzerinde iyileşme göstermiş olmasına rağmen, büyümenin krizin etkilerini ortadan kaldıracak boyutta olmaması, yüksek işsizlik oranlarının devam etmesi ve Euro bölgesindeki zayıf büyüme halen dikkatli olunması gerektiğini açıkça göstermektedir. Krizden çıkışta dikkati çeken özelliklerden birisi de büyümede bölgesel ayrışmaların yaşanmasıdır. Başta Çin, Hindistan olmak üzere gelişmekte olan ülkelerin giderek canlanan iç taleplerinin de etkisiyle, beklentilerin üzerinde büyüme oranlarını gerçekleştirmeleri krizden çıkıştaki ayrışmayı tam olarak yansıtmaktadır. Ticaret hacminin %12 oranında arttığı 2010 yılında dünya GSYİH sı yaklaşık %5 oranında büyürken, gelişmiş ülkelerde büyüme %3 düzeyinde kalmış buna mukabil gelişmekte olan ekonomiler ortalama %7 oranında büyümüştür. Türkiye ise %8 lik gibi önemli bir büyüme elde etmiştir yılında teşvik paketlerinin büyüme üzerindeki olumlu etkisinin azalacak olması, OECD ülkelerinin bütçe dengeleri, gelişmekte olan ülkelerde yüksek emtia fiyatlarından kaynaklanan enflasyonist baskı gibi

25 Tüpraş Faaliyet Raporu faktörler dikkate alındığında küresel büyümede geçtiğimiz yıla göre yavaşlama olacağı öngörülmektedir. Tüm bunlarla birlikte sağlam temellere dayalı bir büyüme için kısa vadede Euro bölgesinin finansal sorunlarına ve gelişmiş ülkelerin ulusal borçlarına karşı kapsamlı ve acil önlemlerin alınması gerekmektedir. Orta vadede ise gelişmiş ülkelerin mali sistemlerinin onarılarak yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Küresel ekonomik gelişmeleri birebir yansıtan dünya petrol talebi, 2008 ve 2009 yıllarındaki toplam 1,42 milyar varil gün düzeyinde gerilemenin ardından, 2010 yılında Avrupa hariç tüm bölgelerde yükselmiştir. Dünya petrol talebinin, 2,84 milyon varil gün arttığı 2010 yılında toplam talep artışının %51 lik kısmı Asya bölgesinden gelmiştir yılı sonunda dünya net tüketim fazlası günlük 2,97 milyon varil iken, 2010 yılında özellikle orta distilat ve nafta talebi sektörü olumlu yönde etkileyerek artan petrol ürünleri tüketimi sonucunda net tüketim fazlası 0,71 milyon varile gerilemiştir yılında beklenen tüketim artışıyla 4 yıl aradan sonra küresel rafinaj arz talep dengesinin tekrar rafineriler lehine dönmesi beklenmektedir. Ham petrol fiyatları 79 dolar varil düzeyinde başladığı 2010 yılında, sezonsallık ve rafineri bakımları gibi nedenlere Şubat başında 70 doların altına gerilemiş, Avrupa bankalarının stres test sonuçları ve FED in ekonomik tedbirlerinin küresel ekonomiye ilişkin kaygıları azaltmasına bağlı olarak artış trendi içerisine girerek 2011 yılına 93,70 dolarla başlamıştır yılında 2,89 dolar/varil düzeyinde gerçekleşen brüt Akdeniz rafineri marjı, sektörün güçlü dönemlerde yakaladığı 5 dolar üzeri seviyelere göre zayıf olmasına rağmen, 2009 yılındaki 1,95 dolar marj dikkate alındığında sektörün ekonomik iyileşme sürecinde olduğunu göstermektedir. Ancak, yüksek petrol fiyatları bir yandan tüketim artışını baskılarken diğer yandan ekonomilerin büyüme ve enflasyon hedeflerini olumsuz olarak etkileyecek olması rafineri marj seyrini negatif yönde değiştirecek potansiyel büyüklüğe sahiptir. Bu nedenle halen 100 dolar üzerinde seyreden petrol fiyatlarının küresel büyümeyi ve rafineri marjını olumsuz etkileyebileceği dikkate alınması gereken önemli bir husustur. Öte yandan, ana üretim bölgelerindeki istikrarsız ortam, petrolde orta ve uzun vadeli arz güvenliğinin sağlanması için gerekli olan 1,5 trilyon doları rafinaj alanında olmak üzere yaklaşık 8 trilyon dolarlık yatırımın gerçekleştirilebilmesini zora sokmaktadır. Bu durum yüksek hampetrol fiyat düzeyini destekleyen unsurların başında gelmektedir. Ekonomik büyümenin, petrol ürünleri tüketimini olumlu yönde etkilemesine rağmen ülkemiz akaryakıt sektöründeki tüketim rakamları ülkemizin elde ettiği %8 lik büyüme ile tezat oluşturmaktadır yılında, yüksek ve eşitsiz verginin uygulandığı benzin tüketimi %7,7 gerilemiştir. 10 numara yağ kullanımı gibi sistem dışı ürün kullanımının sürmesi nedeniyle, ekonomik büyümeye daha duyarlı olan motorin tüketimi ise ancak % 2,4 oranında artmıştır. Araç parkının yaklaşık %5,4 arttığı 2010 yılında, toplam araç yakıtları tüketimi ise sadece % 1,9 artmıştır. Petrolün geleceğine ilişkin yapılan projeksiyonlarda, petrolün ağırlıklı olarak ulaştırma yakıtı ve petrokimya hammaddesi olarak kullanılacağı, buna mukabil elektrik, sanayi ve ısınma amaçlı kullanımının giderek azalacağı öngörülmektedir. Ülkemiz petrol ürünleri tüketiminin seyrinde de benzer bir gelişim gözlemlenmektedir. Yaygınlaşan doğalgaza bağlı olarak fuel oil ve kalorifer yakıtı tüketiminde gerileme devam ederken, başta motorin ve jet yakıtı tüketimi olmak üzere beyaz ürün tüketimi yükselmektedir. Başlattığımız fuel oil yatırımımızla Tüpraş ı ağırlıklı olarak araç yakıtı üretiminde konumlandırmış olmanın yanı sıra, ülkemizin motorin açığının üretimle karşılanmasına önemli katkı sağlanmış olacaktır yıllarını kapsayan 5 yıllık dönemde gerçekleştirilen 1,4 milyar dolarlık yatırım harcamasının yanı sıra fuel oil dönüşüm projesi de dahil dönemindeki yatırım tutarı toplamda 4,25 milyar dolara ulaşacaktır. Böylece dönemini kapsayan ana yatırım programı dönemi ile kıyaslandığında, devir sonrası dönemde yıllık ortalama 4 kat daha fazla yatırım gerçekleştirilmiş olacaktır. Atılan bu adımlar özelleştirme sonrası döneme ilişkin bazı önyargılı yaklaşımların ne derece yersiz olduğunu ortaya koymanın yanı sıra operasyonel ve finansal hedeflerin tam olarak gerçekleştirildiği bu süreçte, ihracat, vergi, enerji verimliliği, kurumsal sorumluk, istihdam ve enerji yönetimi alanlarında alınan ödüller başarıyla tamamlanan bu dönemin simgesel anlatımı niteliğindedir. Başarıyı sürdürerek hissedarlarımız için değer üretebilmenin ancak geleceğin doğru ve etkin planlanmasıyla mümkün olabileceğinin bilincindeyiz. Bu doğrultuda tüm faaliyetlerimizin odağına insanı ve çevreyi koyarak planladığımız gelecek dönemde, tamamlayacağımız RUP projesinin yanı sıra işletme mükemmelliği ve enerji verimliliğinden sağlayacağımız gelişmelerle yüksek öz kaynak karlılığı elde ederken, risklerini yönetebilen, enerji indeksinde, emre amadelikte ve işletme maliyet endeksinde birinci çeyrekte yer almayı başarmış bir şirket olmayı hedefliyoruz. Tüpraş olarak yalnızca operasyonel ve finansal hedef çıtamızı değil aynı zamanda şeffaflık ve kurumsal yönetim hedeflerimizi de sürekli ileri taşıyoruz yılında 7,91 Kurumsal Yönetim Derecelendirme notuyla dahil olduğumuz endekste notumuzu her yıl artırarak, 2009 da 8,34 e yükselmesinin ardından 2010 yılında da 8,56 ya yükselttik. Ayrıca, ilkini Ağustos 2008 de yayınladığımız Tüpraş kurumsal sorumluluk raporlaması çalışmamızın 1 Ocak Aralık 2009 dönemini kapsayan ikincisini de kamuoyu ile paylaştık yılında da müşteri memnuniyetini en üst düzeyde sağlayarak, lojistik avantajlarımız, karlılık ve enerji verimliliğinde attığımız adımlarla sürekli iyileştirdiğimiz maliyet yapımız, güçlü insan kaynağımızla her yıl olduğu gibi bu yıl da sektör ortalamasının üzerinde performans göstererek hissedarlarımız, iş ortaklarımız ve ülkemiz için değer üretmeyi sürdüreceğiz.

26 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal YÖNETİM KURULU Ömer M. Koç Yönetim Kurulu Başkanı Lisans eğitimini 1985 yılında Columbia Üniversitesi nde tamamlamış ve 1989 da Columbia Business School dan MBA derecesi almıştır. İş yaşamına 1985 yılında, İsviçre deki Kofisa Trading Company de Satış Memuru olarak başlayan Koç, yılları arasında New York ta Ramerica Int. Inc. da Satış Memuru olarak görev yapmıştır yılında Koç Holding e katılarak Gazal A.Ş. de Finansman Koordinatörlüğü, Koç Holding A.Ş. Enerji Grubu Başkan Yardımcılığı ve Koç Holding A.Ş. Enerji Grubu Başkanlığı gibi üst düzey görevlerde bulunmuştur Nisan ayından bu yana Koç Holding A.Ş. Yönetim Kurulu Üyesi olan Ömer M. Koç, Mayıs 2008 den itibaren Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekilliği görevini sürdürmektedir. Ömer M. Koç aynı zamanda Türk Eğitim Vakfı Başkanlığı, Geyre Vakfı Başkanlığı, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Başkanlığı görevlerini de sürdürmektedir yılında Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi olan Ömer M. Koç, 2008 yılından bu yana Tüpraş Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini yürütmektedir. Mustafa V. Koç Yönetim Kurulu Başkan Vekili Yüksek öğrenimini 1984 yılında George Washington Üniversitesi İş İdaresi bölümünde tamamlamıştır. Profesyonel iş yaşamına aynı yıl Tofaş Oto A.Ş. de başlamış, 1992 yılında Koç Holding e geçerek çeşitli gruplarda Başkan Yardımcılığı ve Başkanlık görevlerinde bulunmuştur yılında Yönetim Kurulu Üyesi, 2002 yılında ise Yönetim Kurulu Başkan Vekili olan Mustafa V. Koç, Nisan 2003 tarihinden itibaren Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini sürdürmektedir. Vehbi Koç Vakfı Yönetim Kurulu ile Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı Mütevelli Heyeti Üyesi, İstanbul Sanayi Odası Üyesi, Finlandiya İstanbul Fahri Konsolosu, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu Üyesi, Kuveyt Uluslararası Bankası Danışma Kurulu Üyesi ve Rolls-Royce Danışma Kurulu Üyesi dir. Haziran 2004 tarihinde JP Morgan International Council a katılmıştır yılından bu yana Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi dir. Rahmi M. Koç Yönetim Kurulu Üyesi Rahmi M. Koç, yüksek öğrenimini Johns Hopkins Üniversitesi Endüstriyel Sevk ve İdare bölümünde tamamlamıştır. İş yaşamına 1958 yılında, Koç Topluluğu nda, Otokoç şirketinde başlamış ve çalışma hayatı boyunca Koç Holding bünyesinde çeşitli üst düzey görevlerde bulunmuştur yılında İdare Komitesi Başkanı olan Rahmi M. Koç, 1984 yılında Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı olarak atanmıştır yılından itibaren Koç Holding Şeref Başkanı unvanıyla çalışmalarını sürdürmektedir. Rahmi M. Koç aynı zamanda Vehbi Koç Vakfı Mütevelli Heyeti Başkan Vekili, Koç Üniversitesi Mütevelli Heyeti Başkanı, Rahmi M. Koç Müzecilik ve Kültür Vakfı kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı, VKV Amerikan Hastanesi Yönetim Kurulu Başkanı, TURMEPA/ DenizTemiz Derneği kurucusu ve Onursal Başkanı, TÜSİAD Yüksek İstişare Şeref Başkanı ve TİSK Danışma Kurulu Üyesi dir yılından bu yana Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi dir.

27 Tüpraş Faaliyet Raporu Semahat S. Arsel Yönetim Kurulu Üyesi Ali Y. Koç Yönetim Kurulu Üyesi O. Turgay Durak Yönetim Kurulu Üyesi Amerikan Kız Koleji nden mezun olduktan sonra Goethe Institute ta Almanca eğitim programlarına katılan Semahat Arsel, İngilizce ve Almanca bilmektedir yılında, Koç Holding Yönetim Kurulu Üyesi olarak iş hayatına başlayan Semahat Arsel, halen bu görevinin yanı sıra Vehbi Koç Vakfı Yönetim Kurulu Başkanlığı, Turizm Grubu Yönetim Kurulu Başkanlığı, Florance Nightingale Vakfı İkinci Başkanlığı ve Semahat Arsel Hemşirelik Eğitim ve Araştırma Merkezi Başkanlığı görevlerini sürdürmektedir. Koç Üniversitesi Sağlık Yüksek Okulu nun kurucusu olan Semahat Arsel 2009 yılından bu yana Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi dir. Lisans eğitimini Rice Üniversitesi İşletme Fakültesi nde tamamlamış ve ardından Harvard Üniversitesi nden MBA derecesi almıştır. Ali Y. Koç, tarihleri arasında American Express Bank ta Yönetici Yetiştirme Programı na dahil olmuş, yılları arasında Ramerica International Inc. da Koordinatör, yılları arasında Morgan Stanley Yatırım Bankası nda Analist olarak çalışmıştır yılında, Koç Holding de Yeni İş Geliştirme Koordinatörü olarak göreve başlayan Ali Y. Koç, daha sonra Bilgi Grubu Başkanlığı gibi üst düzey görevlerde bulunmuştur yılından itibaren Koç Holding Kurumsal İletişim ve Bilgi Grubu Başkanlığı görevini yürütmektedir Ocak ayından bu yana Koç Holding Yönetim Kurulu Üyesi olan Ali Y. Koç, 2009 yılından bu yana Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi dir. Lisans eğitimini Nortwestern Üniversitesi Makina Mühendisliği bölümünde tamamlamış ve aynı üniversiteden yüksek lisans derecesi almıştır. İş yaşamına 1976 yılında Otosan da Uygulama Mühendisi olarak başlayan O. Turgay Durak, 1982 de Proje Koordinasyon Müdürlüğü ve 1984 te Proje Koordinasyon Daire Müdürlüğü görevlerini üstlenmiştir yılında Pazarlama Genel Müdür Yardımcısı, 1987 yılında Satınalma Genel Müdür Yardımcısı ve 2000 yılında Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. de Genel Müdür Baş Yardımcısı olan Durak, yılları arasında Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. Genel Müdürü olarak görev yapmıştır yılları arasında Koç Holding Otomotiv Grup Başkanlığı yapan Durak, yılları arasında Koç Holding A.Ş. CEO vekili, 2010 Nisan ayından itibaren Koç Holding CEO su olarak göreve atanmıştır. Durak, 5 Nisan 2010 tarihinden itibaren Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi dir.

28 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal YÖNETİM KURULU Dr. Bülent Bulgurlu Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Bülent Bulgurlu, yüksek öğrenimini Ankara Mühendislik Mimarlık Fakültesi nin ardından Norveç Teknik Üniversitesi nde aldığı Doktora programıyla sürdürmüştür de Elliot Strömme A/S, Oslo da İnşaat Mühendisi olarak iş hayatına başlamış ve 1977 de Garanti İnşaat ta Saha Mühendisi olarak görev almıştır. Sırasıyla Mühendislik, Planlama ve İnşaat Müdürlüğü, Şantiye Koordinasyon ve İnşaat Müdürlüğü, Genel Müdür Yardımcılığı ve Genel Müdürlük görevlerinin ardından Koç Holding de 1996 yılından itibaren Turizm ve Hizmetler Grubu Başkanı, Turizm ve İnşaat Grubu Başkanı, Dayanıklı Tüketim ve İnşaat Grubu Başkanı olarak görev almıştır. Mayıs Nisan 2010 tarihleri arasında Koç Holding CEO su olarak görev yapan Bulgurlu, Mayıs 2010 tarihinden itibaren Koç Holding A.Ş. Yönetim Kurulu Üyesi dir. Ayrıca TÜSİAD, TURMEPA/Deniz Temiz Derneği, Türk Turizm Yatırımcıları Derneği üyesi olan Bulgurlu, 2007 yılından bu yana Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi dir. Temel Kamil Atay Yönetim Kurulu Üyesi Lisans eğitimini İTÜ Makine Mühendisliği Bölümünde tamamlamış ve ardından Wayne State Üniversitesi İşletme Bölümünde ihtisas yapmıştır. İş yaşamına 1965 yılında Chrysler Sanayi de Ürün Geliştirme Mühendisi olarak başlayan Atay, Koç Topluluğu na 1966 yılında katılmış ve sırasıyla Otosan A.Ş. Mamul Geliştirme Müdürü, Ford Motor Co. U.S.A. Mamul Geliştirme Mühendisi, Koç Holding A.Ş. Otomotiv Koordinatör Yardımcısı, Otoyol Sanayi A.Ş. Genel Müdürü, Tofaş Türk Otomobil Fab. A.Ş. Genel Müdürü, Koç Holding A.Ş. Teknik Projeler Başkan Yardımcısı, Tofaş Grubu Başkanlığı gibi üst düzey görevlerde bulunmuştur yıllarında Koç Holding CEO luğu yapan Atay, 1996 yılında Koç Holding A.Ş. Yönetim Kurulu Üyesi, 2006 yılından bu yana Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi dir. Erol Memioğlu Yönetim Kurulu Üyesi Yüksek öğrenimini Ortadoğu Teknik Üniversitesi Petrol Mühendisliği bölümünde tamamlamıştır yılında TPAO da Uzman Mühendis olarak göreve başlayan Memioğlu, TPAO da Üretim Müdürlüğü ve Yurt Dışı Projeler Grup Başkanlığı görevlerinin ardından 1999 yılında Koç Holding de Enerji Grubu Başkan Yardımcılığı görevine atanmıştır yılları arasında iş hayatına Koç Holding Enerji Grubu İcradan Sorumlu Yönetim Kurulu Üyesi olarak devam eden Memioğlu, Mayıs 2004 ten bu yana Koç Holding Enerji Grubu Başkanlığı görevini yürütmektedir Memioğlu, 2006 yılından bu yana Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi dir.

29 Tüpraş Faaliyet Raporu Denetim Kurulu Serkan Özyurt Denetim Kurulu Üyesi Yavuz Erkut Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdür Lisans eğitimini Boğaziçi Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü nde, yüksek lisans eğitimini ise Wales Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü nde tamamlamıştır. Erkut, iş yaşamına 1979 yılında İpraş Rafinerisi nde Proses Mühendisi olarak başlamıştır yılları arasında sırasıyla Ünite Şefi, Başmühendis, İşletme Müdür Yardımcısı görevlerinde bulunmuştur yılında Tüpraş Genel Müdürlüğü ne Dış Ticaret Müdürü olarak atanmıştır yılları arasında Petrol İkmal ve Ticaret Daire Başkanlığı göreviyle Ham Petrol İkmal, Akaryakıt Satış, Fiyatlandırma, Dış Ticaret ve LPG İkmal ve Satış Müdürlüklerini yönetmiştir döneminde ise aynı bölümlerden sorumlu Daire Başkanlığı ve Genel Müdür Yardımcılığı görevlerinde bulunmuştur yılında Opet Petrolcülük A.Ş. ye transfer olmuştur yılları arasında Opet Petrolcülük A.Ş de Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdürlük görevlerinden sonra, 2006 Ocak ayından itibaren Tüpraş Genel Müdürlüğü görevini sürdüren Erkut, 2008 Nisan ayından bu yana Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi dir. Ahmet Aksu Yönetim Kurulu Üyesi ve C Grubu Hisse Temsilcisi Ahmet Aksu, lisans eğitimini Orta Doğu Teknik Üniversitesi Ekonomi Bölümünde tamamlamıştır yılından bu yana Başbakanlık Özelleştirme İdaresi nde çalışan Aksu, 1993 yılında Deniz Nakliyat T. A.Ş. de Denetim Kurulu Üyesi olarak görev yapmıştır yılları arasında ERDEMİR Ereğli Demir ve Çelik Fab. T.A.Ş., TÜMAŞ, Eti Alüminyum ve ESGAZ gibi kurumlarda Yönetim Kurulu Üyesi ve Başkanı olarak görev almıştır yılları arasında TÜMAŞ Yönetim Kurulu Başkan Yardımcılığı görevinin ardından, 2007 yılından bu yana Toroslar Elektrik Dağıtım A.Ş. de Yönetim Kurulu Başkanı olarak çalışmaya devam etmektedir. Halen Özelleştirme İdaresi Başkan Vekili olarak görev yapmakta olan Aksu, Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi ve C Grubu Hisse Temsilcisidir. Lisans eğitimini Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye Bölümü nde tamamlamıştır. İş yaşamına 1990 yılında Maliye Bakanlığı nda Hesap Uzmanı olarak başlayan Özyurt, yılları arasında Baş Hesap Uzmanı, yılları arasında Hesap Uzmanları Başkanlığı-İstanbul Grup Başkan Yardımcısı, yılları arasında ise Başkan Yardımcısı görevlerini yürütmüştür yılında Koç Holding A.Ş. ye katılan Özyurt, halen Koç Holding Denetim Grubu nda Koordinatör olarak görev yapmaktadır. Kemal Uzun Denetim Kurulu Üyesi Kemal Uzun, lisans eğitimini Ankara Üniversitesi İşletme Bölümü nde tamamlamış ve University of Illinois, College of Business ta yüksek lisans yapmıştır yılından 2006 yılı Mart ayına kadar Stajyer Muhasebat Kontrolörü olarak göreve başladığı Maliye Bakanlığı nda sırasıyla, Hesap Uzman Yardımcılığı, Hesap Uzmanı, Daire Başkanı, Gelir İdaresi Grup Başkanı, Gelir İdaresi Daire Başkanı gibi görevlerde çalışmıştır. Uzun, 2006 Nisan ayından bu yana Koç Holding A.Ş. Denetim Grubu Koordinatörü olarak görev yapmaktadır. Mehmet Sarıtaş Denetim Kurulu Üyesi Lisans eğitimini Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi nde tamamlamıştır. İş yaşamına 1998 yılında Maliye Bakanlığı nda Hesap Uzman Yardımcısı olarak başlamış ve 2001 yılında Hesap Uzmanlığı na atanmıştır yıllarında Maliye Bakanlığı Müsteşar Danışmanı olarak çalışan Sarıtaş, yılları arasında Carnegie Mellon Üniversitesi nde Kamu Yönetimi yüksek lisansı yapmıştır. 13 Mart 2009 tarihinde Baş Hesap Uzmanı olan Sarıtaş, 2009 Ağustos ayında Gelir İdaresi Başkanlığında Grup Başkanı, Aralık 2010 tarihinde Gelir İdaresi Daire Başkanı olmuştur. Ayrıca Şubat 2010 tarihinden itibaren Maliye Bakanı Danışmanı olarak görev yapmaktadır.

30 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal GENEL MÜDÜR ÜN MESAJI 2010 yılı, yükselen rekabete rağmen ekonomideki büyümeye paralel olarak petrol ürünleri arz/talep dengesinin sektörümüz açısından iyileşmeye başladığı bir yıl olmuştur yılında krizden çıkış sinyalleri vermeye başlayan dünya ekonomisi, 2010 yılı içinde dalgalı bir seyirle de olsa olumlu bir görünüm çizerek yaklaşık %5 büyümüştür. Türkiye ekonomisi de 2010 yılında gelişen ülkelerdeki olumlu algıya paralel bir seyir izlemiştir. Büyüme ivmesi %8 ler düzeyinde Asya nın devleriyle yarışır duruma gelen ülkemizde, likidite fazlasıyla oluşan düşük faiz ve kur ortamı, iç tüketime odaklı sektörlerde büyümenin yanında ithalatı da artırmıştır. Ham petrol fiyatları ve dünya rafinaj sektöründe gelişmeler Petrol fiyatları üzerinde belirleyici olan global likidite fazlasıyla beraber dünya ham petrol talebi 2,84 milyon varil/gün düzeyinde artarak 87.8 milyon varil/gün olarak gerçekleşmiştir. Buna rağmen OPEC in ham petrol üretim kesinti uygulaması 2010 yılında devam etmiştir. Dünya yüzer ham petrol stoklarının Mayıs ayında 96 milyon varil/gün den yılsonunda 14 milyon varil gün e düşmesi ve gelişmekte olan ülke enerji taleplerini karşılamak için rafinerilerin kapasite kullanımını yükseltmesi, petrol fiyat artışını desteklemiştir. AB de yaz aylarında oluşturulan kurtarma mekanizmasıyla oluşturulan finansman havuzu, ABD de 2010 son çeyrekte alınan büyük parasal genişleme kararı ve Asya da ekonomideki ısınmanın sürmesiyle yükselen bir seyir izleyen petrol fiyatı yılı 93 dolar seviyesinden kapatmıştır ve 2009 yıllarında yaşanan kriz ile 2010 yılına devreden dünya net tüketim fazlası yaklaşık 3,0 milyon varil/gün düzeyine yükselmişken, 2010 yılında yeni kapasite artışlarının nispeten sınırlı olması ve son yılların en yüksek talep artışının yaşanması ile 2010 yılında ortaya çıkan toplam 2,3 Yavuz Erkut Genel Müdür

31 Tüpraş Faaliyet Raporu milyon varil/ gün lük net arz açığı, arz talep dengesizliğini 0,7 milyon varil/güne kadar indirmiş, bu da rafineri marjlarını olumlu olarak etkilemiştir. Arz/talep dengesinin yeniden oluşmaya başlaması yanında, hafif ve ağır ham petroller arasında açılan fiyat farkı Akdeniz Rafineri marjını 2009 yılına göre %49 yükselterek 2,89 dolar düzeyine ulaştırmıştır yılında dünya petrol ürünleri talebinin 1,5 milyon varil/gün artması ve rafineri kapasite artışının zayıflamasıyla 0.7 milyon varil/ gün lük dünya tüketim fazlasının sıfırlanması ve 2008 krizinin üzerinden 3 yıl geçtikten sonra üretim ve talep dengesinin yeniden kurulması beklenmektedir. Genel olarak, 2011 yılı rafinaj sektöründe olumlu geçmesi beklenen bir yıldır. Ancak petrol fiyatlarındaki artışın yol açtığı maliyet enflasyonunun henüz yeterli noktaya ulaşmayan küresel büyümeyi aksatma riski, OPEC in olası petrol üretim artışıyla fiyatlarda oluşabilecek hızlı fiyat düşüşleri ve Avrupa da henüz çözümlenemeyen borç sorunu, yıl içinde rafineri marjlarının seyrini olumsuz etkileyebilecek hususların başında gelmektedir. Türkiye petrol ürünleri sektöründe gelişmeler Küresel büyümeden giderek daha fazla pay alan gelişen ülkelerde olduğu gibi, Türkiye ekonomisi yaklaşık %8 büyümüştür. Ancak, 2010 yılında %69 artış gösteren dizel araç satışlarıyla toplam araç parkının yaklaşık %50 sini oluşturan dizel araçların etkisiyle, düşük kükürtlü motorin tüketimi %23.0 artarken, ülkemizin ana yakıtı konumundaki kırsal motorin yerine spesifikasyon dışı 10 numara yağın ülkede kullanımının artarak devam etmesi nedeniyle kırsal motorin tüketimi %4.6 daralmış, buna bağlı olarak %8 büyümenin yaşandığı bir ekonomide büyüme ile paralel artış göstermesi beklenen toplam motorin tüketimi ancak %2,4 artmıştır. Benzin yerine LPG kullanımının tercih edilmesine bağlı olarak da benzin tüketimi %7,7 azalmıştır. Bunlara ek olarak gerek ısınma, gerek sanayi, gerekse elektrik santrallerinde fuel oil yerine, fiyat konjonktürü ve yüksek ÖTV farklılığı nedeniyle doğalgazın tercih edilmesiyle, siyah ürün talebi ise %44 azalmıştır. Neticede, benzin motorin ve fuel oil den oluşan Türkiye akaryakıt ürünleri tüketimi 2010 yılında %3,9 daralmıştır yılında Tüpraş 2010 yılında Tüpraş, sektördeki gidişatı izleyerek stok yönetimi ve üretim optimizasyonu stratejisini dönemsel gelişmelerle eşgüdümlü ve müşteri odaklı olarak uygulamış ve müşteri odaklı satış ve üretimde optimizasyon politikasıyla olumlu görünüm çizebilen rafineri şirketleri arasında yer almıştır yılı ilk çeyrek dönemde, ağır petrol marjının yeterli olmaması ve Avrupa daki borç sorunuyla yüksek stok tutmanın ilave risk oluşturması gibi nedenlerle düşük stok politikası uygulanmış, ihraç kârlılığının zayıf olmasıyla yurt içi talep odaklı üretim yapılarak kapasite kullanımı %54,4 seviyelerinde kalmıştır. İkinci çeyrekte ağır petrol marjlarında iyileşme ve kuzey yarım kürede duruşların yaz aylarına kadar sarkmasıyla artan Akdeniz rafineri marjına bağlı olarak rafineri kapasite kullanım oranı yükseltilmiştir. Yılın ikinci yarısında ise sezonsal olarak beyaz ürün ve asfalt taleplerindeki artışın yanı sıra, son çeyrekte ham petrol fiyatlarında hızlı yükseliş ile birlikte kapasite kullanımı artırılarak, yıl ortalamasında işlenen ham petrol miktarı baz alındığında %69,6 ham petrol kapasite kullanımı gerçekleştirilirken, şarja verilen yarı mamullerle birlikte toplam kapasite kullanımı %77,1 düzeyine ulaşmıştır. Ülkenin %38 oranında artan asfalt talebi yüksek kapasite kullanımı ile karşılanırken ayrıca iç talep fazlası olarak ihraç piyasasına yöneltilen fuel oil üretimi, ürün ihraç marjlarının 2009 yılına göre paralel seyrettiği 2010 yılında %16 artırılmıştır. Akdeniz rafineri marjı geçen yıla göre %49 artmasına rağmen, ürün rasyolarındaki seyre bağlı olarak ürün optimizasyon programları yanında operasyonel verimliliklerin artırılması ve enerji tasarruflarının katkılarıyla, Tüpraş net rafineri marjı %97 artışla 4,5 ABD doları/varil düzeyine ulaşmıştır. Global rafineri marjlarının da desteklemesiyle yılın ikinci yarısında pazar payını artırmayı hedefleyen ve müşterilere ilave vade imkanları da sunan satış politikasıyla, 2010 yılında yükselen küresel rekabete yanıt veren Tüpraş, yurt içine 17,6 milyon ton ürün satışı gerçekleştirmiş, 4,8 milyon ton ürün ihracatıyla birlikte 2010 yılı toplam satış miktarı geçtiğimiz yılın %4,1 üzerine çıkarak 22,4 milyon ton olmuştur yılında, rafinaj kârlılığında katma değeri yükseltmek için, maliyet azaltıcı ve verimlilik artırıcı projeler uygulanmaya devam edilmiş ve operasyonel mükemmellik alanında son üç yılda sağlanan 244 milyon dolarlık kazanımın üzerine 2010 yılında 81 milyon dolar FAVÖK elde edilmiştir. Verimlilik artırıcı projelerin yanı sıra, rafinaj alanında önemli bir paya sahip olan enerji tasarrufu çalışmalarından son 3 yıllık dönemde 135 milyon dolar getiri elde edilmiş olup, 2010 yılındaki enerji tasarrufu projelerinin getirisi 62 milyon dolar düzeyinde gerçekleşmiştir.

32 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal GENEL MÜDÜR ÜN MESAJI Rafinaj alanında operasyonel mükemmellik hedefi doğrultusunda, çevre ve insan faktörünü faaliyetlerinin ana unsuru olarak değerlendiren Tüpraş teknoloji ve bilgiyi etkin biçimde yönetmeyi ön plana çıkararak önümüzdeki 5 yıllık dönemde devreye alacağı fuel oil dönüşüm yatırımı, enerji verimliliği ve işletme mükemmelliği çalışmalarıyla yüksek özkaynak kârlılığına ulaşmayı amaçlamaktadır. Bütün bunların neticesinde, 2010 da artan global kapasite kullanımı, Avrupa da kriz ile daralan orta distilat talebine bağlı olarak ülkemize yönelen ithal ürün imkanının artması ve rafinaj sektöründe yıl içinde marjların dalgalanmasına rağmen, uygulanan yerinde operasyonel ve finansal stratejilerle Tüpraş, yaklaşık 120 milyon ABD doları vergi karşılığına rağmen, elde ettiği 490 milyon dolar kâr düzeyi ile hedefini gerçekleştirmiştir Ocak ayında başlayan özelleştirme sonrası yeni dönemin ilk 5 yılını geride bırakmış bulunuyoruz. Şirket logosu ve kurum kimliğinin yenilenmesi ile başlayan bu süreçte Tüpraş, yarı yarıya yenileyerek zenginleştirdiği insan kaynağı, katılımcı ve insan odaklı yönetim anlayışı ve günün koşullarına uyarlanan çalışma ortamında verimlilik ve her alanda tasarrufu düşünen, hızlı ve etkin karar veren yeni bir şirkete dönüşmüştür. Özelleştirme sonrası yaşadığımız 5 yıllık dönemde değişime hızlı uyum sağlama yeteneğini geliştiren yeni Tüpraş, dünyayı sarsan küresel kriz ve sonrasındaki durgunluk sürecini de başarı ile yönetmiştir. Rafinaj alanında operasyonel mükemmellik hedefi doğrultusunda, çevre ve insan faktörünü faaliyetlerinin ana unsuru olarak değerlendiren Tüpraş, teknoloji ve bilgiyi etkin biçimde yönetmeyi ön plana çıkararak, önümüzdeki 5 yıllık dönemde devreye alacağı fuel oil dönüşüm yatırımı, enerji verimliliği ve işletme mükemmelliği çalışmalarıyla yüksek özkaynak kârlılığına ulaşmayı amaçlamaktadır. Bilgiyi paylaşan, birbirini dinleyen ve risklerini iyi yönetebilen çalışan yapısıyla, enerji indeksinde dünya rafinerileri arasında yapılan değerlendirmelerde ilk çeyrek dilimde yer almayı amaçlarken, rafinerilerindeki tüm ünitelerinde her koşulda üretime hazır olmayı, emre amadeliği en üst düzeye taşıyarak, sıfır çevre kazası ile dünya standartlarında bir rafineri şirketi olmayı hedeflemektedir. Bu çerçevede en önemli göstergelerden birisi olan kaza sıklık ve şiddet oranlarında, Tüpraş hedeflenenden daha başarılı bir performans göstererek yılsonunda 1,7 kaza sıklık ve 57 kaza şiddet oranları ile dünya standartlarına ulaşmış durumdadır. Tüpraş yatırımlarının gelişimi ve Fuel Oil Dönüşüm Projesi Yatırım yoğun bir sektörde yer alan Tüpraş ın gelecekte de güçlü konumunu ve sürdürülebilir kârlılığını devam ettirebilmesi amacıyla yatırımlarına devam etmekte olup, başlatılan yaklaşık 2 milyar dolar tutarındaki fuel oil dönüşüm projesi ile ülkemizde tüketim imkanı azalan ve talep fazlası konuma dönüşen değeri düşük, yaklaşık 4,2 milyon ton siyah ürün, 3,5 milyon tonun üzerinde benzin ve motorin gibi daha değerli Euro V standardında çevreci beyaz ürünlere dönüştürülecektir yılında işletmeye almayı planladığımız bu yatırımla Tüpraş ın siyah ürün miktarı %50 oranında azalacak ve İzmit rafinerisinin beyaz ürün verimi %85 e yükselecektir. Tüpraş ın geleceği ve bütün paydaşlarımız için, faaliyet konumuz kapsamındaki tüm alanlarda risklerimizi yönetebilen insan kaynağımızla etkinliğimizi ve verimliliğimizi artırarak, sektörün dinamik yapısı içinde artan rekabete karşı performansımızı ve Tüpraş ın tercih edilirliğini azami ölçüde yükselterek yarın için bugünü başararak ve üreterek var olacağız.

33 Tüpraş Faaliyet Raporu

34 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal ÜST YÖNETİM 01 Yavuz Erkut (05) (04) 02 Gürol Acar 03 Yılmaz Bayraktar (03) (01) (02) 04 Hasan Tan 05 İbrahim Yelmenoğlu

35 Tüpraş Faaliyet Raporu Yavuz Erkut (01) Genel Müdür Gürol Acar (02) Genel Müdür Yardımcısı Hasan Tan (04) Genel Müdür Yardımcısı Yavuz Erkut, lisans eğitimini Boğaziçi Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü nde, yüksek lisans eğitimini ise Wales Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü nde tamamlamıştır. Erkut, iş yaşamına 1979 yılında İpraş Rafinerisi nde Proses Mühendisi olarak başlamıştır yılları arasında sırasıyla Ünite Şefi, Başmühendis, İşletme Müdür Yardımcısı görevlerinde bulunmuştur yılında Tüpraş Genel Müdürlüğü ne Dış Ticaret Müdürü olarak atanmıştır yılları arasında Petrol İkmal ve Ticaret Daire Başkanlığı göreviyle Ham Petrol İkmal, Akaryakıt Satış, Fiyatlandırma, Dış Ticaret ve LPG İkmal ve Satış Müdürlüklerini yönetmiştir döneminde ise aynı bölümlerden sorumlu Daire Başkanlığı ve Genel Müdür Yardımcılığı görevlerinde bulunmuştur yılında Opet Petrolcülük A.Ş. ye transfer olmuştur yılları arasında Opet Petrolcülük A.Ş de Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdürlük görevlerinden sonra, 27 Ocak 2006 tarihinden itibaren Tüpraş Genel Müdürlüğü görevini sürdüren Erkut, 2008 Nisan ından bu yana Tüpraş Yönetim Kurulu Üyesi dir. Gürol Acar, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü mezunudur. İş yaşamına 1977 yılında İpraş Rafinerisi nde Proses Mühendisi olarak başlamış, çeşitli mühendislik pozisyonlarında görev almıştır. Tüpraş İzmit Rafinerisi ve Genel Müdürlük te, yönetim kademelerinde çeşitli görevlerde bulunmuştur. Tüpraş ta çalışırken Devlet Planlama Teşkilatı nın hazırladığı 7. ve 8. dönem beş yıllık kalkınma planlarında, Petrol Ürünlerinden Sorumlu Komisyon un Başkanlığını yürütmüştür. Kırıkkale Rafineri Müdürü olarak çalışırken, 2000 yılında Opet Petrolcülük A.Ş. de Terminal ve Teknik Servisler Müdürü olarak işe başlamıştır yılından itibaren Opet Petrolcülük A.Ş. Terminal ve Teknik Servisler Genel Müdür Yardımcısı olarak görev yapan Acar, 27 Ocak 2006 tarihi itibarıyla Tüpraş Teknik İşlerden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı olarak atanmıştır. Yılmaz Bayraktar (03) Genel Müdür Yardımcısı Yılmaz Bayraktar, Boğaziçi Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü nden mezun olmuş ve Wales Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü nde Endüstri İçin Dizayn ve İş İdaresi başlıklı programda yüksek lisans eğitimini tamamlamıştır. İş yaşamına 1979 yılında İpraş Rafinerisi nde Enerji ve Ekoloji Mühendisi olarak başlamıştır. Sırasıyla Kuvvet Santrali, Buhar Üretim, Elektrik Üretim, Pompa Transfer ve Atık Su Arıtma Üniteleri Şeflik ve Başmühendisliklerinde ve daha sonra sırasıyla Yardımcı Tesisler İşletme Müdür Yardımcılığı, Üretim Üniteleri İşletme Müdürlüğü ve 1997 yılından itibaren Rafineri Müdür Yardımcılığı görevlerinde bulunmuştur yılları arasında Siemens Power Generation İşletme ve Bakım anlaşması altındaki BOSEN Enerji Elektrik Üretim A.Ş. kombine çevrim santralinde, Siemens adına Tesis Müdürü görevini üstlendikten sonra, 27 Ocak 2006 tarihinden itibaren Tüpraş Genel Müdür Yardımcısı olarak atanmıştır. Hasan Tan, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü nü ve Pennsylvania Üniversitesi İş Yönetimi Yüksek Lisans programını tamamlamıştır. İş yaşamına 1990 yılında Tüpraş Dış Ticaret Departmanı nda Mühendis olarak başlamış ve Motorin ve LPG İthalatından Sorumlu İthalat Şefi olarak devam etmiştir yılında, Ham Petrol İkmal Departmanı na ham petrol anlaşmaları ve kârlılık analizlerinden sorumlu Koordinatör olarak atanmıştır yılları arasında LPG İkmal ve Satış Müdürü olarak görev yapmıştır. Ocak 2005 ten bu yana Opet Petrolcülük A.Ş. İkmal Genel Müdür Yardımcısı olarak görev yapan Tan, 27 Ocak 2006 tarihi itibarıyla Tüpraş ın özelleştirilmesinden sonra, Ticari İşlerden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı olarak atanmıştır. İbrahim Yelmenoğlu (05) Genel Müdür Yardımcısı İbrahim Yelmenoğlu, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ni 1991 yılında, Illinois Üniversitesi Yüksek Lisans programını 2003 yılında tamamlamıştır. İş yaşamına 1987 yılında Maliye Bakanlığı nda başlamıştır yılları arasında Hesap Uzmanları Kurulu nda görev almıştır yılında Koç Holding Denetim Grup Başkanlığı na transfer olan Yelmenoğlu, döneminde Koç Holding A.Ş. Denetim Grubu Koordinatörü olarak görev yapmıştır. Tüpraş ın Koç Holding e %51 hisse devrinden sonra 27 Ocak 2006 tarihi itibarıyla Mali İşlerden Sorumlu Genel Müdür Yardımcılığı görevine atanmıştır.

36 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal üretim 2010 yılı, global piyasalardaki yavaş toparlanma belirtileri ve dalgalı seyreden göstergelere rağmen, kriz döneminde uygulamaya konulan üretim ve satış stratejilerinin devam ettirildiği ve Tüpraş ın esneklik kabiliyetini ön plana çıkardığı bir yıl olmuştur. Net rafineri marjı bir önceki yıla göre %97 artışla 4,5 ABD doları/varil seviyesinde gerçekleşmiştir yılına Tüpraş açısından bakıldığında pazarlama, lojistik ve üretim esnekliğindeki yeteneklerin ön plana çıkarılmasıyla, yurt içi müşteri odaklı satış ve üretim politikası izlenmiş, böylece elde edilen operasyonel başarılara kârlılıkla yanıt alınmıştır. Dünya ham petrol talebinin 2,84 milyon varil/gün artması, operasyonel ve yüzer stoklardaki ciddi azalışlarla gelişmekte olan bölgelerde devam eden ve baz etkisiyle de olsa gelişmiş ülkelerdeki talep artışları, 2010 yılı başlarında varili 78,84 ABD doları seviyesindeki petrol fiyatlarını, yılsonunda 92,55 ABD doları/ varil düzeyine taşımıştır Yılı Brent Ham Petrol Fiyat Seyri (ABD doları/varil) 2010 yılı birinci çeyrekte sezonsallık nedeniyle zayıf seyreden ürün rasyolarının ihracat kârlılığını desteklememesi, ağır ham petrol işlemenin yeterli marj sağlamaması ve yüksek stok tutmanın ilave risk oluşturması sebebiyle %62 kapasite kullanılmıştır. Birinci çeyrekte yurt içi talebi karşılayacak düzeyde üretim yapılmış ve rafinaj için bakım dönemi olarak bilinen bu dönemde Tüpraş, yıl için gerekli önemli bakımlarını tamamlamıştır. Yılın ikinci çeyreğinde ağır-hafif ham petrol fiyatı makasındaki iyileşme, Mayıs ayında sürüş sezonuna girilmesi ve orta distilat rasyolarında görülen artışla birlikte kapasite kullanım oranı da %80,1 e yükseltilmiştir. 4.Ç 3.Ç 2.Ç 1.Ç Kapasite Kullanım oranı (%) %77,1 Yarı mamül ham petrol toplam 62,2 Tüpraş ın 2010 yılında, ASRFO ve HVGO gibi ara mamul olarak şarja verilen ürünlerle beraber kapasite kullanımı toplamda %77,1 düzeyine ulaşmıştır. 82,2 84,0 80, OCA 19.OCA 03.ŞUB 18.şub 05.mar 22.mar 08.nis 23.nis 10.may 09.haz 24.haz 09.tem 26.tem 10.ağu 25.ağu 10.eyl 27.eyl 12.eki 27.eki 11.kas 26.kas 13.ara 30.ara

37 Tüpraş Faaliyet Raporu Üçüncü çeyrek döneme girerken AB bankalarında güven ölçümü niteliğinde olan stres testlerinden başarı ile çıkılması, global ekonomik konjonktürde ikinci dip riskini önlemiş ve sezonsal olarak yaz döneminde artan beyaz ürün taleplerini karşılamak için kapasite kullanımı %84 e çıkarılmıştır Ham Petrol Temini (milyon ton) 17,3 2, Ham Petrol Temini (Milyar ABD doları) 10,0 1,3 Yılın son çeyreğinde sezonsal olarak rafinaj sektörünün ve petrol fiyatlarının daha durgun seyretmesi beklenirken, Kasım ayı başında ABD yönetiminin almış olduğu parasal genişleme kararı ile artan global likidite fazlasının desteklediği ABD ekonomik verileri ve Çin başta olmak üzere Asya da artan enerji talebi, petrol fiyatlarında olağan dışı artış trendine neden olmuştur. Son çeyrekte yüksek marj ve talep etkisiyle yüksek kapasite kullanımına %82,2 ile devam edilmiş ve bunun sonucunda yıl ortalamasında sadece ham petrol işlemesinde %69,6 kapasite kullanımı gerçekleştirilirken, ASRFO ve HVGO gibi ara mamul olarak şarja verilen ürünlerle beraber kapasite kullanımı toplamda %77,1 düzeyine ulaşmıştır ,2 2,2 21,4 2,1 23,3 2,1 24,3 2,2 ithal yerli Ham Petrol Temininde Kükürt Oranı (%) ,7 73,2 Düşük Kükürtlü Orta Kükürtlü ,9 1,3 0,9 0,8 ithal 6,3 15,2 11,8 10,8 yerli 2010 Düşük Kükürtlü Orta Kükürtlü 10,5 57,6 Sonuç olarak çeyrek dönemlik analizlerde de görüleceği üzere, gelişmekte olan ülkelerdeki olumlu verilerin yanında sektördeki gerçek iyileşme sinyalleri de ABD ekonomisinin 3. çeyrekten itibaren gösterdiği büyüme verileri ile sağlanmıştır. Bu durum, sektörün olumlu gidişatının 2011 yılında da devam edeceğini göstermektedir. 19,1 Yüksek Kükürtlü Yüksek Kükürtlü 31,9

38 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal üretim Tüpraş, petrol kaynaklarının çeşitlendirilmesi, tedarik zincirinde riskin dağıtılması, fiyat ve navlun avantajlarının sağlanması için ham petrol alım operasyonlarında optimizasyona ve çeşitlendirmeye gitmektedir. Bu doğrultuda Nijerya Bonny Light ve İran Sırri gibi yeni petrol çeşitlerinin petrol portföyüne alınmasının yanı sıra, 2010 yılı içinde ilk kez alımı yapılan kondensat da rafineride işlenmiştir. Tüpraş, ham petrol alımlarının önemli bir kısmını ülkelerin ulusal petrol şirketleriyle yaptığı yıllık anlaşmalar yoluyla gerçekleştirmektedir. Bunun yanı sıra ürün taleplerinin gerektirdiği özelliklere sahip ham petrol türleri için tedarik esnekliğini ve ilave opsiyonlarını artırmaya yönelik alımlar da yapmaktadır. Spot piyasa alımlarının yanı sıra işlenen ham petrolün 2,5 milyon tonu yerli ham petrolden karşılanmıştır yılında Tüpraş, 19,6 milyon ton ham petrol ve 2,1 ton yarı mamul ile birlikte toplam 21,7 milyon şarjdan 20,6 milyon ton üretim gerçekleştirmiştir. Aşağıdaki grafikte görüleceği gibi yıl içinde siyah ürün payı %27,6 olarak gerçekleştirilirken yüksek ham petrol kapasite kullanımı ile artan siyah ürün üretiminde yurt içi talep fazlası olan fuel oil yerine yurt içi talebi yüksek olan asfaltın üretimi %39 artışla 2,8 milyon ton olarak gerçekleştirilmiştir. Tüpraş yıl içinde 22,81 API ile 43,89 API arasında değişen gravitelerde ve %0,6 ile %4,13 arasında değişen kükürt içeriklerinde olmak üzere 9 ülkeden 13 farklı çeşit ham petrol alımı yapmıştır yılında ham petrol alımlarında ortalama ham petrol gravitesi 0,30 API daha düşürülerek 31,64 API seviyesinde gerçekleşmiştir. Yıl içinde ithal edilen 17,3 milyon ton ham petrole 10,0 milyar ABD doları, ürün ve yarı mamul ithalatına 2,44 milyar ABD doları olmak üzere, Tüpraş ın toplam ithal maliyeti 12,4 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşmiştir. Tüpraş ın yurt içi petrol ürünlerinin fiyatları, Petrol Piyasası Kanunu nda belirtilen en yakın piyasa olan CIF Genova Akdeniz Platts fiyatlarıyla doğrudan ilişkilidir. İthalatın serbest olduğu piyasada ürün fiyatları tam rekabet koşulları altında belirlenmektedir. Bu kapsamda rafinerilerin operasyonel kârlılığı ham madde fiyatları ile ürün fiyatları arasında fark olarak tanımlanan rafineri marjı kavramıyla açıklanmaktadır. Tüpraş ın 2010 yılı öngörüleri doğrultusunda, Akdeniz ürün fiyatlarıyla Ural ham petrol fiyatı arasındaki fark baz alınarak hesaplanan Akdeniz-Ural kompleks rafineri marjı 2010 yılında bir önceki yıla göre %49 artışla 2,89 ABD doları/ varil seviyesinde gerçekleşirken, Tüpraş ın gerçekleştirdiği üretim ve satış politikalarının etkisiyle, net rafineri marjı bir önceki yıla göre %97 artışla 4,5 ABD doları/varil seviyesinde gerçekleşmiştir. AB normlarında ürün üretimi için 2,3 milyar dolar tutarındaki yatırımları sonuçlandırarak bulunduğu piyasanın üzerinde üretim kabiliyetine sahip olan Tüpraş, ilave marj elde edebilmektedir. Tüpraş ın rafineri marjının teorik olarak hesaplanan Akdeniz rafineri marjının üzerinde seyretmesini sağlayan yapısal üstünlükleri vardır. Bunlar, Tüpraş rafinerilerinin tüketim bölgelerinin merkezinde konumlandırılmış olması, farklı ham petrolleri işleyebilme esnekliği, rafineri tasarımlarının ağır ve yüksek kükürtlü ham petrol işleyebilecek konumda yapılmış olması, hacimli ham petrol ve ürün alımlarının getirdiği fiyat avantajları, ham petrol tedarik merkezlerine yakınlıkla uygun maliyet ve çeşitlilikte ham petrol tedarik edilebilmesi, Türkiye nin pek çok üründe net ithalatçı konumda olması, ham petrol ve ürün ithalatı için güçlü altyapı ve tesis, yurt içi müşterilere direkt boru hattı bağlantıları sayesinde müşterinin düşük depolama ihtiyacı ve yüksek ihracat kabiliyeti olarak sayılabilir. Ürün Dış Satımı Ürün Dış Alımı Toplam Satışlar (milyon ton) 4,8 4,0 22, ,6 4,8 09 3, , ,2 3,3 21,5 08 6, , ,8 6,1 26,0 07 6, , ,9 6,4 26,3 06 6,2 Miktar (milyon ton) Değer (milyon ABD doları) , Miktar (milyon ton) Değer (milyon ABD doları) 06 19,9 yurt içi satış ihracat 6,2 26,1

39 Tüpraş Faaliyet Raporu AB normlarında ürün üretimi için 2,3 milyar ABD doları tutarındaki yatırımları sonuçlandırarak bulunduğu piyasanın üzerinde üretim kabiliyetine sahip olan Tüpraş, ilave marj elde edebilmektedir. Tüpraş net marjının Akdeniz ve bölgedeki benzer rafinerilerinin üzerinde gerçekleşmesinde yukarıda verilen yapısal unsurların yanı sıra, 2010 yılı içinde üretim ve şarj esnekliğinin etkin şekilde kullanımı, operasyonel mükemmellik uygulamalarından ve enerji verimliliğinden sağlanan tasarruflar, beyaz ve siyah ürünler içinde yüksek marjlı ürünlerde optimizasyon etkili olmuştur. Tüpraş, 36 çeşit petrol ürününün Türkiye genelinde tedarikini sağlamaktadır. Doğrudan ürün satışı yapılan müşteriler, T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından lisanslandırılmış akaryakıt, LPG, ihrakiye, madeni yağ dağıtım firmaları, petrokimya sanayi, boya sanayi, lastik sanayi, Karayolları Genel Müdürlüğü, Belediyeler ile bu kurumlar tarafından onaylanmış müteahhit firmalar ve Türk Silahlı Kuvvetleri adına Milli Savunma Bakanlığı dır. Tüpraş, 2010 yılında üretim ve ithalattan olmak üzere toplam 22,4 milyon ton ürün satışı gerçekleştirmiştir yılında Türkiye ekonomisinde gerçekleşen %8 civarındaki büyüme, denetime rağmen spesifikasyon dışı ürünlerin ülkede yaygın kullanımının devam etmesi sebebiyle petrol ürünleri tüketimine aynı oranda yansımamış ve toplam araç yakıtları tüketimi sadece %1,9 oranında artmıştır. Özellikle kırsal motorinde 10 numara yağ ve benzeri nedenlerle yaşanan sorunlar, gerçek tüketimin rakamlara yansımasında önemli engellerden biridir. Tüpraş Rafinerileri Üretimleri (Bin Ton) Ürünler Değişim % LPG ,7 Benzin & Nafta ,6 Jet Yakıtı / Gaz yağı ,6 Kırsal Motorin ,0 Motorin ,3 Orta Distilat ,6 Fuel Oil ler ,0 Asfaltlar ,8 Makine Yağları ,9 Diğer ,8 Toplam ,7 Tüpraş Rafinerileri Satışları (Bin Ton) Ürünler Değişim % LPG ,0 Nafta ,5 Benzinler ,1 Jet Yakıtı / Gaz yağı ,9 Kırsal Motorin ,3 Motorin ,0 Orta Distilat ,6 Fuel Oil ler ,6 Asfaltlar ,4 Makine Yağları ,7 Diğer ,5 Toplam Yurt içi Satışlar ,3 Dış Satım ,9 Toplam Satış ,1

40 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal üretim 2010 yılında 2,0 milyon ton kurşunsuz benzin, 2,3 milyon ton fuel oil, 318 bin ton motorin, 110 bin ton jet ve 27 bin ton diğer petrol ürünleri olmak üzere Tüpraş ın ihracatı geçtiğimiz yıla göre miktarsal olarak %45 artmış ve toplam 2,8 milyar ABD doları değerinde 4,8 milyon ton ürün ihracatı gerçekleştirilmiştir. Satışlar (Bin Ton) Ekonomik büyümenin yurt içi tüketim değerlerine yansımadığı 2010 yılında, Tüpraş 17,6 milyon ton yurt içi satışı gerçekleştirmiştir yılında, ürün marjları dikkate alınarak motorin yerine jet ve solvent, siyah ürünlerde de fuel oil yerine asfalt maksimizasyonu tercih edilmiştir yılında havayolu taşımacılık sektöründeki büyüme doğrultusunda askeri yakıtlar hariç yurt içi jet yakıtı satışı geçtiğimiz yılın 163 bin ton üzerinde gerçekleştirilmiştir. Yıl içinde toplam yurt içi satışlarda %74 olan beyaz ürün payı %74,6 ya yükseltilmiş, asfalt, solvent ve kükürt satışlarında da tarihindeki en yüksek satış rakamlarına ulaşılmıştır Dağıtıcılar (Bin Ton) İhracat Petkim LPG Şirketleri opet BP diğer Düşük kükürtlü motorin tüketiminde geçtiğimiz yıllardaki artış eğiliminin devam etmesi, ülkemizde çevre bilincinin yaygınlaşması ile beraber yeni dizel otomobil ve Euro V ticari araç parkının büyümeye devam ettiğinin göstergesidir. 1 Ocak 2010 tarihi itibarıyla AB ülkelerinde uygulamaya geçilen, motorin türlerindeki azami kükürt içeriğinin 10 ppm ile Diğer Asfalt Askeri 470 Dağıtıcılar poaş shell sınırlandırılmasına yönelik düzenleme ülkemizde de yürürlüğe girmiştir. Bu karar ile 1 Ocak 2011 tarihinden itibaren gerek rafineri üretimi, gerekse ithalat yoluyla piyasaya sürülecek motorinde kükürt miktarı 10 ppm i aşmayacak, dolaşımda bulunan kırsal motorin stokları ise EPDK tarafından belirlenen geçiş takvimi ile kademeli olarak tüketilecektir. Geliştirdiği teknolojik altyapı ile ülke talebinin üzerinde ürettiği nitelikli ürünleri, yoğun rekabetin yaşandığı dünya pazarına da sunan Tüpraş, artan oranda ihracat ve müşteri potansiyeli elde etmektedir. Yurt içi piyasanın ekonomik koşullara ve pazar koşullarına bağlı olarak daraldığı dönemlerde, ortaya çıkan talep fazlası ürünlerin ihraç edilmesi, üretim ve stok maliyetlerinin aşağı çekilmesini sağlarken, döviz riskine karşı doğal korunma mekanizması da oluşturmaktadır. Geçmiş yıllarda Tüpraş ihracatında en büyük payı nispeten düşük kâr marjına sahip nafta ve HVGO gibi ürünler oluştururken, günümüzde özellikle benzin, jet, motorin gibi yüksek değere sahip beyaz ürünlerin yanı sıra iç talebi daralan fuel oil ihracı da dış ticarette en büyük payı almaktadır yılında 2,0 milyon ton benzin, 2,3 milyon ton fuel oil, 318 bin ton motorin, 110 bin ton jet ve 27 bin ton diğer petrol ürünleri olmak üzere ihracat geçtiğimiz yıla göre miktarsal olarak %45 artmış ve toplam 2,8 milyar ABD doları değerinde 4,8 milyon ton ürün ihracatı gerçekleştirilmiştir.

41 Tüpraş Faaliyet Raporu Avrupa normlarında ürün üretme kapasitesine sahip olan Tüpraş için çevresel etkisi azaltılmış yüksek kaliteli ürünlerin arzı bir standarttır. Bu doğrultuda ürettiği 10 ppm motorinin akışkanlık özelliğini -15 dereceden -25 derece soğuğa dayanacak düzeye yükselterek kış motorini olarak piyasaya sunmuştur. Zaman zaman kükürt içeriğinden dolayı motorinler arasında belirgin fiyat farkı ortaya çıkmaktadır. Tüpraş, ürün kalitesi ve çevresel etkisini iyileştirme amacıyla, ünitelerindeki ilave kapasiteyi kullanarak özellikle 2011 yılında artacak 10 ppm motorin talebini karşılamak için üretim ve satış planlamasını uygulamaya koymuştur. Bu çalışma kapsamında, yurt dışından tedarik edilen ucuz, ancak çevresel etkileri yüksek olan motorin, rafinerilerde prosesten geçirilerek çevresel etkileri düşük, ürün kalitesi yüksek, 10 ppm motorin üretilmektedir. Ürün Verimleri (milyon ton) asfalt FUEL OİL DİĞER 2,01 2,08 1, üretimi 15,97 milyon ton SİYAH ÜRÜNLER 4,09 HAFİF 3,97 DİSTİLAT 11,88 Diğer orta Beyaz 1,03 6,88 DİSTİLAT 3,97 2,16 4,72 BENZİN & NAFTA JET MOTORİN Enerji sektöründe hızla değişen arz ve talep dengelerine karşı esnek bir tutum sergileyen Tüpraş, iç piyasadaki ürün açıklarını ve dönemsel talep artışlarını karşılayabilmek için nihai ürün ithalatının yanı sıra dönüşüm ünitelerinde şarja verilmek üzere yarı mamul ithalatına 2010 yılında da devam etmiştir yılında 2,1 milyon ton yüksek kükürtlü motorin, 948 bin ton ASRFO, 156 bin ton jet yakıtı, 522 bin ton düşük kükürtlü fuel oil, 125 bin ton LPG, 78 bin ton MTBE ve 75 bin ton HVGO ve LCGO olmak üzere toplam 2,4 milyar ABD doları değerinde 3,98 milyon ton petrol ürününün ithalatı gerçekleştirilmiştir. asfalt FUEL OİL DİĞER 2,79 2,41 1, üretimi 18,80 milyon ton SİYAH ÜRÜNLER 5,20 HAFİF 4,38 DİSTİLAT 13,60 Diğer orta Beyaz 1,43 7,79 DİSTİLAT 4,38 2,88 BENZİN & NAFTA JET 4,91 MOTORİN

42 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal İzmit Rafinerisi İzmit Rafinerisi, 2010 yılında toplam 8,5 milyon ton ham petrol işlemiş ve %78 kapasite kullanımı gerçekleşmiştir. Kapasite kullanımı, ithal edilip şarja verilen ürünlerle beraber %81 e ulaşmıştır. Kuruluş Yılı 1961 Rafinaj Kapasitesi 11,0 milyon ton Nelson Kompleksite 7,78 Depolama Kapasitesi 2,14 milyon m³ Çalışan Sayısı izmit rafinerisi satış (Milyon ton) 9,9 9,9 10,8 11,8 11,6 İzmit Rafinerisi nde 2010 yılında 9,9 milyon ton ürün satışı gerçekleştirilmiş, jet yakıtı ve solvent satışlarında tüm zamanların rekoru kırılmıştır. İzmit Rafinerisi, üretime 1961 yılında 1 milyon ton/yıl ham petrol işleme kapasitesi ile başlamış ve yıllar boyunca gerçekleştirilen önemli kapasite artırımları ve yatırımlar sonucunda 1982 de tasarım kapasitesi 11,5 milyon ton/yıla ulaşmıştır. Beyaz ürün verimliliğini artırıcı modernizasyon çalışmaları sonucunda değişen ham petrol işleme tasarım kapasitesi, 11,0 milyon ton/yıl olarak tescil edilmiştir. Türkiye petrol ürünleri tüketiminin yaklaşık %40 ının gerçekleştiği tüketim merkezinin odağında yer alan İzmit Rafinerisi, Nisan 2009 tarihinde Benzin Spekt İyileştirme Ünitesinin de devreye girmesiyle birlikte Euro-V standartlarında üretim yapabilir hale gelmiş ve rafineriler için gelişmişlik göstergesi olan Nelson Kompleksite Endeksi ni de 7,78 e yükselterek Akdeniz Bölgesinin en gelişmiş rafinerileri arasında yer almıştır. İzmit Rafinerisi, 2010 yılında 8,5 milyon ton ham petrol işlemiş, kapasite kullanımı şarja verilen diğer yarı mamullerle beraber %81 e ulaşmıştır. Rafineride ana ürün olarak, LPG, nafta, benzin, jet yakıtı, gaz yağı, motorin, kalorifer yakıtı, fuel oil ve asfalttan oluşan 8,5 milyon ton petrol ürünü üretilmiştir. Ürün ithalatıyla birlikte 2010 yılında 9,9 milyon ton ürün satışı gerçekleştirilmiş, jet yakıtı, solvent, motorin ve kükürt satışlarında tüm zamanların satış rekoru kırılmıştır yılında rafineride yapılan iyileştirme ve geliştirme çalışmaları kapsamında; Dizel Kükürt Giderme Ünitesi nde mevcut kataliz, cracking özelliğine sahip kataliz ile değiştirilmiştir. Yapılan modifikasyonlarla yıllık 150 bin ton kapasite artışı sağlanmıştır. Uygulamayla ham petrol ünitelerinden daha çok dizel üretilebilmekte ve böylece fuel oil e giden ara ürünlerin Dizel Kükürt Giderme Ünitesi nde işlenmesi sağlanarak 10 ppm motorin üretiminde artış sağlanmıştır. Bu proje kapsamında yıllık yaklaşık 50 milyon ABD doları ilave FAVÖK getirisi sağlanmıştır. Enerji verimliliği çalışmaları kapsamında enerji yoğunluğu endeks (EII) değeri, 2010 yılında önceki yıl ortalaması olan 108 den 94 e düşürülmüştür. Bu düşüşün mali katkısı yaklaşık 22,6 milyon ABD dolarıdır. İzmit Rafinerisi enerji tasarrufu projeleri kapsamında Vakum kolonu modernize edilmiş, böylece benzer şarjlarda ve daha düşük fırın çıkışı sıcaklığında kolonun beyaz ürün verimi %3 artmış ve HVGO ürün kalitesinde iyileşme sağlanmıştır. Kolonun modernizasyonu için yatırım tutarı 900 bin ABD doları olup kolon kapasite artışından sağlanan net gelir ürün fiyatlarındaki değişikliğe göre 3 milyon ABD doları/yıl ile 10 milyon ABD doları/yıl arasındadır. Ayrıca modernizasyon sonrasında daha düşük oranlarda asfaltik ham petrol işlenerek 50/70 penetrasyonlu asfalt üretilmesi sağlanabilecektir. Kademesiz yük kontrol sisteminin, Hydrocracker Ünitesi nde hidrojen make up kompresörlerine uygulamasına 2010 yılı Ağustos ayında başlanmıştır. Projenin uygulanması ile İzmit Rafinerisi nin toplam enerji tüketiminin %1 ine denk gelen tasarruf sağlanmıştır. Elde edilen sonuçlar, rafineride ekipman bazında şimdiye kadar gerçekleştirilen yatırımlar arasında en fazla tasarruf sağlayan uygulamalardan birisidir. Temmuz ayında tamamlanan Fleyr Gaz Geri Kazanımı Projesi ile normal operasyonda enerjisinden faydalanılmadan yakılan fleyr gazının geri kazanılması sonucunda yakıt tasarrufu sağlanmakta ve sera gazı emisyonları azaltılmaktadır. Proje ile 2010 yılında 1,5 milyon TL tasarruf edilmiştir. Aralık 2010 da Benzin ve Fuel Oil Blending sistemleri devreye alınmıştır. Kara Dolum Ünitesi tanker dolum sisteminde, toplam 7 ada 14 cendere yenilenerek devreye alınarak kapasitesi önemli oranda artırılmıştır yılı Ocak ayında ProSteam optimizasyon programı devreye alınarak rafineride günlük on-line optimizasyon ve RUP ta da kullanılan, orta-uzun vadeli off-line optimizasyon çalışmaları başlatılmıştır. İzmit Laboratuvarı, Şubat 2010 da Çevre ve Orman Bakanlığından Çevre Ölçüm ve Analizleri Yeterlilik Belgesi almıştır.

43 Tüpraş Faaliyet Raporu

44 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal İzmiR Rafinerisi Enerji tasarrufu ve verimlilik projelerinden 2010 yılında elde edilen tasarruf miktarı 21 milyon ABD doları olmuş ve en fazla tasarruf elde edilen yıl olarak öne çıkmıştır. Kuruluş Yılı 1972 Rafinaj Kapasitesi 11,0 milyon ton Nelson Kompleksite 7,66 Depolama Kapasitesi 1,91 milyon m³ Çalışan Sayısı izmir rafinerisi satış (Milyon ton) 8,7 7,9 10,3 10,7 11,2 İzmir Rafinerisi nde, 2010 yılında 8,7 milyon ton ürün satışı gerçekleştirilmiş, jet yakıtı satışında son altı yılın en yüksek değerine ulaşılırken, asfalt üretim ve satışında tüm zamanların satış rekoru kırılmıştır. İzmir Rafinerisi, Türkiye nin artan petrol ürünleri talebini karşılamak amacıyla 1972 yılında, 3 milyon ton/yıl ham petrol işleme kapasitesiyle üretime başlamış ve o tarihten bu yana, önemli kapasite artırımları ve ünite modernizasyonlarıyla gelişerek kapasitesini 1987 yılında 10 milyon ton/yıla ulaştırmıştır yılında destilasyon kapasitesindeki revizyonlar da göz önüne alınarak rafinerinin ham petrol işleme kapasitesi 11 milyon ton/yıl olarak tescil edilmiştir. 7,66 Nelson kompleksitesine sahip olan rafineride, Tüpraş genelinde yapılan şarj optimizasyonu nedeniyle 2010 yılında şarja verilen yarı mamullerle beraber %82 kapasite kullanılmıştır. Ana ürünler olarak LPG, nafta, benzin, jet yakıtı, motorin, madeni yağ, kalorifer yakıtı, fuel oil, asfalt, wax, ekstrakt ve diğer ürünlerden oluşan, satılabilir 8,5 milyon ton petrol ürünü üretilmiştir. Türkiye de 300 bin ton/yıl kapasiteli makine yağları üretim kompleksine sahip tek rafineri olan İzmir Rafinerisi ayrıca, ekonomik şartlar doğrultusunda petrokimya sanayi ham maddesi olan nafta ve clarified oil de üretebilmektedir. İzmir Rafinerisi nde, 2010 yılında 8,7 milyon ton ürün satışı gerçekleştirilmiş, jet yakıtı satışında son altı yılın en yüksek değerine ulaşılırken, asfalt üretim ve satışında tüm zamanların satış rekoru kırılmıştır yılında rafinerinin Kara Dolum Ünitesi nde yeni beyaz ürün dolum terminali tamamlanarak devreye alınmıştır. Rafineri, sayaçlı satış sistemi, tanker takip sistemi, elektronik kartlı dolum sistemi, yangın söndürme sistemleri, yeni park sahası ve yol güzergâhlarıyla yeni ve modern bir dolum tesisine kavuşmuştur. Müşteri memnuniyetini artırmaya yönelik çalışmalar kapsamında, 2010 Ekim ayından itibaren Cumartesi günlerinde de kara tankerlerine dolum yapılmaya başlanmıştır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Elektrik İşleri Etüt İdaresi (EİE) tarafından düzenlenen Sanayide Enerji Verimliliğinin Artırılması Proje Yarışması nda İzmir Rafinerisi 2010 yılında kimyasal yıkama ve mekanik temizlik ile kazanlarda enerji tasarrufu, asfalt fırını çıkış sıcaklığının düşürülmesi, rafinat fırınına konveksiyon paketi montajı, Desulfurizer Ünitesi nde anti foulant kimyasal kullanımı ile eşanjör verim kayıplarının önlenmesi, Metanatör Ünitesi kurulumu ve Online optimizasyon programı ile enerji tasarrufunu da içeren 6 konuyla birinci olmuştur yılında rafineride yapılan iyileştirme ve geliştirme çalışmaları kapsamında; Enerji tasarrufu ve verimlilik projelerinden 2010 yılında gerçek fiyatlarla elde edilen tasarruf miktarı 21 milyon ABD doları olmuştur. Tasarruf çalışmaları 2006 yılından bu yana devam ederken, 2010 yılı, en fazla tasarruf elde edilen periyod olarak öne çıkmıştır. Makine yağlarında rafinat fırını yeni konveksiyon paketi montajıyla fırın verimliliği %90 seviyesine çıkartılarak hem rafinat işleme kapasitesi %10 artırılmış hem de 550 bin TL/yıl yakıt tasarrufu sağlanmıştır. Ayrıca kesintisiz yağ üretimi gerçekleştirilebilmesi için sık kirlenen eşanjörlere by-pass vanaları montajı yapılarak ünite durdurulmadan mevcut eşanjörlerin değiştirilebilmesi sağlanmıştır. Ham Petrol Ünitesi nde absorber kolonu basınç optimizasyonu sonucu fuel gaz içerisinden geri kazanılan LPG miktarı artırılmıştır yılında rafineride gerçekleştirilen geri kazanım çalışmaları kapsamında toplam 7,9 bin ton yağlı atık toplanarak lisanslı tesislerde bertarafı sağlanmıştır. Ayrıca asbest malzemelerin temizliği de tamamlanarak Asbest Free belgesi alınmıştır. ProSteam optimizasyon programı devreye alınarak, rafineride günlük on-line optimizasyon ve orta-uzun vadeli off-line optimizasyon çalışmaları başlatılmıştır. Rafineri Deney Laboratuvarı nda akredite test sayısı 2010 da 97 adede yükseltilmiştir. Laboratuvar, ASTM, IIS, ERA ve BSI, firmalarının düzenlediği uluslararası yeterlilik test programlarına katılmış ve katıldığı test bazında %98 başarı elde etmiştir. Yıl içinde laboratuvarlar arası karşılaştırma programlarında 8 adet mükemmellik sertifikası alınmıştır.

45 Tüpraş Faaliyet Raporu

46 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KIRIKKALE RAFİNERİSİ Türkiye nin en büyük kara tankeri dolum kapasitesine sahip rafinerisi olan Kırıkkale Rafinerisi, İç Anadolu, Doğu Akdeniz ve Doğu Karadeniz bölgelerindeki birçok ilin petrol talebini karşılamaktadır. Kuruluş Yılı 1986 Rafinaj Kapasitesi 5,0 milyon ton Nelson Kompleksite 6,32 Depolama Kapasitesi 1,13 milyon m³ Çalışan Sayısı 909 Kırıkkale rafinerisi satış (Milyon ton) 2,9 2,8 3,0 Kırıkkale Rafinerisi nde yıl içinde asfalt ve kükürt satışlarında tüm zamanların rekoru kırılmıştır. 3,2 3, yılında başta Ankara olmak üzere İç Anadolu, Doğu Akdeniz ve Doğu Karadeniz bölgelerindeki birçok ilin petrol talebini karşılamak amacıyla kurulan Kırıkkale Rafinerisi; Hydrocracker, İzomerizasyon, Dizel Kükürt Giderme ve CCR Reformer Ünitelerinin ilave edilmesi ile genişletilerek Akdeniz standartlarına göre orta düzeyde kompleksiteye sahip bir rafineri haline getirilmiştir. Nelson kompleksitesi 6,32 olan Kırıkkale Rafinerisi, Türkiye nin en büyük kara tankeri dolum kapasitesine de sahiptir. Yıllık 5 milyon ton ham petrol işleme kapasitesine sahip olan rafinerinin ham petrol ikmali, Ceyhan- Kırıkkale boru hattı kullanılarak BOTAŞ ın Ceyhan Terminali nden, sağlanmaktadır. Kırıkkale Rafinerisi nde 2010 yılında %53 ü ham petrol olmak üzere, ithal edilip şarja verilen ürünlerle beraber toplam %57 kapasite kullanımı gerçekleştirilmiştir. Ana ürünler olarak LPG, benzin, jet yakıtı, gaz yağı, motorin, fuel oil ve asfalttan oluşan yaklaşık 2,7 milyon ton petrol ürünü üretilmiş ve rafineri transferleriyle beraber 2,9 milyon ton ürün satışı gerçekleştirilmiştir. Yıl içinde asfalt ve kükürt satışlarında tüm zamanların rekoru kırılmıştır. Uluslararası ticarette satılan ve alınan ürünlerin analizlerinin TÜRKAK tarafından akredite edilmiş laboratuvarlarca yapılması zorunluluğu doğrultusunda, akredite edilmiş analiz sayısını da sürekli artıran Kırıkkale Rafinerisi Deney Laboratuvarı nın, Eylül 2010 da gerçekleştirilen Belge Yenileme Denetlemesinin başarı ile sonuçlanmasının ardından, akreditasyon belgesinin geçerlilik süresi Ekim 2014 e kadar uzatılmıştır yılında rafineride yapılan iyileştirme ve geliştirme çalışmaları kapsamında; Hydrocracker Ünitesi nde, lisansör ile birlikte Kapasite Test Run çalışması yapılarak dizayn kapasitesi 2300 m 3 /gün olan ünitenin kapasitesi %8,7 artırılarak 2500 m3/gün e çıkarılmıştır. Üretimdeki artışın getireceği potansiyel kâr yaklaşık 8,4 milyon ABD dolarıdır. Yapılan modifikasyonlarla Eski Desülfürizasyon Ünitesi nde 10 ppm motorin üretimi gerçekleştirilerek gerektiğinde kullanılabilecek 540 bin ton kapasite artırılmasının yanı sıra sürdürülebilir müşteri memnuniyeti sağlanmasında da önemli bir aşama kaydedilmiştir. Bu proje ile yıllık yaklaşık 17 milyon ABD Doları kâr potansiyeli oluşturulmuştur yılında rafineri enerji endeksi (EII) ortalama değeri 128 den 116 ya düşürülmüş ve sonucunda 2010 yılında rafineride toplam 21,97 milyon TL enerji tasarrufu yapılmıştır. Enerji verimliliği kapsamında, 129 adet elektrik motoru yüksek verimli ve verimi artırılmış motorlarla değiştirilmiştir. Ham Petrol Ünitesi enerji verimliliği ve sera gazı azaltımı, Vakum Ünitesi kapasite artırımı projesi temel mühendislik paketi tamamlanmıştır. Yakıt gazı içerisinde Hidrojen oranı %55 den %15 e düşürülmüştür Çevre çalışmaları kapsamında; Gürültü akustik raporu Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından onaylanmıştır. Dolum kollarından çıkan uçucu organik buharların geri kazanılması için gerekli çalışma başlatılmıştır. Flare kayıplarının azaltılması ve daha sağlıklı izlenebilmesi için düşük basınçlı flare hattına ultrasonic akışmetre konulmuştur. 2,3 bin ton tehlikeli atık ve 588 ton tehlikesiz atık bertaraf edilmek üzere gönderilmiştir.

47 Tüpraş Faaliyet Raporu

48 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal BATMAN Rafinerisi 1955 yılında 330 bin ton ham petrol işleme kapasitesiyle işletmeye açılan Batman Rafinerisi, Türkiye nin ilk rafinerisi olma özelliğini taşımaktadır. Kuruluş Yılı 1955 Rafinaj Kapasitesi 1,1 milyon ton Nelson Kompleksite 1,83 Depolama Kapasitesi 228 bin m³ Çalışan Sayısı 403 Batman rafinerisi satış (bin ton) Batman Rafinerisi nde, bölge talebi ve altyapı çalışmalarının artışı paralelinde asfalt satışı %32 oranında artırılarak 415 bin tondan 550 bin tona yükselmiştir yılında işletmeye açılan Batman Rafinerisi, yıllık 330 bin ton ham petrol işleme kapasitesiyle Türkiye nin ilk rafinerisi olma özelliğini taşımaktadır yılında gerçekleştirilen bir darboğaz giderme projesi ve 1972 de yeni Ham Petrol İşleme Ünitesi nin devreye alınmasıyla Batman Rafinerisi nin yıllık ham petrol işleme kapasitesi 1,1 milyon ton/yıla ulaşmıştır. Rafineride, 2010 yılında 903 bin ton ham petrol işlenmiş ve ağırlıklı olarak asfalt ve standartlara uygun hale getirilmesi amacıyla Kırıkkale Rafinerisi ne gönderilen nafta, motorin ve ara ürünlerden oluşan yaklaşık 873 bin ton ürün üretilmiştir. Yerli ham petrol kaynağına yakınlık avantajına sahip olan Batman Rafinerisi, dönüşüm ünitelerinin bulunmaması nedeniyle basit bir konfigürasyona sahiptir ve Nelson kompleksite endeksi 1,83 tür yılında toplam ürün satışları %10 artışla 957 bin ton olarak gerçekleşmiştir. Kırıkkale ve İzmir Rafinerilerinden taşınan ürünlerle AB standartlarında ürün satışı gerçekleştirilen Batman Rafinerisi nde, bölge talebi ve altyapı çalışmalarının artışı paralelinde asfalt satışı %32 oranında artırılarak, 415 bin tondan 550 bin tona yükseltilmiş ve satış rekoru kırılmıştır. Talep paralelinde üretilen solventin üretim ve satışında da rekor kırılmıştır yılı içinde Batman Rafinerisi nden spek dışı motorin, HSRN ve LSRN ürünleri, heavy dizel, Kırıkkale Rafinerisi nden ise kırsal motorin, motorin ve benzin ürünleri karayolu ile karşılıklı olarak taşınmaktadır. Bunun sonucu olarak ham petrol içine ürünlerin karıştırılması ile boru hattı üzerinden yapılan transferler azaltılmıştır. Rafineride A grubu emisyon izninin 2007 yılında alınmasıyla birlikte, baca gazı emisyon değerlerini düşürmek için bölge dışından getirilen düşük kükürtlü fuel oil, rafinerinin proses ünitelerinde yakıt olarak kullanılmaktadır. Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı nın düzenlediği Sanayide Enerji Verimliliği Proje Yarışması nda Batman Rafinerisi, 2010 yılında 100 HP Ünitesi nde Isıl Entegrasyon İyileştirme ve 1100 HP Ünitesi nde Isıl Entegrasyon İyileştirme projeleri ile birinci olmuştur yılında rafineride yapılan operasyonel ve çevresel etkileri iyileştirme ve geliştirme çalışmaları kapsamında; Ham Petrol Üniteleri ısıl entegrasyon iyileştirme projeleri ve farklı yüklerde çalışan 31 adet pompa, fan ve kompresöre, değişken hız sürücü uygulaması da olmak üzere enerji tasarruf projeleriyle 3,5 milyon TL getiri elde edilmiştir. Vagon Dolum Sistemi motorin dolum kolu sayısı 3 ten 5 e çıkarılarak ürün dolum hızı artırılmış, ayrıca karadolum sistemine LSR dolumlarında kullanılmak üzere 2 adet alttan dolum kolu ilave edilmiştir. IIS Hollanda firması tarafından düzenlenen Laboratuvarlar arası karşılaştırma programında benzin, motorin, fuel oil numunelerinden, ayrıca atık su karşılaştırma programından 10 parametre için mükemmellik belgesi alınmıştır. Rafineri laboratuvarı, atık su analizlerinde 10 parametre için Çevre Ölçüm ve Analizleri Yeterlilik Belgesi almıştır. Son yıllarda hızlandırılarak devam edilen çevresel etkilerin azaltımı kapsamında tehlikeli atık geçici depolama sahasında iyileştirme çalışmaları Haziran 2010 da tamamlanmıştır. Seçilen toprak biyoremidasyonu ile yapılan iyileştirmelerle alternatif yöntemlere göre yapılacak tasarruf 1 milyon TL yi geçmektedir.

49 Tüpraş Faaliyet Raporu

50 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal SEKTÖR AB ülkeleri ile eş zamanlı olarak akaryakıtlardaki kükürt miktarı 1 Ocak 2011 itibarıyla 10 ppm ile sınırlandırılmıştır. rekabeti artırmasının etkisini finansal verilerine en az yansıtarak müşteri odaklı satış ve optimum üretim politikasıyla toplam akaryakıt pazarının yarısından fazlasını karşılayan Tüpraş, depolama ve terminal altyapısından gelen rekabetçi gücünün de olumlu katkısıyla ülke benzin pazarının %83 ünü elinde tutmaktadır yılında, küresel büyümeden giderek daha fazla pay alan tüm gelişmekte olan ülkelerde olduğu gibi, Türkiye ekonomisi de yaklaşık %8 oranında büyümüştür. Fakat Türkiye petrol ürünleri tüketimi, standart dışı ürünlerin kullanımı nedeniyle olumsuz etkilenmiş ve 2010 yılında benzin, motorin ve fuel oil den oluşan toplam akaryakıt ürünleri tüketimi %3,9 azalmıştır. Ülkemizde GSYİH ile doğrudan ilişkili olan toplam motorin tüketimi son beş yıldır artış eğilimi göstermektedir. Ülkede ticari ve sinai faaliyetlerin en önemli göstergesi olan kırsal motorin tüketimi, standart dışı ürün kullanımı nedeniyle %4,6 daralarak 9,6 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Düşük kükürtlü motorin tüketimi ise Türkiye nin yeni nesil dizel araç parkının büyümesine paralel olarak, %23 artarak 4,2 milyon ton a ulaşmış ve toplam motorin tüketimindeki payı %25 den %30 a yükselmiştir. Böylece, toplam motorin tüketimi %2,4 oranında artmıştır. AB uygulamalarına paralel olarak, ülkemizde de motorin türlerindeki azami kükürt içeriğinin 10 ppm ile sınırlandırılmasına yönelik düzenleme EPDK tarafından yapılarak 2010 yılı içerisinde kamuoyuna açıklanmıştır. EPDK nın AB direktiflerine uyum kapsamında almış olduğu bu karar ile Türkiye, AB ülkeleri ile eş zamanlı olarak akaryakıtlardaki kükürt miktarı 1 Ocak 2011 itibarıyla 10 ppm ile sınırlandırılmıştır. Bu tarihten itibaren rafineri üretimi ve ithalat yoluyla piyasaya sunulacak motorinlerdeki kükürt miktarı 10 ppm i aşamayacak ve dolaşımda bulunan motorinler EPDK tarafından belirlenen geçiş takvimi ile kademeli olarak 10 ppm e uyarlanacaktır. Benzin tüketimindeki azalma trendi 2010 yılında da otogaza geçiş, dengesiz vergi artışı ve dizelizasyonun etkisiyle sürmüş ve benzin pazarı %7,7 oranında küçülerek 2,1 milyon ton a gerilemiştir yılında yükselen ürün stoklarının küresel Türkiye Ürün Tüketimi (Ton) 2009 yılındaki durgunluk sonrası 2010 yılında dünya havayolu taşımacılığı ve turizm faaliyetlerindeki büyümenin ötesinde, Türkiye de havayolu taşımacılığının daha hızlı ilerleme kaydetmesiyle Tüpraş ın sivil jet yakıtı satışları %6,7 oranında artırmıştır. PETDER in yayımladığı sektöre ilişkin verilere göre Tüpraş, Türkiye petrol ürünleri tüketiminde benzinde %83, jet yakıtında %89, ihrakiye hariç fuel oil lerde %96, asfaltta %99, düşük kükürtlü motorinde ise %56 paya sahiptir. ÜRÜNLER Değişim % Benzinler (7,7) Gaz yağı ,2 Motorin ,0 Kırsal Motorin (4,6) Motorinler Toplam ,4 Beyaz Ürünler Toplam ,9 Kalyak (18,4) Foil No: (49,1) Siyah Ürünler Toplam (43,9) Akaryakıt Toplamı (3,9)

51 Tüpraş Faaliyet Raporu STRATEJİ Tüpraş ın hedefi, petrol sektöründe performansına özenilen, çevre ve yaşam değerlerine saygılı öncü bir şirket olmaktır. diğer yandan Tüpraş ın rekabetçi gücü ve kârlılığı daha üst seviyelere taşınmış olacaktır yılında tamamlanması planlanan Fuel Oil Dönüşüm Projesi ile Tüpraş ın tüm rafinerilerinde şarj optimizasyonu sağlanırken, İzmit Rafinerisi bölgedeki en kompleks rafinerilerden birisi olacaktır. Gelişen Türkiye nin enerji ihtiyacı da aynı paralelde artmaktadır. Artan enerji ihtiyacının güvenli bir şekilde sağlanması ve böylelikle sürdürülebilir istikrarlı bir büyümenin altyapısının oluşturulması, enerji yönetimlerinin hedefi olmalıdır. Türkiye, kriz dönemleri sonrasında hızlı ekonomik büyüme periyoduna girmekte ve her türlü enerji talebi de aynı paralelde artış göstermektedir. Ülkenin petrol ürünleri ihtiyacını karşılarken, yenilikçi uygulamalarla sektörü yönlendirmek ve müşteri memnuniyetini en üst düzeyde sağlamak Tüpraş ın stratejisinin odak noktasıdır. Verimliliği artırarak ve maliyetleri minimum düzeye indirerek her alanda operasyonel mükemmelliği en üst düzeye taşıyarak Tüpraş ın potansiyelini maksimum düzeyde ortaya çıkarmak hedeflenmektedir. Euro V spektleri 1 Ocak 2011 itibarıyla ülkemizde yürürlüğe girmiştir. Tüpraş, Euro V spektlerinde üretimin Türkiye de zorunlu olmasından önce gerekli yatırımları planlayarak tamamlamış ve AB ile eş zamanlı olarak, yüksek çevre standartlarında ürün kullanımı olanaklı hale getirilmiştir. Tamamlanan AB spekt yatırımlarıyla gelişmiş Avrupa ve ABD pazarları başta olmak üzere, dünyanın her yerine yüksek standartlı ürün ihraç edebilme olanağına sahip olunmuştur. Bu durum Tüpraş ın iç ve dış piyasadaki rekabet gücünün olumlu yönde gelişmesine katkı sağlamıştır. Rafinaj sektöründe ürün spektlerinin en üst seviyelere çıkarılması üretimde her ünitenin emre amadeliğini maksimize etmeyi zorunlu kılmaktadır. Bunun yanı sıra artan küresel rekabet ve zorlaşan çevresel standartlar rafinerilerde enerji kullanımında maksimum verimliliği gerektirmektedir. Tüpraş bu kapsamda orta vadede işletme emre amadeliği, enerji endeksi ve işletme maliyet endeksinde rafineriler arasında yapılan benchmark analizinde 1. çeyrekte yer almayı hedeflemektedir. Üretimini yurt içi piyasanın talep yapısını en üst seviyede dikkate alarak yapılandıran Tüpraş, iç pazarda rekabetçi gücünü mevcut altyapısı ve müşteri ilişkileri sayesinde artırmanın yanı sıra üretim haricinde, pazara giren ürün ithalatında da payını artırmayı hedeflemektedir. Bunun yanında, uluslararası piyasalardaki fiyat dinamiklerinin mümkün kıldığı dönemlerde, ihracatı maliyet azaltıcı bir unsur olarak kullanmayı amaçlayan Tüpraş, büyüyen uluslararası piyasa olanaklarından yararlanmayı da planlamaktadır. Tüpraş, Koç Grubu bünyesine geçtiği ilk andan itibaren faaliyetleriyle birçok operasyonel ve finansal atılımlar gerçekleştirmiştir. Opet Petrolcülük A.Ş nin %40 hissesinin satın alınması, Ditaş filosunun yenilenerek güçlendirilmesi gibi hem operasyonel altyapıyı geliştirmeye hem de kârlılığı ve üretilen katma değeri artırmaya yönelik önemli adımlar atılmıştır. Orta dönemde atılan en önemli stratejik adım, rafinerilerin ülke motorin açığını optimum düzeyde karşılayacak şekilde yapılandırılmasına imkân sağlayacak olan Fuel Oil Dönüşüm Projesi dir. Talep fazlası fuel oil in yerine üretilecek olan ilave 2,5 milyon tonluk yüksek standartlı motorin ile bir yandan ülkenin arz güvenliğine katkıda bulunulurken, Tüpraş ın hedefi petrol sektöründe performansına özenilen, çevre ve yaşam değerlerine saygılı öncü bir şirket olmaktır. Geçen süre zarfında bu hedef doğrultusunda önemli adımlar atılmıştır. Tüpraş, yıllarını kapsayan 5 yıllık dönemde 1,4 milyar ABD doları tutarında yatırım harcaması gerçekleştirmiştir. Gelecek 5 yıl içerisinde yaklaşık 3,0 milyar ABD doları tutarında yatırım programlayan Tüpraş, risklerini en üst düzeyde yöneterek ve üretimin her noktasında İleri Proses Kontrolü (APC) uygulayarak yüksek özkaynak kârlılığına ulaşmayı hedeflemektedir yılı itibarıyla, Tüpraş 28,1 milyon tonluk rafinaj kapasitesiyle Avrupa nın 7. büyük rafineri şirketidir. Platts tarafından 2009 yılı kârlılık, varlıklar ve cirosu esas alınarak yapılan değerlendirmeye göre ise Tüpraş, 6. en iyi rafineri şirketi konumundadır. Tüpraş yükselen küresel rekabete uyum sağlayabilmenin ancak değişen piyasa koşullarına hızlı adapte olmak suretiyle sağlanabileceğinin bilincindedir. Bu kapsamda öncelikli hedef olarak, maliyet yapısında sürekli iyileştirme sağlanarak ürün kalitesinin geliştirilmesi ve böylelikle rekabet gücünün artırılması hedeflenmektedir. Tüpraş, değişen piyasa koşullarına hızlı adaptasyon yeteneğini geliştirme yönünde kat ettiği mesafeyi daha ileri noktalara taşımayı amaçlamaktadır. Küresel rekabet koşullarının giderek daha da yükseleceğinin farkında olan Tüpraş, müşteri memnuniyetini ön planda tutan satış stratejisini 2010 yılında daha da ilerletmiş olup gelecek yıllarda operasyonel mükemmellikle maliyet yapısını geliştirerek müşteri odaklı satış stratejisinin sürdürülebilirliğini sağlayacaktır.

52 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal DAĞITIM Türkiye Kalite Derneği nce düzenlenen Türkiye Müşteri Memnuniyeti Endeksi anketinin sonuçları ile Opet, 5 inci kez sektör liderliğini ilan etmiştir. Müşteri memnuniyetindeki birinciliğini kesintisiz olarak beş yıldır devam ettiren Opet, 2010 yılında da tüketicinin bir numaralı tercihi olarak Mükemmellikte 5 Yıldız Yetkinlik Belgesi ni almaya hak kazanmıştır. Opet Petrolcülük A.Ş yılında kurulan ve 2002 yılı sonunda %50 ortaklıkla Koç Topluluğu na katılan Opet Petrolcülük, akaryakıt dağıtım sektöründe perakende ve toptan faaliyetler yürütmekte, madeni yağ üretimi ve pazarlaması ile havacılık yakıtları satışı ve petrol ürünlerinin uluslararası ticaretini yapmaktadır. Kuruluşundan bu yana altyapı yatırımlarına ağırlık veren Opet, Türkiye de akaryakıt dağıtım sektöründe tüketicinin ilk tercihi olmayı hedeflemektedir. Opet in Pazar Payı Artmaya Devam Ediyor Opet, 2010 yılsonu itibarıyla beyaz ürünlerde %16,9 pazar payıyla üçüncü, siyah ürünlerde ise %15,5 pazar payıyla ikinci büyük akaryakıt dağıtım şirketidir. Şirket, beyaz ürün pazarındaki düşük büyümeye rağmen, satışlarını 2009 yılına göre miktarsal olarak beyaz ürünlerde %3,2 oranında artırmayı başarmıştır. Siyah ürünlerde ise pazardaki daralmaya paralel olarak, Opet satışları %66,6 azalmıştır. Rekabet Kurumu nun tarihli kararı doğrultusunda istasyon intifa ve kira sözleşmelerinin 5 yıl ile sınırlanması sonucunda 18 Eylül 2010 tarihine kadar 538 adet Opet ve 495 adet Sunpet istasyonunun sözleşme süreleri sona ermiştir. Bu istasyonlardan 449 adet Opet ve 300 adet Sunpet bayisiyle sözleşmeler yenilenmiştir. Satış hacimleri düşük olan önemli miktardaki Sunpet istasyonu için sözleşmelerin yenilenmeme kararı alınmıştır. Ayrıca 72 adet rakip istasyon da Opet e transfer edilmiştir. Sonuç olarak, 2009 sonunda toplam 1,324 olan istasyon sayısı 2010 sonu sonunda 1,224 e düşmüştür. İstasyonların 830 u Opet, 394 ü ise Sunpet markası atında faaliyet göstermektedir. Başarılı Finansal Sonuçlar 2010 yılında Opet in konsolide toplam cirosu 7,04 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Şirketin 2010 yılsonu itibarıyla faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı 248 milyon ABD doları, brüt kâr marjı %5,8, faaliyet kâr marjı ise %3,0 olarak gerçekleşmiştir. Akaryakıt Dağıtım Sektöründeki En Yüksek Depolama Kapasitesi 2009 yılında inşaat halindeki kapasite artırımlarının tamamlanması ile Opet in toplam depolama kapasitesi 1,1 milyon m 3 e ulaşmıştır. Depolama kapasitesindeki bu artış Opet in sektördeki rekabet gücünü daha da artırmaktadır. Opet, Tüpraş ile birlikte ürün ve ham petrol dahil olmak üzere, Türkiye nin toplam depolama kapasitesinin yaklaşık %70 ini kontrol etmektedir. Opet 2010 yılında Marmara Ereğlisi Terminali nde, petrol sektöründe ticaret ve ikmal hizmetlerinde faaliyet göstermekte olan uluslararası firmalarla depolama hizmeti anlaşması yapmaya devam etmiştir yılsonu itibarıyla uluslararası şirketlere kiralanan kapasite 270 bin m 3 olmuştur. Müşteri Memnuniyetinde Tartışmasız Liderlik Türkiye Kalite Derneği (KalDer) tarafından her yıl düzenlenen Türkiye Müşteri Memnuniyeti Endeksi anketinin sonuçları ile Opet 5 inci kez sektör liderliğini ilan etmiştir. Müşteri memnuniyetinde 2006 da elde ettiği sektör 1 inciliğini kesintisiz olarak beş yıldır devam ettiren Opet, müşterilerine verdiği önemle kalıcı liderliği yakalamış ve Mükemmellikte 5 Yıldız Yetkinlik Belgesi ni almaya hak kazanmıştır 2009 yılında 3,6 milyon olan Opet Kart müşteri programına kayıtlı üye sayısı, 2010 sonu itibarıyla 4,4 milyona ulaşmıştır.

53 Tüpraş Faaliyet Raporu Sosyal sorumluluk projelerini gerçekleştirirken içinde bulunduğu toplumun sorunlarından ve hassasiyetlerinden yola çıkan Opet, çevresel ve sosyal sorunları faaliyetlerinin ve paydaşlarıyla ilişkilerinin bir parçası haline getirmekte, tüm paydaşlarına karşı etik ve sorumlu davranarak bu yönde kararlar almakta, projeler geliştirmekte ve uygulamaktadır. Sosyal sorumluluk alanındaki faaliyetlerini kurumsal kültürünün ayrılmaz bir parçası olarak benimseyen Opet in, kuruluşundan bugüne imza atmış olduğu ve devam etmekte olan birçok sosyal sorumluluk projesi mevcuttur. Yeni ürün ve hizmetleri, gelişen istasyon ağı ile sektörde farklılık yaratan Opet; Yeşil Yol Projesi, Temiz Tuvalet Kampanyası, Örnek Köy Projesi ve Tarihe Saygı Projesi çalışmalarıyla sosyal yaşama destek vermeye devam etmektedir yılında Temizlik Rayında kampanyasını başlatan ve Tarihe Saygı Projesi kapsamında Kocadere ve Behramlı köylerini rehabilite eden Opet, birçok önemli etkinliğe de bağış ve sponsorluk yoluyla katkı sağlamıştır ve Sonrası İçin Hedefler Opet, yeni dönemdeki hedef ve stratejisini temel rekabet üstünlüklerine odaklanmak üstüne kurmuştur yılında da rakiplerden farklılaşan başarılı kampanya ve projeler yapılması, hizmet kalitesinin artırılması ve müşteri ilişkileri yönetimi altyapısının güçlendirilmesi amaçlanmaktadır. Sonuç olarak bir yandan müşteri memnuniyetinde yakalanan ivme yükseltilerken, diğer yandan da pazar payının artırılması ve sürdürülebilir büyümenin kalıcılığı hedeflenmektedir. Ortaklık Yapısı (%) Tüpraş 40,00 Diğer Koç Şirketleri 10,00 Öztürk Grubu 50,00

54 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal DENİZ TAŞIMACILIĞI DİTAŞ, 2010 yılında 18,7 milyon ton ham petrol ve 2,0 milyon ton petrol ürününün zamanında, emniyetli ve düşük maliyetlerle rafinerilere taşınmasını sağlamıştır. DİTAŞ Deniz İşletmeciliği ve Tankerciliği A.Ş. Deniz İşletmeciliği ve Tankerciliği A.Ş. (DİTAŞ), Mart 1974 te, yurt içi ve uluslararası denizlerdeki ham petrol ve ürünleri taşımacılığında kullanmak üzere çeşitli tonaj ve evsafta deniz tankerleri satın almak, inşa ettirmek veya kiralamak amacıyla kurulmuştur. İPRAŞ ın DİTAŞ taki %29 hissesi, 1983 yılında tüm kamu rafinerilerinin Tüpraş çatısı altında yeniden organize edilip gruplandırılması sürecinin sonunda Tüpraş a devredilmiştir. Tüpraş, ÖİB nin elinde bulunan %50,98 oranındaki DİTAŞ hissesini, Ekim 2002 de 16,5 milyon ABD doları karşılığında satın alarak DİTAŞ hisselerinin toplam %79,98 ine sahip olmuştur. Armatörlük, brokerlik/gemi kiralama, kılavuzluk, römorkörcülük, denetim ve acentelik hizmetleri veren DİTAŞ, 30 yılı aşkın deneyimiyle TÜPRAŞ a operasyon ve maliyet avantajı sağlamaktadır. DİTAŞ, deniz taşımacılığının %95 lik bölümünü oluşturan ham petrol taşımacılığını Tüpraş ın ihtiyaçları doğrultusunda gerçekleştirmektedir. Şirket, ham petrol taşımacılığını sahip olduğu tankerlerin yanı sıra, zaman ve sefer esaslı olarak kiraladığı tankerler aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Petkim, Opet, Opet THY ve diğer dağıtım kuruluşlarına da ürün taşıma hizmetleri veren DİTAŞ, 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu uyarınca taşıma faaliyeti yapmak üzere verilen Taşıma Lisansı na 6 Aralık 2004 tarihinden itibaren 30 yıl süre ile sahiptir. Şirket, merkez ofis ve gemiler için ISO Kalite Yönetim Sistemi, ISO Çevre Yönetim Sistemi, gemiler için ISM (Uluslararası Emniyetli İşletim) ve ISPS (Uluslararası Gemi ve Liman Güvenlik Kuralları) kod sertifikalarına sahiptir. Tanker işletmeciliğinde önemli bir referans olan ve petrol şirketleri tarafından uygulanması talep edilen TMSA 2 uygulama çalışmaları devam etmektedir. İşletmesinde bulunan gemilerin, OCIMF Sire sistemine üye kuruluşlarca uygunlukları bulunmaktadır. Faaliyetlerini kurumsal vatandaşlık bilinciyle yürüten DİTAŞ aynı zamanda KALDER ve TURMEPA derneklerine üyedir ve 2009 yıllarındaki yeniden yapılandırma süreci paralelinde kurulan ve Ana şirket DİTAŞ ın %100 sahibi olduğu dört bağlı ortaklık ile 2010 yılında da faaliyetlere devam edilmiştir. Bağlı şirketlerin aktiflerinde yer alan deniz araçlarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir. DİTAŞ ın 2010 yılında Tüpraş rafinerilerinin ihtiyacı doğrultusunda yapılan ham petrol taşımaları toplam 18,7 milyon ton olmuştur. Petrol ürünleri taşımaları ise 2,0 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. DİTAŞ, Tüpraş ın İzmit Rafinerisi ne ait deniz terminalinde sahibi olduğu beş römorkör, dört palamar motoru ile römorkörcülük ve palamar hizmetlerinin yanı sıra İzmir Rafinerisi ne ait deniz terminalinde, sahibi olduğu altı adet römorkör ve üç adet palamar botu ile kılavuzluk, römorkörcülük ve palamar hizmetleri vermektedir. RMK Tersanesi nde inşa edilen T. Damla Pilot Botu da Eylül 2010 da teslim alınmış ve İzmir Terminali nde hizmete girmiştir. Yüksek Emniyet Standartları 2009 yılı itibarıyla, Tüpraş deniz terminallerine gelen gemilere operasyonları sırasında emniyeti artırmak amacıyla yük operasyon kaptanları hizmetine ek olarak, 2010 yılında gelen gemilerin uluslararası kurallara ve Tüpraş standartlarına uygunluğunun kontrol edilip sonucunun Tüpraş a raporlanması uygulamasına başlanmıştır. Mart 2010 tarihi itibarıyla ham petrol gemilerine, Nisan 2010 tarihi itibarıyla yurtdışı ithal ve ihraç ürün gemilerine ve Mayıs 2010 itibarıyla yurt içi taşımalarını yapan diğer gemilere emniyet ve denetim enspektörlerince denetimler yapılmaktadır yılı içinde İzmit ve İzmir Terminallerinde toplam 76 adet

55 Tüpraş Faaliyet Raporu gemiye denetim, 113 gemiye loading master (yük operasyon kaptanlığı) hizmeti verilmiştir. DİTAŞ, yerli ve yabancı tankerleri kiralayarak gemi sahipleriyle ham petrol ve petrol ürünlerinin ithalat ve ihracatçıları arasında aracılık görevi yapmaktadır. DİTAŞ ayrıca, kendi gemilerinin ve Tüpraş adına kiraladığı gemilerin liman ve boğaz acentelik hizmetlerini de sağlamaktadır Ham Petrol ve Petrol Ürünleri (Bin Ton) DİTAŞ ın Sermaye Yapısı Hissedarlar Hisse Adedi Ödenmiş Sermaye (TL) (%) Tüpraş ,98 TSK Güçlendirme Vakfı ,00 MOGAZ-AKPA-DEMİR Export ,02 Toplam ,00 DİTAŞ ın Finansal Durumu* Milyon ABD doları Net Satışlar 180,3 108,9 138,9 FAALİYET Kârı 24,0 13,4 19,0 Net Kâr 27,3 14,4 13,8 * Konsolide sonuçlardır. Şirket sahip Olduğu Deniz Aracı ÜSKÜDAR Tankercilik A.Ş. T. Sevgi Tankeri KADIKÖY Tankercilik A.Ş. T. Gönül Tankeri BEYKOZ Tankercilik A.Ş. cumhuriyet Tankeri T. DAMLA Denizcilik A.Ş. römorkörler ve palamar botları Ditaş Tankerlerine Genel Bakış m/t Cumhuriyet M/T Sevgi M/T Gönül Tanker Tipi Ham Petrol Petrol/Kimyasal Petrol/Kimyasal Yapım Yılı Kargo Tank Kapasitesi m m m 3 DWT ton ton ton GT ton ton ton NT ton ton ton Uzunluk 274,18 m 131,85 m 131,85 m HAM PETROL ÜRÜN

56 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal AR-GE Sahip olduğu teknolojik ve bilimsel altyapıyı ve bilgi teknolojisi potansiyelini 2010 yılında kurduğu İzmit Ar-Ge Merkezi kanalıyla geliştirerek ülkemizin ve enerji sektörünün hizmetine sunan Tüpraş, ilk yılında 5 önemli projesine TEYDEB desteği almıştır. Elektron Hızlandırıcı Sistemi Işıma Teknolojisi ile Baca Gazı Arıtma Projesi SANAEM (Sarayköy Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi) danışmanlığında, baca gazı ışıma yöntemi ile zararlı SOx ve NOx bileşiklerinden tarımda kullanılabilecek endüstriyel gübre elde edilecek ve bu zararlı emisyonların verimli bir biçimde kullanılması sağlanacaktır. İzmit Rafinerisi Operasyonlarının Diferansiyel Simülasyon Modeli Geliştirme Projesi Tüpraş teknolojik yol haritasında belirlediği başlık çerçevesinde Ar-Ge projeleri üretirken, her bir projeyle hem ülkemize hem de enerji sektörüne katkı sağlamayı hedeflemektedir. Üretilen projelerin Tüpraş ın ölçme ve bilişim altyapısına ve personelinin uzmanlaşmasına hizmet etmesi esas alınmaktadır. 21 Mayıs 2010 tarihinde, toplam 280 mühendisin çalıştığı Tüpraş İzmit Ar- Ge Merkezi nin kurulması için yapılan başvuru 2 Ağustos 2010 tarihinde onaylanmıştır. Üniversiteler, Araştırma Merkezleri ve Sanayiyle İş Birliği Üniversiteler, araştırma merkezleri ve sanayi ile gerçekleştirilecek ortak çalışmalara yönelik olarak 30 Mart 2010 tarihinde Koç Üniversitesi ile Ortak Çalışma Çerçeve Protokolü imzalanarak Koç Üniversitesi ile gerçekleştirilecek çalışmaların ilk adımı atılmıştır. Ayrıca, Boğaziçi Üniversitesi, ODTÜ, Bilkent, Sabancı Üniversitesi, İTÜ den yöneticiler ve TÜBİTAK MAM Enerji, Çevre ve Kimya Enstitü Müdürleri ile iş birliği olanakları görüşülmüştür. 5 Ar-Ge Projesine TEYDEB Desteği 2010 yılı içerisinde toplam 10 milyon TL bütçeli 5 Ar-Ge projesinin Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı na (TEYDEB) başvurusu kabul edilerek proje çalışmalarına başlanmıştır. İzmit Rafinerisi Hidrokraker Ünitesi nde Gerçek Zamanlı Optimizasyon ve Kontrol Sistemi Tasarımı ve Uygulaması Projesi Koç Üniversitesi danışmanlığında, Gerçek Zamanlı Optimizasyon ile Hidrokraker Ünitesi nin reaktör modeli kurularak ünitenin şarjı, ünite değişkenleri ve ürün ekonomik değerleri göz önüne alınarak optimum çalışma şartları belirlenecektir. İzmir Rafinerisi nde Eşanjörlerin Kirlilik Takibi, Modellenmesi, Simülasyonu ve Optimal Bakım Planlaması ile Rafineri Enerji Kayıplarının Azaltılması Projesi Ege Üniversitesi danışmanlığında, eşanjörlerdeki kirliliğin takibi yapılacak, kirliliği oluşturan parametreler tespit edilecek ve değişik eşanjör grupları için en uygun kirlilik mekanizmaları belirlenecektir. Boğaziçi Üniversitesi danışmanlığında, Ham Petrol Ünitesi nin matematiksel simülasyon modeli gerçekleştirilecektir. Laboratuvar Ölçekli Hidrokraker Ünitesinin ve Hidrokraker Katalizörlerinin Geliştirilmesi Projesi Koç Üniversitesi danışmanlığında, İzmit Rafinerisi nde pilot ölçekli bir Hidrokraker (HC) Ünitesi kurulması için gerekli ön çalışmaların yapılması amaçlanmaktadır. AB 7. Çerçeve Programı Geleceğin fabrikaları çağrısı kapsamında Remote Service Management projesinin konsorsiyumuna katılım sağlanmıştır. Ayrıca ICT çağrısı altındaki ICT for energy efficiency başlığı kapsamında Design of a decision support tool for sustainable, reliable and costeffective energy strategies in cities and industrial complexes projesiyle konsorsiyuma dahil olunmuştur. Tüpraş ın enerji alanlarında bilimsel iş birliğini ve temsilini artırmak için; TÜBİTAK Enerji Teknolojileri Platformu, STB Enerji ve Emisyon Komitesi, TÜBİTAK Ulusal Bilim, Teknoloji ve Yenilik Stratejisi Üst Kurulu, TÜBİTAK Otomotiv ve Enerji Teknoloji Platformu OTEP, Avrupa Birliği, EUREKA programı içindeki EUROGIA+ yönetim kurulu üyelikleri sağlanmıştır.

57 Tüpraş Faaliyet Raporu

58 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Yatırımlar TÜPRAŞ; Euro V spektlerine, operasyonel etkinliğini artırmaya, enerji verimliliğine, emniyet, çevre ve toplum sağlığına yönelik olarak uygulamaya koyduğu geniş yelpazedeki yatırımlarıyla sektördeki rekabet gücünü ve lider konumunu sürekli güçlendirmektedir. izmit hydrocracker ve ccr 377 milyon ABD doları izmir hydrocracker ve tamamlayıcı üniteler 296 milyon ABD doları izmir ccr ve izomerizasyon 199 milyon ABD doları kırıkkale hydrocracker 157 milyon ABD doları izmit modernizasyon 81 milyon ABD doları kırıkkale izomerizasyon 45 milyon ABD doları

59 Tüpraş Faaliyet Raporu Hydrocracker: Rafinerinin üretim dengesinde ihtiyaç fazlası piyasa değeri düşük fuel oil gibi ürünlerin yerine daha değerli ince ürünlere dönüştürülmesi ve rafineri kârlılığıni artırmaya yönelik projedir. ccr Reformer: proje kurşunsuz benzin üretimini artırırken, AB 2009 benzin standartlarını da sağlayacak yatırımı kapsamaktadır. İzomerizasyon: CCR üniteleri ile beraber rafinerilerin benzin üretim kapasitesini artırmaya yönelik bir projedir. Dizel Kükürt Giderme: Proje Avrupa Birliği nde motorin kükürt içeriğinin maksimum 10 ppm oranına indirgenmesi paralelinde üretim yapabilmek için başlatılmıştır. Benzin spek iyileştirmesi: Bu projeler 1 Ocak 2009 da Avrupa birliği nde benzinde geçerli kükürt içeriğinin maksimum 10 ppm, aromatik değerinin maksimum %35 ve benzen değerinin maksimum %1 olan üretimi gerçekleştirilebilmesi için kükürt içeriği yüksek olan FCC benzininde kükürt giderme, benzen içeriği yüksek olan reformat benzen giderme tesisleri kurulmuştur. izmit ccr reformer ve dizel kükürt giderme 381 milyon ABD doları kırıkkale ccr reformer ve dizel kükürt giderme 372 milyon ABD Doları izmir dizel kükürt giderme 139 milyon ABD doları izmit Benzin spekt iyileştirmesi 105milyon ABD Doları izmit izomerizasyon 78 milyon ABD doları izmir Benzin spekt iyileş. 46 milyon ABD doları

60 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal YATIRIMLAR 2010 yılında, devam etmekte olan fuel oil dönüşüm gibi büyük ölçekli yatırım projelerinin yanı sıra Tüpraş ın verimliliğine ve kârlılığına önemli katkılar sağlayacak orta ve küçük ölçekli 49 adet yatırım projesi başlatılmıştır. İzmit Fleyr Gazı Geri Kazanımı Proje ile fleyr sisteminde yanan gazı geri kazanıp, enerji tasarrufu yapılması, rafineri kaybının ve karbondioksit emisyonunun azaltılması hedeflenmiştir. Yaklaşık 6,2 milyon TL tutarında bir yatırımla gerçekleşen proje Temmuz 2010 da devreye alınmıştır. Ağustos- Aralık 2010 döneminde Fleyr gazı geri kazanımından 0,77 milyon ABD doları getiri elde edilmiştir. Rafinaj sektöründe operasyonel başarının sürdürülebilirliği için yatırım odaklı bir şirket olmak zorunluluktur. Tüpraş, kârlılığın yanı sıra rekabet gücünü artıracak ve en son standartlarda üretim yapabilecek rafineri konfigürasyonlarına sahip olmak için orta vadeli yatırım planını yeniden oluşturmuştur yılları arasında tamamlanan Ana Yatırım Planı kapsamında ve Avrupa Birliği çevre standartlarına uygun ürünler üretmek için yapılan 2,3 milyar ABD doları tutarındaki yatırımlar sonrasında, 3,5 olan Tüpraş ın kompleksitesi basit rafineri düzeyinden 7,25 e yükseltilerek kompleks rafineri düzeyine çıkarılmıştır. Ana yatırım planının son adımı İzmit Rafinerisi Benzin İyileştirme Projesi nin 20 Nisan 2009 tarihinde tamamlanmasıyla sonuçlandırılmış ve böylece Tüpraş rafinerilerinde üretilen tüm benzin ve motorin çeşitleri Euro V spektleri düzeyine yükseltilmiştir. Tüpraş bir Koç Holding şirketi olarak, son beş yılda ana yatırım planı kapsamında tamamladığı projeler dahil milyon ABD dolarının üzerinde yatırım harcaması gerçekleştirmiş ve toplamda 4,23 milyar ABD dolarının üzerinde yatırım kararı almış bulunmaktadır yılında, Tüpraş rafinerilerinde gerçekleştirilen yatırım harcaması toplam 177 milyon ABD doları tutarındadır. Devir sonrasında yeniden yapılandırma süreci içinde, dizel kükürt giderme, benzin iyileştirme, fuel oil dönüşüm gibi büyük ölçekli yatırım projelerinin yanı sıra Tüpraş ın operasyonel etkinliğini artıracak, enerji verimliliğine ve kârlılığına önemli katkılar sağlayacak orta ve küçük ölçekli 49 adet yatırım projesi de 2010 yılında başlatılmış, önceden başlatılan projelerin önemli bir kısmı ise sonuçlandırılmıştır. Bu projelerin en önemlisi olan Fuel Oil Dönüşüm Projesinin yanında, yeni kuvvet santralı, kerosen treating üniteleri, enstrüman ve elektrik sistemleri geliştirilmesi, vagon dolum ve boşaltma sistemi, enerji ve buhar üretim sistemlerinin iyileştirilmesi ve çeşitli Ar-Ge projeleri sayılabilir. Bu projelerin her biri, önemli katma değer sağlayacak yatırımlar niteliğindedir Yılında Tamamlanan Başlıca Projeler İzmit Elektrik Sisteminin Scada Sistemine Bağlanması Proje ile rafineri elektrik sisteminin SCADA sistemi dışında kalan kısımlarının da mevcut SCADA sistemine bağlanarak uzaktan izlenmesi amaçlanmıştır. Bu sistemin kurulması ile elektrik sistemindeki arızaların yerleri daha kısa sürede tespit edilip operasyonlar daha kısa sürede yapılacaktır. Mevcut sisteme donma ve arıza durumlarda yedeklik yapacak sistem de temin edilerek devreye alınmıştır. İzmit ve İzmir Kara Dolum Ünitesi Modernizasyonu İzmit Rafinerisi nde Kara Dolum Ünitesi dolum sahasında bulunan 4 adet cendere, taleplerin yüksek olduğu dönemlerde yetersiz kaldığından yaklaşık 10 milyon TL harcanan proje ile ilave 2 adet dolum cenderesi, cendere altlarına kantar tesis edilmesi, otomasyon sistemi kurulması ve ayrıca mevcut dolum sisteminin de modernize edilmesi sağlanmıştır. İzmir Rafinerisi nde, mevcut kara dolum sahasında 16 peronluk tanker dolum adası, sayaçlı beyaz ürün dolum sistemi, dolum otomasyonu, kontrol binası, pompa istasyonu ve invertör sistemi, mevcut enerji dağıtım binasının büyütülmesi işleri Sayaçlı Beyaz Ürün Tanker Dolum Terminali projesi kapsamında tamamlanmıştır. Ayrıca SAP entegrasyonu sonrasında sistem tam olarak devreye alınmıştır. Aralık 2010 tarihi itibarıyla otomasyona geçilen Tanker Takip Sisteminin de bulunduğu Tanker Dış Park Sahası inşa edilmiştir. Toplam proje bedeli 22,7 milyon TL olan proje bütçesinden, %78 oranında harcama yapılmıştır.

61 Tüpraş Faaliyet Raporu Devam Eden Başlıca Projeler İzmit HP ve Ürün Paçallama Sistemleri Tesisi Ham petrol paçallama sistemiyle farklı API ve kükürt içeriğine sahip ham petrollerin paçallanarak iç ve dış talep doğrultusunda ihtiyacı karşılayacak özellikteki ürünlerin zaman ve enerji kayıpsız üretilmesi sağlanacaktır. Ürün paçallama sistemiyle de kurulacak online analizörler, akım ve seviye otomasyon sistemi kontrolüyle oluşturulacak yeni hatlar üzerinden ürün tankları irtibatlandırılarak istenen hızda ve özellikte doğrudan satışı yapılabilecektir. Ekonomik verilerin yönetimini de içeren sistemle ham petrol ikmalleri ve ürün paçallama, satış hareketleri ekonomik şartlara göre optimize edilerek gerçekleştirilebilecektir. Maksimum kârlılığın sağlanması amacıyla benzin hazırlamada online blending sistemi ve gelişmiş ham petrol enjeksiyon sistemi de kurulmaktadır. Toplam 38,6 milyon TL proje bedelli yatırım %98 oranında tamamlanmış olup 2011 yılında devreye alınacaktır. İzmit Rafinerisi Elektrik Sisteminin Yenilenmesi Büyük ölçüde yenilenen Rafineri elektrik sisteminde, bu proje ile bazı ünitelerde bulunan eski tip ve bakım açısından ilave maliyet getiren gerilim kademesindeki kesicilerin, şalterlerin, alçak-orta gerilim kondansatörlerinin, elektromekanik tipteki koruma rölelerinin ve bazı trafo sistemlerinin yenilenmesi sağlanacaktır. Kesiciler, şalterler ve kondansatörler yenilenmiştir. Ayrıca 10R-6A şalter sisteminin kapalı şalttan beslenmesi ve Plt-25/36/26 Üniteleri MV ve LV şalterlerinin yenilenmesi işleri de tamamlanmıştır. 15,2 milyon TL bedelli projede %93 gerçekleşme sağlanmış olup işletme güvenirliği verimlerinin artırılması hedeflenmektedir. İzmit C3/C4 Splitter ve Selective Hydrogeneration Üniteleri Tesisi FCC ve yapılmakta olan RUP Coker LPG si içindeki C3 ve C4 fraksiyonlarının Splitter Ünitesi nde ayrıştırılması ile bu üniteden çekilecek C4 fraksiyonu içindeki 1.3 Bütadien içeriğinin, Selective Hydrogeneration Ünitesi nde ağırlıkça %0,1 in altına düşürülmesi öngörülmektedir. C3 ve C4 fraksiyonlarının ayrıştırılması suretiyle kâr artışı sağlanacak ve üründeki 1.3 Bütadien içeriğinin düşürülmesiyle de çevre sağlığı açısından önemli bir gelişme sağlanmış olacaktır. Proje bedeli 10,8 milyon TL olan projenin 2011 de tamamlanması hedeflenmektedir. İzmit Rafinerisi Fırın ve Kazanların Modernizasyonu Proje kapsamında 3 adet fırına O2 analizörü tesis edilmiştir. 2 adet fırın burnerleri sadece fuel gaz yakacak şekilde yenilenecektir. Emergency Shut Down sistemi de proje kapsamında daha etkin hale getirilerek arıza nedeninin çok daha kısa sürede tespiti mümkün olacak ve emniyet sistemi güçlendirilecektir. Ayrıca 4 adet burner dual (fuel oil ve fuel gaz) yakıt ile çalışabilir hale getirilerek verimlik artışı elde edilecek ve baca gazı emisyon değerlerinde de önemli bir fayda sağlanmış olacaktır. Yüksek excess hava ile yanmaya göre tasarlanmış, verimleri çok düşük, doğal çekişli olduğu için gürültü düzeyi çok yüksek ve emniyet sorununa neden olabilen burner potalarının ve burnerların yeni teknolojili, yüksek verime sahip ve düşük gürültülü olanlarla yenilenmesi sağlanacaktır. İzmit ve İzmir Rafinerileri Yangın ve İş Güvenliğinin Artırılması İzmit Rafinerisi nde yangından korunma ve iş güvenliğini sağlanması amacıyla yapılacak çalışmalar kapsamında toplam 16 değişik proje yer almaktadır. Tüm proses sahalarında gaz algılama sistemleri ve kızıl ötesi ışını ile çalışan gaz dedektörleri, ünitelerde bulunan kolon ve dramların çıkış hatları üzerine uzaktan kumandalı motorize vanalar tesis edilmiştir. İzmit Rafinerisi nde tehlikeli atıklar için beton depolama alanı inşası, şalter odalarına yangın söndürme sistemi tesisi, muhtelif tanklara köpük ve sprink sistemleri tesisi, deniz dizeline 2 adet emiş havuzu, Kara Dolum Ünitesi ne 3 adet uzaktan kumandalı yangın suyu monitörü tesis edilmiştir. Yüzer tavanlı tanklarda yangın riskine karşı seallere lineer ısı dedektörleri tesis edilmiş olup tank ayaklarında kullanılacak gaz önleyici malzeme ile gerek ürün kaybı engellenecek gerekse HC emülsiyonları önemli ölçüde düşürülecektir. Sapanca pompa istasyonunun devre dışı olması durumunda B bölgesindeki tanklardan su alabilmek üzere su hattı tesis edilmiştir. Olağanüstü durumlarda gerekli su debisinin sadece deniz suyundan karşılanabilmesi için mevcut deniz suyu yangın pompalarının kapasitesinin İzmit te 5000 m 3 /saat arttırılması planlanmıştır. İzmir Rafinerisi yangın ve iş güvenliği kapsamında mevcut yangın suyu sistemine ek olarak acil durumlarda kullanılmak üzere, yeterli kapasite ve debide deniz suyu temin edilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda, üç adet deniz suyu pompası ve iki adet ham su pompası (5 adet dizel pompa) temin edilerek pompa istasyonu kurulacak, hatları ve bağlantıları tesis edilecektir.

62 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal YATIRIMLAR İzmit Rafinerisi Residuum Upgrading Projesi Son yıllarda fuel oil taleplerinin azalması ve beyaz ürünlerle siyah ürünler arasındaki fiyat farkının beyaz ürünler lehine artmasıyla, Residuum Upgrading uygulamaları, bu potansiyele sahip rafinerilerin kârlılıklarını artırmaları için önemli fırsat olmuştur. Türkiye nin talep ettiği ürünleri üreteceği bu projeyle Tüpraş, rekabet gücünü ve lider konumunu güçlendirmeyi hedeflemiştir. Fuel oil dönüşümü için önerilen Koklaştırma (Delayed Coker) prosesi kapsamında Vakum Destilasyon, Koklaştırma, Hydrocracker, Hidrojen (Steam Methane Reformer), Kükürt Giderme Üniteleri ve yardımcı üniteler kurulacak, İzmit Rafinerisi nde üretilen yüksek kükürtlü fuel oil ler daha değerli beyaz ürünlere dönüştürülecektir. Yatırım sonucunda 4 milyon ton fuel oil den yaklaşık 2,5 milyon ton motorin/jet yakıtı, 770 bin ton benzin ve 200 bin ton LPG olmak üzere toplam 3,5 milyon ton beyaz ürün elde edilirken, 800 bin ton petrol koku üretilecektir. Diğer rafinerilerde şarj maksimizasyonunu sağlayacak alternatif kapasiteler üzerinde de çalışmalar değerlendirilmekte, beyaz ürün üretiminin daha da artırılmasına yönelik çalışmalar mühendislik çalışmaları sonucunda kesinleşecektir yılında başlanan ve 2014 yılında sonuçlandırılması planlanan projenin tamamlanmasıyla İzmit beyaz ürün verimi %85 e yükselecektir. Üretilecek beyaz ürün miktarı ve ülkemize yaratacağı katma değer unsurları dikkate alındığında, yeni bir rafineriye eşdeğer bir yatırımın tamamlanmasıyla İzmit Rafinerisi Nelson Kompleksitesi, 7,8 den, alternatiflerle beraber 14,5 seviyesine yükselmiş olacaktır. Proje, Rafineriler arasında optimizasyonu sağlarken, diğer rafinerilerden İzmit e ham madde sağlanması yoluyla kapasite kullanımlarını da artıracak ve tüm rafinerilerde ürün esnekliği ve maksimizasyonu imkânı oluşacaktır. Projenin bugünkü şartlarda yıllık yaklaşık 1 milyar ABD dolarında ilave satış hâsılatı ve yaklaşık 500 milyon ABD doları FAVÖK sağlayacağı öngörülmektedir. Projenin en önemli aşamaları olan lisans ve mühendislik çalışmalarında lisans ve ana mühendislik ihaleleri sonuçlanmış, temel mühendislik paketinin hazırlanması sözleşmesi tarihinde Foster Wheeler USA Corporation firması ile imzalanmıştır. Mart 2009 ayı içinde P&ID gözden geçirme toplantısı yapılmıştır. Paket, 2009 Haziran ayı içerisinde tamamlanmıştır. Vakum Ünitesi temel mühendislik paketinin hazırlanması sözleşmesi Eylül 2008 de SHELL firması ile imzalanmıştır. Mart ayı içinde P&ID gözden geçirme toplantısı yapılmıştır. Paket 2009 Nisan ayı içerisinde tamamlanmıştır. Hydroprocessing Ünitesi nin temel mühendislik paketinin hazırlanması ihalesi de sonuçlanmış ve UOP firması ile anlaşılmıştır. Paket 2009 Ekim ayı içinde tamamlanmıştır. Hidrojen Ünitesi nin temel mühendislik paketi çalışmaları tamamlanarak, Tecnicas Reunidas (UTE TR-RUP) firmasına teslim edilmiştir. 154 kv Kablo İletim Hattı İmalat Montaj ve Test İşleri ise Türk Prymsmian Kablo ve Sistemleri A.Ş. firmasına ihale edilmiştir. Firma 154 kv güç ve fiber optik kablo çekimleri çalışmalarını tamamlanmıştır. İzmit Rafinerisi A bölgesi ile RUP un inşa edileceği B bölgesini birbirine bağlayan Pipe Track lı Köprü Yapımı tamamlanmıştır. ÇED raporu Nisan 2009 tarihinde alınan RUP un gerçekleştirilmesi için İspanyol Technicas Reunidas firması ile 17 Aralık 2009 tarihinde anlaşma imzalanmıştır. Mart 2010 da İspanya-Madrid te Liaison Ofis açılmış olup gruplar bazında çalışmalar sürdürülmektedir. Proje kapsamında tüm ünitelerde HAZOP çalışmaları tamamlanmıştır. RUP Doküman Yönetimi Projesi devreye girmiş olup sisteme bugüne kadar girilmiş dokümanların toplamı on bin adedin üzerindedir. B bölgesi şalt sahası deplase işinin yapımı için ihale hazırlıkları tamamlanmış, tarihinde işin ihalesi yapılmış olup müteahhit çalışmaları devam etmektedir. İşle ilgili olarak malzeme siparişleri yapılmaktadır. Proje için 21 Ekim 2010 tarihinden başlamak üzere alınan 2,3 milyar TL tutarında Yatırım Teşvik Belgesi revize edilerek 3,9 milyar TL düzeyine çıkarılmıştır. Büyük Ölçekli Yatırım olarak değerlendirilen proje için alınan teşvik KDV istisnası, Gümrük Vergisi Muafiyeti, İndirimli Kurumlar Vergisi ve 2 Yıl Sigorta Primi İşveren Hissesi desteğini de içermektedir.

63 Tüpraş Faaliyet Raporu Projenin yılsonu itibarıyla mühendislik hizmetleri ilerlemesi %28,8 e ulaşmıştır. Ekipman teklifleri toplanmaya başlanmış olup Aralık sonu itibarıyla hazırlanan 189 paketin 114 ünün teknik değerlendirmeleri tamamlanmıştır. Bankaların finansman teklifleri alınmış olup bankaların için oluşturulan elektronik bilgi odasından bilgi alışverişi devam etmektedir. Finansman paketinin 2011 yılının ikinci yarısı tamamlanması hedeflenmektedir. İzmit İskelelerin Modernizasyonu Proje ile gemilerin deprem ve yangın gibi felaketler esnasında iskeleden güvenle ayrılmasını temin eden ERC (Emergency Release Coupling: Acil Bırakma Kaplini) dolum kollarının modernizasyonu yapılmaktadır. Custody transfer özelliğine sahip paket halinde akışölçerler/sayaçlar sayesinde aynı anda aynı sahil tankından aynı ürünü çok sayıda gemiye satmak mümkün olacaktır. Yapılan iyileştirmelerle iskelelerin etkin kullanımı sağlanarak müşteri memnuniyeti ve operasyonel verimlilikte artışın yanı sıra gemilerin seyir güvenliği ve iskelelerin emniyeti en üst düzeyde sağlanmış olacaktır. İzmir ve İzmit Kerosen Treating Ünitesi Tesisi Jet yakıtı üretiminde Desulfurizer Üniteleri yerine Kero Treating Ünitesi kullanılmasıyla işletme maliyetinde önemli tasarruf sağlanacaktır. Hidrojen tüketimi olmaması ve desülfürizasyon prosesinde olduğu gibi verim kayıpları da meydana gelmediğinden ilave avantajlara sahip olan Kero Treating Ünitesi, son derece sade bir ünite ve proses olup düşük yatırım ve işletme maliyeti gerektirmektedir. İzmir Rafinerisinde kurulacak ünitenin detay mühendislik çalışmaları TEKFEN Mühendislik firması tarafından devam etmektedir. Merichem lisanslı bazı ekipman ve reaktör, drum ve eşanjör gibi malzemeler sipariş verilmiştir. Ünitenin yapılacağı alanda zemin etüdü ve temel inşaat işleri tamamlanmıştır. Montaj işi ihale edilmiş ve Aralık 2010 da sözleşme imzalanmıştır. İzmit Rafinerisi nde kurulması planlanan m 3 /gün şarj kapasiteli Kero Treating Ünitesi ile yılda yaklaşık 20 milyon ABD doları ekonomik avantaj sağlanacak olup bu yatırımın geri dönüş süresi 6-8 ay olarak hesaplanmaktadır. İzmit Enerji Verimliliği Projeleri Plt-2 ve Plt-5 Ham petrol Ünitelerinde Supertarget ve Pro II programları kullanılarak yapılan pinch analizi çalışmaları tamamlanmış, belirlenen noktalara konacak ısı değiştiriciler ile fırın giriş sıcaklığında artış sağlanacaktır. Böylece sıcak akımlardan elde edilen buhar üretimlerinin de artırılması ile toplam enerji bazında, yılda toplam 7,0 milyon ABD doları FAVÖK hesaplanmıştır. KBC firması ile yapılan çalışma sonucu Plt-36 Desulfurizer ve Plt-63 MQD Ünitelerinde eşanjör net-work konfigürasyon ve ekipman değişimi ile proseste revizyonlar yapılacaktır. Bu projeler enerji tasarrufu, karbondioksit emisyon azalımı ve ünite kullanım süreleri açısından büyük avantaj sağlayacaktır. Projeler tamamlandığında enerji tasarrufu ile beraber önemli ölçüde ekonomik getiri sağlanacak olup geri dönüş süreleri 5 yılın altındadır. 9KT-201C buhar türbininin modifiye edilmesi ile kondenser için tüketilen enerjiden tasarruf edilecek ve Plant 10 da üretilenden daha verimli HP üretimi sağlanacaktır. Aynı zamanda proje, işletme güvenilirliği ve esneklik sağlayacaktır. Rafineride bulunan kompresörlere kademesiz yük kontrol sistemi tesis edilmesi ile kompresörlerin gereğinden fazla enerji tüketimlerinin önüne geçilerek elektrik tüketiminde tasarruf yapılabilecektir. Plt-33 ve Plt-36 Ünitelerinde ileri proses kontrol uygulamaları hayata geçirilecektir. Çalışma sonunda ürün speklerinde iyileşme, enerji tasarrufu ve ünite kapasitesinde ve ürün çekiş miktarında artış sağlanacaktır. Projeyle ilgili ünitenin mevcut enstrümantasyon altyapıları kullanılacak olup proses kontrol altyapısının ilgili ünitede oluşturulabilmesi için birtakım iyileştirmeler de yapılacaktır.

64 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal YATIRIMLAR 9F-700 atık ısı kazanının yenilenmesi ile kazanda daha fazla buhar üretilebilecek ve gaz türbini devre dışı olduğunda da aynı miktarda buhar üretilebilecek olup kazanının modifikasyonu ile ABD doları/ gün tasarruf sağlanmaktadır. 7K-101 kompresörünün modifikasyonu ile kompresör çıkışındaki atık ısının kondenser aracılığı ile soğutma suyuna aktarılması yerine 50 psig basınçlı buhar üretilecek olup ABD doları/ gün tasarruf sağlanmaktadır. Enerji tasarrufu amacıyla ünitelerdeki ekipmanlar VSD li yapılmakta, yüksek verimli motorlarla değiştirilmektedir. Buhar hatlarına kesici vana ve orifis tesis edilerek, soğuk kazan besi suyu ile enerji geri kazanımı sağlanacak, Kara Dolum Ünitesi nde Kondanse Geri Kazanım Sistemi kurulacaktır. KBC firması ile muhtelif enerji verimliliği çalışmalarına devam edilecektir. İzmit FCC Baca Gazı Arıtımı ve Enerji Geri Kazanımı FCC Ünitesi rejeneratör bacasından 700 ºC de yaklaşık ton/ saat baca gazı Waste Heat Boiler sisteminden geçirilmesi ile yaklaşık olarak kg/saat Yüksek Basınçlı Buhar elde edilecektir. Ayrıca proje ile birlikte bacadan kaçan katalist de geri kazanılacak olup böylece 2014 yılında yürürlüğe girecek emisyon spesifikasyonlarına önceden uyum sağlanmış olacaktır. Proje ile yılda yaklaşık 1 milyon ABD doları kazanç elde edilecektir. İzmir Enerji Tasarrufu Projeleri İzmir Rafinerisi nde enerji maliyetlerinin düşürülmesi, enerji verimliliğinin artırılması için projeler belirlenmiş ve çalışma başlatılmıştır. Bu kapsamda uygulanacak olan projeler ve tahmini yatırım maliyetleri konu başlıkları olarak şöyledir: Sosyal Tesisler Sıcak Su ve Kalorifer Sisteminin Güneş Enerjisi ve Doğal Gaz Gurubu ile Desteklenmesi Pompa Yenilemesi C-1402 Governer ve Kontrol Sistemi Değişimi Kompresör Unloader Uygulamalarının Yapılması (CT-9902, 9203, 8202) FCC Ünitesi WGC (CT-4251) Eksozu Mp Stimin, U-9400 Ünitesi E-9403 A/B Nafta Spliter Reboilerinde Kullanılması H-1201 Fırını Öncesine Ön Isıtma Eşanjörü Konularak Şarj Giriş Sıcaklığının Artırılması Yeni VSD Alınması ve Montajı K-9 Ekonomizer Paketinin Genişletilerek Baca Gazından Enerji Geri Kazanımının Artırılması 7000 Ünitesi Hava Soğutucuları Fanlarının Yenilenmesi Elektrik Motoru - FCC Türbinli Ekipmanların Elektrik Motorluya Dönüştürülmesi 2010 Yılında Temin Edilen Eşanjör ve Diğer Ekipmanın İnşaat ve Montajları İzmir Benzin Blending Sistemi Tesisi Kurulacak benzin blending sistemi ile, Reformat, İzomerat, Platformat ve FCC benzini üretimlerinin mevcut durumdaki gibi rundown değil, ara depolama tanklarından ana kollektöre emiş yapılan bir sistem olacaktır. Sisteme bağlı analizör ile RON, MON, DVPE; dansite gibi temel parametreler ölçülerek ve optimum benzin paçal oranları sistem tarafından saptanarak tanklarda istenen kalite değerleri otomatik olarak sağlanabilecektir. İzmir Atık Su Arıtma Ünitesi Modernizasyonu İzmir Rafinerisi Atık Su Arıtma Tesisleri nin modernize edilmesi projesi kapsamında; deşarj suyu kalitesinin çevresel yükümlülüklere uygunluğu, maksimum suyun geri kazanılması, geri kazanılan suyun kalitesinin iyileştirilmesi, enerji tasarrufu sağlanması, emisyonların ve bertaraf edilen çamur miktarının azaltılması planlanmakta olup proses çalışmasına AECOM firması tarafından devam edilmektedir. İzmir 25 MW Gaz Türbini ve Atık Isı Kazanı Tesis Edilmesi Bu yatırım kapsamında, 100 ton/saat üretim kapasitesinde atık ısı kazanı ve 25 MW lık gaz türbini kurulması planlanmaktadır. Normal şartlarda rafinerinin toplam 57 MW olan enerji ihtiyacı, gaz türbinli jeneratör (CTG) ve buhar türbinli jeneratörlerden (STG) karşılanmaktadır. Yapılan ekonomik analizler CTG den elde edilen enerjinin maliyetinin, STG lerden daha düşük olduğunu göstermekte olup planlanan CGT den üretilmesi halinde yıllık 14,4 milyon TL tasarruf sağlanmış olacaktır. Yapılacak bu yatırım sonunda rafineri EII indeksi %2,5 oranında düşecek olup bu düşüş 3 yıllık Enerji Master Planı nda belirlenen hedeflere uygundur. Proje için detay mühendislik çalışmaları ENPRODE firması tarafından yapılmaktadır. Ön mühendislik çalışması tamamlanmış ve mühendislik için ihale dosya hazırlıkları devam etmektedir.

65 Tüpraş Faaliyet Raporu İzmir Rafinerisi A.G. ve O.G Elektrik Dağıtım Sistemi Modernizasyonu Proje kapsamındaki işler şu başlıklar altında özetlenebilir: 25MW Yeni Gaz Türbini Tesisi Elektrik Scada Sistemi Modernizasyonu Elektrik Dağıtım Sistemleri Modernizasyonları Kırıkkale Yeni TPP Projesi Rafineride devreye giren yeni üniteler ile mevcut ünitelerin buhar ve enerji ihtiyacını yedekli şekilde temin edecek olan Buhar Kazanları, Buhar Türbinleri, Gaz Türbinleri kombinasyonuna sahip enerji üretim sistemi yapılacaktır. Proje tamamlandığında rafinerinin enerji kaynaklı istenmeyen duruşlarının önüne geçilecek ve operasyonunun sürekliliği sağlanacaktır. Yeni TPP Projesi nin Basic Design aşaması için Foster Wheeler firması ile anlaşma imzalanmış ve çalışmalar devam etmektedir. Kırıkkale Rafinerisi Vagon Tahliye Sistemi Kurulması Bütün vagonların TCDD standartlarına ve spesifikasyonlarına göre tamir ve tadilatları 2009 yılı içinde Tüdemsaş/ Sivas fabrikasında tamamlanmıştır. PND firmasından Tüpraş a devredilecek 11 adet sarnıçlı vagonun bakım ve tadilatı Tüdemsaş firması tarafından Ağustos 2010 da tamamlanarak vagonlar parka dahil olmuştur. TCDD ile yapılan mevcut işletme sözleşmesine göre Tüpraş ın 151 adet sarnıçlı vagona sahip olma hakkı bulunmaktadır. L4BH tipi hermetik, TSI standartlarına göre üretilmiş 72 adet yeni vagon ve yedeklerinin tedariki Legios (Çek Cumhuriyeti) firmasından Ocak 2011 itibarıyla sağlanmıştır. Bu satın alma ile vagon sayısı 151 e (68 adet mevcut, 11 adet PND ve 72 adet yeni vagon) çıkmıştır. Kırıkkale Rafinerisi Enerji Verimliliği Projeleri Proje, alt başlıkları itibarıyla şöyle özetlenebilir: Plant 1100 Ham Petrol Enerji Verimliliği ve Plant 1200 Kapasite Artırma Yatırımı: Plant 1100 Ham Petrol Ünitesi ndeki projelerin tamamlanmasıyla 16,46 gcal/saat lik enerji veya yıllık 6,9 Milyon ABD doları tutarında maliyet tasarrufu gerçekleştirilecek olup tam kapasitede çalıştığında 43,9 bin ton luk CO2 emisyon azaltılması sağlanacaktır. Ayrıca Vakum Ünitesi nin şarjını 4800 m 3 /gün den 6000 m 3 /gün e çıkarmanın aylık getirisi 4,3 milyon ABD dolarıdır. Projenin basit geri ödeme süresinin 3-5 ay civarında olacağı öngörülmektedir. Plant 1100 Ham Petrol Ünitesi Desalter Yıkama Suyunun Isıtılması: Desalter a verilen suyu ısıtmak için kullanılan eşanjörlerin tüp ve shell tarafı, içerdiği akışkan itibarıyla hızlı kirlenmektedir. Desalter daki ısı transferi verimsizliği engellemek ve ünite devrede iken eşanjörlerin tüp demetlerini temizlemek için, aynı eşanjörden bir tane daha ilave edilecektir. Frekans Konvertörü Tesisi: Satış pompaları elektrik motorlarına frekans konvertörü takılması, dolumların düşük olduğu saatlerde hem pompaların rahat çalışması hem enerji tasarrufu açısından önemlidir Yatırımlar (Milyon ABD Doları) Tüpraş ilk 4 yıl içinde Euro V spekt yatırımlarının tamamını devreye almış ve 2 milyar ABD dolarlık RUP projesine başlamıştır. 395

66 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal İNSAN, TOPLUM VE ÇEVRE SAĞLIĞI Türkiye nin petrol ürünleri ihtiyacını karşılarken faaliyetlerini emniyetli ve güvenilir biçimde gerçekleştirmek, Tüpraş ın hiçbir durumda ödün vermediği temel ilkesidir. Özellikle emniyet risk değerlendirme sürecinde papyon ve hata ağacı analizleri gibi birden çok teknik kullanılarak risklerin en aza indirgenmesini sağlayacak tedbirler alınmaktadır. Bütün bu çalışmaların sonuçları, temel performans göstergelerine olumlu şekilde yansımakta, bu durum, doğru yolda ilerlendiğini göstermekle kalmayıp motivasyonu da artırmaktadır. Sağlık, Emniyet, Çevre (SEÇ) Politikası Çalışanlarına ve iş ortaklarının çalışanlarına sağlıklı, emniyetli, güvenilir ve temiz bir iş ortamının sağlanması, müşterilere yüksek emniyet normlarında hizmet verilmesi, yerel halk ve fiziki etki alanında bulunan tüm diğer paydaşların Şirket faaliyetlerinden dolayı herhangi bir zarara uğramamalarının sağlanması Tüpraş ın temel sorumluluklarındandır. Türkiye nin petrol ürünleri ihtiyacını karşılarken faaliyetlerini emniyetli ve güvenilir biçimde gerçekleştirmeyi kendine ilke edinen Tüpraş ın, çalışma şartlarını ve performansını sürekli yükseltmek, buna yönelik yönetsel ve teknik olanaklarını geliştirmek, değişmez hedefi ve paydaşlarına karşı taahhüdüdür. Tüpraş ın sağlık, emniyet ve çevre konusundaki prensiplerinin temel dayanağını SEÇ-K Politikası oluşturmaktadır. SEÇ politikasının uygulanması başta Tüpraş Genel Müdürü olmak üzere Tüpraş Yönetim Kurulu nun doğrudan sorumluluğundadır. Uygulamadaki sorumluluk ise en üst kademeden en alt kademeye kadar tüm çalışanlar tarafından paylaşılmaktadır. Emniyet kuralları, ulusal, uluslararası mevzuat ve Tüpraş standartları doğrultusunda hazırlanmıştır ve eksiksiz biçimde uygulanmaktadır. Sağlık ve emniyet hedefleri, çalışan performansının değerlendirilmesinde de önemli bir yer tutmaktadır. Tüpraş, tüm faaliyetlerini ISO 9001:2000 Kalite, ISO Çevre; OHSAS İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri Standartları na uyumlu şekilde yönetmektedir. Bunun yanında, operasyon ve süreç bazında sağlık ve emniyet şartlarını sağlamak için çeşitli konularda oluşturulmuş 45 kurum içi standart takip edilmektedir. Şirket içi tetkikçiler tarafından iç denetimler, akredite olmuş kuruluşlar tarafından ise dış denetimler yapılmaktadır. Sağlık ve Emniyet Uygulamaları Emniyetli bir çalışma ortamının sağlanmasını etkileyen unsurlar yeni durumlarda değişikliğe uğrama riski taşıdığı için, sürekli öğrenme ve etkin risk değerlendirme sistemlerinin oluşturulması, işletme performansının artırılması açısından hayati önem taşır. Risk Değerlendirme Tablosu (RDT), Tehlike ve Etkilerini Yönetim Süreci (TEYS), Olay Sınıflandırma, Araştırma ve Raporlama (OSAR), Sağlık Risk Değerlendirmesi (SRD), Müteahhit SEÇ Yönetim Sistemi, Tüpraş ın operasyonel emniyetin sağlanmasında kullandığı temel sistemler olup emniyet risklerinin tespit edilerek giderilmesine, çalışma esnasında emniyet koşullarının oluşturulup kontrol edilmesine ve herhangi bir olay oluştuğunda bunların araştırılıp raporlanarak öğrenme sağlanmasına yönelik uygulamalardır. Bu uygulamaların hayata geçirilmesinde birçok alt uygulama ve teknik kullanılmaktadır. 1 Ocak 2008 tarihinden itibaren müteahhit kazaları da iş kaza istatistiklerine dahil edilmeye başlanmıştır. En önemli SEÇ Kaza Sıklık Oranı 1,7 2,5 Tüpraş ın, çalışma şartlarını ve performansını sürekli yükseltmek, değişmez hedefi ve paydaşlarına karşı taahhüdüdür. Kaza Şiddet Oranı ,6 3, ,0 193

67 Tüpraş Faaliyet Raporu performans göstergelerinde kaza sıklık oranı 2010 yılında 1,7 ve kaza şiddet oranı ise 57 olarak hedeflenen değerden daha başarılı bir düzeyde gerçekleşmiştir. En üstün sistem ve süreçlerin geliştirilmesi, en modern ekipmanların kullanılması durumunda dahi, insan faktörü göz ardı edildiği takdirde, kurumlar emniyet risklerini önlemede yetersiz kalabilmektedirler. Bu sebeple Tüpraş, faaliyet sahalarında görev ya da çeşitli amaçlarla bulunan, başta kendi çalışanları ve iş ortağı çalışanları olmak üzere herkesin sağlık, emniyet ve güvenlik konusunda üst düzey farkındalık, bilgi ve yeterliliğe sahip olmasını hedeflemektedir. Tüpraş ta faaliyet alanlarında görev yapan herkesin kapsamlı bir eğitimden geçmesi zorunlu olup konuya yönelik eğitimler; işe başlangıç eğitimi, bilinçlendirme eğitimleri ve yetkinlik bazlı eğitimler olmak üzere üç grupta toplanmaktadır. Çalışanlar görev sorumluluklarına göre bu eğitimleri periyodik olarak tekrarlamaktadırlar. Entegre yönetim sistemi gereği yapılan çapraz iç tetkikler haricinde, Tüpraş SEÇ-K Yönetim Sistemi nin bir parçası olan Bağımsız SEÇ denetimlerine devam etmektedir. Denetlemelerde rafineriler, iş güvenliği, sağlık ve çevre konularında detaylı gözlemlere tabi tutulmakta, tespit edilen bulgular için gerekli düzeltici çalışmalar yapılarak rafinerilerin daha sağlıklı, tehlikesiz ve çevreye duyarlı olması sağlanmaktadır yılı içerisinde bütün rafinerilerde Yangın Risk Değerlendirmesi yapılarak yangın riskleri tekrar gözden geçirilmiş, geliştirilmeye açık alanlar saptanarak gerekli önlemler alınmıştır. Var olan bağımsız SEÇ-K denetlemelerini desteklemek ve rafinerilerdeki uygulamaları, sektördeki en iyi uygulamalarla karşılaştırmak amacı ile denetlemeler yapılmış, denetleme sonuçları üst yönetim ile paylaşılarak gerekli önlemlerin alınması sağlanmıştır. Gelecek dönemlerde hayata geçirilmek üzere, sağlık ve emniyet konusunda 3 yeni çalışma alanı belirlenmiştir. Öncelikle çalışmaları İzmir rafinerisinde başlatılan bir değişim yönetimi uygulamasını hayata geçirmek hedeflenmektedir. Değişim yönetimi uygulamasında ilk aşamada süreçlerde, ekipmanda ve prosedürlerde meydana gelebilecek herhangi bir değişikliğe karşı, ilgili birimlerin risk değerlendirmesi yaparak uyum çalışmalarını hızla hayata geçirmesi sağlanacaktır yılında başlayacak SEÇ Yetkinlik Yönetim Süreci ile başta anahtar fonksiyonlarda görevli çalışanlar olmak üzere tüm Tüpraş personelinin teknik emniyet konusundaki eğitim ve bilinç düzeyi değerlendirilecek, eğitim ihtiyaçları tespit edilecektir. Belirli çalışmalarına 2010 yılında başlanmış olan Taşeron Takip Sistemi devreye alınarak rafinerilerde çalışan tüm müteahhitlerin kontrolü tek bir veritabanında yapılacak, ayrıca taşeron yetkinlikleri bu program üzerinden kontrol edilecektir. ÇEVRE Sera Gazı ile Hava Emisyonlarının İzlenmesi ve Enerji Verimliliği Rafinerilerde işlenen ham petrol başına enerji tüketimini düşürmek, işletme performansının, buna bağlı olarak da kârlılığın artmasında önemli bir yer tutmaktadır. Enerji tasarrufu sağlamanın getirdiği maliyet avantajının yanı sıra, son yıllarda önemi giderek artan çevre olgusu, rafineri işletmelerini enerji etkinliği konusunda daha aktif davranmaya yönlendirmektedir. Tüpraş, çevresel etki risklerini geniş kapsamda anlamak, bu risklerin etkin biçimde yönetilmesini sağlamak amacıyla gerçekleştirmeyi hedeflediği araştırma-geliştirme, sistem, süreç, ürün iyileştirme çalışma ve yatırımları kapsamında 2009 yılında çok fonksiyonlu bir çalışma grubu oluşturmuştur. Bu sayede daha önceden birim bazında gerçekleştirilen analiz çalışmaları birleştirilerek bütüncül bir bakış açısına kavuşturulmuştur. Mevcut durumda tespit edilen çalışmalar kapsamında en yoğun ele alınan konu ise enerji verimliliğidir. Enerji Yönetimi Birimi nin yönetim ve koordinasyon görevini üstlendiği çalışmalara şirket çalışanlarının çeşitli kanallarla aktif katılımı sağlanmaktadır. Ar-Ge Birimi nin temel çalışma konularından biri de iklim değişikliği etkileriyle mücadeledir. Bu kapsamda enerji verimliliği sağlamadan, süreç ve ürün iyileştirmeye kadar birçok alanda çalışma yürütülmektedir. İklim değişikliği etkilerinin bölgesellik arz etmesinden dolayı faaliyet gösterilen dört ayrı bölgenin özelliklerini de göz önüne alarak çalışmalar genelden özele doğru şekillendirilmektedir. Tüpraş, çevresel etkileri düşürülmüş ürün üretebilme kapasitesini artırmaya devam etmektedir. Geçtiğimiz yıllarda bu alana yönelik olarak tamamlanan önemli ünite yatırımlarının yanı sıra, bu konuda başlatılan birçok yatırım da devam etmektedir. Bu üniteler sayesinde bir yandan ham petrolden düşük kükürt oranına sahip ürünler üreten Tüpraş, diğer taraftan yüksek kükürt içerikli son ürünlerin kükürt oranını düşürerek piyasaya çevresel etkileri azaltılmış ürünler sunmaktadır. Yenilenebilir enerji kaynakları ise öncelikle Tüpraş ın kendi enerji ihtiyacını karşılaması bakımından ilgilendiği bir başka yatırım alanıdır. Bu kapsamda İzmir Rafinerisi nde rüzgâr enerjisinden yararlanmaya yönelik bir yatırım başlatılmış olup gerekli müsaadeler için karar merciinden sonuç beklenmektedir. Diğer rafinerilerde de yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımına yönelik fizibilite çalışmaları yapılmaktadır.

68 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal İNSAN, TOPLUM VE ÇEVRE SAĞLIĞI Tüpraş rafinerileri her yıl çevre mevzuatına uyum kapsamında gözden geçirilerek riskler tespit edilmekte, alınan ve alınması gereken önlemler değerlendirilmektedir yılında, Best Avaliable Technic ( BAT ) kapsamında, rafinerilerin mevcut durumunun değerlendirilmesi ve yatırım planlarının oluşturulması amacıyla öncelikle İzmit Rafinerisi nde başlatılan BAT incelemesi, 2011 yılında diğer rafinerilerde de yapılacaktır. Tüpraş, enerji verimliliği alanında şirket dışı birçok alanda da aktif rol oynamaktadır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nın önderliğinde oluşturulan enerji verimliliği ENVER projesine başlangıcından beri destek veren Tüpraş, ilgili kurumların düzenlediği proje yarışmalarına katılmaktadır. Tüpraş, faaliyetlerinden kaynaklanan CO2 ve diğer sera gazı emisyonlarının ölçüm ve takibini yapmakta, azaltım olanaklarını belirleyip gerekli tedbirleri hayata geçirmektedir. Tüm rafinerilerin sera gazı emisyon değerleri, Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) Tier-1 yaklaşımı kullanılarak hesaplanmaktadır. Bu konudaki geliştirme çalışmaları sürdürülmektedir. En üst düzey doğruluk seviyesi olan Tier-3 yaklaşımına uygun hesaplama yapabilmek için rafineriler akredite laboratuvarlarda gerekli analiz çalışmalarını yapmakta, bu konudaki çalışmalar TÜBİTAK iş birliğiyle gerçekleştirilmektedir. ISO Sera Gazı Emisyonlarının ve Uzaklaştırmalarının Kuruluş Seviyesinde Hesaplanmasına ve Rapor Edilmesine Dair Kılavuz ve Özellikler Standardı na göre raporlama yapılabilmesi amacıyla rafinerilerin ilgili personeline sertifikalı eğitim aldırılmıştır. Çevre ve Orman Bakanlığı ve UNDP tarafından organize edilen iklim değişikliği ile ilgili çalışmalara katılım sağlanarak gelişmeler yakından takip edilmekte ve Şirket çalışmaları bu kapsamda düzenlenmektedir. Emisyon değerlerini düşürme, kullanılan enerji miktarının azaltımı ve daha temiz yakıtların kullanımı ile mümkün olabilmektedir. Tüpraş bu doğrultuda enerji tasarrufunu artıracak projeleri son dört yıldır hayata geçirmektedir. Bu kapsamda rafinaj sektöründe emisyon azaltmanın uygulanabileceği alanlardan biri olan Flare Gazı Geri Kazanımı projesi 2009 yılında başlatılmış olup 2010 yılı Temmuz ayında devreye alınmıştır. Flare gazı belirli ölçülerde geri kazanılarak emisyonun oluşması engellenmekte ve geri kazanılan gazlar üretime tekrar kazandırılmaktadır. Önlemler ve 2010 Yılı Gelişmeleri Rafinerilerin çevre konusunda çalışan tüm personeline, Çevre Denetimi Yönetmeliği ve Çevre Kanunu nca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik kapsamında gerekli eğitimler aldırılarak Çevre Görevlisi sertifikası edinmeleri sağlanmıştır. Tüpraş rafinerileri her yıl çevre mevzuatına uyum kapsamında gözden geçirilerek riskler tespit edilmekte, alınan ve alınması gereken önlemler değerlendirilmektedir. Tüm rafinerilerin A grubu emisyon izin belgesi bulunmakta olup emisyon değerleri yasal düzenlemeler gereği İl Çevre ve Orman Müdürlüklerine periyodik olarak raporlanmaktadır. Bunun yanında tüm rafinerilerin bacalarında sürekli ölçüm cihazları bulunmaktadır. Bu cihazlar, baca gazı emisyonlarını gerçek zamanlı olarak ölçüp raporlamaktadır. İzmit ve Batman Rafinerilerinin sürekli ölçüm cihazlarından alınan sonuçlar, İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından online olarak izlenmektedir. İzmir ve Kırıkkale rafinerisi ölçüm sonuçları ise İl Çevre ve Orman Müdürlüğüne periyodik olarak raporlanmaktadır. Ürün tankları, uçucu organik bileşik (UOB) emisyonuna karşı çift sızdırmazlık sistemi ile yapılandırılmıştır. İki rafineride API separatörlerinin üzerini kapatarak UOB emisyonunun tutulması sağlanmıştır. Diğer iki rafineride ise bu işlemin yerine getirilmesi için su sisi yöntemi kullanılmaktadır. İzmit ve İzmir Rafinerilerinde UOB kaçaklarının tespiti amacıyla rafineri sahalarında ölçümler yaptırılmıştır yılında UOB, NOx ve SOx gazlarının tümünün azaltımına yönelik flare gazı emisyonunun içindeki UOB, NOx ve SOx gazlarının ışıma teknolojisi kullanılarak arıtılmasına yönelik yenilikçi bir çözümün geliştirilmesi amacıyla bir Ar-Ge projesi başlatılmıştır.

69 Tüpraş Faaliyet Raporu Su kaynaklarının korunması konusunda, öncelikle tüketimi azaltmaya yönelik iyileştirmeler hayata geçirilmektedir. Bu yöntem ile çevresel etkilerin düşürülmesinin yanı sıra maliyet avantajları da sağlanmaktadır. İzmit ve İzmir Rafinerilerinde atık su geri kazanım üniteleri ile birlikte kondense sudan da geri kazanım sağlanmaktadır. Diğer rafinerilerde ise sadece kondense sudan geri kazanım yapılmaktadır yılında yaklaşık 12 milyon m 3 su geri kazanılarak yangın suyu ve soğutma suyu olarak kullanılmıştır. Tüpraş, atık su deşarjlarına kamu kuruluşlarının verdiği deşarj izinlerinde belirtilen parametrelerin de ötesinde dikkat etmekte ve çevre güvenliğini maksimum ölçüde sağlayacak önlemleri almaktadır. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve Su Ürünleri Yönetmeliği uyarınca da bu göstergeler periyodik olarak akredite laboratuvarlarda kontrol edilmekte, ilgili kamu kuruluşlarınca da denetlenmektedir. Rafinerilerde gerekli ölçümler yaptırılarak gürültü akustik raporları hazırlanmış ve Bakanlıktan gerekli onay alınmıştır. Tüpraş, atık miktarının azaltılması, ortaya çıkan katı, tehlikeli veya tıbbi atıkların kaynağında ayrıştırılması, geri kazanım ve geri dönüşüm işlemi yapılamayan atıkların türüne uygun şekilde, kontrolü sağlanan lisanslı firmalar tarafından bertarafı sağlanmaktadır. Ayrıca Atık Yönetim Programı ndan, atık nakliyesini yapacak lisanslı firmaların araçsürücü tanımlaması, tanımlı olmayan araç, firma ya da sürücülerce taşıma yapılmasının engellenmesi ve atıkların türlerine göre tanımlanmış bertaraf tesislerine sevkedilmesi temin edilmiştir. KALİTE Tüpraş, tüm faaliyetlerinde kalite, çevre, toplum ve çalışan sağlığına olan duyarlılığı ön planda tutmaktadır. Tüpraş rafinerilerinin ayrı ayrı sahip olduğu ISO 9001 Kalite, ISO Çevre, OHSAS İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri belgeleri 2009 yılında tek bir belgede toplanarak kalite standartlarını sağlama yeteneği geliştirilmiş ve rafineriler arasında kalite dengesi sağlanmıştır. Tüpraş, Yönetim Sistemleri belgelerine sahip olmayı, toplam kalitede varılacak son nokta olarak değil, yalnızca bir aşama olarak değerlendirmekte ve tüm çalışmalarını bu görüş doğrultusunda sürdürmektedir. Tüpraş, Ulusal Kalite Hareketi ve Mükemmelliğe Yolculuk Programı na katılımın ilk adımı olan İyi Niyet Bildirgesi ni Türkiye Kalite Derneği ile 4 Nisan 2006 tarihinde imzalayıp Toplam Kalite Yönetimi nde sürekli bir gelişim aracı olan EFQM Mükemmellik Modeli ni uygulamaya almıştır. Tüpraş, Mükemmellikte Yetkinlik Belgesi ne sahiptir. Çalışanlar, verimlilik artırılması, kalitenin iyileştirilmesi, iş sağlığı ve güvenliğinin artırılması gibi konularda yaratıcı ve yenilikçi düşüncelerini Rafine Öneriler Sistemi yoluyla yönetime iletmeye devam etmektedir yılında Şirket faaliyetlerinin yasal gerekliliklere uygunluğunun değerlendirilmesini ve aksiyonların izlenebilirliğini sağlamak amacıyla hazırlanan Yasal Gereklilik Programı, tüm personelin iç iletişimde kullandığı intranet ortamında uygulamaya alınmıştır. Kalite, Çevre, İş Sağlığı ve Güvenliği denetimleri, SEÇ denetimleri ile birleştirilerek Bağımsız SEÇ-K denetimleri adı altında gerçekleştirilmiştir. Ekim 2010 da Genel Müdürlük, Kırıkkale ve Batman Rafinerilerinde paralel dış denetimler gerçekleştirilmiştir. Çapraz iç tetkikler, iş kazaları, çevre kazaları, ucuz atlatma, gözlem raporları, İSG kurul toplantıları sonucu açılan düzeltici faaliyetler ile diğer konulardaki düzeltici faaliyetlerin etkin olarak izlenmesi, tüm rafinerilerde ortak olarak izlenebilen bir program olan QDMS üzerinden yapılmaktadır. Süreç yönetimi Kalite, Çevre, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi ve standartları uyarınca gerçekleştirilmekte olup faaliyetlerin yürütülmesinde aktif olarak kullanılan Tüpraş Çalışma Standardı sayısı 79 dan 107 ye yükselmiştir. Bu standartlar operasyonel alanların yanında sağlık, emniyet, çevre, güvenlik, insan kaynakları, denetim gibi sosyal, ekonomik, çevre ve etik konuların tamamına yönelik iş yapış biçimlerini tanımlamaktadır tarihinde AB Resmi Gazetesi nde Uyumlaştırılmış Yapı Malzemeleri Standartları Listesi yayınlanmış olup listede yer alan ve harmanizasyonu tamamlanan ürünler arasında bulunan EN Kaplama Sınıfı Bitümler (penetrasyon tipi bitümler) Standardı nın üye ülkelerde uygulamaya giriş tarihi olarak belirlenmiştir. Avrupa Birliği nde olduğu gibi ülkemizde de bitüm ürünleri yapı malzemeleri kapsamında değerlendirilmektedir. İzmit, İzmir, Kırıkkale ve Batman Rafinerilerinde üretilen bitümler için CE işareti almak üzere gerekli denetim ve belgelendirme çalışmaları, SZUTEST Teknik Kontrol ve Belgelendirme Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. ve partneri Çek Cumhuriyeti kökenli 1023 numaralı Onaylanmış Kuruluşu ITC (Institut Pro Testovani A Certifikaci) tarafından tamamlanmış ve kaplama sınıfı bitümler için CE belgelendirilmesi gerçekleşmiştir.

70 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal İNSAN, TOPLUM VE ÇEVRE SAĞLIĞI Yıl içinde enerji verimliliği uygulamalarıyla toplam 91,4 milyon TL tutarında tasarruf sağlanmıştır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından düzenlenen Sanayide Enerji Verimliliği projeleri kapsamındaki Senver yarışmalarında, İzmir Rafinerisi SEVAP-3 dalında, Batman Rafinerisi ise SEVAP-2 dalında birincilik ödülleri kazanmışlardır. ENERJİ VERİMLİLİĞİ PROJELERİ Tüpraş ta başlatılan enerji tasarruf projelerinin yaygınlaştırılmaları ile Avrupa rafinerileri içerisinde en az emisyona sahip rafineriler kategorisine girilmesi hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda, dünyada enerji tasarrufu ile ilgili olarak uygulanan tüm ileri teknoloji ve programlar takip edilmektedir. Enerji verimliliği projeleriyle sağlanan gelişmelerle 2008 yılı ortalamasında 114,5 olan ortalama EII değeri, 2010 yılında ortalama 104,5 EII değerine düşürülerek rafinerilerde enerji verimliliği konusunda önemli ölçüde iyileştirme sağlanmıştır. Yıl içinde enerji verimliliği uygulamalarıyla toplam 91,4 milyon TL tutarında tasarruf sağlanmıştır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından düzenlenen Sanayide Enerji Verimliliği projeleri kapsamındaki Senver yarışmalarında, İzmir Rafinerisi SEVAP-3 dalında, Batman Rafinerisi ise SEVAP-2 dalında birincilik ödülleri kazanmışlardır. Özet Enerji Tasarruf Tablosu (Milyon ABD doları) , , ,6 Toplam 135 İzmit ve İzmir Rafinerileri Prosteam Projesi 2010 yılı Ocak ayında, iki büyük rafineride enerji sistemlerinin optimizasyon ve izleme yazılım programı olan ProSteam Projesi devreye alınmıştır. Bu proje ile enerji sistemleri saatlik periyodlarla online olarak optimize edilmekte ve izlenmektedir. Optimizasyon sonuçlarının uygulanması ile maliyetlerde 4 milyon TL azalma sağlanmıştır. TÜPRAŞ 2010 Yılı Enerji Verimliliği Projeleri Enerji ve CO 2 Kazançları proje SAYISI ENERJİ (Ton petrol eşleniği) co 2 TON İZMİT İZMİR İzmit, İzmir ve Kırıkkale Rafinerileri Enerji Verimliliği Maksimizasyonu ve CO2 Azaltımı Yıl içinde İzmit, İzmir ve Kırıkkale Rafinerilerine ait Desulfurizer, Unifiner ve DHP ile bazı ham petrol ve vakum ünitelerinde proses iyileştirmesi ve enerji verimliliği artışına yönelik Enerji Verimliliği Maksimizasyon Projesi ve CO2 azaltımı ile ilgili olarak temel mühendislik çalışmaları devam etmiştir. Bu kapsamdaki projelerin hayata geçmesi ile yılda 76,4 bin ton fuel oil tasarrufu ve 244,4 bin ton CO2 azaltımı sağlanması beklenmektedir. İzmit, İzmir ve Kırıkkale Rafinerilerinin Hidrojen Kompresörlerinde Make Up Uygulaması Pistonlu kompresörlerde kademesiz yük kontrol sisteminin ilk pilot uygulaması İzmit Rafinerisi Hidrojen Kompresörüne uygulanmıştır. Ağustos 2010 da devreye alınan bu sistemle yaklaşık olarak kw seviyesinde enerji tasarrufu sağlanmıştır. Başarılı olan bu pilot uygulamadan sonra, 4,5-7 MW arası enerji tasarrufu sağlayacak İzmit, İzmir, Kırıkkale Rafinerilerine ait 12 adet Make Up Hidrojen Kompresörü için de çalışmalara başlanmıştır. KKALE BATMAN Toplam

71 Tüpraş Faaliyet Raporu İNSAN KAYNAKLARI POLİTİKASI VE TÜPRAŞ ÇALIŞANLARI Rafinaj sektöründe nitelikli ve deneyimli iş gücü büyük önem taşımaktadır. Sahip olunan insan kaynağının geliştirilmesi hedefi doğrultusunda, son beş yılda nitelikli genç personel Tüpraş ailesine katılmıştır. Tüpraş ın İK Vizyonu Tüpraş, özelleştirme ile yapısal değişim başlattığı son beş yıllık dönem içinde, en büyük yatırımını insan kaynağına yapmıştır. Sahip olunan nitelikli insan kaynağı, Tüpraş ın en önemli sermayesi ve başarılarının arkasındaki en önemli itici güçtür. Tüpraş ta insan kaynakları süreçleri, Şirket hedefleri doğrultusunda büyük bir titizlikle yönetilmektedir. İnsan kaynaklarında hedef, insan kaynağını nitelikleri bakımından sürekli geliştirerek, küresel rekabette kalıcı üstünlük haline getirmektir. Tüpraş temel yönetim anlayışını, insan haklarının korunması ve yüceltilmesi anlamında yasal zorunlulukların da ötesinde, BM Küresel İlkeler Sözleşmesi çerçevesinde oluşturmaktadır. Personel temini sürecinde nitelikli iş gücüne öncelik verilmesi ve personelin çalışma ortamında en etkin ve verimli biçimde değerlendirilmesi, Tüpraş ın insan kaynakları politikasının temelini oluşturmaktadır. Ekonomik krizin izlerinin tam olarak silinmediği ve birçok şirketin insan kaynaklarında daralmaya gittiği 2010 yılında, İnsan Kaynakları Politikası çerçevesinde, genç ve yönetici profiline uygun nitelikte 418 personel rafinaj alanında çalıştırılmak üzere Tüpraş a katılmıştır. Yılsonu itibarıyla Şirket te 222 si Genel Müdürlük, i İzmit, si İzmir, 909 u Kırıkkale, 403 ü Batman Rafinerisi bünyesinde olmak üzere toplam personel çalışmaktadır. Ditaş ve OPET dahil Grup un bünyesinde çalışan personel sayısı 31 Aralık 2010 tarihinde dir

72 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Şirket, eğitimin verimli bir gelişim için vazgeçilmez unsur olduğuna inanmaktadır ve kariyer planları, tüm çalışanların kişisel ve mesleki yetkinliklerini artırma hedefi doğrultusunda yapılmaktadır. Kapsam Dışı ve Kapsam İçi Çalışanların Aldığı Adam/Saat Eğitim Çalışan Sayısı Toplam Eğitim Saat Kişi Başına Ortalama Eğitim Saat Beyaz Yaka ,4 Mavi Yaka ,8 Toplam ,0 Çalışan Dağılımı (%) Çalışan Dağılımı (%) Şirket, eğitimin verimli bir gelişim için vazgeçilmez unsur olduğuna inanmaktadır ve kariyer planları, tüm çalışanların kişisel ve mesleki yetkinliklerini artırma hedefi doğrultusunda yapılmaktadır. Bu hedefin gerçekleştirilmesi için şirket içi eğitim programlarının yanı sıra yurt içinde ve yurtdışında çeşitli eğitim kurumlarının sunduğu hizmetlerden de yararlanılmaktadır yılında toplam kişi adam/saat eğitim almıştır. Batman Genel 9,4 Rafinerisi müdürlük 5,2 Kırıkkale Rafinerisi 21,1 İzmit 34,1 Rafinerisi İzmir Rafinerisi 30,2 Mavi Yaka Beyaz Yaka 81,00 19,00 Sahip olunan insan kaynağının geliştirilmesi hedefi doğrultusunda, iş barışında ve çalışan motivasyonunda hiçbir olumsuzluk yaşanmadan ve son beş yılda nitelikli genç personelin de katılımıyla iş gücünde %43 oranında yenilenme gerçekleştirilmiştir. Tüpraş ın İK vizyonu, Doğru İşe Doğru İnsan, Performansa ve Yetkinliklere Bağlı Ücret, Başarıya Bağlı Değerlendirme, Herkes İçin Eşit Fırsat ilkeleri doğrultusunda, insan gücünü sürekli geliştirmek ve rekabet ortamında kalıcı bir üstünlük sağlamaktır.

73 Tüpraş Faaliyet Raporu

74 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Etik Kurallar Tüpraş, Etik Davranış Kuralları ile çalışanlarına ve kendisi adına temsilen hareket edenlere görevlerini yerine getirirken verecekleri karar ve gösterecekleri davranışlarında yol gösterici olunması amaçlanmıştır. Koç Topluluğu nun Enerji Grubu Şirketi olan Tüpraş, müşterilerinin memnuniyetini sağlamayı, kıt doğal kaynakları etkin kullanarak evrensel kalite ve standartlarda ürün, hizmetler sunmayı ve ekonomik sosyal gelişime katkıda bulunmayı amaçlar. Bu suretle ulusal ve küresel çapta, müşterileri, hissedarları, çalışanları, tedarikçileri, kısaca tüm paydaşları için güvenilirlik, devamlılık ve saygınlık simgesi olmayı hedefler. Koç Topluluğunun kurucusu Vehbi Koç un; Müşterilerimiz velinimetimizdir, Daima en iyi olmak, vazgeçilmez hedefimizdir, En önemli sermayemiz, insan kaynağımızdır, Amacımız, sürekli gelişmek için kaynak yaratmaktır, Gücümüzü aldığımız ülke ekonomisine güç katmayı hedef alırız, Üstün iş ahlakı ve dürüst çalışma ilkelerine uymak düsturumuzdur, ilkelerini esas alan Tüpraş, Etik Davranış Kuralları ile çalışanlarına ve kendisi adına temsilen hareket edenlere görevlerini yerine getirirken verecekleri karar ve gösterecekleri davranışlarında yol gösterici olunması amaçlanmıştır. Tüm Tüpraş çalışanlarından, Şirket in kültür bütünlüğünü sağlayacak tavır ve davranışlar sergilemeleri beklenmektedir. Buna ek olarak, tüm çalışanlardan beklenen, Koç ve Tüpraş isimlerinin saygınlığını ve kurumsal yapılarının güvenilirliğini korumak ve geliştirmektir. Geçici personel de dâhil olmak üzere Tüpraş bünyesinde istihdam edilen tüm çalışanlar, Tüpraş Etik Davranış Kuralları na uymakla yükümlüdürler. Tüm paydaşlardan, iş etiği kuralları ve bu kuralları destekleyen tüm uygulama prensiplerine uymaları beklenir. Etik Davranış Kuralları nın tüm çalışanlara bildirilmesi, çalışanların bu kurallara gerekli önemi vermelerinin sağlanması ve Etik Davranış Kuralları na uyulması konusunda gerekli çaba ve liderliğin gösterilmesi Tüpraş ta görev yapan orta ve üst düzey yöneticilerin asli görev ve sorumlulukları arasındadır. Etik Davranış Kuralları ve Uygulama Prensipleri dokümanının son versiyonunun çalışan tarafından okunduğunu, anlaşıldığını ve uygulama taahhüdünü belgelendirme sorumluluğu çalışanın bir üst amirine aittir. Tüpraş Çalışan İlişkileri Tüpraş, sürdürülebilir büyümeyi sağlayacak katma değeri yaratan en başarılı ve yetkin profesyonellerden oluşan, en çok tercih edilen ve herkesin parçası olmaktan gurur duyduğu ideal kurum olmayı hedeflemektedir. Tüpraş, çalışanlarına değer verir ve çalışan haklarına saygılı davranır. En önemli sermayemiz insan kaynağımızdır politikası, Koç Topluluğu nun benimsediği temel ilkelerden biridir. Bu çerçevede; İşe alma ve istihdamda tek ölçü olarak işe uygunluk vasfını aramak, ayrımcılık yapmadan fırsat eşitliği sağlamak, Toplumu, Şirket i ileriye götürecek en nitelikli gençleri ve deneyimli profesyonelleri Şirket e kazandırmak, Çalışanların yeteneklerinden, gücünden ve yaratıcılığından azami fayda sağlamak, Çalışanların eğitilmesi, yönlendirilmesi ve geliştirilmesi için imkân ve fırsat eşitliği sağlamak, Adil ve rekabetçi ücret politikaları, etkin ve objektif performans değerlendirme sistem ve uygulamaları ile başarıyı ödüllendirmek, Yükselme ve ödüllendirmede fırsat eşitliği sağlayarak çalışanların şirkete olan bağlılığını artırmak, Çalışma barışının sürekliliğini sağlamak, Çalışanlara temiz, sağlıklı ve güvenli çalışma koşulları sağlamak, iş birliği ve dayanışmanın en önemli unsur olduğu şeffaf ve karşılıklı saygıyı teşvik eden, çalışma ortamını yaratmak ve kalıcı kılmak, işyerinde tacize hiçbir şekilde müsaade etmemek, Çalışanların görüş ve önerilerini değerlendirmek, yanıtlamak ve motivasyon artırıcı tedbirler almak, Çalışanlar ile ilgili özel bilgileri, hukuki zorunluluk haricinde, çalışanın izni ve bilgisi olmadan üçüncü şahıslarla paylaşmamak, insan haklarına saygılı olmak çalışanlarla ilişkiler açısından temel prensipleri oluşturur. Tüpraş Harici İlişkileri Tüpraş ın paydaşları ile ilişkilerini yönlendiren temel prensipler aşağıda sıralanmıştır: Paydaşlarla İletişim Koç markasını ve Tüpraş kurumsal algısını toplum nezdinde temsil etmek ve itibarını artırmak, Paydaşlarla iletişim kanallarını açık tutarak eleştiri ve önerilerinden istifade etmek, olumlu ilişkilerin devamını sağlamak, Kamuoyu ile görüş paylaşımında kişisel görüş bildiriminden kaçınmak. Hissedar İlişkileri Hissedarlarının yasalarla belirlenmiş hak ve çıkarlarını korumak,

75 Tüpraş Faaliyet Raporu Hissedarlarının sağladığı kaynakların karşılığı olarak değer yaratılması için azami gayreti göstermek, oluşan kârı hissedarlara dağıtmak ya da yatırıma yönlendirmek, Hissedarlarına ve kamuya, şirketlerle ilgili olarak, açıklanması gereken hususların tam, zamanında ve doğru bir şekilde duyurulmasını sağlamak, Tüpraş ın, Koç Topluluğu nun güven ve dürüstlük ilkeleri çerçevesinde yönetilmesini sağlamak; sürdürülebilir büyüme ve kârlılığı hedef alarak, şirket kaynaklarını, varlıklarını ve çalışma zamanını verimlilik bilinciyle yönetmek Devlet İlişkileri Faaliyet gösterilen ve gösterilebilecek ülkelerdeki ilgili tüm yasa, kural ve düzenlemelere uymak, Tüm işletme faaliyetlerini ve muhasebe sistemini yasalara göre tam ve uygun bir biçimde yönetmek, kayıt altına almak ve raporlamak. Sosyal Sorumluluk Ekonomik ve sosyal kalkınmaya katkıda bulunacak çalışmaları desteklemek, Toplumu ilgilendiren konulara duyarlılık göstermek ve toplumun olumlu yönde gelişimi için destek vermek, Topluluğun kurucusu Vehbi Koç un, içinde yaşanılan toplumun geliştirilmesi için çalışanlarına yol gösterici nitelikteki; Benim Anayasam şudur; Devletim ve ülkem var oldukça ben de varım. Demokrasi varsa hepimiz varız. Memleketimizin ekonomisini kuvvetlendirmek için elimizden gelen bütün gayreti göstermeliyiz. Ekonomimiz güçlendikçe demokrasi daha iyi yerleşir, dünyadaki itibarımız artar ilkesine her durumda sahip çıkmak. Tüpraş, kuruluşların hizmet ettikleri toplumla birlikte büyüyebileceğine inanmaktadır. Müşteri İlişkileri Müşteriler için değer yaratmak, talep ve gereksinimlerini en üst düzeyde karşılamak, Kaliteli ürün ve hizmetler sağlamak ve istikrarlı politikalar izlemek, Müşteriler ile ilişkilerde uzun vadeli bir güven ortamı oluşturmak, Satış ve satış sonrası süreçte müşteri memnuniyetini artırarak birinci tercih olmayı hedeflemek, Müşterilere yanıltıcı ve eksik bilgi vermemek. Tedarikçi, Bayi, Yetkili Satıcı ve Yetkili Servis İlişkileri Tedarikçiler, bayiler, yetkili satıcılar ve yetkili servisler ile iş ilişkilerinde karşılıklı değer yaratmak, Tedarikçiler, bayiler, yetkili satıcılar ve yetkili servisler ile iletişimi, açık, doğrudan ve doğru bir şekilde yürütmek, Tedarikçi, bayi, yetkili satıcı ve yetkili servis seçiminde objektif kriterler ile karar vermek, Tedarikçi, bayi, yetkili satıcı ve yetkili servis denetimlerinde ve ziyaretlerinde tedarikçi tarafından talep edilen makul gizlilik ve iş güvenliği kurallarına uymak. Rakip ve Rekabet İlişkileri Mevzuatın izin verdiği sınırlar dışında, rakiplerle ya da diğer kişi ya da kuruluşlarla, doğrudan ya da dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan anlaşmalar ve uyumlu davranışları hangi şekilde olursa olsun yapmamak, Belirli bir piyasada tek başına ya da diğer teşebbüslerle birlikte hakim durumda olduğu durumlarda, bu hakim durumunu kötüye kullanmamak, Rakipler ile piyasa ve/veya rekabet koşullarını birlikte belirlemeye yönelik görüşme ve bilgi alışverişi yapmamak. Şirket i temsilen katılınan dernek, meclis, oda, meslek birlikleri v.b. toplantılar ile diğer özel veya mesleki toplantı ve görüşmelerde yukarıda belirtilen durumlara yol açabilecek veya bu şekilde nitelenebilecek her türlü görüşme ve işlemlerden kaçınmak. Küresel Sorumluluk Çevrenin Korunması Tüpraş ın çevre politikasını geliştirmek ve etkin uygulanmasını sağlamak. ( rapor.pdf) Küresel İlkeler Sözleşmesi Birleşmiş Milletler Küresel ilkeler Sözleşmesi ile belirlenmiş ilkelere uygun olarak ülke ve dünya yararına hareket etmek, Şirket bünyesindeki çalışanlar, bayiler, tedarikçiler ve yetkili servisler ile kurumsal vatandaşlık örneği göstermek. Çalışanların Uyması Gereken Etik Davranış Kuralları Tüpraş adının profesyonellik, dürüstlük ve güvenle anılmasının devamı ve daha ileri noktaya taşınması, tüm Tüpraş çalışanlarının birincil sorumluluğudur. Bu çerçevede, Tüpraş çalışanlarından beklenenler aşağıda sıralanmıştır: Yasalara daima uymak, Temel ahlaki ve insani değerler çerçevesinde görevlerini yerine getirmek, Tüm ilişkilerinde karşılıklı yarar sağlamak amacıyla hakkaniyetli, iyi niyetli ve anlayışlı davranmak, Her ne amaçla olursa olsun kişi ve kuruluşlardan hiçbir şekilde haksız kazanç sağlamamak, rüşvet almamak ve vermemek, Sürdürülen görevlerde, ilgili iş etiği kuralları ve bu kuralları destekleyen tüm uygulama prensiplerine uygun olarak hareket etmek, Açıkça yetkilendirilmedikçe şirketi taahhüt altında bırakacak bir davranışta, beyanda ya da yazışmada bulunmamak, Diğer çalışanları rahatsız edecek ve/veya zarara uğratacak davranışlarda bulunmamak, iş ahengini bozmamak, Şirket in bilgi ve bilgi sistemleri de dahil olmak üzere, tüm maddi ve gayri maddi varlıklarına şahsi malı gibi özen göstermek, bunları olası kayıp, zarar, yanlış kullanım, suistimal, hırsızlık ve sabotajlara karşı korumak, Şahsi çıkar ve/veya siyasi aktivite ve çıkar için mesai zamanını ve şirket kaynaklarını doğrudan ve dolaylı olarak kullanmamak. Varlık ve Bilgi Yönetimi Fikri Mülkiyet Hakları Yeni geliştirilen ürün, süreç ve yazılımların fikri mülkiyet haklarını teminat altına alabilmek için yasal olarak işlemlerin zamanında başlatılmasını ve tamamlanmasını sağlamak, Diğer firmalara ait patent, telif hakları, ticari sırlar, marka, bilgisayar programları ya da diğer fikri ve sınaî mülkiyet haklarının -bilerekyetkisiz kullanımından kaçınmak.

76 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Etik Kurallar Tüpraş, sürdürülebilir büyümeyi sağlayacak katma değeri yaratan en başarılı ve yetkin profesyonellerden oluşan, en çok tercih edilen ve herkesin parçası olmaktan gurur duyduğu ideal kurum olmayı hedeflemektedir. Bilgi Yönetimi Tüm yasal kayıtların sağlıklı bir şekilde tutulmasını sağlamak, Üçüncü kişilerden gelen şirket için gizli kategorisine giren bilgi taleplerini, üst yönetim onayı olmadan cevaplamamak, Şirket in açıkladığı beyan ve sunduğu raporların gerçeğe uygun olması için gerekli titizliği göstermek. Güvenlik ve Kriz Yönetimi Olası terör, doğal afet ve art niyetli girişimlere karşı Şirket çalışanlarının, bilgi ve bilgi sistemlerinin, işletme sahaları ve idari binaların korunması için gerekli tedbirleri almak, Terör, doğal afet vb. olması durumunda oluşturulacak acil kriz yönetimi ile ilgili gerekli kriz planlamasını yapmak, bu yolla kriz anında minimum kayıpla işin sürekliliğini sağlamak, Şirket varlıklarının çalınmasını veya zarara uğramasını önlemek için her türlü tedbiri almak. Gizlilik Tüpraş a ait mali ve ticari sırların, rekabet gücünü zayıflatacak bilgilerin, personel haklarının ve bilgilerinin, iş ortaklarıyla olan anlaşmaların gizlilik çerçevesi içinde olduğu bilinci ile hareket etmek, bunların korunmasını ve gizliliğini sağlamak, İş gereği öğrenilen bilgileri ve haiz oldukları belgeleri, her ne amaçla olursa olsun kurum içi ve dışındaki yetkisiz kişi ve mercilerle paylaşmamak, spekülatif amaçlı (doğrudan veya dolaylı olarak) kullanmamak, Tüpraş, Tüpraş müşterileri ve Tüpraş ın iş yaptığı diğer kişi ve şirketler ile ilgili kamuya açık olmayan bilgileri hiçbir şekilde öngörülen amaç dışında kullanmamak, gerekli izinleri almadan üçüncü kişiler ile paylaşmamak. Çıkar Çatışmasından Kaçınmak Çıkar çatışması, çalışanların görevlerini tarafsız bir şekilde icra etmelerini etkileyen ya da etkileyebilecek ve kendilerine, yakınlarına, arkadaşlarına, ilişkide bulunduğu kişi ya da kuruluşlara sağlanan her türlü menfaati ve onlarla ilgili maddi veya herhangi bir şahsi çıkara sahip olmaları halini ifade eder. Kendi veya Yakınları Lehine İşlem Yapmamak Unvan ve yetkiden faydalanarak, kendisi, yakınları veya üçüncü kişiler lehine haksız menfaat sağlamamak, Yapılacak kişisel yatırımlarda, Tüpraş la çıkar çatışması durumuna düşmemeye özen göstermek, Yapılacak kişisel yatırımların veya herhangi bir iş faaliyeti dışındaki uğraşların hâlihazırda devam eden Tüpraş taki görevini yapmasına zaman ve dikkat verme açısından engel olmamasına özen göstermek ve ana görevlere odaklanmayı önleyen bu gibi durumların gerçekleşmesinden kaçınmak, Çalışan ile müşteri veya tedarikçi konumundaki Şirket te aynı iş ile ilgili birinci derecede karar verme mevkiinde bulunan kişilerin birinci derece akraba olması durumunda üst amire bilgi vermek, Çalışanlar, var ise başka bir şirkette hisse sahibi olmaları veya yatırımlarına iştirak etmeleri durumunu işe ilk girişleri sırasında bildirmek durumundadır. Bu konu adaylarla yapılacak iş görüşmelerinde özellikle sorgulanır. Çalışanlar bu durumlarında olabilecek değişiklikleri ve benzeri çıkar çatışması olarak algılanabilecek konuları bir üst seviye amirine bildirir ve bilgilendirme en az iki üst seviye amire kadar iletilir. Ticari ilişki içinde bulunulan bir başka şirkette yakınlarının hisse veya maddi menfaat sahibi olmasının öğrenilmesi durumunda üst amirine bilgi vermek. Temsil ve Davetlere Katılım İş ilişkisi içerisinde bulunulan veya bulunulma potansiyeli taşıyan kişi veya kurumların gerçekleştirdiği genel katılıma açık konferans, resepsiyon, tanıtım etkinlikleri, seminerler vb. dışındaki, karar almada etkileyici olan veya öyle algılanabilecek sportif faaliyetler, yurt içi/dışı geziler, vb. davetlere katılım Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcıları ve ilgili birim müdürlerinin onayına tabidir. Hediye Almak ve Vermek Tüpraş ile iş ilişkisi kurmak ya da sürdürmek isteyen özel ya da resmi kişi ve kuruluşlarla olan ilişkilerin yürütülmesinde; Ticari gelenek, örf ve adetlere uygun şekilde verilen ya da hatıra / promosyon niteliğindeki malzemeler dışında, bir usulsüzlüğün varlığı izlenimi yaratan, bağımlılık ilişkisine neden olabilecek ya da öyle algılanabilecek herhangi bir hediyeyi kabul ve teklif etmemek, Tedarikçilerden, bayilerden, yetkili servislerden, müşterilerden, topluluk şirketlerinden veya üçüncü kişilerden uygunsuz olarak algılanabilecek, hiçbir indirim ya da menfaat talep etmemek, üçüncü kişilere teklif etmemek, teklif edildiğinde kabul etmemek. İşten Ayrılanların Tüpraş ve Koç Topluluğu Şirketleri ile İş Yapması Tüpraş taki görevinden ayrıldıktan sonra kendisi bizzat şirket kurarak ya da bir şirkete ortak olarak Koç

77 Tüpraş Faaliyet Raporu Topluluğu şirketlerine satıcılık, yüklenicilik, danışmanlık, komisyonculuk, temsilcilik, bayilik veya benzeri şekillerle iş yapmak, olumsuz algılamalar oluşturabilecek dikkat edilmesi gereken çok önemli bir husustur. Böyle bir sürecin öncesi ya da sonrasında Şirket menfaatleri çerçevesinde hareket edilmesi, ahlaki ve etik kurallara riayet edilmesi, süreç öncesi ve sonrasında çıkar çatışmalarına izin verilmemesi gereklidir. Bu durumdaki bir tedarikçi için ilgili yöneticinin, tedarikçinin daha önce çalışmış olduğu Topluluk Şirketi ile temasa geçerek uygunsuz bir durum olmadığına dair rapor hazırlayarak bir üst amirini bilgilendirmesi gereklidir. Uygunsuz bir durum söz konusu ise ilgili şahısla ticari ilişki kurulmamalıdır. Başkan onayı gerektiren istisnai haller dışında olumsuz algılamaları önlemek üzere bu tür ticari ilişkilere çalışanın Topluluk tan ayrılmasının üstünden 2 yıl geçmeden onay vermemek gereklidir. İçerden Bilgi Ticareti (Insider Trading) Tüpraş a ve Koç Topluluğu na ait her türlü gizli bilgiyi kullanarak veya üçüncü şahıslara vererek, borsalardan doğrudan veya dolaylı hisse alım satımı yapmak da dahil, herhangi bir ticari menfaat elde etmeye çalışmanın (insider trading) yasal bir suç olduğunu bilmek ve kesinlikle teşebbüs etmemek. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüpraş, işyerinde ve işbaşında, işçi sağlığı ve iş güvenliğini tam anlamıyla sağlamayı hedeflemiştir. Çalışanlar bu amaçla konulan kural ve talimatlara uygun hareket ederler ve gerekli önlemleri alırlar. Çalışanlar, işyeri ve/veya işçiler bakımından tehlike arz eden veya yasa dışı nitelikteki hiçbir eşya ya da maddeyi işyerinde bulundurmayacaklardı. Çalışanlar; geçerli bir doktor raporuna istinaden bulundurulanlar hariç, işyerinde uyuşturucu, bağımlılık yapıcı, akli veya fiziksel melekeleri kısıtlayıcı ya da ortadan kaldırıcı maddeleri bulundurmayacak, bu tür maddelerin etkisi altındayken iş yerinde ve iş kapsamında çalışma yapmayacaklardır. Siyasi Faaliyet Yasağı Tüpraş, siyasi partiler, politikacılar ya da siyasi adaylara bağış yapmaz. Bu konularda işyerlerinin sınırları içerisinde gösteri, propaganda ve benzeri maksatlı faaliyetlere izin verilmez. Şirket kaynakları (araç, bilgisayar, e-posta gibi) siyasi amaçlı faaliyetlere tahsis edilemez. Etik Davranış Kuralları Uygulama Prensipleri İhlallerin Bildirim Yükümlülüğü Çalışanlar, Koç Topluluğu veya Tüpraş Etik Davranış Kuralları nın ya datüpraş ın tabi olduğu yasa ve mevzuatın ihlal edildiğini öğrenir veya şüphelenirlerse bunu üst amirine (ilk yöneticisine) ya da duruma göre Genel Müdür e ve / veya bağlı bulunduğu Genel Müdür Yardımcısı na ya da Rafineri Müdürü ne iletmekle yükümlüdürler. Kişinin, işyerindeki huzuru ya da iş ilişkilerini olumsuz yönde etkileyecek şekilde yaptığı bildirimin 3. şahıslara ifşa edilmesi kesinlikle önlenecektir. Bildirim mekanizmasının şirket menfaati doğrultusunda olması gözetilmelidir. Bildirimde bulunanın, ihbar edilen hakkında dedikodu yapması veya kariyerini olumsuz etkilemeye çalışması gibi niyetlerden arınmış olması çok önemli bir husustur. Bu bakımdan ihbar ve soruşturma sürecinde gizlilik, objektiflik ve etik kurallara uyum son derece kritik bir konudur. Hem bildirimde bulunan hem de konuyla ilgili süreci yöneten kişilerin bu konuya azami önem ve dikkat göstermesi zorunludur. Yalan ve/veya iftira niteliğinde kasıtlı bildirimler tespit edildiğinde etik kural ihlali olarak yorumlanır. Tüpraş Etik Davranış Kurulu Tüpraş Etik Davranış Kurulu aşağıdaki üyelerden oluşmaktadır. Genel Müdür (Kurul Başkanı) Genel Müdür Yardımcısı İdari Genel Müdür Yardımcısı Mali insan Kaynakları Müdürü Hukuk Başmüşaviri Denetim Müdürü Tüpraş Etik Davranış Kurulu Çalışma İşleyişi Olası çıkar çatışması veya ihbarlar mutlak suretle Etik Kurul üyelerinden birine yazılı olarak bildirilir. Kendisine bildirimde bulunulan Etik Kurul Üyesi, konudan kurul üyelerini bilgilendirir. Kurul konu ile ilgili bir araştırma yapması için Denetim Müdürlüğü çalışanlarını görevlendirir. Yapılan araştırma ve inceleme sonuçları Etik Kurul üyelerinin katılımı ile yapılan toplantı da değerlendirilir. Alınacak aksiyonlar, tedbirler ve cezalar bu toplantı da kararlaştırılır. Bir usulsüzlük veya ihbar değerlendirilirken Haziran 2004 tarih ve 271 sayılı Koç Topluluğu Prosedürü esas alınır. Şirket Etik Davranış Kurulu tarafından değerlendirilen ve karara bağlanan konular Şirket Koç Holding Denetçisi vasıtasıyla Koç Holding Denetim Grubuna bildirilir. Disiplin Uygulaması Etik Davranış Kural ihlalleri sonrasında aşağıdaki disiplin cezaları uygulanır: Eğer bilerek yapıldığı tespit edilen bir suistimal söz konusu ise işten çıkarma (iş kanununun ilgili maddeleri uyarınca) ve gerekli görülürse kanuni işlem başlatma. (Bilerek haksız menfaat sağlayan kişinin, geçmişte yaptığı faydalı işler alınan karar üzerinde kısmen veya tamamen bir af sebebi oluşturamaz.) Suistimal yoksa, dikkatsizlik veya bilgisizlikten doğan ihmal söz konusu ise olayın etkisine uygun sözlü veya yazılı uyarı yapma

78 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal başarı ve Ödüller Tüpraş ın 2010 yılında yaptığı başarılı çalışmalar, enerji verimliliğinden çevreye, sosyal güvenlik uygulamalarından ihracata pek çok ödülle taçlandırıldı. Senver Ödülleri Enerji verimliliğinde Tüpraş a iki önemli ödül Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü nün düzenlediği Sanayide Enerji Verimliliği Proje Yarışması da (SENVER-11) Tüpraş iki ödül birden aldı. Sanayide Enerji Verimliliğinin Artırılması Projeleri (SEVAP) grubunda yarışan Batman Rafinerisi SEVAP-2 kategorisinde, İzmir rafinerisi de SEVAP-3 kategorisinde birincilik ödülü kazandı. SGK Ödülleri Tüpraş a yüksek ve düzenli prim ödeme ve istihdama katkı ödülü Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı her yıl Mayıs ayının ikinci haftası Sosyal Güvenlik Haftası olarak kutlamaktadır. Bu yıl da Mayıs tarihleri arasında kutlanan Sosyal Güvenlik Haftası etkinlikleri kapsamında 2009 yılında en yüksek ve düzenli prim ödeyen, istihdama katkı sağlayan kuruluşlar kategorisinde Tüpraş ve rafinerileri ödüllendirildi. Platts Insight Magazine Global Enerji Şirketleri ilk 250 Sıralaması Tüpraş, enerjide küresel oyuncu Platts Insight Magazine her yıl açıkladığı Global Enerji Şirketleri İlk 250 Sıralaması nda; Tüpraş ın 2010 yılında 96. sıraya yükseldiği ( sırada), EMEA (Avrupa, Ortadoğu ve Afrika) enerji şirketleri sıralamasında 37. sırada, Refining & Marketing sektöründe global sıralamada 6. sırada olduğu belirtildi. İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Araştırması Tüpraş, Türkiye nin en büyük 4. ihracatçısı İSO nun yaptığı araştırmada 500 büyük sanayi kuruluşunu en çok ihracat yapanlar katogorisinde 1.8 milyar dolar döviz girdisi sağlayan Tüpraş 4. oldu. Tüpraş, Türkiye nin en büyük sanayi kuruluşu İstanbul Sanayi Odası nın her yıl yaptığı araştırmada yıllardır olduğu gibi ülkemizin en büyük sanayi kuruluşu Tüpraş oldu. Tüpraş, Türkiye nin en kârlı 2. sanayi kuruluşu İSO nun yaptığı araştırmada 500 büyük sanayi kuruluşunun kârlılık sıralamasında Tüpraş ikinci oldu.

79 Tüpraş Faaliyet Raporu İMMİB İhracatın Yıldızları Tüpraş, sektörünün ihracat yıldızı İstanbul Maden Metal İhracatçı Birlikleri (İMMİB) Genel Sekreterliği nin düzenlediği İhracatın Yıldızları Ödül Töreninde Tüpraş a sektörel birincilik ödülü verildi. Capital 500 Büyük Özel Şirket Araştırması Tüpraş, Capital e göre de Türkiye nin en büyüğü Capital dergisinin her yıl yaptığı 500 Büyük Özel Şirket Araştırması nda Tüpraş birinci oldu. Fortune 500 Araştırması Tüpraş, yine Türkiye nin en büyüğü Fortunel dergisinin her yıl yaptığı 500 Büyük Şirket Araştırması nda Tüpraş birinci seçildi. KSO Şahabettin Bilgusu Çevre Ödülleri Çevre projesi teşvik ödülü Tüpraş a Kocaeli Sanayi Odası tarafından her yıl düzenlenen Şahabettin Bilgusu Çevre Ödülleri yarışmasında Tüpraş İzmit Rafinerisi ne Büyük Ölçekli Kuruluş Kategorisinde Çevre Projesi Teşvik Ödülü verildi.

80 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KURUMSAL SORUMLULUK Tüpraş, sürdürülebilirlik yaklaşımı içinde kalıcı değerler üretebilmek ve toplumsal duyarlılık bilincini gelecek nesillere aktarmak üzere eğitim, kültür, sanat ve çevre alanlarındaki kurumsal sorumluluk projelerine odaklanmıştır. Tüpraş, ülkenin petrol ürünleri ihtiyacını karşılamanın yanı sıra, sektörel ve toplumsal gelişimde de öncü ve etkin rol oynayarak hissedarları, iş ortakları ve toplum için sürekli değer yaratmayı hedeflemektedir. Şirket, çevresel, kültürel ve sosyal gelişime destek verirken, kurumsal sorumluluk alanındaki önceliklerini, etki alanı içinde bulunan paydaşlarının ihtiyaçları doğrultusunda belirlemektedir. Sürdürülebilirlik yaklaşımı içinde kalıcı değerler üretebilmek ve toplumsal duyarlılık bilincini gelecek nesillere aktarmak için eğitim, kültür, sanat ve çevre alanlarındaki projelere odaklanan Tüpraş, ayrıca bağış ve sponsorluk yoluyla da farklı kurum ve kuruluşların bu yöndeki faaliyetlerine katkı sağlamaktadır. Tüpraş, kurumsal sorumluluk alanındaki çalışmalarını iş hedefleri, yönetim stratejisi ve çalışma kültürüne yerleştirmeyi ve geliştirmeyi amaçlarken, bu alanlardaki performansını uluslararası ölçütlere göre raporlamayı da hedeflemektedir. Dolayısıyla, faaliyetlerinden etkilenecek ve faaliyetlerini etkileyecek tüm taraflarla etkili, şeffaf ve etik bir iletişim stratejisi oluşturmayı, sosyal, ekonomik ve çevresel sorumluluklarını Şirket stratejisine yerleştirmeyi ve sürdürülebilirliği sağlamayı amaçlamaktadır. Eğitim Şemsiye Hareketi Körfez ve Aliağa da 2008 yılında Tüpraş Batman Rafinerisi nde başlatılan Şemsiye Hareketi, 2010 yılında da İzmit Körfez ve İzmir Aliağa daki etkinliklerle devam etmiştir. Okul çağındaki gençlere rehberlik sağlayarak sosyal gelişimlerine katkıda bulunmayı, aynı zamanda mesleki gelişimleri için yeterli kaynaklara sahip olmayan öğretmenlere de destek sağlamayı amaçlayan proje, Tüpraş çalışanlarının gönüllü katılımları ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerinin desteğiyle gerçekleştirilmektedir. Körfez de 100 Güleryüz projesi, Şemsiye Hareketi kapsamında ilk olarak 2009 Nisan ayında başlamıştır yılında, proje kapsamında Kişisel Gelişim Merkezi, Mümin Sekman ile söyleşi, Tüpraş Genel Müdürlük ve İzmit Rafinerisi çalışanlarının oluşturduğu Sosyal Etkinlik Kulüpleri Tiyatro Kulübü nün performansları, mesleki tanıtım etkinliği, yılsonu gençlik şöleni, Atatürk ü anma programı ve bowling turnuvası olmak üzere altı ayrı etkinlik hayata geçirilmiştir. Aliağa da 100 Güleryüz projesi ise Mümin Sekman söyleşisi, ağaç dikimi, TEGV ile iş birliği geliştirilerek yürütülen çeşitli organizasyonlar ve Yapı Kredi Kültür Yayıncılık yazarlarından Filiz Özdem ile buluşma gibi öğrencilerin kişisel gelişimlerine katkı sağlayan etkinlikler ile dolu dolu bir 2010 yılı geride bırakmıştır. 23 Nisan Çocuk Şenliği Tüpraş, 2010 yılında da 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı nı İzmir, İzmit ve Kırıkkale de çocuk korolarının şarkılarıyla, Batman da ise Tüpraş Çocuk Şenliği yle kutlamıştır. Rafineri çalışanlarının oluşturduğu gönüllü grup tarafından düzenlenen etkinliğe rafineri çevresindeki okullardan yaklaşık 2000 çocuk katılmıştır. Batman da üçüncü kez düzenlenen Tüpraş Çocuk Şenliği nde, Tüpraş gönüllüleri çocuklara gerçek bayram sevincini yaşatmak için yine birçok renkli oyun ve etkinliğin organizasyonuna imza atmışlardır.

81 Tüpraş Faaliyet Raporu Hayatın Ortasında Kitap Projesi Hayatın Ortasında Kitap projesi, T.C. Körfez Kaymakamlığı, T.C. Körfez Belediye Başkanlığı ve Tüpraş arasında 9 Nisan 2010 tarihinde imzalanan sözleşme ile hayata geçirilmiştir. İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından belirlenen kitaplar Tüpraş tarafından temin edilirken, Körfez Belediyesi ise kitaplık, masa ve sandalyeleri sağlayarak kütüphanelere teslim etmiştir. Tüpraş bu projeye, oluşturulan 20 kütüphane için 251 kitaptan oluşan setler halinde 5000 i aşkın kitapla destek sağlamıştır. Türkiye nin düşük okuma istatistiklerinden yola çıkılarak hazırlanan projenin amacı, Kocaeli ili Körfez ilçeye bağlı 16 köy ile bu köylere bağlı 4 mezrada 251 kitap kapasiteli kitaplıklar ve okuma alanları oluşturarak okuma alışkanlığını kazandırmaktır. Ağrı da İlköğretim Okullarına 100 Temel Eser Ağrı Valiliği ve İl Milli Eğitim Müdürlüğü ile ortaklaşa yürütülen projenin amacı, okul yönetiminin ve ailelerin temininde maddi anlamda yetersiz kaldığı kitapların Ağrı ili sınırları içindeki ilköğretim okulu öğrencilerine ulaştırılmasıdır. Proje kapsamında Milli Eğitim onaylı 44 eserden oluşan dünya klasiklerinden 900 set satın alınarak kitapların Ağrı Valiliği koordinasyonunda okullara dağıtımı yapılmıştır. Ateşböceği İşletme Sponsorluğu Türk Eğitim Gönüllüleri Vakfı nın altı adet Ateşböcekleri Gezici Öğrenim Birimi nin yılları için yapılan iki yıllık sponsorluk anlaşması uzatılarak yılları için de tekrarlanmıştır. Üstlenilen bu sponsorlukla, Vakfın gezici öğretim birimleri ile Türkiye nin dört bir yanını dolaşarak çeşitli dallarda vermiş olduğu eğitim projesinin devamı amaçlanmaktadır. Gezici öğretim birimlerinin öncelikle Tüpraş ın etki alanındaki çevrelerden seçilen okullarda konuşlandırılması sağlanmıştır yılında başta İzmit, İzmir, Kırıkkale, Batman şehirleri olmak üzere diğer birçok ilde de hizmet veren birimler, Bir Çocuk Değişir, Türkiye Değişir sloganından hareketle, ilköğretim çağındaki çocukların bilgisayar eğitimine katkı sağlamaya devam etmektedir. Tüpraş, temel yaklaşımı çocukta özgüven, değerlilik, kendini ifade, yaratıcılık, empati gibi duygu ve becerilerin gelişimine uygun ortam sunmak olan Ateşböceği Eğitim Programı ile eğitimde fırsat eşitliğini yakalayamamış çocuklara yeni ufuklar açmayı hedeflemektedir.

82 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KURUMSAL SORUMLULUK Sorumlu bir kurumsal vatandaş olarak eğitim kurumlarına sürekli destek veren Tüpraş, toplumun sosyal kalkınmasındaki rolünü pekiştiren bu katkılarını her geçen yıl daha da artırmaktadır. Eğitim Kurumlarına Destek Sorumlu bir kurumsal vatandaş olarak eğitim kurumlarına sürekli destek veren Tüpraş, toplumun sosyal kalkınmasındaki rolünü pekiştiren bu katkılarını her geçen yıl daha da artırmaktadır. Şirket in 2010 yılında bağış yoluyla destek verdiği bazı eğitim kurumları ve organizasyonları şunlardır; Boğaziçi Üniversitesi 143. Mezuniyet Töreni TEGV e Koç Enerji Grubu Olarak Sağlanan Destek Koç Akademi Lider İnsan Programı Kapsamında Düzenlenen TEGV Kartal Etkinlikleri İçin Destek TEGV Yaz Etkinlikleri Kapanış Şenliğine Destek AIESEC Kocaeli Temsilciliği İçin Projeksiyon Cihazı Temini Tüpraş 50. Yıl Lisesi nin Yakıt İhtiyacının Karşılanması Tüpraş İlköğretim Okulu İçin Projeksiyon Cihazı Temini Kültür ve Sanat 8 Mart Dünya Kadınlar Günü, Ressam Neriman Oyman Sergisi Ressam Neriman Oyman ın kişisel sergisi, Kadın Hakları ihlallerine dikkat çekmek amacıyla Kocaeli Barosu Kadın Hakları Komisyonu öncülüğünde, Kocaeli Valiliği İl Özel İdaresi ve Tüpraş ın kurumsal sorumluluk anlayışı ve desteğiyle 8-16 Mart 2010 tarihleri arasında Kocaeli Valiliği Güzel Sanatlar Sergi Salonu nda gerçekleştirilmiştir. Tüpraş, kadına yönelik şiddetin arttığı bir dönemde, kadınların yaşam hakkına karşı yapılan saldırılara bir tepki olarak düzenlenen sergiye destek vermekle bu alandaki toplumsal duyarlılık bilincini yükseltmeyi hedeflemiştir. Kocaeli Üniversitesi Film Şenliği 2010 Tüpraş, Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo Sinema Televizyon Bölümü öğrencilerinin önderliğinde Mayıs tarihleri arasında gerçekleşen ve içeriğini konferans, söyleşi, film eleştirileri, film gösterimleri, ödüllü senaryo yarışmalarının oluşturduğu şenliğe sponsor olarak destek vermiştir. Kocaeli Yüksek Öğrenim Derneği Sanat Ödülleri Kocaeli Yüksek Öğrenim Derneği tarafından geleneksel olarak her yıl düzenlenen; 2009 yılında sanat şiir, öykü, mizah, fotoğraf ve karikatür dallarında 111 eserin yarıştığı KYÖD Sanat Ödülleri 2009 ödül töreni, 2010 yılında Tüpraş sponsorluğunda gerçekleştirilmiştir. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayınları Anadolu Uygarlıkları Dizisi Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, Anadolu da önemli izler bırakmış on uygarlığın (Urartu, Afrodisias, Frigya, Hititler, Asur Koloni Çağı Kültepe, Lidya, Grek, Roma, Bizans ve Selçuklu) inceleneceği Anadolu Uygarlıkları başlıklı kitap dizisini tasarlamıştır. Son yirmi yılın kazı ve araştırmalarının güncel bilgileriyle o uygarlık üzerinde çalışan yetkin araştırmacılar tarafından hazırlanan her bir kitap, alanında otorite kabul edilen bilim insanlarınca kaleme alınan sunuşlarla zenginleşmektedir. Dizide yer alan kitaplarda kullanılan görsel malzeme yine birinci elden, kazı ve araştırma projelerinin arşivlerinden temin edilmektedir. Ayrıca Kültür Bakanlığı na bağlı müzelerde ve Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık ın arşivinde özel çekimler yapılmaktadır. Tüpraş, ülkemizin arkeolojik hazinelerinin ve kültürel zenginliklerinin daha iyi tanınması bakımından büyük önem taşıyan bu seriyi sponsorluk yoluyla desteklemektedir yılı sonunda yayın sponsorluğu anlaşması imzalanan kitaplardan ilki olan Urartu, 2010 yılında basıma hazır hale gelmiştir. Yine Tüpraş sponsorluğunda basılacak ikinci kitap olan Afrodisias ın editoryal çalışmaları ise devam etmektedir.

83 Tüpraş Faaliyet Raporu

84 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KURUMSAL SORUMLULUK Tüpraş, kurumsal sorumluluk alanındaki çalışmalarını iş hedefleri, yönetim stratejisi ve çalışma kültürüne yerleştirmeyi ve geliştirmeyi amaçlarken, bu alanlardaki performansını uluslararası ölçütlere göre raporlamayı da hedeflemektedir. Aktüel Arkeoloji Dergisi Yayın Sponsorluğu Yılda 6 sayı yayımlanan, baskı adedi ve abone sayısı olan Aktüel Arkeoloji dergisinin 2010 yılı yayın sponsorluğunu üstlenen Tüpraş, bu katkısıyla evrensel değer taşıyan tarihi ve kültürel zenginliklerin daha geniş kitlelerce tanınmasına aracılık etmeyi hedeflemiştir. Batman Çocuk ve Gençlik Tiyatrosu Festivali ne Destek Batman ın sosyolojik, ekonomik ve kültürel açıdan sorunlar, darboğazlar yaşayan gençlerine kendilerini ifade etme, farklı bakış açısı kazandırma, ruhsal ve düşünsel becerilerini geliştirme olanağı sağlamak amacıyla başlatılan Batman Çocuk ve Gençlik Tiyatrosu Festivali, 5 yıllık bir proje olarak hayata geçirilmektedir. Toplam on lisenin öğretmen ve öğrencilerinin içinde yer aldığı proje ile aynı zamanda gençlerin tiyatronun altyapısıyla ve sahne arkasıyla da tanışmaları amaçlanmaktadır. Projeye katılan okulların tiyatro kulüplerinde ortaya çıkarılan eserlerin rekabet edeceği festivale süreklilik kazandırmak ve motivasyonu artırmak amacıyla en iyi oyun, en iyi yönetmen, en iyi kadın oyuncu, erkek oyuncu, en iyi dekor, kostüm, en iyi müzik ve organizasyonu en iyi gerçekleştiren okul kategorilerinde ödüller verilecektir. Vehbi Koç Vakfı Kültür Fonu na Katkı Tüpraş, toplumsal yatırımlarının büyük bir kısmını Vehbi Koç Vakfı aracılığıyla gerçekleştirmiştir yılında Vakfın Kültür Fonu na 6,1 milyon TL kaynak aktarılmıştır. Çevre Mutlu Atıklar Aliağa da, Ambalaj Atıklarını Ayrıştırma Hareketi Mutlu Atıklar, Aliağa da Ambalaj Atıklarını Ayrıştırma Hareketi, Dünya Çevre Haftası etkinlikleri kapsamında İzmir Rafinerisi nde başlatılmış ve yıl boyunca toplam on beş etkinlik düzenlenmiştir. Ambalaj atıklarının ayrıştırılmasını sağlamak ve geri kazanılmasına yardımcı olmak fikriyle ortaya çıkan projenin hedef kitlesi okul öncesi çocuklar, ilk ve orta öğretim öğrencileri, öğretmenleri, aileleri ve Aliağa halkıdır. Proje dahilinde, İzmir Büyükşehir Belediyesi, Aliağa Belediyesi, Aliağa Kaymakamlığı, İzmir Emniyet Müdürlüğü, Deniz Şube Müdürlüğü Su Altı Grup Amirliği, Aliağa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü, ÇEVKO, İZGEP, DenizTemiz TURMEPA, NEW Tasarım, TEMA, CarrefourSA, Kazım Dirik Mahalle Muhtarlığı, ARK İnşaat, DYO, Türk Kızılayı, Tüpraş SEK, Tüpraş Şemsiye Hareketi, Tüpraş Meslek Lisesi Memleket Meselesi, TEGV, MEGEP/ SVET ile iş birliği geliştirilmiştir. Projede yıl boyunca 13,5 ton ambalaj atığı toplanmış, 1220 öğrenciye ambalaj atıklarını ayrıştırma eğitimi verilmiş, 1000 çocuk kıyı temizliği ve uçurtma şenliği etkinlikleri ile atık kâğıt ve uçurtma atölyelerine katılmış, 477 ev hanımına ulaşılarak farkındalık oluşturulmuş ve 9 ambalaj atığı konteyneri Aliağa Kazım Dirik Mahallesi ne kazandırılmıştır. Sivil Toplum Kuruluşlarına Destek Tüpraş, çevre konusunda faaliyet gösteren çeşitli sivil toplum kuruluşlarına bağış ve sponsorluk yoluyla da katkı sağlamaktadır yılında DenizTemiz TURMEPA ve TEMA ya bağış yoluyla katkı sağlayan Tüpraş, bu konudaki sorumluluk bilincini toplumsal tabana yayma hedefiyle, çevrenin korunmasına ilişkin hareketleri desteklemeye var gücüyle devam etmektedir.

85 Tüpraş Faaliyet Raporu RİSK YÖNETİMİ Tüpraş, kontrol edilebilen ve edilemeyen tüm risklerini önlemek ve azaltmak amacıyla etkin bir risk yönetimi politikası uygulamaktadır. güvenliği, silahlı özel güvenlik birimlerince sağlanmaktadır. Rafineriler ayrıca hidrolik bariyerler, plaka tanıma, tel üstü algılama, bölgesel ve merkezi izlemeleri sağlayan CCTV ve kriz merkezleri gibi modern ve birbirleri ile entegre bileşenlerden oluşan çevre güvenlik sistemleri ile korunmaktadır. Tüpraş ta risk yönetiminin temelinde yatan felsefe; varlıkların değerlerinin korunması, operasyonel güvenlik ve sürdürülebilirlik esaslarına dayanmaktadır. Risk yönetiminde her alandaki potansiyel riskleri öngörebilmek, yönetmek, izlemek, gerekli faaliyet planlarını önceden oluşturmak amacıyla proaktif metotlar benimsenmiştir. Tüpraş ın maruz kaldığı başlıca riskler; tehlike riskleri, finansal riskler, ticari riskler, operasyonel riskler ve stratejik riskler olmak üzere toplam beş ana başlık altında takip edilmektedir. Tehlike Riskleri Tüpraş ta yangın, iş kazası, deprem, sel, terör ve sabotaj gibi tehlike risklerinin neden olabileceği etkileri en az seviyeye indirebilmek için teknik emniyet her zaman ön planda tutulmaktadır. Bu kapsamda oluşturulan Sağlık, Emniyet, Çevre (SEÇ) standartlarına tüm çalışanlar ile birlikte müteahhit çalışanlarının da kararlı, titiz ve ödünsüz bir şekilde uymaları beklenmektedir. Amaç, Tüpraş ın faaliyetlerinden kaynaklanan nedenlerle çevreye, çalışanlarına, müteahhit çalışanlarına, müşterilerine, topluma ve tüm paydaşlarına gelebilecek her türlü zararı en aza indirmektir. Teknik emniyet ve yangınla mücadele sistemleri, en son teknoloji ürünü yangın arazözleri, yangın suyu pompaları, yangın ve çevre kirliliği ile mücadele eden römorkörler ve diğer ekipmanlar ile teçhiz edilmiş, böylelikle yangın ve doğal afetlerin doğurabileceği riskler en aza indirilmiştir. Çalışanların acil durumlarda emniyetli bir şekilde hareket etmelerini farkındalık yaratarak sağlamak amacıyla, rafineriler yılda bir kez Emniyet Çevre Müdürü başkanlığında oluşturulan komisyon tarafından SEÇ konularında denetlenmektedir. Yangın ve Tahliye Tatbikatları, Felaket Planı Tatbikatları ve denize kıyısı olan rafinerilerde ISPS KOD Tatbikatları yapılmaktadır. Rafineri ünitelerinde kurulu olan Distributed Control System (DCS) kontrol sistemleri sayesinde, işletme proses şartlarında insan hataları en aza indirilmekte, böylece daha emniyetli koşullarda çalışma sağlanmaktadır. Rafinerilerdeki SEÇ performansının izlenmesi, değerlendirilmesi ve iyileştirilmesi amacıyla yayımlanan Olay Sınıflandırma, Araştırma ve Raporlama (OSAR) Rehberi uygulamaya konulmuştur. Ayrıca riskleri ortadan kaldırma veya kabul edilebilir seviyeye düşürmeyi hedefleyen Risk Değerlendirme Tablosu (RDT) metodolojisi de etkin bir biçimde kullanılmaktadır. Bunların yanında Tehlike ve Etkilerin Yönetimi (TEYS) sürecinde, risklerin farkına varılması, yönetilmesi, kritik işlere kaynak aktarılmasına öncelik verilmesi sağlanmaktadır. Bu amaçla tehlikelerin kayıtları tutulmakta ve risk değerlendirmeleri yapılmaktadır. Tamamında özel güvenlik bölgesi oluşturulan Tüpraş rafinerilerinin Tüm bu uygulamaların yanı sıra, rafineri ekipman ve stoklarından oluşan varlıklar, çok geniş kapsamlı sigorta poliçeleri ile tehlike risklerine karşı teminat altına alınmaktadır. Finansal Riskler Mali piyasalardaki değişkenlik ve belirsizliklere bağlı oluşabilecek finansal risklerin etkileri en az seviyeye getirilmeye çalışılmaktadır. Bu konudaki uygulamalar, kur, likidite ve faiz risklerini kapsamaktadır. Kur Riski Tüpraş, faaliyet gösterdiği sektörün yapısı gereği, özellikle alımlarında çok yüksek tutarda yabancı para cinsinden işlem yapmaktadır. Bu işlemlerden kaynaklanabilecek döviz pozisyonları, Finansman Müdürlüğü nce sürekli takip edilmektedir. Mevcut stokların döviz bazlı fiyatlandırılmış olması da dikkate alınarak gerekli tutarda döviz varlığı bulundurulmakta, bu şekilde doğal-hedge sağlanarak açık döviz pozisyonu kabul edilebilir seviyede tutulmaktadır. Likidite Riski Özel sektör müşterilerine yapılan satışlardan kaynaklanan alacakların önemli bir bölümü, tahsilat riskini bertaraf etmek amacıyla teminat altına alınmaktadır. Satışların ve alacakların önemli bir kısmı kamu kuruluşlarından kaynaklanmakta ve tahsilat riski taşımamaktadır. Bunun yanında, Tüpraş politikaları ve ekonomik konjonktür gereği ortalama alacak ve stok gün sayıları mümkün olduğunca kısa tutulmaktadır. Düşük gün sayıları nedeni ile uzun vadeli nakit değerlendirme yapılmamaktadır. Bu uygulamalar sayesinde likidite riski taşınmamaktadır.

86 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal RİSK YÖNETİMİ Faiz Riski Faize duyarlı olan varlık ve yükümlülüklerin faiz oranlarının ve vadelerinin dengelenmesi suretiyle uygulanan doğal tedbirler ile faiz riskinin olumsuz etkileri ortadan kaldırılmaktadır. Ticari Riskler Ham petrol ve buna bağlı olarak ürün fiyatlarının uluslararası piyasalarda belirlendiği petrol sektöründe, en önemli ticari risk, fiyat değişimleri olarak öne çıkmaktadır. Tüpraş, ürünlerinin fiyatlandırmasında, Petrol Piyasası Kanunu ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu kriterleri gereği, en yakın erişilebilir uluslararası piyasa olan CIF Akdeniz (Genova/Lavera) piyasası değerlerini temel alarak serbest piyasa koşullarını uygulamaktadır. Ayrıca fiyat değişimlerinin yaratabileceği risklerin bertaraf edilebilmesi için, ham petrol ve ürün stokları mümkün olan en az seviyede tutulmaktadır. Akaryakıt ürünlerinde ticari alacaklar, satışların peşin veya çok kısa vadeli yapılması suretiyle kontrol altında tutulmakta, müşterilere belirli kredi limitleri çerçevesinde ürün teslimatı yapılmaktadır. Operasyonel Riskler Çevre Tüpraş, faaliyet alanlarının insan ve çevreye etkilerini olabildiğince azaltmayı, en önemli hedef ve sorumlulukları arasında görmektedir. Bu amaçla, yenilikler takip edilerek süreçler iyileştirilmekte, ulusal ve uluslararası standartlar çerçevesinde emisyon, gürültü, atıklar, toprak ve su kirliliği, döküntü ve deniz kirliliği gibi her türlü çevre riskleri başarıyla yönetilmektedir. Çevre uygulamalarında amaç, riskleri önceden belirlemek ve kontrol altına almaktır. Bu amaçla rafinerilerde riskler tespit edilerek sonuç odaklı ve sürekliliği olan koruyucu önlemler uygulamaya konmaktadır. Risk Değerlendirme Tablosu (RDT) Rehberi yayımlanarak uygulanmaya başlanmıştır. Risk Değerlendirme Tablosunda, Tüpraş faaliyetlerinin insan, varlık, çevre ve itibara olan etkileri değerlendirilerek olası riskler tespit edilmekte, orta ve yüksek dereceli riskler için yapılan kök neden analizleri sonucunda öngörülen önlemler alınmaktadır. Tüm rafinerilerin çevre performansı düzenli olarak; Genel Müdürlük SEÇ Denetimi Koç Holding Çevre Komisyonu British Standards Institute Sigorta Şirketleri İl Çevre ve Orman Müdürlükleri Belediye Çevre Koruma ve Kontrol Daireleri tarafından denetlenmektedir. Tedarik/Taşıma Tüpraş ta tedarik süreci, ham petrol, yarı mamul, son ürün ve malzeme ikmal işlemlerinden oluşmaktadır. Ham petrol, ürünlerin ana ham maddesi olması nedeniyle, temel tedarik kalemini oluşturmaktadır. İhtiyaç duyulan ham petrolün az bir kısmı yerli üretimden, büyük bir kısmı ise ithal ham petrolden temin edilerek üretimin devamlılığı sağlanmaktadır. Ham petrol tedarik kaynaklarının çeşitlendirilmesi, tedarik zincirinde riskin dağıtılması, fiyat ve navlun avantajı sağlanması ve şirketin operasyonel kabiliyetinin artırılmasına yönelik olarak ham petrol alım operasyonlarında optimizasyona gidilmektedir. Operasyonların en kritik etaplarından biri de ham petrol ve ürünlerin fiziki ikmalidir. Tedarik edilen ürünler arasında, taşınması esnasında ortaya çıkabilecek sorunlardan dolayı doğaya ve insan sağlığına zarar verebilecek birçok ürün kalemi vardır. Bu ürünlerin taşınmasının oluşturduğu risklerin bertaraf edilmesi amacıyla, ilgili ürüne yönelik olarak belirlenen tedbir ve çalışma şartlarının tedarikçiler tarafından eksiksiz yerine getirilmesi beklenmektedir. İzmit ve İzmir Rafinerilerine sadece deniz yoluyla ham petrol ikmali yapılmaktadır. Bu nedenle tedarikçilerden, ikmal güvenliğini sağlamak adına, taşımayı yapacak tankerlerde bazı standartları sağlamaları talep edilmektedir. Özellikle ham petrol ithalinde, ISO 9001 ve sınıf sertifikalarına sahip ISPS kod (International Ship and Port facility Security Code) koşullarına uygun ve limanlar tarafından kabul gören deniz tankerleri kullanılmak zorundadır. Böylelikle taşıma sırasında doğabilecek riskler büyük ölçüde azaltılmış olmaktadır. Tüm bu tedbirlere rağmen oluşabilecek herhangi bir kaza veya sızıntıya karşı mücadele edebilmek için, her rafineride gerekli donanım bulunmakta ve düzenli olarak tatbikatlar yapılmaktadır. Böylelikle emniyet, çevre ve insan sağlığına yönelik riskler en aza indirilmektedir. Rafineriler arasında ve müşterilere yönelik ürün ikmalini güvence altına alabilmek için, deniz, karayolu, demiryolu ve boru hatları ile taşıma çeşitliliğine gidilmiştir. Bu şekilde taşıma operasyonlarında riskin dağıtılması, aynı zamanda da operasyonel kabiliyetin artırılması sağlanmaktadır. Ham petrol ve akaryakıtların yanı sıra, Tüpraş ta her yıl yüzlerce kalem malzemede tedarik operasyonu gerçekleştirilmektedir. Bu operasyonların tamamı uzman personelin hazırladığı şartnamelere göre hayata geçmektedir. Tedarikçilerin talep edilen ürüne ve bu ürünü üretip teslim etme koşulları açısından karşılamaları gereken minimum standartlar ile ürün özelliklerine göre satın alma şartnamesinde açıkça belirtilen koşullara uygun performans göstermeleri önemle beklenmektedir. Bu özellikler arasında, satın alınacak ürünün çevresel etkileri de özellikle

87 Tüpraş Faaliyet Raporu yer almaktadır. Satın alınan her parti ürün için numuneler kurum içinde ve dışındaki laboratuvarlarda çeşitli testlerden geçirilmekte, bu testlerden herhangi birisinde yetersiz bulunan ürünün alımı durdurulmaktadır. Ürün Özellikleri Tüpraş rafinerilerinde uluslararası enstitüler tarafından verilen mükemmellik sertifikalarına ve Türkiye Akreditasyon Kurumu tarafından verilen akreditasyon sertifikalarına sahip laboratuvarlar faaliyet göstermektedir. Laboratuvarlar, üretim ve satışın her aşamasında gerekli ölçümleri yapmakta, ürün özelliklerinden kaynaklanabilecek riskleri bertaraf etmektedir. Stratejik Riskler Tüpraş ın maruz kalabileceği en önemli stratejik riskler, politik, hukuki ve müşteri tercihlerini etkileyen uluslararası trendlerden oluşmaktadır. Hukuki risklerin takip edilebilmesi amacıyla, Koç Holding bünyesinde oluşturulan erken uyarı sistemleri ve online veritabanlarından faydalanılmaktadır. Hukuki Uygunluk (HUY) Testi ve Sözleşme Denetim Sistemi (LERIMAN) bunlardan bazılarıdır. Müşteri tercihlerinin olumsuz etkilerini engellemek amacıyla, uluslararası standartlar takip edilmektedir. Euro V gibi son derece çevreci ürün kriterlerinin karşılanması için gerekli yatırımlar yapılmıştır. Bununla beraber, tüm dünyada hızla terk edilmekte olan fuel oil cinsi yakıtlar yerine, tüketimi hızla artan motorin üretimi amacıyla, İzmit Rafinerisi Residuum Upgrading projesi, planlanan takvim içinde devam ettirilmektedir. Risk Yönetimi Komitesi Tüpraş ta, Sermaye Piyasası Kurulu Kurumsal Yönetim İlkeleri Tebliği doğrultusunda Risk Yönetimi Komitesi kurulmuştur. Yönetim Kurulu na bağlı olarak görev yapan komitenin amacı, maruz kalınabilecek risklerin izlenmesi ve risk yönetimi süreçlerinin yürütülmesi için gerekli politikaların geliştirilmesidir. Risk Yönetimi Komitesi; Hedeflere ulaşmayı etkileyebilecek risk unsurlarının etki ve olasılığa göre tanımlanması, değerlendirilmesi, izlenmesi ve yönetilmesi amacıyla etkin iç kontrol sistemlerinin oluşturulması, Risk yönetimi ve iç kontrol sistemlerinin kurumsal yapıya entegre edilmesi ve etkinliğinin takip edilmesi, Risk yönetimi ve iç kontrol sistemlerince risk unsurlarının uygun kontroller gözetilerek ölçülmesi, raporlanması ve karar mekanizmalarında kullanılması konularında çalışmak üzere oluşturulmuştur. Tüpraş ın ÖZET RİSK HARİTASI TEHLİKE RİSKLERİ Yangın İş Kazası Deprem Sel Terör ve Sabotaj FİNANSAL RİSKLER Döviz Kuru Likidite Faiz TİCARİ RİSKLER Ham Madde Fiyatları Ürün Fiyatları Müşteri Kredileri İç Kontrol ve Denetim Tüpraş ta denetim faaliyetleri, temelini Uluslararası İç Denetim Standartları ve Tüpraş Etik İlkelerinin oluşturduğu proaktif bir metodoloji takip edilerek Tüpraş Denetim Birimi nin uzman ekibi tarafından mali, operasyonel, risk, süreç, yasal uyum, iş etiği ve suistimal ana başlıklarında, yıllar itibarıyla belirlenmiş süreç ve konular üzerinden yürütülür. Tüpraş ın faaliyet merkezlerinin tamamında temel mali ve süreç denetimleri yılda iki kez, çalışma dönemi için belirlenmiş tematik denetimler en az bir kez gerçekleştirilir. Belirlenen denetim konuları Şirket in ilgili birimleriyle her yıl başında paylaşılarak yıllık risk temelli denetim planları oluşturulur. Denetim tespitleri Şirket içinde zaman kaybetmeksizin yayınlanarak gerekli düzeltici tedbirlerin alınması sağlanır. Tespitler düzenli olarak gözden geçirilerek faaliyetlerde sağlanan iyileştirmeler takip edilir. OPERASYONEL RİSKLER Çevre Tedarik/ Taşıma Ürün Özellikleri STRATEJİK RİSKLER Müşteri Tercihleri/ Tüketim Trendleri Hukuk Politik

88 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal YATIRIMCI İLİŞKİLERİ 2010 yılında Tüpraş ın operasyonel ve finansal performansındaki başarıların olumlu etkisiyle hisse fiyatı %34,2 oranında artışla yılsonunda 38,6 TL olmuş; piyasa değeri olarak da aynı dönemde %29 oranında artışla 6,3 milyar ABD doları seviyesine ulaşmıştır. Kurumsal Yönetim İlkelerini özünde benimseyen Tüpraş Yatırımcı İlişkileri, Şirket in uluslararası yatırım alanında tanınırlığını artırmak, avantajlı yönlerini ön plana çıkarmak ve gelişmekte olan piyasalarda yatırım yapan kuruluşlar için Tüpraş ı diğer şirketlere göre daha tercih edilebilir konuma getirmeyi hedeflemektedir. Pay ve menfaat sahiplerine ve kamuya zamanında, doğru, eksiksiz bilgi ve analizleri sağlarken, çalışmalarını adillik, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinden ödün vermeden yürütmektedir. Tüpraş ın Ortaklık Yapısı Koç Holding %75 DİTAŞ Opet Aygaz %20 Enerji Yatırımları A.Ş. %79,98 %40 %51 Opet %3 %49 Shell O. Invt. B.V. %1,9 Shell Turkey %0,1 Halka Açık Kısım Yatırımcı İlişkileri ve Stratejik Planlama Müdürlüğü, 2010 yılında 14 ulusal yatırım kuruluşu ile 21 toplantı, 338 uluslararası yatırım kuruluşu ile 375 toplantı olmak üzere, yıl içinde toplam 352 toplantıda 396 fon yöneticisi ve analist ile bire bir görüşmeler yapmıştır. Toplantıların yanı sıra, hissedarlardan ve analistlerden gelen her türlü soru cevaplandırılmıştır. Bu faaliyetler sayesinde, yatırımcıların Tüpraş hakkında bilgilenmeleri ve değişikliklerden haberdar olmaları sağlanmış, mevcut ve potansiyel yatırımcıların Şirket e olan ilgisi artırılmıştır. Sermaye Yapısı GRUP HİSSEDAR ADI sermaye TUTARI (TL) TÜRÜ HİSSE ADEDİ A Enerji Yatırımları A.Ş ,22 Nama A Diğer Ortaklar (Halka Açık) ,77 Nama C Özelleştirme İdaresi Bşk. 0,01 Nama 1 TOPLAM ,

89 Tüpraş Faaliyet Raporu Sermaye Yapısı 15 Ekim 2001 tarihinde yapılan Olağanüstü Genel Kurul Toplantısı nda kayıtlı sermayesini 100 milyon TL den 500 milyon TL ye yükselten Tüpraş ın çıkarılmış sermayesi 250,4 milyon TL dir. Genel Kurul Tüpraş ın 2010 yılına ait Olağan Genel Kurul Toplantısı tarihinde Cuma günü Saat: te, Petrol Caddesi, Körfez/KOCAELİ, Türkiye adresinde gerçekleştirilecektir. Hisseleri Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) düzenlemeleri çerçevesinde hisseleri kaydileştirilmiş olan ortaklarımız, MKK düzenlemelerine göre Genel Kurul Blokaj Listesi ne kendilerini kayıt ettirerek alacakları giriş kartları ile Genel Kurul toplantısına katılabileceklerdir. MKK nezdinde kendilerini Blokaj Listesine kayıt ettirmeyen hissedarlarımızın toplantıya katılmalarına kanunen imkân bulunmamaktadır. Hisselerini henüz kaydileştirmeyen ortaklarımız ise Sermaye Piyasası Kanunu nun Geçici 6 ncı maddesi uyarınca hisse senetlerini kaydileştirmedikleri sürece Genel Kurullara katılamayacaklarından, ortaklık haklarını kullanamayacaklardır. Hisse senetlerini henüz kaydileştirmeyen yatırımcılarımızın Genel Kurula katılım başvuruları, ancak hisse senetlerinin kaydileştirilmesini takiben dikkate alınabilecektir. Toplantıya bizzat iştirak edemeyecek ortaklarımızın oy haklarını vekil aracılığıyla kullanabilmeleri için, vekâletnamelerini, Şirket Merkezi veya adresindeki şirket internet sitesinden temin edebilecekleri vekâletname örneğine göre düzenlemeleri ve Sermaye Piyasası Kurulu nun Seri: IV, No:8 tebliğinde öngörülen diğer hususları yerine getirerek, imzası noterce onaylanmış vekâletnamelerini Şirket Merkezimize ibraz etmeleri gerekmektedir. Genel Kurul Toplantısında Gündem Maddelerinin oylanmasında el kaldırma usulu ile açık oylama yöntemi kullanılacaktır.

90 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal YATIRIMCI İLİŞKİLERİ 2010 yılında global ve yerel piyasaların iyileşme eğilimine girmesinin sektöre sağladığı destek ve Tüpraş ın operasyonel ve finansal performansındaki başarıların olumlu etkisiyle hisse fiyatı %34,2 oranında artışla yılsonunda 38,6 TL, piyasa değeri olarak da aynı dönemde %29 oranında artışla 6,3 milyar ABD doları seviyesine ulaşmıştır. Hissesindeki Yerli Yabancı Dağılımı (%) yabancı payı %88 yerli payı %12 Analist Tavsiyeleri (%) al %78 sat %7 tut %15 Tüpraş Hissesindeki Yerli/Yabancı Dağılımı Tüpraş ın hisselerinin %49 u İMKB nin yanı sıra ve Londra Borsası nda GDR olarak işlem görmektedir. Yılsonu itibarıyla halka açık hisselerde yabancı payı %88,13 tür. Analist Tavsiyeleri Tüpraş ı aktif olarak raporlayan 25 yatırım kuruluşu tarafından, 2010 yılında yazılan rapor ve güncellemelerin sayısı 38 olarak gerçekleşmiştir. Bu kuruluşların tüm raporları baz alındığında, 43 Al, 8 Tut ve 4 tane Sat yönünde analist tavsiyesi verildiği görülmektedir. Tüpraş ı raporlayan yatırım kuruluşlarının tavsiye notlarını ve detaylı raporlarını, Tüpraş web sitesinin Yatırımcı İlişkileri altındaki Analist Raporları bölümünde bulmak mümkündür. hisse performansı 150% 140% 130% 120% %13,8 Hisse Performansı Kriz sonrası İMKB endeksleri üzerinde performans gösteren Tüpraş hisse fiyatı, 2009 yılını 28,8 TL/Hisse ve 4,8 milyar ABD doları seviyesinde kapatmıştır yılında global ve yerel piyasaların iyileşme eğilimine girmesinin sektöre sağladığı destek ve Şirket in operasyonel ve finansal performansındaki başarıların olumlu etkisiyle hisse fiyatı %34,2 oranında artışla yılsonunda 38,6 TL, piyasa değeri olarak da aynı dönemde %29 oranında artışla 6,3 milyar ABD doları seviyesine ulaşmıştır. 110% 100% 90% 80% ocak 10 şubat 10 mart 10 nisan 10 mayıs 10 haziran 10 temmuz 10 ağustos 10 eylül 10 ekim 10 kasım 10 aralık 10 Tüpraş İmkb-30

91 Tüpraş Faaliyet Raporu Kâr Payı Dağıtım Oranı (%) * Elde ettiği kârı hissedarlarıyla paylaşmayı ilke edinen Tüpraş, Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Ana Sözleşmesi çerçevesinde dağıtılabilir kârın tamamını hissedarlarına paylaştırmaktadır. * Dağıtılan Toplam Temettü/Yasal Tüpraş Solo Net Kâr. 137 Tüpraş ın Kurumsal Yönetim Notu (%) 85,58 Ortalama Pay sahipleri Şeffaflık menfaat sahipleri Yönetim Kurulu 70,98 84,76 91,17 İlk olarak 8 Ekim 2007 tarihinde 7,91 olarak belirlenen Kurumsal Yönetim Derecelendirme notu, sağlanan gelişmeler paralelinde 4. kez artırılarak 2010 yılında 8,56 ya yükseltilmiştir. 98, hisse başına kâr payı ve dağıtılan brüt kâr payı 2,94 2,98 3,24 2,50 1,73 2,31 5,18 4,19 3,28 2, hisse başına KÂR (TL) hisse başına brüt temettü (TL) dağıtılan brüt kâr (milyon TL) Kâr Payı Elde ettiği kârı hissedarlarıyla paylaşmayı ilke edinen Tüpraş, Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Ana Sözleşmesi çerçevesinde dağıtılabilir kârın tamamını hissedarlarına paylaştırmaktadır. Kâr dağıtımı, mevzuatta öngörülen süreler içinde, Genel Kurul toplantısını takiben en kısa sürede yapılmaktadır. Tüpraş ın Kurumsal Yönetim Notu Tüpraş, Kurumsal Yönetim İlkelerine uyum performansını her geçen gün daha da geliştirmektedir. İlk olarak 8 Ekim 2007 tarihinde 7,91 olarak belirlenen Kurumsal Yönetim Derecelendirme notu, sağlanan gelişmeler paralelinde 2010 yılında 85,58 e yükseltilmiştir. Tüpraş ın notunun yükselmesinde, kurumsal yönetim risklerini belirleme ve bu riskleri yönetme yolunda önemli adımlar atmış olması ile gerekli süreç ve önlemlerin alınmasında büyük mesafe kaydetmesi etken olmuştur. Kamuyu Aydınlatma ve Şeffaflık, Menfaat Sahipleri ve Yönetim Kurulu başlıkları altında birçok ilerleme kaydedilmesinin yanı sıra, sosyal sorumluluk bilinci doğrultusunda gerçekleştirilen çalışmalar da not artışında etkili olmuştur. Tüpraş ın 5 yıllık performansına bakıldığında kârının ortalama %104 ünü hissedarlarına dağıttığı görülmektedir.

92 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KURUMSAL YÖNETİM İLKELERİNE UYUM BEYANI I. Kurumsal Yönetim İlkelerine Uyum Günümüzde artan küreselleşme sürecine paralel olarak yoğunlaşan rekabet sebebiyle yatırımcılar için şirketlerin kurumsal yönetim uygulamaları, en az finansal performansları kadar önem arz etmektedir. Kurumsal yönetim, şirketler için kurumsal varlıklarının sürdürülebilirliğine, ülke ekonomisi için ise sürdürülebilir ekonomik kalkınmanın sağlanmasına güvence oluşturmaktadır. Tüpraş, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından ilk kez Temmuz 2003 te yayımlanan ve Şubat 2005 te düzeltme ve eklemelerle yeniden yayımlanan Sermaye Piyasası Kurulu Kurumsal Yönetim İlkeleri ne uyum sağlama yönünde azami ölçüde özen göstermektedir. Sermaye Piyasası Kurulu nun Kurumsal Yönetim İlkeleri doğrultusunda Pay Sahipleri, Kamuyu Aydınlatma ve Şeffaflık, Menfaat Sahipleri ve Yönetim Kurulu olmak üzere dört ana başlık altında yapılan Kurumsal Yönetim Derecelendirme Raporu nun sonucunda, Tüpraş ın 8 Ekim 2007 tarihinde 7,91 olarak belirlenmiş olan Kurumsal Yönetim Derecelendirme Notu 6 Ekim 2008 tarihinde 8,20, 6 Ekim 2009 tarihinde 8,34, 5 Ekim 2010 tarihinde ise 8,56 olarak güncellenmiştir. Ölçümleme Türkiye de Sermaye Piyasası Kurulu lisansı ile kurumsal yönetim derecelendirme faaliyetinde bulunan SAHA Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. tarafından yapılmıştır. Söz konusu ilkelerin yürütülmesi Şirket in temel amaçlarından olup sürdürülen çalışmalar bu ilkelerin sorumluluğu çerçevesinde takip edilmektedir. SPK nın konuya ilişkin ilke kararı çerçevesinde, farklı şekilde ağırlıklandırılmış olan Pay Sahipleri, Kamuyu Aydınlatma ve Şeffaflık, Menfaat Sahipleri ve Yönetim Kurulu ana başlıkları altında yapılan değerlendirme sonuçları aşağıda yer almaktadır: Ana Başlıklar Not (%) Pay Sahipleri 84,76 Kamuyu Aydınlatma ve Şeffaflık 91,17 Menfaat Sahipleri 98,21 Yönetim Kurulu 70,98 Toplam 85,58 Firma Notu 8,56 Tüpraş, elde ettiği bu not ile SPK Kurumsal Yönetim İlkeleri ne önemli ölçüde uyum sağladığını, çoğu gerekli politika ve önlemleri uygulamaya soktuğunu ve kamu ile hissedarlarına verdiği değeri tescil ettirmiştir. Kurumsal Yönetim Derecelendirme Raporlarına adresinden ulaşılması mümkündür.

93 Tüpraş Faaliyet Raporu Henüz Uygulanamayan Kurumsal Yönetim İlkeleri Tüpraş ın, İMKB Kurumsal Yönetim Endeksi nde ilk günden bu yana ilk sıralarda yer alması, Kurumsal Yönetim İlkelerine verdiği önemin bir göstergesidir. Büyük oranda uygulanan ilkelerin yanı sıra, ilkelerin bir kısmında uygulamada yaşanan zorluklar, bazı ilkelerde uyum konusunda gerek ülkemizde gerekse uluslararası platformda devam eden tartışmalar, bazı ilkelerde ise ülke şartları, sermaye piyasası ve şirketin mevcut yapısı ile tam adaptasyon zorlukları gibi nedenlerle tam uyum henüz sağlanamamıştır. Çok sınırlı olan uygulamaya konulamamış ilkeler üzerinde gelişmeler takip edilerek idari, hukuki ve teknik altyapı çalışmalarının tamamlanmasıyla tam uyumun en kısa sürede uygulanmasına yönelik iyileştirme çalışmaları devam etmektedir. Şirket bünyesinde Kurumsal Yönetim İlkeleri çerçevesinde yürütülen kapsamlı çalışmalar ve ilgili bölümlerde henüz uyum sağlanamayan ilkeler aşağıda açıklanmıştır. Dönem İçinde İlkelere Uyum İçin Yapılan Çalışmalar 2010 yılı içinde Kurumsal Yönetim Komitesi çalışmalarını sürdürmüştür. Şirket in internet sitesi ve faaliyet raporu gözden geçirilerek ilkelere tam uyum açısından gerekli revizyonlar gerçekleştirilmiş, Genel Kurul tarihinden üç hafta önce gündem, ilgili bilgilendirme dokümanları, vekâletname örneği web sitesine konulmuş ve eş zamanlı olarak Şirket merkezinde de hazır bulundurulmuştur. Ayrıca medya ve menfaat sahipleri toplantıya davet edilmiş, ilkelerin uygulanması sağlanmıştır. Önümüzdeki dönemde Kurumsal Yönetim İlkeleri ne uyum için mevzuattaki gelişmeler ve uygulamalar dikkate alınarak gerekli çalışmalar yapılacaktır yılı faaliyet dönemini kapsayan ve Pay Sahipleri, Kamuyu Aydınlatma ve Şeffaflık, Menfaat Sahipleri ve Yönetim Kurulu olmak üzere dört ana başlık altında toplanan Kurumsal Yönetim İlkeleri Uyum Raporu, söz konusu ilkelerin uygulanabilen ve uygulanamayan yönlerini içerecek biçimde, aşağıda sunulmaktadır. Kurumsal Yönetim Komitesi Ali Y. Koç O. Turgay Durak Seval Kızılcan

94 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KURUMSAL YÖNETİM İLKELERİNE UYUM BEYANI BÖLÜM I: PAY SAHİPLERİ 2. Pay Sahipleri ile İlişkiler Birimi Pay sahipliği haklarının kullanılmasında mevzuata, esas sözleşmeye ve diğer Şirket içi düzenlemelere uyulmakta ve bu hakların kullanılmasını sağlayacak her türlü önlem alınmaktadır. Tüpraş ta Yatırımcı İlişkileri ve Stratejik Planlama Müdürlüğü (YSP) ile Mali İşler Müdürlüğü bünyesinde kurulu Sermaye Hareketleri Bölümü koordineli çalışarak pay sahipleri, yerli ve yabancı kurumsal yatırımcılar ile ilişkileri yürütmektedir. Bu birimler Mali İşlerden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı (CFO) İbrahim Yelmenoğlu nun koordinasyonunda faaliyet göstermektedir. Ticari sır niteliğinde olmayan tüm soru ve anketlere, eşitlik ilkesi gözetilerek YSP Müdürlüğü tarafından cevap verilmektedir. Kurumsal bazda Tüpraş hissesine sahip olanlar veya potansiyel yatırımcılar, hazırlanan sunum ve telekonferansların yanı sıra yurt içi ve yurt dışı toplantılar yoluyla da düzenli ve güncel olarak bilgilendirilmekte, bu sayede pay sahiplerinin yönetim ile aktif iletişimi sağlanırken istenilen her türlü bilgiyi kaynağından elde etmeleri mümkün olmaktadır. Ayrıca Şirket le ilgili tüm güncel bilgilere yer verilmesine özen gösterilen Tüpraş web sitesi yoluyla da kamuoyunun ve hissedarların bilgilendirilmesi amaçlanmaktadır. YSP ve Mali İşler Müdürlüğü bünyesinde bulunan Sermaye Hareketleri Koordinatörlüğü nün başlıca faaliyetleri: Sermaye piyasası faaliyetlerini yürütmek (SPK ve İMKB ilişkileri, sermaye artırımı, temettü ödemeleri vb.), Genel Kurul toplantılarının yürürlükteki mevzuata, Ana Sözleşme ye ve diğer Şirket içi düzenlemelere uygun yapılmasını sağlamak, Genel Kurul toplantılarında pay sahiplerinin yararlanabileceği dokümanları hazırlamak ve söz konusu dokümanları Genel Kurul dan üç hafta önce Şirket internet sitesi ve elektronik haberleşme aracılığıyla yatırımcıların bilgisine sunmak, Genel Kurul toplantı tutanağı aracılığıyla, oylama sonuçlarından kayıt tutulmasını sağlamak ve oylama sonuçlarının yer aldığı raporları pay sahiplerinin bilgisine sunmak, MKK kayıtları esas alınarak pay sahiplerine ilişkin kayıtların sağlıklı, güvenli ve güncel olarak tutulmasını sağlamak, Finansal raporlama ve özel durumların kamuya açıklanması gibi mevzuatın gerektirdiği her türlü kamuyu aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmek, ayrıca bilgilendirme politikası kapsamında kamuoyunu aydınlatma ile ilgili diğer fonksiyonları yerine getirmek, gerçekleşmesini gözetmek ve izlemek, Finansal raporların açıklanmasını takiben basın bültenleri hazırlamak ve telekonferanslar düzenlemek, Pay sahipleri ile yerli ve yabancı kurumsal yatırımcılardan gelen soruları ve talepleri yanıtlamak, Şirket in uluslararası yatırım alanında tanınırlığını ve tercih edilebilirliğini artırmak, eşdeğer konumdaki rafinaj kuruluşları ile karşılaştırıldığında avantajlı yönlerini ön plana çıkarmak ve gelişmekte olan piyasalarda yatırım yapan kuruluşlar için Tüpraş ı diğer şirketlere göre daha tercih edilebilir konuma getirme hususunda gerekli roadshow, e-posta, faks, analist sunumları, direkt bilgilendirme için açıklama/duyuru gibi çeşitli enstrümanları kullanmak veya kullanılmasını sağlamak, Şirket in sermaye artırımı, kâr payı dağıtımı ve Genel Kurul toplantıları gibi direkt olarak hisse senedini ilgilendiren konularda, Londra Borsası nda işlem gören hisse senetleri için takas işlemlerini gerçekleştiren yabancı bankaya söz konusu operasyonlarla ilgili prosedürleri bildirmek, bu işlemlerin eksiksiz ve tam olarak yapılması ve takibi hususunda gerekli çalışmaları yapmak, Mevcut ve potansiyel yatırımcı olabilecek kurumlar ve aracı kurumlar nezdinde Şirket in tanıtımının yapılmasını, bu kurumlarda çalışan analist ve araştırma uzmanlarının raporları için gereken bilgi taleplerinin karşılanmasını ve raporların yayımlanmadan önce kontrol edilmesini sağlamak, Tüpraş ın mevcut hissedarlarının dağılımını çıkarmak, yatırımcıların detay bilgilerinden oluşan bir veri tabanı hazırlamak, potansiyel yatırımcıların ortaya çıkarılması için Şirket dışı olanaklar da dahil her türlü enstrümanın kullanılmasını sağlamak ve İMKB de işlem gören Tüpraş hisselerindeki yerli/yabancı kompozisyonunu, işlem hacmindeki önemli değişiklikleri takip ederek gerektiğinde üst makama bilgi ve öneri sunmak, Şirket in yurt içi/yurt dışı tanıtım ve bilgilendirme toplantıları için gerekli sunumların hazırlanması ve güncellenmesini sağlamak, ilgili toplantılarda yatırımcılardan gelebilecek muhtemel sorulara yanıt oluşturabilecek belgeleri ilgili birimlerle birlikte koordinasyon içinde hazırlamak. Yatırımcı İlişkileri ve Stratejik Planlama Müdürlüğü, tüm çalışmalarında elektronik haberleşme olanaklarını ve Şirket in kurumsal web sitesini kullanmaya özen göstermektedir. Pay sahiplerinin taleplerinin yerine getirilmesinde ilgili mevzuata ve Ana Sözleşme ye uyum konusuna azami özen gösterilmekte olup 2010 yılı içinde pay sahibi haklarının kullanımı ile ilgili olarak Şirket e intikal eden herhangi bir yazılı/sözlü şikayet veya bu konuda Şirket hakkında açılan herhangi bir idari/kanuni takip bulunmamaktadır yılında Yatırımcı İlişkileri ve Stratejik Planlama Müdürlüğü, 14 ulusal yatırım kuruluşu ile 21 toplantı, 338 uluslararası yatırım kuruluşu ile 375 toplantı olmak üzere yıl içinde gerçekleştirilen toplam 352 toplantıda 396 fon yöneticisi ve analist ile bire bir toplantılar yapmıştır. Bu toplantılarda ilgili kişi ve kurumların Tüpraş hakkında bilgilenmeleri ve değişikliklerden haberdar olmaları sağlanmıştır.

95 Tüpraş Faaliyet Raporu Pay Sahiplerinin Bilgi Edinme Haklarının Kullanımı Pay sahipleri arasında bilgi alma ve inceleme hakkının kullanımında ayrım yapılmamakta olup ticari sır niteliğindekiler dışında tüm bilgiler pay sahipleri ile paylaşılmaktadır. Pay Sahiplerinin Bilgi Edinme Haklarını Kullanmaları İlkesi doğrultusunda yapılan toplantıların yanı sıra 2010 yılı içinde Şirket e genellikle kâr payı tutarı, ödeme yeri ve zamanı, sermaye artırımına yönelik soruları kapsayan çok sayıda e-posta, telefonla yapılan başvuru ve bilgi isteği karşılanmıştır. Sıkça sorulan sorulara cevap niteliğinde olacak şekilde çeşitli belge ve dokümanlar hazırlanarak Tüpraş web sitesi Yatırımcı İlişkileri Günlüğü bölümüne konulmuştur. Ayrıca, 2010 faaliyet yılı içinde yeni pay alma kuponu işlemi, kâr payı kuponu işlemi, hisse senedi değişim işlemi ve kaydileştirme işlemleri için Tüpraş a başvurmuş olan pay/hak sahiplerine 376 adet kâr payı kuponu işlemi, 78 adet yeni pay alma kuponu işlemi, 41 adet hisse senedi değişim işlemi ve 57 adet hisse senedi kaydileştirme işlemi olmak üzere toplam 552 adet işlem yapılarak pay sahiplerinin hakları tam olarak teslim edilmiştir. Pay sahipleri, Genel Kurul toplantısı hakkında gerek yüksek tirajlı ulusal basında verilen ilanlarla gerekse Şirket tarafından düzenlenen davet mektupları ve web sayfası ile bilgilendirilmişlerdir. Ayrıca Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tebliği uyarınca İstanbul Menkul Kıymetler Borsası na (İMKB) ve Londra Borsası na yapılan Özel Durum Açıklamaları (ODA) ile hak sahiplerinin Şirket hakkında bilgilenmesi sağlanmıştır. Tüm bu işlemler Şirket in web sitesinde kamuoyunun değerlendirmelerine sunulmuştur. Ana Sözleşme de özel denetçi atanması talebi henüz bireysel bir hak olarak düzenlenmemiş olmakla beraber, 2010 yılında pay sahiplerinden bu konuda bir talep alınmamıştır. Şirket içi yapılan iç denetimlerin yanı sıra Şirket faaliyetleri, Genel Kurul da tespit edilen bağımsız dış denetçi ve Denetçiler tarafından periyodik olarak denetlenmektedir. Son yapılan Genel Kurul da seçilen bağımsız dış denetim şirketi Güney Bağımsız Denetim ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik Anonim Şirketi, Ernst & Young Global Limited in bir üyesidir. 4. Genel Kurul Bilgileri Şirket in 2009 yılına ait 50. Olağan Genel Kurul toplantısı 5 Nisan 2010 da gerçekleştirilmiştir. Bu toplantıya %63,36 oranında hisseyi temsil eden pay sahipleri katılmıştır. Genel Kurul esnasında pay sahipleri soru sorma haklarını kullanmışlardır. Gündem maddeleri haricinde bir öneri verilmemiştir. Olağan Genel Kurul toplantısı, her hesap dönemi sonundan itibaren üç ayı geçmemek üzere mümkün olan en kısa sürede gerçekleştirilir. Ana Sözleşme hükümlerine göre Genel Kurul toplantıları, söz hakkı olmaksızın menfaat sahipleri ve kamuya açık olarak yapılmaktadır. Genel Kurul toplantılarına davet, Türk Ticaret Kanunu Hükümleri, Sermaye Piyasası Kanunu ve Şirket Esas Sözleşmesi hükümlerine göre Yönetim Kurulu nca yapılmaktadır. Genel Kurul un yapılması için Yönetim Kurulu kararı alındığı anda, İMKB ve SPK ya yapılan özel durum açıklamaları ile kamuoyu bilgilendirilmektedir. Genel Kurul toplantı ilanı, mevzuat ile öngörülen usullerin yanı sıra, mümkün olan en fazla sayıda pay sahibine ulaşmayı sağlayacak şekilde web sitesi, vasıtasıyla Ana Sözleşme de yapılan değişiklik doğrultusunda asgari üç hafta önceden yapılmakta, ayrıca Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ve günlük yayımlanan yüksek tirajlı gazetelerden birinin tüm Türkiye baskısında yayımlanmaktadır. Genel Kurul toplantısı öncesinde gündem maddeleri ile ilgili olarak bilgilendirme dokümanı hazırlanarak kamuya duyurulmakta, tüm bildirimlerde yasal süreçlere ve mevzuata uyulmaktadır. Genel Kurul gündem maddeleri çerçevesinde, denetlenmiş 2010 yılı rakamlarını da içeren yıllık faaliyet raporu dahil, finansal tablo ve raporlar, kurumsal yönetim uyum raporu, kâr dağıtım önerisi, bağımsız dış denetim raporları ve denetçi raporu, Genel Kurul gündem maddeleri ile ilgili olarak hazırlanan bilgilendirme dokümanı ve gündem maddelerine dayanak teşkil eden diğer belgeler ile Ana Sözleşme nin son hali ve Ana Sözleşme de değişiklik yapılacak ise tadil metni ve gerekçesi, Genel Kurul toplantısına davet için yapılan ilanın tarihinden itibaren Şirket merkezi ile şubelerinde ve web sitesinde, pay sahiplerinin en rahat şekilde ulaşabileceği şekilde incelemeye açık tutulmaktadır. Toplantıda uygulanacak oy kullanma prosedürü, web sitesi ve gazete ilanlarıyla pay sahiplerinin bilgisine sunulmaktadır. Genel Kurul toplantılarında, gündem maddelerinin oylanmasında el kaldırma usulü ile açık oylama yöntemi kullanılmaktadır. Genel Kurul toplantısı öncesinde kendisini vekil vasıtasıyla temsil ettirecekler için vekâletname örnekleri ilan edilmekte ve web sitesi vasıtasıyla pay sahiplerinin kullanımına sunulmaktadır.

96 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KURUMSAL YÖNETİM İLKELERİNE UYUM BEYANI Tüpraş ta tüm hisseler nama yazılıdır. Hisseleri Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde, aracı kuruluşlar altındaki yatırımcı hesaplarında saklamada bulunan hissedarlardan Genel Kurul toplantısına katılmak isteyenlerin Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. nin Genel Kurul Blokaj işlemlerini düzenleyen hükümleri çerçevesinde Genel Kurul Blokaj Listesi ndeki kayıtları dikkate alınır. MKK nezdinde kendilerini Blokaj Listesine kayıt ettirmeyen hissedarların toplantıya katılmalarına kanunen imkân bulunmamaktadır. Merkezi Kayıt Kuruluşu Genel Kurul Blokaj Listesi, toplantıdan önceki günün akşamı düzenlenir. Genel Kurul toplantısında, gündemde yer alan konular tarafsız ve ayrıntılı bir şekilde, açık ve anlaşılabilir bir yöntemle aktarılmakta, pay sahiplerine eşit şartlar altında düşüncelerini açıklama ve soru sorma olanağı verilmekte ve sağlıklı bir tartışma ortamı yaratılmaktadır. En az bir Yönetim Kurulu Üyesi, bir Denetçi, mali tabloların hazırlanmasında sorumluluğu bulunan yetkililerden en az biri ve gündemde özellik arz eden konularda açıklamalarda bulunmak üzere konuya vakıf en az bir yetkili Genel Kurul toplantısında hazır bulunur. Bu kişilerden toplantıda hazır bulunmayanların, toplantıya katılmama gerekçeleri toplantı başkanı tarafından Genel Kurul un bilgisine sunulur. Genel Kurul toplantısından sonra toplantı tutanakları İngilizce ye tercüme edilir ve Şirket in tutanak defterinde saklanır. Tüpraş web sitesinde Genel Kurul tutanakları, hazirun cetveli, gündemler ve ilanlar eşzamanlı olarak tüm yerli ve yabancı yatırımcıların değerlendirmelerine sunulmaktadır. Türk Ticaret Kanunu nda yer alan önemli nitelikteki kararlar Genel Kurul da pay sahiplerinin onayına sunulmaktadır. Kurumsal Yönetim İlkeleri nin yasal uyumu sağlandığında değişen kanunlarda yer alacak olan tüm önemli nitelikteki kararlar da Genel Kurul da pay sahiplerinin onayına sunulacaktır. Şirket in 2010 yılına ilişkin yıllık 51. Olağan Genel Kurulu 1 Nisan 2011 tarihinde saat de Şirket Genel Merkezi nde yapılacaktır. 5. Oy Hakları ve Azınlık Hakları Şirket Ana Sözleşmesi nde Şirket in bölünme, önemli tutarda malvarlığı satımı, alımı veya kiralanması gibi önemli nitelikteki kararların Özelleştirme İdaresi nin temsil ettiği C Grubu (imtiyazlı) hissenin olumlu oy kullanmasıyla alınabileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda, Türk Silahlı Kuvvetleri nin akaryakıt ihtiyacının karşılanmasını kısıtlayacak ve/veya karşılanmasına engel olacak nitelikte, rafinerilerden herhangi birinin kapatılması, satılması, herhangi bir takyit ile sınırlandırılması veya kapasitesinin %10 dan fazla azaltılmasına ya da Şirket in bölünmesi veya başlıca bir şirket ile birleşmesi ve/veya Şirket in tasfiyesi gibi konularda karar alınabilmesi için Özelleştirme İdaresi nin temsil ettiği C Grubu hissenin Yönetim Kurulu nda olumlu oy kullanması gerekmektedir. Yukarıda sayılan hususların dışında kalan konularda karar alınması, ilgili konunun Yönetim Kurulu nda görüşülmesini takiben Genel Kurul da görüşülüp karara bağlanması ile mümkün olmaktadır. C Grubu imtiyazlı hissenin yukarıda belirtilen hususlar dışında oy hakkı üzerinde imtiyazı bulunmamaktadır. Herhangi bir pay sahibinin oy kullanma hakkına üst sınır getirilmemiş, yurtdışı pay sahiplerinin Genel Kurul a katılımını sağlamak amacıyla vekâletname örnekleri web sitesinde yer almaktadır. Mevcut Yönetim Kurulu nda sektörden ve Koç Topluluğu şirketlerinde görev almış profesyonel yöneticilerin bulunması ve Şirket e ilave katkıda bulunabilecek profesyonellerin sınırlı olması durumunun bağımsız üye seçimini zorlaştırdığına inanılmaktadır. Ülkemizde henüz yerleşmeyen ve uygulamada birçok yönetim aksamalarına neden olan bağımsız üyeler, Şirket tecrübelerinde de görüldüğü gibi azınlığın çok sınırlı kısmını temsil edebilmektedir. Azınlık pay sahiplerinin Yönetim Kurulu na temsilci göndermelerini teminen Ana Sözleşme de birikimli oy kullanma yöntemine yer verilmesinin Şirket in ahenkli yönetim yapısını bozacağı düşüncesiyle bir düzenleme yapılmamıştır. 6. Kâr Dağıtım Politikası ve Kâr Dağıtım Zamanı Tüpraş ın kâr dağıtım politikası Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Ana Sözleşme çerçevesinde belirlenmekte olup kâr dağıtımında, Kurumsal Yönetim İlkeleri ne uygun olarak pay sahipleri ve Şirket menfaatleri arasında dengeli ve tutarlı bir politika izlenmektedir. İlgili mevzuat ve yatırım ihtiyaçları ve finansal imkânlar elverdiği sürece, Yönetim Kurulu tarafından Şirket in dağıtılabilir kârının tamamının dağıtılması, Yönetim Kurulu tarafından Genel Kurul un onayına sunulması Şirket politikasıdır. Şirket in kâr dağıtımı, TTK na ve SPK ya uygun şekilde ve yasal süreler içinde gerçekleştirilmektedir. Şirket kârına katılım konusunda Ana Sözleşme de imtiyaz bulunmamaktadır. Kâr dağıtımı mevzuatta öngörülen süreler içinde, Genel Kurul toplantısını takiben en kısa sürede yapılmaktadır.

97 Tüpraş Faaliyet Raporu Payların Devri Enerji Yatırımları A.Ş. ye ait %51 lik A Grubu nama yazılı hisselerin devrindeki kısıtlama 26 Ocak 2009 tarihinde sona ermiş olup bu tarih itibarıyla A Grubu hisselerin devrinde Özelleştirme İdaresi nin onayı söz konusu değildir. Nama yazılı C Grubu hisse senedi, 4046 Sayılı Kanun un T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı na verdiği yetkilerle esas itibarıyla aynı yetkileri haiz bir başka Türk kamu kuruluşuna devredilebilir ve bu devir Yönetim Kurulu nun onayına tabi değildir. BÖLÜM II: KAMUYU AYDINLATMA VE ŞEFFAFLIK 8. Şirket in Bilgilendirme Politikası Şirket in Bilgilendirme Politikası yasal düzenlemeler, sermaye piyasası mevzuatı ve yayımlanan tebliğlerle belirlenen kurallar çerçevesinde yürütülür. Şirket kamuyu aydınlatma ve bilgilendirme konusunda yazılı bir doküman hazırlamış ve Yönetim Kurulu nun ve Genel Kurul un onayından geçirerek hissedarlara ve kamuoyuna web sitesi aracılığı ile duyurmuştur. Bilgilendirme politikasının takibinden, gözden geçirilmesinden ve geliştirilmesinden Yönetim Kurulu sorumludur. Bilgilendirme politikasında amaç, Şirket in geçmiş performansını, gelecek beklentilerini, stratejilerini, ticari sır niteliğindeki bilgiler haricindeki hedeflerini ve vizyonunu kamuyla, ilgili yetkili kurumlarla mevcut ve potansiyel yatırımcılarla ve pay sahipleriyle eşit bir biçimde paylaşmak, Sermaye Piyasası Hükümleri çerçevesinde, Yatırımcı İlişkileri ve Stratejik Planlama Birimi ile Kurumsal İletişim Birimleri tarafından sürekli etkin ve şeffaf iletişim platformu sunmaktır. Şirket dışından gelen sorular, Genel Müdür, Kurumsal İletişim Müdürlüğü, Yatırımcı İlişkileri ve Stratejik Planlama Müdürlüğü tarafından cevaplandırılmaktadır. Kurumsal İletişim Müdürlüğü tarafından, yıl içinde yaşanan önemli gelişmeler doğrultusunda, yazılı ve görsel medyaya kontrollü haber akışı sağlanarak kamuoyu detaylı biçimde bilgilendirilir. Bilgilendirme politikası çerçevesinde yatırımcılar, finansal analistler, basın mensupları ve benzeri kesimler için her çeyrek dönem faaliyetlerine ve mali sonuçlarına ilişkin sunum yapılmakta ve bu sunumlar şirketin web sitesinde yer almaktadır. Şirket in internet sitesinde yatırımcı üye kayıt sayfası yoluyla üye olanlar da dahil olmak üzere, Şirket in yatırımcı veri tabanında kayıtlı bütün üyelere söz konusu raporlar gönderilmektedir. Ayrıca, Şirket in aktif ve güncel bir internet sitesi mevcuttur. Şirket in web sitesi aracılığı ile internet sayfasında olması gereken hususlara azami önem gösterilerek kamuoyuna ve yatırımcılara bilgilendirme akışı sağlanmaktadır. Söz konusu web adresinde Şirket ten talep edilecek muhtelif bilgilere kapsamlı olarak yer verilmiştir. Bilgilendirme politikasının gelişen piyasa koşulları ve yeni düzenlemeler çerçevesinde güncellenmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. 9. Özel Durum Açıklamaları 2010 yılında SPK Seri: VIII, No. 54 Tebliği uyarınca 15 adet Özel Durum Açıklaması yapılmıştır. Bu açıklamalarla ilgili olarak SPK ve İMKB tarafından ek açıklama istenmemiştir. Nisan 2000 tarihinden beri Londra Menkul Kıymetler Borsası nda İşlem gören GDR hisselerine ilişkin özel durum açıklamaları yükümlülüğü İMKB ile paralel yürütülmektedir. Londra Borsası na gönderilip de yurt içine yapılmayan hiçbir açıklama bulunmamaktadır. Şirket yükümlülüklerinin sınırları çerçevesinde özel durum açıklamalarının, eşzamanlı olarak her iki borsada yer almasına ve duyurulmasına özen gösterilmektedir. Söz konusu özel durum açıklamalarının zamanında yapılmaması nedeniyle SPK tarafından Şirket e herhangi bir yaptırım uygulanmamıştır. 10. Şirket in Web Sitesi ve İçeriği Şirket in web sitesi adresinde bulunmaktadır. Şirket in web sitesinde Türkçe ve İngilizce olarak hem güncel hem de geçmişe dönük olarak aşağıdaki bilgiler yer almaktadır: Kurumsal Kimliğe İlişkin Detaylı Bilgiler Vizyon ve Ana Stratejiler Yönetim Kurulu Üyeleri ve Şirket Üst Yönetimi Hakkında Bilgi Şirket Organizasyonu ve Ortaklık Yapısı Şirket Ana Sözleşmesi Ticaret Sicil Bilgileri Periyodik Finansal Tablolar, Finansal Bilgiler, Göstergeler ve Analiz Raporları Faaliyet Raporları Basın Açıklamaları KAP Özel Durum Açıklamaları Hisse Senedi Performansına İlişkin Bilgi ve Grafikler, Derecelendirme Notları Yatırımcı Sunumları Şirket i Değerlendiren Analistlere İlişkin Bilgiler ve Analist Raporları Genel Kurul un Toplanma Tarihi, Gündem, Gündem Konuları Hakkında Açıklamalar Genel Kurul Toplantı Tutanağı ve Hazirun Cetveli Vekâletname Örneği Kurumsal Yönetim Uygulamaları ve Uyum Raporu Kurumsal Sorumluluk Raporu Kâr Dağıtım Politikası ve Hisse Başına Kâr Payları Bilgilendirme Politikası Sosyal Sorumluluğa İlişkin Projelerle İlgili Bilgiler

98 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KURUMSAL YÖNETİM İLKELERİNE UYUM BEYANI 11.Gerçek Kişi Nihai Hâkim Pay Sahibi/Sahiplerinin Açıklanması Şirket in ve İştiraklerinin sermayesinde %5 ve üzerinde paya sahip olan gerçek kişiler bulunmamaktadır. Bunun yanında kurumsal olarak Şirket sermayesinin dağılımına ilişkin bilgiler web sitesinin Yatırımcı İlişkileri başlığı altında Kurumsal Yönetim bölümünde yer almaktadır. 12. İçeriden Öğrenebilecek Durumda Olan Kişilerin Kamuya Duyurulması Şeffaflık ile Şirket çıkarlarının korunması arasındaki dengeyi sağlamada tüm Şirket çalışanlarının içeriden öğrenilen bilgilerin kullanımıyla ilgili kurallara dikkat etmesine yönelik gerekli her türlü önlem alınmaktadır. İçeriden Öğrenebilecek Durumda Olan Kişiler Ömer M. Koç, Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa V.Koç, Yönetim Kurulu Başkan Vekili Rahmi M. Koç, Yönetim Kurulu Üyesi Semahat S. Arsel, Yönetim Kurulu Üyesi Ali Y. Koç, Yönetim Kurulu Üyesi O. Turgay Durak, Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Bülent Bulgurlu, Yönetim Kurulu Üyesi Temel K. Atay, Yönetim Kurulu Üyesi BÖLÜM IV: PAYDAŞLAR 13. Menfaat Sahiplerinin Bilgilendirilmesi Şirket in menfaat sahipleri, Genel Kurul toplantılarından toplantı davetiyesi gönderilmek suretiyle, gazetelerden ve İMKB ye yapılan açıklamalarla haberdar edilmektedir. Şirket in web sitesinde yer alan bilgiler, menfaat sahiplerinin de bilgileneceği düşünülerek konferans, basın ve yayın organlarına yapılan açıklamalar ve sunumlarla geniş tutulmaya çalışılmaktadır. Pay sahiplerinden gelen tüm toplantı taleplerine mümkün olan en üst düzeyde görüşme olanağı sağlanarak olumlu yanıt verilmesine çalışılmaktadır. Çalışma süresince öğrenilen, Şirket e ait, gerekli kişiler dışında bilinmesi Şirket çe arzu edilmeyen, ticari sır olarak nitelendirilebilecek bilgiler Şirket bilgisi olarak kabul edilir. Tüm çalışanlar çalışırken ve sonrasında Şirket bilgisini korurlar, doğrudan ve dolaylı olarak amacı dışında kullanamazlar. Rapor tarihi itibarıyla içeriden öğrenebilecek durumda olan Yönetim Kurulu Üyeleri, Denetçiler ve üst yönetimde görev alan kişilerin listesi aşağıda verilmektedir. Bu kişiler her yıl yayımlanan Yıllık Faaliyet Raporlarında ve web sitesinde de duyurulmaktadır. Erol Memioğlu, Yönetim Kurulu Üyesi Yavuz Erkut, Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdür Ahmet Aksu, ÖİB C Grubu Temsilcisi Serkan Özyurt, Denetçi Kemal Uzun, Denetçi Mehmet Sarıtaş, Denetçi Gürol Acar, Genel Müdür Yardımcısı (Üretim) Yılmaz Bayraktar, Genel Müdür Yardımcısı (İnsan Kaynakları) Hasan Tan, Genel Müdür Yardımcısı (Ticaret) İbrahim Yelmenoğlu, Genel Müdür Yardımcısı (Mali) Cengiz Demirtürk, Mali İşler Müdürü Deniz Köseoğlu, Finansal Raporlama Müdürü Tuncay Önbilgin, Yatırımcı İlişkileri ve Stratejik Planlama Müdürü Şirket çalışanlarına, Şirket içi intranet portalı ile sirküler ve duyurulara erişim imkânı sağlanmakta, bazı önemli duyurular elektronik posta yoluyla anında tüm çalışanlara iletilmektedir. Farklı coğrafi bölgelerde çalışanlar arasında kurumsal iletişimi güçlendirmek amacıyla Rafine dergisi yayımlanmaktadır. Yılda bir kez Tüpraş bünyesindeki çalışanlarla Şirket in üst düzey yöneticileri bir araya gelerek yıl içindeki gelişme ve hedefleri değerlendirmekte, fikir alışverişinde bulunmaktadırlar. 14. Menfaat Sahiplerinin Yönetime Katılması Menfaat sahiplerinin Şirket yönetimine katılımının desteklenmesi konusunda, Şirket Ana Sözleşmesi nde bir hüküm olmamakla beraber çalışanların işletme değerlerini ve hedeflerini destekleyici davranış ve çabalarını ödüllendirmek amacıyla Tüpraş Takdir Tanıma ve Ödüllendirme sistemi ile süreç iyileştirme, enerji tasarrufu, kaynak tasarrufu, üretimde verimlilik, çevre koruma ve iş güvenliği gibi konularda bireysel ve özgün fikirleri desteklemek ve özendirmek amacıyla Rafine Öneriler sistemi uygulamaya konulmuştur.

99 Tüpraş Faaliyet Raporu İnsan Kaynakları Politikası Koç Topluluğu nun diğer şirketlerinde olduğu gibi Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. de de en değerli sermayemiz insan kaynağımızdır felsefesi, insan kaynakları politikasının özünü oluşturmaktadır. Tüpraş tarafından benimsenen insan kaynakları politikasının esasları aşağıda belirtilmiştir; Görev tanımları ve dağılımları ile performans kriterleri Şirket yönetimi tarafından belirlenmiş ve çalışanlara duyurulmuştur. İşe alım kriterleri yazılı olarak belirlenmekte, duyurulmakta ve işe alımlarda bu kriterlere uyulmaktadır. Eğitim, tayin ve terfi kararlarında, objektif verilerin kullanılmasına ve Şirket menfaatlerinin göz önünde bulundurulmasına özen gösterilmektedir. Çalışanların gerek mesleki bilgi ve becerilerinin, gerekse kişisel yeteneklerinin geliştirilmesine yönelik eğitimlerin gerçekleştirilmesine büyük önem verilmektedir. Çalışanlar için güvenli çalışma ortamı, koşulları sağlanmakta ve sürekli iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Çalışanlar ile ilgili olarak alınan kararlar veya onları ilgilendiren gelişmeler, çalışanlara duyurulmaktadır. Tüpraş ta beş ve katı hizmet yılını dolduran çalışanlar ödüllendirilmekte, nitelikli, eğitimli ve deneyimli personelin hizmete devamı teşvik edilmektedir. Şirket çalışanları arasında hiçbir konuda ayrımcılık yoktur. Tüpraş çalışanları tarafından üst yönetime ayrımcılık konusunda herhangi bir şikayet gelmemiştir. Çalışanlar ile ilişkileri yürütmek üzere temsilci atanması uygulaması bulunmamaktadır. 16. Müşteri ve Tedarikçilerle İlişkiler Hakkında Bilgiler Müşteri İlişkileri Tüpraş, tüm faaliyetlerinde kalite, çevre, toplum ve çalışan sağlığına olan duyarlılığının göstergesi olarak ISO 9001:2008 Kalite, ISO 14001:2004 Çevre, OHSAS 18001:2007 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri belgelerine sahiptir. Şirket kalite, çevre, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri politikasında müşteri memnuniyetini en üst düzeyde tutmayı taahhüt etmektedir. Tüpraş Genel Müdürlüğü, yönetim sistemleri performansı ölçme kriterlerinden biri olan müşteri şartlarını ne dereceye kadar karşılayıp karşılamadığı hakkındaki müşteri algılaması ile ilgili bilgiyi izlemektedir ve bu bilgiyi elde etmek ve gelecekteki hedeflerinde kullanmak için metotlar belirlemiştir. Bu amaçla müşteri anketleri düzenlenmekte, anketler değerlendirilmekte ve sonuçlarına göre hedefler belirlenmektedir. Şirket tarafından modern bir yönetim felsefesi olan Toplam Kalite Yönetimi çerçevesinde Ulusal Kalite Hareketi ve Mükemmelliğe Yolculuk Programı na katılımın ilk adımı olan İyi Niyet Bildirgesi ni Türkiye Kalite Derneği (KALDER) ile 4 Nisan 2006 tarihinde imzalamış ve Toplam Kalite Yönetiminde sürekli bir gelişim aracı olan EFQM Mükemmellik Modeli ni uygulamaya almıştır. Tedarikçi İlişkileri Tüpraş Genel Müdürlüğü, ürün veya hizmet tedarikçilerine ve satın alınan ürünlere uygulanan kontrolün tip ve içeriği doğrultusunda, satın aldığı ürünlerin veya hizmetlerin satın alma şartlarına uygunluğunu saptamakta, ayrıca satın alınan ürün ve hizmetlerin bir sonraki ürün gerçekleştirmesine olan etkisini veya nihai ürüne olan bağımlılığını araştırmaktadır. Tüpraş Genel Müdürlüğü, tedarikçilerini Tüpraş ın şartlarını karşılayan ürün sağlama yeteneği temelinde değerlendirmekte ve seçmektedir. Seçme, değerlendirme ve tekrar değerlendirme için belirli kriterler oluşturmuştur. Tüpraş, değerlendirme sonuçlarını ve bu sonuçlar doğrultusunda yapılması gereken faaliyetlerin kayıtlarını muhafaza etmektedir. 17. Sosyal Sorumluluk Rafinaj sektöründe sahip olduğu bilgi birikimiyle bireysel çıkarlardan çok toplumsal çıkarlara yönelen Tüpraş, kurumsallaşmış yapısı ve toplumsal duyarlılığı yüksek çalışanları ile birlikte, rafinerilerinin faaliyette bulunduğu şehirlerde ülkemizin kültürel ve sosyal gelişimine katkıda bulunacak projeler üretmekte veya üretilen projelere de destek olmaktadır. Tüpraş, Kurumsal Sosyal Sorumluluk alanına giren taleplerin karşılanmasında, 30 Mart 2006 tarihinde, New York ta, Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa V. Koç ile Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan ın imzaladığı Küresel İlkeler Sözleşmesi ni (Global Compact) referans almaktadır. Tüpraş, kurumsal ve etik yönetim anlayışını ve standartlarını daha ileriye taşıyarak 2008 yılında ilk Kurumsal Sosyal Sorumluluk raporunu yayınlamış, ikinci rapor da 2010 yılında tamamlanmıştır. Tüpraş, yayınladığı KSS raporunda Global Reporting Inititative in (GRI) G3 Raporlama İlkelerini benimsemiştir.

100 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KURUMSAL YÖNETİM İLKELERİNE UYUM BEYANI Türkiye nin en büyük sanayi kuruluşu olan Tüpraş, hedeflerine ulaşırken insan sağlığını, işletme güvenliğini, çevrenin korunmasını ve toplum yararını ön planda tutmaktadır. Tüpraş insanı ve çevreyi koruyan ürünlerini ve hizmetlerini sürekli olarak geliştirmesinin yanı sıra üretim faaliyetlerini gerçekleştirirken rafinerilerde kullanılan yakıtlarda bölge farkı gözetilmeksizin, Batman Rafinerisi dahil olmak üzere çevre standartlarına uymuştur. Çevreyi koruma konusunda dünya standartlarını baz alan Tüpraş, doğayı korumak kadar geliştirmenin de önemli olduğunun bilinciyle, yeni doğal alanların oluşturulması için çaba göstermektedir. Tüpraş ın Kurumsal Sosyal Sorumluluk çalışmaları kapsamında 2010 yılında eğitim, kültür sanat, sağlık, spor, çevre dostu uygulamalar ve çalışan hakları ile ilgili çalışmaları hakkında detaylı bilgiye, raporun Kurumsal Sosyal Sorumluluk başlığı altında yer verilmektedir. BÖLÜM IV: YÖNETİM KURULU 18. Yapısı, Oluşumu, Bağımsızlık Yönetim Kurulu, Genel Kurul tarafından seçilen en az beş üyeden oluşur. Yönetim Kurulu seçiminde bir üyenin C Grubu hissedarının gösterdiği adaydan seçilmesi zorunludur. Diğer A Grubu hissedarları temsil eden üyeler ise Genel Kurul da kendi aralarında yaptıkları seçimde en çok oy alan adaylar arasından seçilir. Yönetim Kurulu nun bir üyeliğinin ölüm, istifa veya üyeliğin düşmesi gibi nedenlerle boşalması halinde, boşalan üyelik Yönetim Kurulu nun Türk Ticaret Kanunu nun 315 inci maddesi uyarınca yapacağı seçimle doldurulur. Yönetim Kurulu, A Grubu hisseleri temsilen seçilmiş bir üyeliğin boşalması halinde, yine A Grubu hisseleri temsilen Yönetim Kurulu nda bulunan üyelerin göstereceği adaylar arasında yapacağı seçimle boşalan üyeliği doldurur. C Grubu nca seçilen üyeliğin yukarıda sayılan nedenle boşalması halinde, boşalan üyelik C Grubu hissedarın gösterdiği aday ve adaylar arasından, Yönetim Kurulu nca seçim yapılarak doldurulur. Yönetim Kurulu yönetim ve temsil görevlerini üyeleri arasında paylaştırabileceği gibi, Yönetim Kurulu üyesi olan murahhaslara veya hissedar olmaları zaruri bulunmayan müdürlere tamamen veya kısmen bırakabilir. Yönetim ve temsil görevlerinin anılan şekilde paylaştırılmasında Yönetim Kurulu yetkilidir. Yönetim Kurulu, murahhas üye ve müdürlerin yetki ve sorumluluklarını tayin eder ve Yönetim Kurulu na tanınmış olan her türlü yetki ve sorumluluğu, Ana Sözleşme nin 14. maddesinde belirtilen C Grubu na söz ve onay hakkı tanınan konular hariç, yine Yönetim Kurulu nun tespit edeceği şartlar, hükümler ve kısıtlamalar dahilinde ilgili kişilere aktarabilir ve gerekli gördüğünde bu yetkilerin tamamını veya bir kısmını değiştirip tadil edebilir veya geri alabilir. Yönetim Kurulu, uygun göreceği konularda kendi üyeleri ve/veya üyesi olmayan kişilerden oluşan danışma, koordinasyon ve benzeri nitelikte komiteler veya alt komiteler oluşturabilir. Komitelerin başkan ve üyelerinin, toplantı düzenleme, çalışma ve raporlama esasları Yönetim Kurulu tarafından tayin edilir, düzenlenir ve değiştirilir. Yönetim Kurulu üyelerine TTK hükümleri kapsamında huzur hakkı ödenebilir. Yönetim Kurulu ve komite üyelerine, Şirket e Yönetim Kurulu üyeliği ve komite üyeliği çerçevesinde vermiş oldukları diğer hizmetlerin karşılığında huzur haklarının dışında ücret, ikramiye veya prim ödenebilir. Yönetim Kurulu üyelerine yapılan ödemelerin şekil ve miktarı Genel Kurul ca, komite üyelerine komite üyeliği hizmetleri dolayısıyla yapılacak ödemelerin şekil ve miktarı ise mevzuata uygun olarak Yönetim Kurulu nca belirlenir. 19. Yönetim Kurulu Üyelerinin Nitelikleri Şirket in Yönetim Kurulu üyesi seçiminde aradığı temel nitelikler, SPK Kurumsal Yönetim İlkeleri IV. Bölümü nün 3.1.1, 3.1.2, 3.1.3, ve maddelerinde yer alan niteliklere uygundur. Ana Sözleşme nin 11. maddesinde de yer aldığı gibi Yönetim Kurulu üyeliğine seçilebilmek için hacir altına alınmamış olmak, kendisinin veya yönetiminde bulunduğu şirketin iflas etmemiş olması, aciz haline düşülmemiş olmak, Şirket te pay sahibi olmak ve yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmamak gerekmektedir. Pay sahibi olmayan kimseler üye seçildikleri takdirde, pay sahibi sıfatını kazandıktan sonra işe başlayabilirler. Türk Ticaret Kanunu nun 334. ve 335. maddelerinde öngörülen durumlar için Genel Kurul izin verebilir. Şirket in Yönetim Kurulu üyesi seçiminde aradığı asgari nitelikler, SPK Kurumsal Yönetim İlkeleri IV. bölüm 3.1 maddesi kapsamında Şirket Ana Sözleşmesi nde belirtilmektedir. 20. Şirket in Hedef, Amaç ve Değerleri Hedef Petrol sektöründe performansına ve insan kaynağına özenilen, güvenilir ve etkin bir küresel oyuncu olmaktır. Amaç Ülkemizin petrol ürünleri ihtiyacını karşılarken, sektörel gelişimde öncü ve etkin rol oynayarak Tüpraş hissedarlarına, iş ortaklarına ve topluma değer yaratmaktır.

101 Tüpraş Faaliyet Raporu Değerler Dürüst, şeffaf ve etik İnsana saygılı Çevreye duyarlı Yaratıcı ve yenilikçi Müşteri odaklı Çalışanlarının gelişimini destekleyen Takım çalışmasına önem veren 21. Risk Yönetimi ve İç Kontrol Yönetim Kurulu, mali kontrol ve denetime ilişkin faaliyetleri, esas itibarıyla Denetimden Sorumlu Komite vasıtasıyla gözetir. Denetim Komitesi, bu fonksiyonu yerine getirirken, süreçlerin verimliliğini mali açıdan gözden geçirmek, denetlemek ve raporlamak üzere kurulmuş olan Mali Denetim Müdürlüğü nden gelen raporları ayrıntılarıyla inceler, değerlendirir, Şirket yönetimine gereken talimatları verir ve gerektiği durumlarda Yönetim Kurulu nun bilgi ve onayına sunar. Müdürlük, Yönetim Kurulu Denetim Komitesi bünyesinde ve koordinasyonunda faaliyet göstermektedir. Mali Denetim Müdürlüğü, Şirket in bütün iş süreçlerinin verimliliğini mali açıdan gözden geçirir, bunlara ilişkin denetim mekanizmalarının yerindeliği, etkinliği ve uygulama düzeylerini test eder, varsa eksiklerin giderilmesi için alınacak önlemleri operasyonel birimlerle birlikte belirler ve çalışma sonuçlarını Denetim Komitesi ne raporlar. 22. Yönetim Kurulu Üyeleri ile Yöneticilerin Yetki ve Sorumlulukları Yönetim Kurulu, Şirket in temsil ve idare organıdır. Yönetim Kurulu, Kanun ve Ana Sözleşme ile Genel Kurul a verilmiş olanlar dışındaki tüm görevler ile yükümlü olup bu görevlerin gerektirdiği bütün yetkilere sahiptir. Yönetim Kurulu Türk Ticaret Kanunu nun 319. maddesi hükmünce idare ve temsil yetkilerinin bir bölümü veya tamamını üyelerden birine veya birkaçına, bir Yönetim Kurulu üyesi ile birlikte Yönetim Kurulu üyesi olmayan Genel Müdür, müdür veya müdürlere bırakabileceği gibi, bu görev ve yetkileri kullanmak üzere kendi içinden veya dışından icra komiteleri oluşturabilir. 23. Yönetim Kurulu nun Çalışması Yönetim Kurulu toplantılarında konulara ilişkin tüm görüşler, toplantı tutanakları şeklinde karar zaptına geçirilmektedir. SPK Kurumsal Yönetim İlkeleri nin IV. bölümünün maddesinde yer alan konularda Yönetim Kurulu üyelerinin toplantılara fiilen katılımı sağlanmaktadır. Bununla birlikte, yasal zorunluluklar nedeniyle aciliyet gerektiren konularda bu kurala uyulmamaktadır. Bu konuların dışında Yönetim Kurulu, en az beş üyenin katılımı ile toplanmakta ve kararlar beş üyenin olumlu oyu ile alınmaktadır. Yönetim Kurulu nca izinli sayılmaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın arka arkaya dört toplantıya katılmayan üye istifa etmiş sayılır. Yönetim Kurulu, Şirket in işleri gerektirdikçe toplanır. Ancak yılda en az dört toplantı yapılması zorunludur. Bu toplantılarda Şirket in bütün faaliyetleri gözden geçirilmekte ve önemli konularda karar alınmaktadır. Söz konusu düzenli toplantılara ilave olarak gerekli görülen hallerde özel konulara ilişkin karar almak üzere, Yönetim Kurulu salt çoğunluğu sağlayacak üye sayısı ile toplanmakta veya Türk Ticaret Kanunu nun 330/2 maddesi uyarınca, fiilen toplantı yapmadan karar alabilmektedir. Toplantı yeri Şirket merkezidir. Yönetim Kurulu kararı ile başka bir yerde de toplanılabilir. Toplantılarda görüşülecek işlerin bir gündem ile tespit edilmiş olması ve bu gündemin toplantı gününden önce üyelere tebliğ edilmesi gerekir. Yönetim Kurulu toplantılarına davet, toplantı gününden en az üç gün önce yapılır. Düzenli toplantıların gündemi, Yönetim Kurulu sekreteryası tarafından daha önce alınan kararlar ve karar alınmasını gerektiren konular göz önünde tutularak ve üyelere danışılarak hazırlanmaktadır. Diğer toplantıların gündemini ise yasal zorunluluklar nedeniyle karar alınmasını gerektiren hususlar belirlemektedir. Yönetim Kurulu nun sekreterya görevi Mali İşlerden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı (CFO) tarafından yürütülmektedir. Ana Sözleşme de, Yönetim Kurulu üyelerine ağırlıklı oy veya veto hakkı tanınmamıştır. 24. Şirket te Muamele Yapma ve Rekabet Yasağı Türk Ticaret Kanunu nun 334 ve 335. maddelerinde öngörülen durumlar için Genel Kurul izin verebilir. 25. Etik Kurallar Etik çalışma kuralları, Şirket in temel davranış ilkelerini kapsamaktadır. Yasal, toplumsal ve ekonomik koşullarda meydana gelen değişimlerin yanı sıra Koç Holding in imzaladığı Küresel İlkeler Sözleşmesi (Global Compact) kriterlerine uyum doğrultusunda Tüpraş, etik çalışma kurallarını yenilemiştir. Şirket personeli, görevlerini yerine getirirken İş Etiği İlkeleri ne ve Koç Topluluğu Ortak Değerleri ne uymak zorundadır. İş prosedürleri, standartlar, kanun ve düzenlemeler her türlü tutum ve davranışlarımızla ilgili yön gösterici olamayabileceği bilinciyle, Şirket değerleri üzerine kurulmuş olan Etik Davranış Kuralları ve Etik Davranış Kurulu bulunmaktadır.

102 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KURUMSAL YÖNETİM İLKELERİNE UYUM BEYANI 26. Yönetim Kurulu nda Oluşturulan Komitelerin Sayı, Yapı ve Bağımsızlığı Şirket te, Yönetim Kurulu nun görev ve sorumluluklarını sağlıklı olarak yerine getirmek amacıyla oluşturulmuş komiteler mevcut olup komiteler faaliyetlerini belli prosedürler çerçevesinde yürütmektedir. Kurulan Denetim Komitesi ve Kurumsal Yönetim Komitesi aşağıdaki prensipler doğrultusunda çalışmaktadır: Kurumsal Yönetim Komitesi Şirket in Kurumsal Yönetim İlkeleri ne uyumunu izlemek, henüz uygulamaya konulmamış ilkelerin uygulanamama gerekçelerini incelemek ve Yönetim Kurulu na uygulamaları iyileştirici önerilerde bulunmak üzere oluşturulmuştur. Adı Soyadı Unvanı Şirket ile İlişkisi Ali Y. Koç Dr. Bülent Bulgurlu Seval Kızılcan Üye Başkan Vekili Müdür Bağımsızlık Durumu Diğer Komitelerde Aldığı Görevler Yönetim Kurulu Üyesi (İcrada Görevli Değil) Bağımlı Yok Yönetim Kurulu Başkan Vekili (İcrada Görevli Değil) Bağımlı Yok Kurumsal İletişim Müdürü (İcrada Görevli) Bağımlı Yok Risk Yönetimi Komitesi Şirket in karşı karşıya olduğu riskleri tanımlamak, ölçmek, analiz etmek, izlemek ve raporlamak, kontrol edilebilen ve kontrol edilemeyen riskleri azaltmak amacıyla Yönetim Kurulu na tavsiyelerde bulunmak üzere oluşturulmuştur. Adı Soyadı Unvanı Şirket ile İlişkisi Mustafa V. Koç Ömer M. Koç Serkan Özyurt Ardan Aksade Üye Başkan Üye Müdür Bağımsızlık Durumu Diğer Komitelerde Aldığı Görevler Yönetim Kurulu Üyesi (İcrada Görevli Değil) Bağımlı Yok Yönetim Kurulu Başkanı (İcrada Görevli Değil) Bağımlı Yok Denetim Kurulu Üyesi (İcrada Görevli Değil) Bağımlı Yok Denetim Müdürü (İcrada Görevli) Bağımlı Yok

103 Tüpraş Faaliyet Raporu Denetim Komitesi Mali konuların takibi, periyodik mali tablo ve dipnotların incelenmesi, Kurumsal Yönetim İlkeleri nde belirtildiği çerçevede gerekli çalışmaların yapılması ve Bağımsız Dış Denetim Raporu nun incelenmesi suretiyle ve mevcut bilgilere dayanarak mali sonuçlara ilişkin teklifini Yönetim Kurulu na sunmak ve iç denetim sürecini kontrol etmek üzere denetimden sorumlu komite oluşturulmuştur. Adı Soyadı Unvanı Şirket ile İlişkisi Temel Kamil Atay Erol Memioğlu Üye Üye Bağımsızlık Durumu Diğer Komitelerde Aldığı Görevler Yönetim Kurulu Üyesi (İcrada Görevli Değil) Bağımlı Yok Yönetim Kurulu Üyesi (İcrada Görevli Değil) Bağımlı Yok Etik Kurul Adı Soyadı Unvanı Şirket ile İlişkisi Rahmi M. Koç Semahat S. Arsel Üye Üye Bağımsızlık Durumu Diğer Komitelerde Aldığı Görevler Yönetim Kurulu Üyesi (İcrada Görevli Değil) Bağımlı Yok Yönetim Kurulu Üyesi (İcrada Görevli Değil) Bağımlı Yok Genel Genel Müdür Yardımcısı Yılmaz Bayraktar Müdür Yrd. (İcrada Görevli) Bağımlı Yok 27. Yönetim Kurulu na Sağlanan Mali Haklar Yönetim Kurulu üyelerine sağlanan her türlü hak, menfaat ve ücret Şirket Genel Kurulu nda belirlenmektedir. Şirket, herhangi bir Yönetim Kurulu üyesine ve yöneticisine doğrudan ve dolaylı olarak borç vermemekte ve kredi kullandırmamaktadır yılına ait Olağan Genel Kurul toplantısında, Yönetim Kurulu Başkan ve Üyelerine ayda brüt TL; Denetim Kurulu Üyelerine ayda brüt TL ücret ödenmesine oybirliği ile karar verilmiştir.

104 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal OLAĞAN GENEL KURUL GÜNDEMİ TÜRKİYE PETROL RAFİNERİLERİ A.Ş. NİN 1 NİSAN 2011 TARİHLİ 51.OLAĞAN GENEL KURUL GÜNDEMİ 1) Açılış ve Genel Kurul Başkanlık Divanı nın seçimi, 2) 2010 yılı faaliyet ve hesapları hakkında Yönetim Kurulu, Denetçi Raporları ile Bağımsız Denetim Şirketi Güney Bağımsız Denetim ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik Anonim Şirketi nin (A member firm of Ernst & Young Global Limited) Bağımsız Denetim Raporu özetinin okunması, müzakeresi; Yönetim Kurulu nun 2010 yılı Bilanço ve Gelir Tablosu ile ilgili önerisinin kabulü, değiştirilerek kabulü veya reddi, 3) Şirketin 2010 yılı faaliyetlerinden dolayı Yönetim Kurulu üyeleri ve Denetçilerin ayrı ayrı ibra edilmeleri, 4) Yönetim Kurulu üye adedinin belirlenmesi ve belirlenen üye adedine göre seçim yapılması, 5) Denetçilerin üye adedinin belirlenmesi ve belirlenen üye adedine göre seçim yapılması, 6) Yönetim Kurulu Üyeleri ve Denetçilerin aylık brüt ücretlerinin belirlenmesi, 7) Yönetim Kurulu nun 2010 yılı kârının dağıtılması ve kâr dağıtım tarihi konusundaki önerisinin kabulü, değiştirilerek kabulü veya reddi, 8) Kurumsal Yönetim İlkeleri gereğince 2011 yılı ve izleyen yıllara ilişkin Şirketin Kâr Dağıtım Politikası hakkında ortaklara bilgi verilmesi, 9) Kurumsal Yönetim İlkeleri gereğince Yönetim Kurulu tarafından onaylanmış Şirket in Şirket Etik Kuralları hakkında ortaklara bilgi verilmesi, 10) Şirketin sosyal yardım amacıyla vakıf ve derneklere 2010 yılında yaptığı bağış ve yardımlar hakkında ortaklara bilgi verilmesi, 11) İlişkili taraflarla yıl içerisinde yapılan işlemler hakkında ortaklara bilgi verilmesi, 12) Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yayımlanan Sermaye Piyasasında Bağımsız Denetim Standartları hakkında Tebliğ gereği, Denetim Komitesi nin önerisi üzerine Yönetim Kurulu tarafından seçilen Bağımsız Denetleme Kuruluşu seçiminin onaylanması, 13) Yönetim Kurulu Üyelerine Şirket konusuna giren işleri bizzat veya başkaları adına yapmaları ve bu nevi işleri yapan şirketlerde ortak olabilmeleri ve diğer işlemleri yapabilmeleri hususunda Türk Ticaret Kanunu nun 334. ve 335. maddeleri gereğince Yönetim Kurulu na izin verilmesi, 14) Genel Kurul Toplantı Tutanağı nın Hissedarlar adına Başkanlık Divanı tarafından imzalanması ve bununla yetinilmesi hususunda yetki verilmesi, 15) Dilek ve görüşler.

105 Tüpraş Faaliyet Raporu Yılı Kâr Payı Dağıtımına İlişkin Açıklama Şirketimiz Sermaye Piyasası Kanunu ve Sermaye Piyasası Kurulu Düzenlemeleri ne göre 2010 yılı faaliyetlerinden TL konsolide vergi sonrası net kar, yasal kayıtlara göre ise TL vergi sonrası net kar elde etmiştir. Şirketin 2010 yılı konsolide bilanço aktif toplamı ise TL dır. Türk Ticaret Kanunu nun 466. maddesi uyarınca ayrılması gereken %5 Kanuni İhtiyat, önceki yıllarda ayrılan tutar tavanı aştığı için cari yılda ayrılmamıştır. Sermaye Piyasası Kanunu ve Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemelerine göre hazırlanan mali tablolardaki dağıtılabilir cari dönem karı, yasal kayıtlara göre hazırlanan mali tablolardaki dağıtılabilir cari dönem karından daha düşük olmakla birlikte; yasal kayıtlarda yer alan ,47 TL kar dağıtıma esas alınacak, SPK düzenlemelerine göre hazırlanan mali tablolardaki dağıtılabilir cari dönem karını aşan kısım ise, geçmiş dönem karlarından karşılanacaktır. Buna göre; 1 Nisan 2011 Cuma günü 2010 yılı faaliyet neticelerini görüşmek üzere toplanacak Olağan Genel Kurul a; hissedarlara ,28 TL temettü dağıtılmasının ve ,53 TL, %10 II. Tertip İhtiyat ayrılmasının önerilmesine, Temettü dağıtım teklifinin Genel Kurulca kabulü halinde yasal kayıtlarımız esas alınarak; ,15 TL cari yıl istisna olmayan kazançlardan ve ,13 TL sinin ise istisna olmayan yasal yedeklerden karşılanmasına, - Tam mükellef kurumlar ile Türkiye de bir işyeri veya daimi temsilci aracılığı ile kar payı elde eden dar mükellef kurum ortaklarımıza, %297,84 nispetinde ve 1,00 TL nominal değerde bir adet hisse senedine 2,9784 TL brüt=net nakit temettü ödenmesine; - Diğer hissedarlarımıza %297,84 nispetinde ve 1,00 TL nominal değerde bir adet hisse senedine 2,9784 TL brüt, 2,53164 TL net nakit temettü ödenmesine; ve temettü dağıtım tarihi başlangıcının 4 Nisan 2011 Pazartesi günü olarak önerilmesine karar verilmiştir yılının ülkemize ve Tüpraş a hayırlı olması dileğiyle saygılarımızı sunarız. M.Ömer Koç Yönetim Kurulu Başkanı

106 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal KÂR DAĞITIM TABLOSU TÜRKİYE PETROL RAFİNERİLERİ A.Ş Yılı Kâr Dağıtım Tablosu (TL) 1. Ödenmiş/Çıkarılmış Sermaye 250,419, Toplam Yasal Yedek Akçe (Yasal Kayıtlara Göre) 511,104, Esas sözleşme uyarınca kar dağıtımda imtiyaz var ise söz konusu imtiyaza ilişkin bilgi SPK ya Göre Yasal Kayıtlara (YK) Göre 3. Dönem Kârı 925,108, ,422, Ödenecek Vergiler ( - ) 187,784, ,765, Net Dönem Kârı ( = ) 737,324, ,656, Geçmiş Yıllar Zararları ( - ) Birinci Tertip Yasal Yedek ( - ) NET DAĞITILABİLİR DÖNEM KÂRI (=) 737,324, ,656, Yıl içinde yapılan bağışlar ( + ) 7,726, Birinci temettünün hesaplanacağı bağışlar eklenmiş net dağıtılabilir dönem kârı 745,051, Ortaklara Birinci Temettü 149,010, Nakit 149,010, Bedelsiz - Toplam 149,010, İmtiyazlı Hisse Senedi Sahiplerine Dağıtılan Temettü Yönetim kurulu üyelerine, çalışanlara vb. e temettü İntifa Senedi Sahiplerine Dağıtılan Temettü Ortaklara İkinci Temettü 520,756, İkinci Tertip Yasal Yedek Akçe 67,557, Statü Yedekleri Özel Yedekler OLAĞANÜSTÜ YEDEK Dağıtılması Öngörülen Diğer Kaynaklar - Geçmiş Yıl Kârı - Olağanüstü Yedekler - Kanun ve Esas Sözleşme Uyarınca Dağıtılabilir Diğer Yedekler 76,082, ,332, ,749, ,749, ,749, (*) İştirak kavramı, ana ortalığın iştirak, bağlı ortaklık ve müşterek yönetime tabi ortaklıklarını da içerecek şekilde kullanılmıştır. DAĞITILAN KÂR PAYI ORANI HAKKINDA BİLGİ (imtiyazlı - imtiyazsız hisse bazında) PAY BAŞINA TEMETTÜ BİLGİLERİ GRUBU TOPLAM TEMETTÜ 1 TL NOMİNAL DEĞERLİ HİSSEYE İSABET EDEN TEMETTÜ TUTARI (TL) TUTARI (%) ORAN (%) BRÜT A 745,848, C TOPLAM 745,848, NET * A 691,028, C TOPLAM 691,028, DAĞITILAN KÂR PAYININ BAĞIŞLAR EKLENMIŞ NET DAĞITILABILIR DÖNEM KÂRINA ORANI ORTAKLARA DAĞITILAN KÂR PAYI TUTARI (TL) ORTAKLARA DAĞITILAN KÂR PAYININ BAĞIŞLAR EKLENMIŞ NET DAĞITILABILIR DÖNEM KÂRINA ORANI (%) 745,848, (*) Dağıtılan net kar payı hesaplaması, halka kapalı %51 oranındaki payların tam mükellef kurumlara ait olması dolayısıyla herhangi bir stopaj hesaplanmayarak, %49 oranındaki halka açık payların tamamının tam mükellef gerçek kişilerden oluştuğu varsayılarak %15 stopaj oranı uygulanarak yapılmıştır.

107 Tüpraş Faaliyet Raporu Denetçi Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. Genel Kurulu na Şirketin 2010 yılı hesap dönemi ile ilgili murakabe çalışmalarımızın sonuçları aşağıda görüşlerinize sunulmuştur. 1. Türk Ticaret Kanunu ve ilgili mevzuat gereğince; a. Tutulması zorunlu defter ve kayıtların kanunların icaplarına uygun bir şekilde tutulduğu, b. Kayıtları tevsik edici belgelerin muntazam bir şekilde muhafaza edildiği, ve c. Şirket yönetimi ile ilgili alınan kararların usulüne uygun şekilde tutulan karar defterine geçirildiği, görülmüştür. 2. Bu çerçevede, Şirketin hal ve durumu dikkate alındığında, görüşümüze göre Sermaye Piyasası Kurulu nun Seri: XI, No:29 sayılı Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği hükümlerine ve bu tebliğe açıklama getiren duyurularına uygun olarak hazırlanan ekli tarihi itibariyle düzenlenmiş, konsolide mali tablolar Şirketin anılan tarihteki konsolide mali durumu ile anılan döneme ait konsolide faaliyet sonuçlarını doğru bir biçimde yansıtmaktadır. Netice olarak, Yönetim Kurulu tarafından hazırlanan raporda özetlenen şirket çalışmaları, Sermaye Piyasası mevzuatına uygun olarak düzenlenen konsolide mali tablolar ile Yönetim Kurulu nun dönem neticesi ile ilgili önerilerinin tasvibini ve Yönetim Kurulu nun aklanması hususunu Genel Kurul un görüşlerine sunarız. İstanbul, Saygılarımızla, Serkan Özyurt Kemal Uzun Mehmet Sarıtaş Denetçi Denetçi Denetçi

108 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal DENETİM KOMİTESİ RAPORU TÜPRAŞ Yönetim Kurulu Başkanlığı na Sermaye Piyasası Kurulu nun (SPK) Seri:XI, No:29 sayılı Tebliği ile tarih ve 11/367 sayılı kararı kapsamında, Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UMS/UFRS) ve SPK tarafından belirlenen uyulması zorunlu formatlara uygun olarak Tüpraş yönetiminin hazırladığı 1 Ocak 31 Aralık 2010 dönemine ilişkin konsolide finansal raporlar ile söz konusu finansal raporlar için Güney Bağımsız Denetim ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik A.Ş. nin hazırladığı bağımsız denetim raporunu incelemek ve görüş bildirmek üzere toplanmış bulunuyoruz. Yaptığımız bu incelemede, kamuya açıklanacak olan 1 Ocak 31 Aralık 2010 dönemine ait finansal raporların, ortaklığın izlediği muhasebe ilkelerine, gerçeğe uygunluğuna ve doğruluğuna ilişkin olarak değerlendirmeler yapılmıştır. Gerekli görülen hallerde bağımsız denetim şirketinin denetçisinden ve şirketin sorumlu yöneticilerinden de görüşler alınmıştır. Tarafımıza sunulan bilgiler kapsamında yaptığımız inceleme ve değerlendirmeler sonucunda; hazırlanan 1 Ocak 31 Aralık 2010 dönemine ilişkin konsolide finansal raporların Şirketin anılan tarihteki gerçek finansal durumu ile anılan döneme ait gerçek faaliyet sonuçlarını doğru bir biçimde yansıttığına; ortaklığın izlediği muhasebe ilkelerine, gerçeğe uygunluğuna ve doğruluğuna kanaat getirilmiş olup, söz konusu finansal raporları Yönetim Kurulu nun onayına arz ederiz. Saygılarımızla, Temel K. Atay Erol Memioğlu

109 Tüpraş Faaliyet Raporu SORUMLULUK BEYANI SERMAYE PİYASASI KURULUNUN SERİ:XI, NO:29 SAYILI TEBLİĞİ NİN 9. MADDESİ GEREĞİNCE HAZIRLANAN SORUMLULUK BEYANI FİNANSAL TABLO VE FAALİYET RAPORLARININ KABULÜNE İLİŞKİN YÖNETİM KURULU NUN KARAR TARİHİ: KARAR SAYISI : 05 Şirketimizin Denetimden Sorumlu Komitesi nin görüşü alınarak, Yönetim Kurulumuzun 09/03/2011 tarih ve 05 sayılı Kararı ile onaylanan ve dönemine ait, Sermaye Piyasası Kurulu nun (SPK) Seri XI, No: 29 Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği uyarınca Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UMS/UFRS) ve SPK tarafından belirlenen formatlarla uyumlu olarak hazırlanan, bağımsız denetimden geçmiş finansal raporlarımız ekte sunulmuştur. Şirketimizce hazırlanan ve Güney Bağımsız Denetim ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik A.Ş. tarafından denetlenen dipnotları ile birlikte Konsolide Bilanço, Gelir Tablosu, Nakit Akım Tablosu ve Öz Sermaye Değişim Tablolarının ve yıllık Faaliyet Raporu nun, SPK düzenlemeleri doğrultusunda; Tarafımızca incelendiğini, Şirketimizdeki görev ve sorumluluk alanımızda sahip olduğumuz bilgiler çerçevesinde, önemli konularda gerçeğe aykırı bir açıklama ya da açıklamanın yapıldığı tarih itibariyle yanıltıcı olması sonucunu doğurabilecek herhangi bir eksiklik içermediğini, Şirketimizdeki görev ve sorumluluk alanımızda sahip olduğumuz bilgiler çerçevesinde, ilişkin olduğu dönem itibariyle yürürlükteki finansal raporlama standartlarına göre hazırlanmış finansal tabloların konsolidasyon kapsamındakilerle birlikte, işletmenin aktifleri, pasifleri, finansal durumu ve kar ve zararı ile ilgili gerçeği dürüst bir biçimde yansıttığını ve faaliyet raporunun işin gelişimi ve performansını ve konsolidasyon kapsamındakilerle birlikte işletmenin finansal durumunu ve karşı karşıya olduğu önemli risk ve belirsizliklerle birlikte dürüstçe yansıttığını bilgilerinize sunar, yapılan açıklamadan dolayı sorumlu olduğumuzu beyan ederiz. Saygılarımızla, Deniz Köseoğlu Finansal Raporlama Müdürü İbrahim Yelmenoğlu Genel Müdür Yardımcısı

110

111 FİNANSAL BİLGİLER VE DENETÇİ RAPORU Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 1 Ocak-31 Aralık 2010 hesap dönemine ait konsolide finansal tablolar ve bağımsız denetim raporu

112

113 Bağımsız denetim raporu Türkiye Petrol Rafinerileri Anonim Şirketi Ortakları na: Giriş Türkiye Petrol Rafinerileri Anonim Şirketi ( TÜPRAŞ ), bağlı ortaklıkları ve müşterek yönetime tabi ortaklıklarının (birlikte Grup olarak anılacaktır) 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle hazırlanan ve ekte yer alan konsolide bilançosunu, aynı tarihte sona eren yıla ait konsolide kapsamlı gelir tablosunu, konsolide özkaynak değişim tablosunu ve konsolide nakit akım tablosunu, önemli muhasebe politikalarının özetini ve dipnotları denetlemiş bulunuyoruz. Konsolide finansal tablolarla ilgili olarak Grup yönetiminin sorumluluğu Grup yönetimi konsolide finansal tabloların Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) nca yayımlanan finansal raporlama standartlarına göre hazırlanması ve dürüst bir şekilde sunumundan sorumludur. Bu sorumluluk, konsolide finansal tabloların hata ve/veya hile ve usulsüzlükten kaynaklanan önemli yanlışlıklar içermeyecek biçimde hazırlanarak, gerçeği dürüst bir şekilde yansıtmasını sağlamak amacıyla gerekli iç kontrol sisteminin tasarlanmasını, uygulanmasını ve devam ettirilmesini, koşulların gerektirdiği muhasebe tahminlerinin yapılmasını ve uygun muhasebe politikalarının seçilmesini içermektedir. Bağımsız denetim kuruluşunun sorumluluğu Sorumluluğumuz, yaptığımız bağımsız denetime dayanarak bu konsolide finansal tablolar hakkında görüş bildirmektir. Bağımsız denetimimiz, SPK tarafından yayımlanan bağımsız denetim standartlarına uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Bu standartlar, etik ilkelere uyulmasını ve bağımsız denetimin, konsolide finansal tabloların gerçeği doğru ve dürüst bir biçimde yansıtıp yansıtmadığı konusunda makul bir güvenceyi sağlamak üzere planlanarak yürütülmesini gerektirmektedir. Bağımsız denetimimiz, konsolide finansal tablolardaki tutarlar ve dipnotlar ile ilgili bağımsız denetim kanıtı toplamak amacıyla, bağımsız denetim tekniklerinin kullanılmasını içermektedir. Bağımsız denetim tekniklerinin seçimi, konsolide finansal tabloların hata ve/veya hile ve usulsüzlükten kaynaklanıp kaynaklanmadığı hususu da dahil olmak üzere önemli yanlışlık içerip içermediğine dair risk değerlendirmesini de kapsayacak şekilde, mesleki kanaatimize göre yapılmıştır. Bu risk değerlendirmesinde, Grup un iç kontrol sistemi göz önünde bulundurulmuştur. Ancak, amacımız iç kontrol sisteminin etkinliği hakkında görüş vermek değil, bağımsız denetim tekniklerini koşullara uygun olarak tasarlamak amacıyla, Grup yönetimi tarafından hazırlanan konsolide finansal tablolar ile iç kontrol sistemi arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Bağımsız denetimimiz, ayrıca Grup yönetimi tarafından benimsenen muhasebe politikaları ile yapılan önemli muhasebe tahminlerinin ve konsolide finansal tabloların bir bütün olarak sunumunun uygunluğunun değerlendirilmesini içermektedir. Bağımsız denetim sırasında temin ettiğimiz bağımsız denetim kanıtlarının, görüşümüzün oluşturulmasına yeterli ve uygun bir dayanak oluşturduğuna inanıyoruz. Görüş Görüşümüze göre, ilişikteki konsolide finansal tablolar Türkiye Petrol Rafinerileri Anonim Şirketi nin, 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle konsolide finansal durumunu, aynı tarihte sona eren yıla ait konsolide finansal performansını ve konsolide nakit akımlarını, Sermaye Piyasası Kurulu nca yayımlanan finansal raporlama standartları çerçevesinde doğru ve dürüst bir biçimde yansıtmaktadır. Diğer husus Türkiye Petrol Rafinerileri nin Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yayımlanan finansal raporlama standartlarına uygun olarak 31 Aralık 2009 tarihi itibariyle düzenlenmiş konsolide finansal tabloları bir başka Denetim Şirketi tarafından denetlenmiş ve söz konusu Şirket 8 Mart 2010 tarihli raporunda sözkonusu konsolide finansal tablolar üzerinde olumlu görüş beyan etmiştir. Güney Bağımsız Denetim ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik A.Ş. A member firm of Ernst & Young Global Limited Ethem Kutucular, SMMM Sorumlu Ortak, Başdenetçi 9 Mart 2011 İstanbul, Türkiye

114 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle konsolide bilanço (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Varlıklar Notlar 31 Aralık Aralık 2009 Dönen varlıklar Nakit ve nakit benzerleri Ticari alacaklar (net) İlişkili taraf lardan ticari alacaklar 8, Diğer ticari alacaklar Diğer alacaklar (net) Stoklar (net) Diğer dönen varlıklar Türev finansal araçlar Satış amacıyla elde tutulan varlıklar Duran varlıklar Ticari alacaklar (net) Finansal yatırımlar Özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımlar Şerefiye (net) Yatırım amaçlı gayrimenkuller (net) Maddi duran varlıklar (net) Maddi olmayan duran varlıklar (net) Diğer duran varlıklar Toplam varlıklar İlişikteki notlar konsolide finansal tabloların ayrılmaz parçasını oluşturur.

115 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle konsolide bilanço (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Kaynaklar Notlar 31 Aralık Aralık 2009 Kısa vadeli yükümlülükler Finansal borçlar (net) Uzun vadeli finansal borçların kısa vadeli kısımları (net) Diğer finansal borçlar İlişkili taraf lara finansal borçların kısa vadeli kısımları 7, Ticari borçlar (net) İlişkili taraf lara ticari borçlar 8, Diğer ticari borçlar Alınan avanslar Borç karşılıkları Dönem kârı vergi yükümlülüğü Çalışanlara sağlanan faydalar Diğer yükümlülükler Türev finansal araçlar Satış amacıyla elde tutulan varlıklara ilişkin yükümlülükler Uzun vadeli yükümlülükler Finansal borçlar (net) Ticari borçlar (net) Çalışanlara sağlanan faydalar Ertelenmiş vergi yükümlülüğü Diğer yükümlülükler Özkaynaklar Ödenmiş sermaye Sermaye düzeltmesi farkları Hisse senetleri ihraç primleri Finansal varlıklar değer artış fonu Kârdan ayrılan kısıtlanmış yedekler Yabancı para çevrim farkları Geçmiş yıllar kârları Net dönem kârı Toplam ana ortaklığa ait özkaynaklar Azınlık payları Toplam kaynaklar Aralık 2010 tarihi ve bu tarihte sona eren hesap dönemi itibariyle hazırlanan konsolide finansal tablolar, yayımlanmak üzere 9 Mart 2011 tarihli yönetim kurulu toplantısında onaylanmış ve Genel Müdür Yardımcısı İbrahim Yelmenoğlu ve Finansal Raporlama Müdürü Deniz Köseoğlu tarafından imzalanmıştır. İlişikteki notlar konsolide finansal tabloların ayrılmaz parçasını oluşturur.

116 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide kapsamlı gelir tablosu (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Notlar 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Satış gelirleri (net) Satışların maliyeti (-) 25 ( ) ( ) Hizmet gelirleri (net) Brüt kâr Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 26 ( ) ( ) Genel yönetim giderleri (-) 26 ( ) ( ) Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 26 (9.149) (8.545) Diğer faaliyet gelirleri Diğer faaliyet giderleri (-) 27 ( ) (29.552) Faaliyet kârı Özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımların kâr/zararlarındaki paylar (599) - Finansal gelirler Finansal giderler (-) 28 ( ) ( ) Vergi öncesi kârı Vergi gideri 29 ( ) ( ) -Dönem vergi gideri ( ) ( ) -Ertelenmiş vergi gideri/(geliri) (39.592) Dönem kârı Diğer kapsamlı gelir: Finansal varlıklar değer artış fonundaki değişim Yabancı para çevrim farklarındaki değişim 488 (1.377) Finansal varlıklar değer artış fonundaki değişime ilişkin vergi gideri (306) (109) Diğer kapsamlı gelir (vergi sonrası) Toplam kapsamlı gelir Dönem kârının dağılımı: Azınlık payları Ana ortaklık payları Toplam kapsamlı gelirin dağılımı Azınlık payları Ana ortaklık payları Nominal değeri 1 Kr olan hisse başına (kayıp)/kazanç (Kr) 31 2,94 3,24 İlişikteki notlar konsolide finansal tabloların ayrılmaz parçasını oluşturur.

117 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide özkaynak değişim tablosu (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Sermaye Diğer kapsamlı gelir Birikmiş kârlar Ödenmiş sermaye Sermaye düzeltmesi farkları Hisse senetleri ihraç primi Kârdan ayrılan kısıtlanmış yedekler Finansal varlıklar değer artış fonu Yabancı para çevrim farkları Geçmiş yıllar kârları Net dönem kârı Toplam ana ortaklığa ait özkaynaklar Azınlık payları Toplam özkaynaklar 1 Ocak Transfer ( ) Temettü ödemesi (Not 24) ( ) - ( ) (13.713) ( ) Toplam kapsamlı gelir (1.377) (önceden raporlanan) Sınıflama değişikliği (Not 2.2.1) (63.587) (yeniden sınıflanan) Ocak Transfer ( ) Temettü ödemesi (Not 24) ( ) - ( ) - ( ) Toplam kapsamlı gelir Aralık İlişikteki notlar konsolide finansal tabloların ayrılmaz parçasını oluşturur.

118 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide Nakit Akış tablosu (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Notlar 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Vergi ve ana ortaklık dışı kâr öncesi dönem kârı Amortisman ve itfa payları 14, Kıdem tazminatı yükümlülüğündeki artış Maddi duran varlık satışlarından kaynaklanan (kâr)/zarar 27 (5.443) (405) Özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımların zararlarına katılım Stok değer düşüklüğü karşılığındaki azalış 10 (293) (68.622) Vergi cezası karşılığı Dava karşılıkları 20 (24.475) EPDK katkı payı karşılığı Kıdeme teşvik primi karşılığı İzin ücretleri karşılığı Dışarıdan sağlanan faydalar ve diğer karşılıklar Şüpheli alacak karşılığı Faiz geliri (net) 28 (71.220) Ertelenmiş finansman gideri/(geliri), net İştirak satış zararları/(kârları) Banka kredilerinden kaynaklanan kur farkı gideri/(geliri),net (8.416) Yabancı para çevrim farkları 488 (1.377) Varlık ve yükümlülüklerdeki değişimler öncesi sağlanan nakit akımı İşletme varlık ve yükümlülüklerindeki değişiklikler: Ticari alacaklardaki azalış/(artış) (66.978) Diğer varlık ve alacaklardaki azalış/(artış) ( ) Stoklardaki azalış/(artış) ( ) ( ) Ticari borçlardaki artış Diğer yükümlülükler ve alınan avanslardaki artış/(azalış) Tahsil edilen şüpheli ticari alacaklar (2.585) - Ödenen vergiler ( ) ( ) Ödenen kıdem tazminatı 21 (12.504) (15.566) Ödenen dava karşılıkları 20 (5.108) (2.654) Ödenen izin karşılığı 20 (1.677) (3.459) Ödenen kıdeme teşvik primi 21 (935) (1.149) Ödenen EPDK katkı payı 20 (10.615) (4.973) Ödenen diğer karşılıklar 20 (5.447) (56.000) İşletme faaliyetlerinden elde edilen/(kullanılan) net nakit Yatırım faaliyetleri: Maddi duran varlık alımları 14 ( ) ( ) Maddi ve maddi olmayan duran varlık satışından elde edilen hasılatlar Maddi olmayan duran varlık alımları 15 (7.211) (3.204) Finansal varlık sermaye artırımlarına katılım 11 (6.733) (6.384) Özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımların sermaye artırımlarına katılım 11 (5.000) - İştirak satışından elde edilen hasılatlar Alınan faizler Yatırım faaliyetlerinden elde edilen/(kullanılan) net nakit ( ) Finansman faaliyetleri: Türev finansal araçlardaki değişim (4.031) (Ödenen)/Alınan krediler, (net) Ödenen temettüler ( ) ( ) Ödenen faizler ( ) ( ) Finansman faaliyetlerinde (kullanılan)/sağlanan net nakit ( ) ( ) Nakit ve nakit benzeri değerlerdeki net artış Nakit ve nakit benzeri değerlerin dönem başı bakiyesi Nakit ve nakit benzeri değerlerin dönem sonu bakiyesi İlişikteki notlar konsolide finansal tabloların ayrılmaz parçasını oluşturur.

119 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 1. Grup un organizasyonu ve faaliyet konusu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. ( Tüpraş veya Şirket ) 16 Kasım 1983 tarihinde kurulmuştur. Şirket in ana faaliyet konuları aşağıdaki gibidir: Ham petrol tedarik ve rafine etmek, gerektiğinde petrol ürünlerini ithal ve ihraç etmek ve bu maksatla yurt içinde ve dışında petrol rafinerileri kurmak ve işletmek, Petrokimya sanayi ve ilgili diğer sanayi alanında fabrikalar, tesisler kurmak ve işletmek, Petrokimyasal maddeler ve ilgili diğer maddelerin elde edilmesi için gerekli hammaddeler ve yardımcı maddeler, malzeme ve kimyasal maddeleri tedarik ederek işlemek veya bu maddeleri üretmek ve bu maddelerin ticaretini yapmak, Üretim faaliyetinin her aşamasında elde edilecek ürünleri ambalajlamak ve bunun için ambalaj endüstrisi kurmak, atık, yan ürün ve standart dışı maddeleri değerlendirmek ve/veya satmak, değerlendirme olanağı bulunmayan maddelerin yok edilmesi için gerekli tesisleri kurmak ve işletmek, Yasa ve yönetmelikler çerçevesinde, her türlü enerji ve enerji ile ilgili sanayi alanında santraller, tesisler kurmak ve işletmek. Bunun için gerekli her türlü ekipman, malzeme ve kimyevi maddeyi tedarik ederek kullanmak ve bu maddelerin ticaretini yapmak, Her türlü petrol ürünleri, LPG ve doğalgazın yurtiçi, yurtdışı toptan ve perakende alımı, satımı, ithali, ihracı, depolanması, pazarlanması ve dağıtımını yapmak, yaptırmak, bu ürünlerin perakende satışını teminen akaryakıt istasyonları ve bakım tesislerini kurmak, işletmek ve işlettirmek, devralmak, devretmek veya kiralamak, bayilik vermek, kendisine ait veya kiralayacağı taşıma araçları ile nakliye hizmeti yapmak, bu amaç ve konularda kısmen ya da tamamen faaliyet göstermek üzere diğer gerçek ve tüzel kişilerle dağıtım ve pazarlama şirketi veya benzeri diğer ortaklıklar kurmak veya mevcut ortaklıkların hisse senetlerini ve hisseyi temsil eden evraklarını temellük etmek, gerektiğinde satmak, iştirak paylarını almak veya devretmektir. Tüpraş, bağlı ortaklıkları ve müşterek yönetime tabi ortaklıklarının (topluca Grup olarak adlandırılacaktır) temel faaliyetlerinin önemli bölümü Türkiye de olup, Grup un faaliyetleri rafinaj ve akaryakıt dağıtım sektörleri altında toplanmıştır. Şirket, Sermaye Piyasası Kurulu na ( SPK ) kayıtlıdır ve hisseleri 1991 yılından beri İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda ( İMKB ) işlem görmektedir. Şirket in nihai ortağı Koç Holding A.Ş. dir. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle, Şirket in İMKB ye kayıtlı %49 oranında hissesi mevcuttur. Aynı tarih itibariyle Şirket in hisselerini elinde bulunduran hissedarlar ve hisse oranları aşağıdaki gibidir (Not 24): % Enerji Yatırımları A.Ş. 51,00 Halka açık kısım 49,00 100,00

120 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Grup un konsolidasyon kapsamındaki bağlı ortaklık ve müşterek yönetime tabi ortaklıkları ve faaliyet konuları aşağıda belirtilmiştir: Bağlı Ortaklık Faaliyet gösterdiği ülke Faaliyet konusu Ditaş Deniz İşletmeciliği ve Tankerciliği A.Ş. ( Ditaş ) Türkiye Ham petrol ve petrol ürünleri taşımacılığı Üsküdar Tankercilik A.Ş. ( Üsküdar ) Türkiye Ham petrol ve petrol ürünleri taşımacılığı Damla Denizcilik A.Ş. ( Damla ) Türkiye Ham petrol ve petrol ürünleri taşımacılığı Kadıköy Tankercilik A.Ş. ( Kadıköy ) Türkiye Ham petrol ve petrol ürünleri taşımacılığı Beykoz Tankercilik A.Ş. ( Beykoz ) Türkiye Ham petrol ve petrol ürünleri taşımacılığı Körfez Hava Ulaştırma A.Ş. ( Körfez ) (*) Türkiye Hava taşımacılığı ve ulaştırma (*) Grup un bağlı ortaklıklarından Körfez, 2009 yılının Nisan ayında kurulmuş olup, finansal tabloları bireysel ve toplamda incelendiğinde, tutar ve nitelik anlamında Grup un 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yılın konsolide finansal tabloları açısından önemlilik arz etmemesi sebebi ile konsolidasyon kapsamına alınmayarak satılmaya hazır finansal varlık olarak muhasebeleştirilmiştir. Körfez in 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle aktif toplamı TL ve net dönem kârı 169 TL dir. Müşterek yönetime tabi ortaklık Faaliyet gösterdiği ülke Faaliyet konusu OPET Petrolcülük A.Ş. ( Opet ) Türkiye Petrol ürünleri perakende satışı THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş. (***) Türkiye Petrol ürünleri perakende satışı Tasfiye halinde Opet Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Turizm Sanayi İç ve Dış Ticaret A.Ş. ( Opet Gıda ) (**) Türkiye Gıda ürünleri dağıtımı Opet International Limited ( Opet International ) İngiltere Petrol ürünleri ticareti Opet Trade B.V. Hollanda Petrol ürünleri ticareti Opet Trade Ireland (*) İrlanda Petrol ürünleri ticareti Opet Trade Singapore Singapur Petrol ürünleri ticareti (*) Grup un müşterek yönetime tabi ortaklıklarından Opet Trade Ireland ın 31 Mayıs 2009 da tasfiye süreci başlamış ve bu şirkete ait varlıklar ile bunlara ilişkin yükümlülükler bilanço tarihi itibariyle konsolide bilançoda satılmak üzere elde tutulan varlık ve yükümlülük grupları olarak sınıflandırılmıştır. Grup un müşterek yönetime tabi ortaklıklarından Opet Trade Ireland ın 31 Mayıs 2009 da başlayan tasfiye süreci, 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle tamamlandığı için bu şirkete ait varlık ve yükümlülükler sıfırlanmıştır. (**) 1 Ağustos 2003 tarihinden itibaren faaliyetlerini durdurmuştur. (***) Opet in müşterek yönetime tabi ortaklıklarından THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş. nin ( THY Opet Havacılık ) 31 Aralık 2009 tarihi itibariyle faaliyet sonuçları ve aktif büyüklüğü Grup un konsolide finansal tabloları açısından önemlilik teşkil etmemesi nedeniyle konsolidasyon kapsamına alınmayarak maliyet değerleriyle satılmaya hazır finansal varlık olarak muhasebeleştirilirken, 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle Opet şirket yönetimi kararıyla özkaynak yöntemine göre muhasebeleştirilmiştir. THY Opet Havacılık jet yakıt ikmal hizmeti vermek üzere Opet ve THY A.Ş. nin müşterek yönetime tabi ortaklığı olarak 2009 yılının Eylül ayında kurulmuştur. (Not 12) Grup un bünyesinde çalışan personel sayısı 31 Aralık 2010 tarihinde dir (31 Aralık ). Şirket in tescil edilmiş adresi aşağıdaki gibidir: Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. Petrol Caddesi, Körfez, Kocaeli

121 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 2. Konsolide finansal tabloların sunumuna ilişkin esaslar 2.1. Sunuma ilişkin temel esaslar Uygulanan muhasebe standartları Grup un konsolide finansal tabloları, Sermaye Piyasası Kurulu ( SPK ) tarafından yayımlanan finansal raporlama standartlarına ( SPK Finansal Raporlama Standartları ) uygun olarak hazırlanmaktadır. SPK, Seri: XI, No: 29 sayılı Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği ile işletmeler tarafından düzenlenecek finansal raporlar ile bunların hazırlanması ve ilgililere sunulmasına ilişkin ilke, usul ve esasları belirlemektedir. Bu tebliğe istinaden, işletmelerin finansal tablolarını Avrupa Birliği tarafından kabul edilen haliyle Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ( UMS/UFRS ) na göre hazırlamaları gerekmektedir. Ancak Avrupa Birliği tarafından kabul edilen UMS/UFRS nin Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu ( UMSK ) tarafından yayımlananlardan farkları Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu ( TMSK ) tarafından ilan edilinceye kadar UMS/UFRS ler uygulanacaktır. Bu kapsamda, benimsenen standartlara aykırı olmayan, TMSK tarafından yayımlanan Türkiye Muhasebe/Finansal Raporlama Standartları ( TMS/TFRS ) esas alınacaktır. SPK, 17 Mart 2005 tarihinde almış olduğu bir kararla, Türkiye de faaliyette bulunan ve SPK tarafından kabul edilen muhasebe ve raporlama ilkelerine ( SPK Finansal Raporlama Standartları ) uygun finansal tablo hazırlayan şirketler için, 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere enflasyon muhasebesi uygulamasının gerekli olmadığını ilan etmiştir. Dolayısıyla finansal tablolarda, 1 Ocak 2005 tarihinden başlamak kaydıyla, UMSK tarafından yayımlanmış 29 No lu Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama standardı (UMS 29) uygulanmamıştır. Konsolide finansal tablolar SPK nın Seri: XI, No: 29 sayılı tebliği ve bu tebliğe açıklama getiren duyuruları çerçevesinde, UMS/UFRS nin esas alındığı SPK Finansal Raporlama Standartları na uygun olarak hazırlanmıştır. Konsolide finansal tablolar ve bunlara ilişkin dipnotlar SPK tarafından uygulanması tavsiye edilen formatlara uygun olarak ve zorunlu kılınan bilgiler dahil edilerek sunulmuştur. Grup, muhasebe kayıtlarının tutulmasında ve kanuni finansal tablolarının hazırlanmasında, SPK tarafından çıkarılan prensiplere ve şartlara, Türk Ticaret Kanunu ( TTK ), vergi mevzuatı ve Türkiye Cumhuriyeti Maliye Bakanlığı ( Maliye Bakanlığı ) tarafından çıkarılan Tekdüzen Hesap Planı şartlarına uymaktadır. SPK Finansal Raporlama Standartları na göre hazırlanan bu konsolide finansal tablolar, gerçeğe uygun değerleri ile gösterilen türev finansal araçlar, satılmaya hazır finansal varlıklar ve müşterek yönetime tabi ortaklığın maddi ve maddi olmayan duran varlıkları dışında, tarihi maliyet esası baz alınarak Türk Lirası olarak hazırlanmıştır. Konsolide finansal tablolar, tarihi maliyet esasına göre hazırlanmış kanuni kayıtlara SPK Finansal Raporlama Standartları uyarınca doğru sunumun yapılması amacıyla gerekli düzeltme ve sınıflandırmalar yansıtılarak düzenlenmiştir Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ndaki (UFRS) değişiklikler Finansal tabloların hazırlanmasında esas alınan muhasebe politikaları aşağıda özetlenen yeni standart ve yorumlar dışında bir önceki yıl ile tutarlı olarak uygulanmıştır. Grup, 1 Ocak 2010 tarihinde başlayan hesap döneminde, aşağıdaki yeni ve düzeltilmiş UFRS ve UFRYK yorumlarını uygulamıştır. UFRYK 17 Gayri nakdi Varlıkların Ortaklara Dağıtılması, UMS 39 Finansal Araçlar: Muhasebeleştirme ve Ölçme (Değişiklik) Uygun korumalı araçlar, UFRS 2 Hisse Bazlı Ödemeler (Değişiklik) Grup tarafından nakit olarak ödenen hisse bazlı ödemeler, Yeniden düzenlemiş UFRS 3 İşletme Birleşmeleri ve IAS 27 Konsolide ve Bireysel Finansal Tablolar (Değişiklik), UFRS de İyileştirmeler, Mayıs 2008-Yayımlanan tüm değişiklikler, UFRS 5 Satış Amaçlı Elde Tutulan Duran Varlıklar ve Durdurulan Faaliyetler standardının satış işleminden sonra işletme kontrol gücü olmayan hisse senetlerini elinde tutmaya devam ettiği durumlarda bağlı ortaklığın ve bu ortaklığa ait tüm varlık ve borçların satış amaçlı elde tutulan olarak sınıflandırılmasına ilişkin hükümlerine açıklık getiren değişiklik hariç 31 Aralık 2009 tarihinde sona eren hesap dönemi için geçerlidir. UFRS de İyileştirmeler, Nisan 2009 Söz konusu standart değişiklikleri, iyileştirme ve yorumların Grup un finansal tablolarına önemli bir etkisi bulunmamaktadır.

122 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 31 Aralık 2010 tarihinden sonra geçerli olacak yeni standart, değişiklik ve yorumlar: Finansal tabloların onaylanma tarihi itibariyle yayımlanmış ancak yürürlüğe girmemiş ve Grup tarafından erken uygulama yoluna gidilmemiş standartlar ile mevcut önceki standartlara getirilen değişiklikler ve yorumlar aşağıdaki gibidir: UFRS 9 Finansal Araçlar-Safha 1 finansal varlıklar ve yükümlülükler, sınıflandırma ve açıklama, 1 Ocak 2013 tarihinde veya sonrasında başlayan hesap dönemlerinde geçerli olacaktır. UFRS 9 Finansal Araçlar standardının ilk safhası finansal varlıkların ve yükümlülüklerin ölçülmesi ve sınıflandırılmasına ilişkin yeni hükümler getirmektedir. Bu standart, henüz Avrupa Birliği tarafından onaylanmamıştır. Grup söz konusu yeni standardın etkilerini değerlendirmektedir. UFRS 7 Finansal Araçlar Bilanço dışı işlemlerin kapsamlı bir biçimde incelenmesine ilişkin açıklamalar (Değişiklik), 1 Temmuz 2011 tarihinde ve sonrasında başlayan yıllık hesap dönemleri için geçerlidir. Değişikliğin amacı, finansal tablo okuyucularının finansal varlıkların transfer işlemlerini (seküritizasyon gibi)-finansal varlığı transfer eden taraf üzerinde kalabilecek muhtemel riskleri de içerecek şekilde-daha iyi anlamalarını sağlamaktır. Ayrıca değişiklik, orantısız finansal varlık transferi işlemlerinin hesap döneminin sonlarına doğru yapıldığı durumlar için ek açıklama zorunlulukları getirmektedir. UMS 12 Gelir Vergileri Ertelenmiş Vergi: Esas alınan varlıkların geri kazanımı (Değişiklik), 1 Ocak 2012 tarihinde ve sonrasında başlayan hesap dönemleri için geçerlidir. UMS 12, (i) aksi ispat edilene kadar hukuken geçerli öngörü olarak, UMS 40 kapsamında gerçeğe uygun değer modeliyle ölçülen yatırım amaçlı gayrimenkuller üzerindeki ertelenmiş verginin gayrimenkulün taşınan değerinin satış yoluyla geri kazanılacağı esasıyla hesaplanması ve (ii) UMS 16 daki yeniden değerleme modeliyle ölçülen amortismana tabi olmayan varlıklar üzerindeki ertelenmiş verginin her zaman satış esasına göre hesaplanması gerektiğine ilişkin güncellenmiştir. UMS 24 (Yeniden düzenleme) İlişkili taraf açıklamaları, 1 Ocak 2011 tarihinde veya sonrasında başlayan hesap dönemlerinde geçerli olacaktır. Yeniden düzenleme, devletin ya da işletmenin ilişkide olduğu devlet kontrolündeki kamu kuruluşlarının tek bir müşteri olarak nitelendirilip nitelendirmeyeceği hususunda işletmelerin yapması gereken değerlendirmeye ilişkindir. Grup, bu değerlendirmeyi yaparken söz konusu kuruluşlar arasındaki ekonomik bütünleşmenin kapsamını göz önünde bulundurmalıdır. Erken uygulamaya izin verilmektedir ve erken uygulama geriye dönük olarak yapılmalıdır. Grup un finansal tablolarına bir etkisi olması beklenmemektedir. UMS 32 (Değişiklik) Yeni haklar içeren ihraçların sınıflandırılması. 1 Şubat 2010 tarihinde veya sonrasında başlayan yıllık hesap dönemlerinde geçerli olacaktır. Bu değişiklik, yürürlükteki standart uyarınca türev yükümlülük olarak muhasebeleştirilen belirli döviz tutarlar karşılığında yapılan hak ihracı teklifleri ile ilgilidir. Değişiklik, belirli koşulların sağlanması durumunda işlem sırasında geçerli olacak olan para birimine bakılmaksızın bu tür hak ihraçlarının öz kaynak olarak sınıflandırılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Değişiklik geriye dönük olarak uygulanmalıdır. Grup un finansal tablolarına bir etkisi olması beklenmemektedir. UFRYK 14 (Değişiklik) Asgari fonlama koşulları. 1 Ocak 2011 tarihinde veya sonrasında başlayan hesap dönemlerinde geçerli olacaktır. Bu değişikliğin amacı, işletmelerin asgari fonlama gereksinimi için yaptığı gönüllü ön ödemeleri bir varlık olarak değerlendirmelerine izin vermektir. Erken uygulamaya izin verilmiştir ve uygulanması geriye dönük olarak yapılmalıdır. Grup un finansal tablolarına bir etkisi olması beklenmemektedir. UFRYK 19 Finansal borçların özkaynağa dayalı finansal araçlar ile ödenmesi. 1 Temmuz 2010 tarihinde veya sonrasında başlayan yıllık hesap dönemlerinde geçerli olacaktır. Bu yorum, işletme ile kredi verenler arasında finansal borcun şartları hakkında bir yenileme görüşmesi olduğu ve kredi verenin işletmenin borcunun tamamının ya da bir kısmının sermaye araçları ile geri ödemesini kabul ettiği durumların muhasebeleştirilmesine değinmektedir. UFRYK 19, bu sermaye araçlarının UMS 39 un 41 no lu paragrafı uyarınca ödenen bedel olarak niteleneceğine açıklık getirmektedir. Sonuç olarak finansal borç kayıtlardan çıkarılmakta ve çıkarılan sermaye araçları, sözkonusu finansal borcu sonlandırmak için ödenen bedel olarak işleme tabi tutulmaktadır. Grup un finansal tablolarına bir etkisi olması beklenmemektedir.

123 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) UFRS lerdeki iyileştirmeler (Mayıs 2010 da yayınlanan): Mayıs 2010 da UMSK, tutarsızlıkları gidermek ve ifadeleri netleştirmek amacıyla üçüncü çerçeve düzenlemesini yayınlamıştır. Değişiklikler için çeşitli yürürlük tarihleri belirlenmiş olup erken yürürlük tarihi 1 Temmuz 2010 ve sonrasında başlayan yıllık hesap dönemleridir. Erken uygulamaya izin verilmektedir. Bu yıllık iyileştirme projesi henüz Avrupa Birliği tarafından onaylanmamıştır. Aşağıdaki iyileştirmelerin Grup un finansal tabloları ya da faaliyetleri üzerinde etkisi beklenmemektedir; UFRS 3: Revize UFRS nin efektif olma tarihinden önce oluşan işletme birleşmelerinden kaynaklanan koşullu bedellerin geçiş hükümleri UFRS 3: Kontrol gücü olmayan payların ölçümlenmesi UFRS 3: Değiştirilemeyen ya da gönüllü olarak değiştirilebilen hisse bazlı ödemeler ilgili ödüller UMS 1: Özkaynak hareket tablosuna açıklık getirilmesi UMS 27: UMS 27 Konsolide ve Solo Finansal Tablolar standardına yapılan değişikliklere bağlı olarak UMS 21, UMS 28 ve UMS 31 de yapılan değişikliklerin geçiş hükümlerine açıklık getirilmesi UFRYK 13: Müşteri Sadakat Programları: Hediye puanların gerçeğe uygun değeri UMS 34 Ara Dönem Raporlama: Açıklama ilkelerinin uygulaması ve yapılması gereken açıklamalara eklemeler Aşağıdaki iyileştirmenin Grup un finansal tabloları ya da faaliyetleri üzerinde etkisi değerlendirilmektedir; UFRS 7 Finansal Araçlar: Açıklamalar : 1 Ocak 2011 tarihinde ve sonrasında başlayan hesap dönemleri için geçerlidir. Değişiklik, UFRS 7 uyarınca yapılması gereken açıklamalara açıklık getirmekte ve sayısal açıklamalar ile finansal araçlara ilişkin risklerin doğası ve derecesi arasındaki etkileşimi vurgulamaktadır. Fonksiyonel ve sunum para birimi Grup bünyesinde yer alan şirketlerin finansal tablolarındaki her bir kalem, şirketlerin operasyonlarını sürdürdükleri temel ekonomik ortamda geçerli olan para birimi kullanılarak muhasebeleştirilmiştir ( fonksiyonel para birimi ). Konsolide finansal tablolar, Tüpraş ın fonksiyonel, Grup un sunum para birimi olan TL para birimi kullanılarak sunulmuştur Yabancı ülkelerde faaliyet gösteren müşterek yönetime tabi ortaklıkların finansal tabloları Yabancı ülkelerde faaliyet gösteren Müşterek Yönetime Tabi Ortaklıkların finansal tabloları, faaliyet gösterdikleri ülkelerde geçerli olan kanun ve yönetmeliklere uygun olarak hazırlanmış olup SPK Finansal Raporlama Standartları uyarınca doğru sunumun yapılması amacıyla gerekli düzeltme ve sınıflandırmalar yansıtılarak düzenlenmiştir. İlgili yabancı ortaklıkların varlık ve yükümlülükleri konsolide bilanço tarihindeki döviz kuru, gelir ve giderler ortalama döviz kuru kullanılarak Türk Lirası na çevrilmiştir. Kapanış ve ortalama kur kullanımı sonucu ortaya çıkan kur farkları özkaynaklar içerisindeki yabancı para çevrim farkları hesabı altında takip edilmektedir Konsolidasyon esasları a) Konsolide finansal tablolar aşağıdaki (b), (c), (d) ve (e) maddelerinde belirtilen esaslara göre ana şirket olan Tüpraş, Bağlı Ortaklıkları ve Müşterek Yönetime Tabi Ortaklıkları nın finansal tablolarını kapsamaktadır. Konsolidasyon kapsamına dahil edilen şirketlerin finansal tablolarının hazırlanması sırasında, SPK Finansal Raporlama Standartları na uygunluk ve Grup tarafından uygulanan muhasebe politikalarına ve sunum biçimlerine uyumluluk açısından gerekli düzeltme ve sınıflandırmalar yapılmıştır. b) Bağlı Ortaklıklar, Şirket in ya (i) doğrudan ve/veya dolaylı olarak kendisine ait olan hisseler neticesinde şirketlerdeki hisselerle ilgili oy kullanma hakkının %50 den fazlasını kullanma yetkisi kanalıyla veya (ii) oy kullanma hakkının %50 den fazlasını kullanma yetkisine sahip olmamakla birlikte mali ve işletme politikaları üzerinde fiili hakimiyet etkisini kullanmak suretiyle mali ve işletme politikalarını Şirket in menfaatleri doğrultusunda kontrol etme yetkisi ve gücüne sahip olduğu şirketleri ifade eder.

124 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Aşağıdaki tabloda 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihleri itibariyle konsolidasyon kapsamındaki bağlı ortaklıkların oranları gösterilmiştir: Şirket tarafından sahip olunan doğrudan ve dolaylı oy hakkı (%) 31 Aralık Aralık 2009 Etkin ortaklık payı (%) Şirket tarafından sahip olunan doğrudan ve dolaylı oy hakkı (%) Etkin ortaklık payı (%) Bağlı Ortaklık Ditaş 79,98 79,98 79,98 79,98 Üsküdar 79,98 79,98 79,98 79,98 Damla 79,98 79,98 79,98 79,98 Beykoz 79,98 79,98 79,98 79,98 Kadıköy 79,98 79,98 79,98 79,98 Bağlı Ortaklıklar a ait bilanço ve gelir tabloları tam konsolidasyon yöntemi kullanılarak konsolide edilmiş olup, Grup un sahip olduğu payların kayıtlı iştirak değeri, ilgili özkaynak ile karşılıklı olarak netleştirilmiştir. Şirket ile Bağlı Ortaklıkları arasındaki işlemler ve bakiyeler konsolidasyon kapsamında karşılıklı olarak silinmektedir. Grup un sahip olduğu bağlı ortaklık hisselerinin kayıtlı değerleri ve bu hisselerden kaynaklanan temettüler, ilgili özkaynak ve kapsamlı gelir tablosu hesaplarından netleştirilmiştir. c) Müşterek Yönetime Tabi Ortaklıklar, Grup un bir veya daha fazla müteşebbis ortak tarafından müştereken yönetilmek üzere, bir ekonomik faaliyetin üstlenilmesi için bir sözleşme dahilinde oluşturulan şirketleri ifade etmektedir. Şirket bu müşterek kontrolü, kendisinin doğrudan ya da dolaylı olarak sahip olduğu hisselerden veya ilişkili tarafların sahip olduğu paylara ait oy haklarını onlar adına kullanma yetkisinden yararlanarak sağlamaktadır. Müşterek Yönetime Tabi Ortaklıklar THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş haricinde oransal konsolidasyon yöntemi kullanılmak suretiyle konsolidasyon kapsamına alınırlar. THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş (f) paragrafında detayları açıklanan özkaynaktan pay alma yöntemine göre muhasebeleştirilmiştir. Oransal konsolidasyon yönteminde, Müşterek Yönetime Tabi Ortaklıklar a ait finansal tablolarda yer alan varlık, yükümlülük, gelir ve giderler, Grup un sahip olduğu etkin ortaklık payı ile konsolidasyon işlemine tabi tutulmaktadır. Aşağıdaki tabloda 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle konsolidasyon kapsamındaki müşterek yönetime tabi ortaklıkların oranları gösterilmiştir: Şirket tarafından sahip olunan doğrudan ve dolaylı oy hakkı (%) 31 Aralık Aralık 2009 Etkin ortaklık payı (%) Şirket tarafından sahip olunan doğrudan ve dolaylı oy hakkı (%) Etkin ortaklık payı (%) Müşterek yönetime tabi ortaklık Opet 50,00 40,00 50,00 40,00 Opet Gıda (tasfiye halinde) 50,00 39,99 50,00 39,99 Opet International 50,00 40,00 50,00 40,00 Opet Trade B.V. 50,00 40,00 50,00 40,00 Opet Trade Ireland (*) ,00 40,00 Opet Trade Singapore 50,00 40,00 50,00 40,00 THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş. 25,00 20,00 25,00 20,00 (*) Grup un müşterek yönetime tabi ortaklıklarından Opet Trade Ireland ın 31 Mayıs 2009 da başlayan tasfiye süreci 2010 yılı içerisinde tamamlanmıştır.

125 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) d) Grup un toplam oy haklarının %20 nin altında olduğu veya %20 nin üzerinde olmakla birlikte Grup un önemli bir etkiye sahip olmadığı veya konsolide finansal tablolar açısından önemlilik teşkil etmeyen, teşkilatlanmış piyasalarda işlem görmeyen satılmaya hazır finansal varlıklar gerçeğe uygun değerleriyle, gerçeğe uygun değerleri güvenilir bir şekilde belirlenemeyen satılmaya hazır finansal varlıklar maliyet bedelleri üzerinden, varsa, değer kaybı ile ilgili karşılık düşüldükten sonra konsolide finansal tablolara yansıtılmıştır (Not 11). e) Bağlı Ortaklıklar ın net varlıklarında ve faaliyet sonuçlarında ana ortaklık dışı paya sahip hissedarların payları, konsolide bilanço ve kapsamlı gelir tablosunda ana ortaklık dışı pay olarak gösterilmiştir. f) Özkaynaktan pay alma yöntemine göre muhasebeleştirilen yatırımlar konsolide bilançoda, alış maliyetinin üzerine Grup un iştirakin net varlıklarındaki payına alım sonrası değişikliklerin eklenmesi veya çıkarılması ve varsa değer düşüklüğü karşılığının düşülmesiyle gösterilmektedir. Konsolide kapsamlı gelir tablosu, Grup un iştiraklerinin faaliyetleri sonucundaki payını yansıtmaktadır. İştirakin kâr veya zararına henüz yansıtılmamış tutarların iştirakin özkaynaklarında ortaya çıkardığı değişiklikler de Grup un iştirakteki payı oranında iştirakin defter değerinde düzeltme yapılmasını gerekli kılabilir. Bu değişikliklerden Şirket e düşen pay doğrudan Grup un kendi özkaynaklarında muhasebeleştirilir. Özkaynak yöntemiyle değerlenen varlıklar Şirket tarafından sahip olunan doğrudan ve dolaylı oy hakkı (%) 31 Aralık Aralık 2009 Etkin ortaklık payı (%) Şirket tarafından sahip olunan doğrudan ve dolaylı oy hakkı (%) Etkin ortaklık payı (%) THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş. (*) 25,00 20,00 25,00 20,00 (*) Opet in müşterek yönetime tabi ortaklıklarından THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş. ( THY Opet Havacılık ) 31 Aralık 2009 tarihi itibariyle faaliyet sonuçları ve aktif büyüklüğü baz alındığında önemlilik teşkil etmemesi nedeniyle konsolidasyon kapsamına alınmayarak maliyet değerleriyle satılmaya hazır finansal varlık olarak muhasebeleştirilirken, 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle Opet şirket yönetimi kararıyla özkaynak yöntemine göre konsolide edilmiştir. THY Opet Havacılık jet yakıt ikmal hizmeti vermek üzere Opet ve THY A.Ş. nin müşterek yönetime tabi ortaklığı olarak 2009 yılının Eylül ayında kurulmuştur Muhasebe politikalarında değişiklikler Karşılaştırmalı bilgiler Cari dönem konsolide finansal tabloların sunumu ile uygunluk sağlanması açısından karşılaştırmalı bilgiler gerekli görüldüğünde yeniden sınıflandırılmıştır. Finansal durum ve performans trendlerinin tespitine imkan vermek üzere, Grup un konsolide finansal tabloları önceki dönemle karşılaştırmalı hazırlanmaktadır. Grup, 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle konsolide bilançosunu 31 Aralık 2009 tarihi itibariyle hazırlanmış konsolide bilançosu ile; 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide kapsamlı gelir tablosunu, konsolide nakit akım tablosunu ve konsolide özkaynak değişim tablosunu ise 31 Aralık 2009 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolar ile karşılaştırmalı olarak düzenlemiştir. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tabloların hazırlanması esnasında karşılaştırmalı finansal tablolarda yapılan sınıflandırma değişiklikleri aşağıdaki gibidir: - 31 Aralık 2009 tarihli, genel yönetim giderleri içerisinde sınıflandırılan bin TL lik araştırma geliştirme giderleri, konsolide kapsamlı gelir tablosunda araştırma ve geliştirme giderleri hesabında ayrı olarak sınıflandırılmıştır (Not 26) Aralık 2009 tarihli finansal tablolarında geçmiş yıl kârları içinde bulunan TL tutarındaki rakam SPK nın tarihinde yayımladığı 2008/18 sayılı Haftalık Bülten de belirtilen Özkaynak kalemlerinden, Ödenmiş Sermaye, Kârdan Ayrılan Kısıtlanmış Yedekler ve Türk Ticaret Kanunu nun 466 ncı maddesi çerçevesinde yasal yedek statüsünde olan Hisse Senedi İhraç Primleri nin, yasal kayıtlardaki tutarları üzerinden gösterilmesi gerekmektedir. duyurusuna istinaden, finansal tablolarla karşılaştırmalı olabilmesi için Kârdan Ayrılan Kısıtlanmış Yedekler kalemine sınıflandırılmıştır.

126 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Netleştirme/Mahsup Finansal varlık ve yükümlülükler, gerekli kanuni hak olması, söz konusu varlık ve yükümlülükleri net olarak değerlendirmeye niyet olması veya varlıkların elde edilmesi ile yükümlülüklerin yerine getirilmesinin eş zamanlı olduğu durumlarda net olarak gösterilirler Önemli muhasebe politikalarının özeti Konsolide finansal tabloların hazırlanmasında izlenen önemli muhasebe politikaları aşağıda özetlenmiştir: Nakit ve nakit benzerleri Nakit ve nakit benzerleri konsolide bilançoda maliyet değerleri ile yansıtılmaktadırlar. Nakit ve nakit benzerleri, eldeki nakit, banka mevduatları ile tutarı belirli, nakde kolayca çevrilebilen kısa vadeli ve yüksek likiditeye sahip, değerindeki değişim riski önemsiz olan ve vadesi üç ay veya daha kısa olan yatırımları içermektedir (Not 6) Ticari alacaklar ve değer düşüklüğü karşılığı Grup un doğrudan bir borçluya mal veya hizmet tedariki ile oluşan vadeli satışlarından kaynaklanan ticari alacaklar, etkin faiz yöntemi kullanılarak iskonto edilmiş maliyetleri üzerinden değerlendirilmiştir. Grup un ödenmesi gereken meblağları tahsil edemeyecek olduğunu gösteren bir durumun söz konusu olması halinde ticari alacaklar için bir değer düşüklüğü karşılığı oluşturulur. Söz konusu bu karşılığın tutarı, alacağın kayıtlı değeri ile tahsili mümkün tutar arasındaki farktır. Tahsili mümkün tutar, teminatlardan ve güvencelerden tahsil edilebilecek meblağlar da dahil olmak üzere tüm nakit akışlarının, oluşan ticari alacağın orijinal etkin faiz oranı esas alınarak iskonto edilen değeridir. Değer düşüklüğü tutarı, kaydedilmesinden sonra oluşacak bir durum dolayısıyla azalırsa, söz konusu tutar, cari dönemde diğer gelirlere yansıtılır (Not 8) İlişkili taraflar Konsolide finansal tabloların amacı doğrultusunda, ortaklar, üst düzey yönetim personeli ve Yönetim Kurulu üyeleri, aileleri ve onlar tarafından kontrol edilen veya onlara bağlı şirketler, iştirak ve ortaklıklar ile Koç Topluluğu şirketleri, ilişkili taraflar olarak kabul edilmişlerdir (Not 32) Stoklar Stoklar, net gerçekleşebilir değer ya da elde etme bedelinden düşük olanı ile değerlenir. Stokların maliyeti tüm satın alma maliyetlerini, dönüştürme maliyetlerini ve stokların mevcut durumuna ve konumuna getirilmesi için katlanılan diğer maliyetleri içerir. Grup, stoklarını ağırlıklı ortalama maliyet yöntemine göre değerlemektedir. Üretim sürecinde aynı hammadde girdisinden birden fazla ürün elde edildiğinden her bir ürünün üretim maliyeti ayrı olarak belirlenememektedir. Şirket, üretim maliyetlerini rasyonel ve tutarlı bir şekilde dağıtabilmek için, üretim tamamlanma aşamasında üretim maliyetlerini, ürünler arasında her bir ürünün nispi satış değerlerini esas alarak dağıtmaktadır. Net gerçekleşebilir değer, olağan ticari faaliyet içerisinde oluşan tahmini satış fiyatından tahmini tamamlanma maliyeti ve satışı gerçekleştirmek için gerekli tahmini satış maliyeti toplamının indirilmesiyle elde edilen tutardır (Not 10) Yedek parça ve malzemeler Yedek parça ve malzemeler net geri kazanılabilir değer ya da elde etme bedelinden düşük olanı ile değerlenir. Yedek parça ve malzemelerin maliyeti tüm satın alma maliyetlerini ve yedek parçaların mevcut durumuna ve konumuna getirilmesi için katlanılan diğer maliyetleri içerir. Grup, yedek parça ve malzemelerini ağırlıklı ortalama maliyet yöntemine göre değerlemektedir. Grup, beklenen kullanım süresi içerisinde kullanılmayan ve yakın bir gelecekte kullanılmasını öngörmediği yedek parça ve malzemeler için değer düşüklüğü karşılığı ayırmaktadır.

127 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Finansal yatırımlar Tüm finansal varlıklar, ilk kaydedilişlerinde işlem maliyetleri dahil olmak üzere maliyet bedelleri üzerinden değerlenir. Likidite ihtiyacının karşılanmasına yönelik olarak veya faiz oranlarındaki değişimler nedeniyle satılabilecek olan ve belirli bir süre gözetilmeksizin elde tutulan finansal araçlar, satılmaya hazır finansal varlıklar olarak sınıflandırılmıştır. Bunlar, kısa vadeli olarak kâr amacıyla elde tutulmadıkça veya işletme sermayesinin arttırılması amacıyla satışına ihtiyaç duyulmayacaksa duran varlıklar olarak gösterilir, aksi halde dönen varlıklar olarak sınıflandırılır. Şirket yönetimi, bu finansal araçların sınıflandırmasını satın alındıkları tarihte uygun bir şekilde yapmakta olup düzenli olarak bu sınıflandırmayı gözden geçirmektedir. Grup her bilanço tarihinde bir ya da bir grup finansal varlığında değer düşüklüğü olduğuna dair objektif bir kanıtın olup olmadığını değerlendirir. Finansal araçların satılmaya hazır olarak sınıflandırılması durumunda, gerçeğe uygun değerin elde etme maliyetinin altına önemli derecede düşmesi veya gerçeğe uygun değerin uzun süreli bir düşüş eğiliminde bulunması, menkul kıymetlerin değer düşüklüğüne maruz kalıp kalmadığını değerlendirmede dikkate alınır. Eğer satılmaya hazır finansal varlıklar için bu tür bir kanıt mevcutsa, özkaynaklardan dönemin kapsamlı gelir tablosuna transfer edilerek kümüle net zarar, elde etme maliyeti ile cari gerçeğe uygun değer arasındaki farktan, bu finansal varlığa ilişkin daha önce kâr/zararda muhasebeleştirilmiş gerçeğe uygun değer zararları düşülmek suretiyle hesaplanır ve dönemin kapsamlı gelir tablosuna gider olarak yansıtılır. Satılmaya hazır finansal varlıkların gerçeğe uygun değerindeki değişikliklerden kaynaklanan gerçekleşmemiş kâr ve zararlar bir değer düşüklüğü olmadığı durumda dönem sonuçları ile ilişkilendirilmeden finansal varlığın konsolide finansal tablolardan çıkarıldığı tarihe kadar doğrudan özkaynak içinde Finansal Varlıklar Değer Artış Fonu hesabında muhasebeleştirilmiştir. Satılmaya hazır finansal varlıklar konsolide finansal tablolardan çıkarıldıklarında, özkaynak da Finansal Varlıklar Değer Artış Fonu nda takip edilen ilgili kazanç ve zararlar konsolide kapsamlı gelir tablosuna transfer edilir. Satılmaya hazır finansal varlıkların borsaya kayıtlı herhangi bir gerçeğe uygun değerinin olmadığı veya doğru biçimde gerçeğe uygun değeri yansıtmadığı durumlarda finansal varlığın gerçeğe uygun değeri değerleme teknikleri kullanılarak belirlenir. Bu değerleme teknikleri, piyasa koşullarına uygun güncel işlemleri veya esasen benzer diğer yatırım araçlarını baz almayı ve yatırım yapılan şirkete özgü şartları dikkate alarak iskonto edilmiş nakit akim analizlerini içerir. Şirket in %20 nin altında sermaye payına sahip olduğu finansal varlıkların borsaya kayıtlı herhangi bir gerçeğe uygun değerinin olmadığı, gerçeğe uygun değerin hesaplanmasında kullanılan diğer yöntemlerin uygun olmaması nedeniyle gerçeğe uygun bir değer tahmininin yapılamadığı ve gerçeğe uygun değerin güvenilir bir şekilde ölçülemediği durumlarda finansal varlığın kayıtlı değeri elde etme maliyeti tutarından, şayet mevcutsa, değer düşüklüğü karşılığının çıkarılması suretiyle belirlenmiştir (Not 11) Maddi duran varlıklar Maddi duran varlıklar, elde etme maliyetinden birikmiş amortismanın düşülmesi ile bulunan net değerleri ile gösterilmektedir. Tarihi değerler, maddi duran varlığın iktisabı ile direkt olarak ilgili olan maliyetleri içermektedir. İktisap tarihinden sonraki maliyetler, sadece varlıkla ilgili gelecekteki ekonomik faydanın Grup a akışının muhtemel olduğu ve varlığın maliyetinin güvenilir olarak ölçülebildiği durumlarda varlığın defter değerine ilave edilir veya ayrı bir varlık olarak kaydedilir. Diğer tüm bakım onarım giderleri ilgili döneme ait kapsamlı gelir tablosunda giderleştirilir. Amortisman, maddi duran varlıkların brüt defter değerleri üzerinden faydalı ömürlerine göre doğrusal amortisman yöntemi kullanılarak ayrılmaktadır (Not 14). Opet iktisabı ile elde edilen maddi duran varlıklar, UFRS 3 ile uyumlu olarak, iktisap tarihi olan 28 Aralık 2006 da gerçeğe uygun değerlerinden kaydedilmiştir ve iktisap tarihinden itibaren kalan faydalı ömürleri üzerinden amortismana tabi tutulmaktadır.

128 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Grup un sahip olduğu maddi duran varlıkların tahmin edilen faydalı ömürleri aşağıda belirtilmiştir: Faydalı ömür Yeraltı ve yerüstü düzenleri Binalar Makina tesis ve cihazlar Taşıt araçları Döşeme ve demirbaşlar 3-50 yıl 5-50 yıl 3-50 yıl 4-20 yıl 2-50 yıl Arazi ve arsalar, sınırsız ömürleri olması sebebiyle amortismana tabi değildir. Bir varlığın kayıtlı değeri, varlığın geri kazanılabilir değerinden daha yüksekse, kayıtlı değer derhal geri kazanılabilir değerine indirilir. Geri kazanılabilir değer, ilgili varlığın net satış fiyatı ya da kullanımdaki değerinin yüksek olanıdır. Net satış fiyatı, varlığın gerçeğe uygun değerinden satışı gerçekleştirmek için katlanılacak maliyetlerin düşülmesi suretiyle tespit edilir. Kullanımdaki değer ise ilgili varlığın kullanılmasına devam edilmesi suretiyle gelecekte elde edilecek tahmini nakit akımlarının konsolide bilanço tarihi itibariyle indirgenmiş tutarlarına artık değerlerinin eklenmesi ile tespit edilir. Maddi duran varlıkların satışı dolayısıyla oluşan kâr ve zararlar diğer faaliyet gelirleri ve giderleri hesaplarına dahil edilirler Maddi olmayan duran varlıklar Maddi olmayan duran varlıklar, haklar ve yazılımları, müşteri ilişkilerini, Opet marka değerini ve iktisap edilen intifa hakları ile dağıtım sözleşmelerini içermektedir (Not 15). a) Haklar ve yazılımlar Haklar ve yazılımlar, iktisap maliyeti üzerinden kaydedilir ve iktisap edildikleri tarihten sonra 5 yılı geçmeyen bir süre için tahmini faydalı ömürleri üzerinden doğrusal amortisman yöntemi ile amortismana tabi tutulur. İntifa haklarını ise, akaryakıt dağıtım istasyonları ile yapılmış işletme sözleşmeleri oluşturmaktadır. Opet iktisabı ile elde edilen intifa hakları ise UFRS 3 ile uyumlu olarak 28 Aralık 2006 tarihinde gerçeğe uygun değerlerinden kaydedilmiş ve iktisap tarihinden itibaren kalan geçerlilik süreleri üzerinden doğrusal yöntemle itfa edilmektedir. b) Müşteri ilişkileri UFRS 3 e göre bir işletmenin müşterileri ile iş ilişkileri sözleşme aracılığıyla uygulanıyorsa, iktisap tarihi itibariyle söz konusu bir sözleşme bulunması şartı aranmaksızın, söz konusu müşteri ilişkileri, maddi olmayan duran varlık olarak tanımlanması için gereken sözleşmeli yasal kriterini sağlamaktadır. Opet iktisabı ile elde edilen müşteri ilişkileri, UFRS 3 ile uyumlu olarak iktisap tarihi olan 28 Aralık 2006 da gerçeğe uygun değerlerinden kaydedilmiştir ve iktisap tarihinden itibaren kalan faydalı ömrü olan 14 yıl üzerinden doğrusal yöntemle itfa edilmektedir (Not 15). c) Opet marka değeri Opet iktisabı ile elde edilen Opet markasının değeri, UFRS 3 ile uyumlu olarak 28 Aralık 2006 tarihinde gerçeğe uygun değerlerinden kaydedilmiştir ve iktisap tarihinden itibaren kalan tahmini faydalı ömrü olan 10 yıl üzerinden doğrusal yöntemle itfa edilmektedir (Not 15). d) LPG dağıtım sözleşmesi Opet iktisabı ile elde edilen LPG dağıtım sözleşmesi, UFRS 3 ile uyumlu olarak 28 Aralık 2006 tarihinde gerçeğe uygun değerlerinden kaydedilmiştir. LPG dağıtım sözleşmesi iktisap tarihinden 18 Eylül 2010 tarihine kadar kalan tahmini faydalı ömrü olan 13 yıl üzerinden, 18 Eylül 2010 tarihinden itibaren ise not 18 de detaylı olarak açıklanan Rekabet Kurumu intifa sözleşmeleri düzenlemesi uyarınca 5 yıl üzerinden doğrusal yöntemle itfa edilmektedir (Not 15).

129 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) İşletme birleşmeleri ve şerefiye İşletme birleşmeleri, UFRS 3, İşletme Birleşmeleri, kapsamında, satın alma yöntemine göre muhasebeleştirilir. 1 Ocak 2010 tarihinden önceki işletme birleşmelerinde bir işletmenin satın alınması ile ilgili katlanılan satın alma maliyeti, iktisap edilen işletmenin satın alma tarihindeki tanımlanabilir varlık, yükümlülük ve şarta bağlı yükümlülüklerine dağıtılır. Satın alım maliyetinin iktisap edilen işletmenin tanımlanabilir varlık, yükümlülük ve şarta bağlı yükümlülüklerin gerçeğe uygun değerlerindeki iktisap edenin payını aşan kısmı şerefiye olarak konsolide finansal tablolarda muhasebeleştirilir. İşletme birleşmelerinde iktisap edilen işletmenin/şirketin finansal tablolarında yer almayan, ancak, şerefiyenin içerisinden ayrılabilme özelliğine sahip varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar (marka değeri gibi) ve/veya şarta bağlı yükümlülükler gerçeğe uygun değerleri ile konsolide finansal tablolara yansıtılır. İşletme birleşmesi sırasında oluşan şerefiye amortismana tabi tutulmaz, bunun yerine yılda bir kez veya şartların değer düşüklüğünü işaret ettiği durumlarda daha sık aralıklarla değer düşüklüğü tespit çalışmasına tabi tutulur. İktisap edilen tanımlanabilir varlık, yükümlülük ve şarta bağlı yükümlülüklerin gerçeğe uygun değerindeki iktisap edenin payının işletme birleşmesi maliyetini aşması durumunda ise, fark gelir olarak kaydedilir. 1 Ocak 2010 tarihinden sonra gerçekleşecek işletme birleşmelerinde, 1 Ocak 2010 tarihi itibariyle geçerli olan yeniden düzenlemiş UFRS 3 İşletme Birleşmeleri standardı uygulanmalıdır.yeniden düzenlenmiş UFRS 3 ün temel farkı satın alma sırasında katlanılan bütün işlem maliyetlerinin kâr/zararda muhasebeleştirilmesidir.2010 yılı içerisinde gerçekleşen ve yeniden düzenlenmiş UFRS 3 ün uygulanmasını gerektiren bir işletme birleşmesi yoktur. Şerefiye, değer düşüklüğü tespiti için nakit üreten birimlere dağıtılır. Dağıtım, şerefiyenin oluşmasına neden olan işletme birleşmesinden fayda elde etmesi beklenen nakit üreten bir ya da birden fazla birime yapılır. Grup, 28 Aralık 2006 tarihindeki Opet iktisabı nedeniyle Opet in yurtiçindeki önemli pazar pozisyonu ve Tüpraş ile birlikteliğinin yaratacağı sinerjiyi, şerefiyenin oluşmasına ana sebep olarak değerlendirmektedir. Buna bağlı olarak Grup yönetimi, Opet, bağlı ortaklıkları ve müşterek yönetime tabi ortaklıklarını tek bir nakit üreten birim olarak değerlendirmektedir. İktisap edilen tanımlanabilir varlıkların, yükümlülüklerin ve şarta bağlı yükümlülüklerin gerçeğe uygun değerlerinin veya birleşme maliyetinin sadece geçici olarak belirlenebilmesi nedeniyle birleşmenin gerçekleştiği dönemin sonunda birleşmenin ilk kez muhasebeleştirilmesi geçici olarak yapılmak durumundaysa, iktisap eden, söz konusu işletme birleşmesini geçici tutarlardan muhasebeleştirir. Geçici olarak belirlenmiş birleşme muhasebesinin birleşme tarihini takip eden oniki ay içerisinde tamamlanması ve düzeltme kayıtlarının birleşme tarihinden itibaren yapılması gerekmektedir Yatırım amaçlı gayrimenkuller Mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılmak veya idari maksatlarla veya işlerin normal seyri esnasında satılmak yerine, kira elde etmek veya değer kazanması amacıyla veya her ikisi için elde tutulan araziler ve binalar yatırım amaçlı gayrimenkuller olarak sınıflandırılır ve maliyet yöntemine göre maliyet eksi birikmiş amortisman (arazi hariç) değerleri ile gösterilir. Yatırım amaçlı gayrimenkuller olası bir değer düşüklüğünün tespiti amacıyla incelenir ve bu inceleme sonunda yatırım amaçlı gayrimenkullerin kayıtlı değeri, geri kazanılabilir değerinden fazla ise, karşılık ayrılmak suretiyle geri kazanılabilir değerine indirilir. Geri kazanılabilir değer, ilgili yatırım amaçlı gayrimenkulün mevcut kullanımından gelecek net nakit akımları ile satış maliyeti düşülmüş gerçeğe uygun değerden yüksek olanı olarak kabul edilir (Not 13).

130 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Varlıklarda değer düşüklüğü Grup, şerefiye dışındaki tüm maddi ve maddi olmayan duran varlıkları için, her bilanço tarihinde söz konusu varlığa ilişkin değer düşüklüğü olduğuna dair herhangi bir gösterge olup olmadığını değerlendirir. Eğer böyle bir gösterge mevcutsa, o varlığın taşınmakta olan değeri, kullanım veya satış yoluyla elde edilecek olan tutarlardan yüksek olanı ifade eden net gerçekleşebilir değer ile karşılaştırılır. Eğer söz konusu varlığın veya o varlığın ait olduğu nakit üreten herhangi bir birimin kayıtlı değeri, kullanım veya satış yoluyla geri kazanılacak tutardan yüksekse, değer düşüklüğü meydana gelmiştir. Bu durumda oluşan değer düşüklüğü zararları konsolide kapsamlı gelir tablosunda muhasebeleştirilir. Değer düşüklüğünün iptali nedeniyle varlığın (veya nakit üreten birimin) kayıtlı değerinde meydana gelen artış, önceki yıllarda değer düşüklüğünün konsolide finansal tablolara alınmamış olması halinde oluşacak olan defter değerini (amortismana tabi tutulduktan sonra kalan net tutar) aşmamalıdır. Değer düşüklüğünün iptali konsolide kapsamlı gelir tablosunda muhasebeleştirilir. Opet iktisabından kaynaklanan şerefiyenin ise net kayıtlı değeri yıllık olarak gözden geçirilmekte ve gerekli görüldüğü durumlarda daimi değer kaybı göz önüne alınarak düzeltmeye tabi tutulmaktadır (Not 2.5-c) Peşin ödenen istasyon kira sözleşmeleri Opet iktisabı ile elde edilen peşin ödenen istasyon kira sözleşmeleri, UFRS 3 ile uyumlu olarak, iktisap tarihi olan 28 Aralık 2006 da gerçeğe uygun değerlerinden, bu tarihten sonra edinilen peşin ödenen istasyon kira sözleşmeleri ise elde etme maliyetlerinden kaydedilmiştir ve iktisap tarihinden itibaren kira sözleşmelerinin kalan süreleri boyunca doğrusal yöntemle giderleştirilmektedir (Not 22) Borçlanma maliyeti Banka kredileri, alındıkları tarihlerde, işlem maliyetleri düşürülmüş gerçeğe uygun değerleri üzerinden kayda alınırlar. Müteakip dönemlerde etkin faiz oranı yöntemi kullanılarak iskonto edilmiş bedelleriyle değerlenir ve işlem masrafları düşüldükten sonra kalan tutar ile iskonto edilmiş maliyet değeri arasındaki fark, konsolide kapsamlı gelir tablosuna kredi dönemi süresince finansman maliyeti olarak yansıtılır. Kullanıma ve satışa hazır hale getirilmesi önemli ölçüde zaman isteyen varlıklar söz konusu olduğunda, satın alınması, yapımı veya üretimi ile ilişki kurulabilen borçlanma maliyetleri, ilgili varlık kullanıma veya satışa hazır hale getirilene kadar varlığın maliyetine dahil edilmektedir. Diğer tüm borçlanma maliyetleri, oluştukları dönemlerde konsolide kapsamlı gelir tablosuna kaydedilmektedir Finansal kiralamalar ve faaliyet kiralamaları Grup-kiracı olarak Finansal kiralama Grup un esas olarak mülkiyetin tüm risk ve ödüllerini üstüne aldığı maddi duran varlık kiralaması, finansal kiralama şeklinde sınıflandırılır. Finansal kiralamalar, kiralama döneminin başında kiralanmış olan varlığın rayiç değerinden veya asgari kira ödemelerinin o günkü indirgenmiş değerinden düşük olanı üzerinden kaydedilir. Her bir kira ödemesi, bakiye borç üzerinde sabit bir oranın elde edilmesi amacıyla borç ve finansal masraflar arasında tahsis edilir. Finansal masraflar düşüldükten sonra ilgili finansal kiralama borçları, finansal kiralama borçları olarak kayıtlara alınır. Finansman maliyetinin faiz unsuru, kira dönemi boyunca konsolide kapsamlı gelir tablosuna gider olarak yansıtılır. Finansal kiralama yolu ile satın alınan maddi duran varlıklar, varlığın tahmini faydalı ömrü üzerinden amortismana tabi tutulur. Faaliyet kiralaması Mülkiyete ait risk ve getirilerin önemli bir kısmının kiralayana ait olduğu kiralama işlemi, faaliyet kiralaması olarak sınıflandırılır. Faaliyet kiraları olarak yapılan ödemeler, kira dönemi boyunca doğrusal yöntem ile konsolide kapsamlı gelir tablosuna gider olarak kaydedilir.

131 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Grup-kiralayan olarak Faaliyet kiralaması Faaliyet kiralamasında, kiralanan varlıklar, konsolide bilançoda maddi duran varlıklar altında sınıflandırılır ve elde edilen kira gelirleri kiralama dönemi süresince, eşit tutarlarda konsolide kapsamlı gelir tablosuna yansıtılır. Kira geliri kira dönemi boyunca doğrusal yöntem ile konsolide kapsamlı gelir tablosuna yansıtılmaktadır Ertelenmiş vergiler Ertelenmiş vergi, yükümlülük yöntemi kullanılarak, varlık ve yükümlülüklerin konsolide finansal tablolarda yer alan kayıtlı değerleri ile vergi değerleri arasındaki geçici farklar üzerinden hesaplanır. Ertelenmiş vergi, varlıkların oluştuğu veya yükümlülüklerin yerine getirildiği dönemde geçerli olması beklenen vergi oranları üzerinden hesaplanır ve gelir tablosuna gider veya gelir olarak kaydedilir. Bununla birlikte, ertelenen vergi, aynı veya farklı bir dönemde doğrudan öz sermaye ile ilişkilendirilen varlıklarla ilgili ise doğrudan öz sermaye hesap grubuyla ilişkilendirilir. Ertelenmiş vergi yükümlülüğü vergilendirilebilir geçici farkların tümü için hesaplanırken, indirilebilir geçici farklardan oluşan ertelenmiş vergi varlıkları, gelecekte vergiye tabi kâr elde etmek suretiyle bu farklardan yararlanmanın kuvvetle muhtemel olması şartıyla konsolide finansal tablolarda muhasebeleştirilir. Aynı ülkenin vergi mevzuatına tabi olmak şartıyla ve cari vergi varlıklarının cari vergi yükümlülüklerinden mahsup edilmesi konusunda yasal olarak uygulanabilir bir hakkın bulunması durumunda ertelenmiş vergi varlıkları ve ertelenmiş vergi yükümlülükleri, karşılıklı olarak birbirinden mahsup edilir. Ertelenmiş vergi varlık veya yükümlülükleri konsolide finansal tablolarda uzun vadeli olarak sınıflandırılmıştır (Not 29) Kıdem tazminatı karşılığı Çalışanlara sağlanan faydalar/kıdem tazminatı karşılığı a) Tanımlanan fayda planı: Grup, mevcut iş kanunu gereğince, emeklilik nedeni ile işten ayrılan veya istifa ve kötü davranış dışındaki nedenlerle işine son verilen ve en az bir yıl hizmet vermiş personele belirli miktarda kıdem tazminatı ödemekle yükümlüdür. Grup, finansal tablolardaki kıdem tazminatı karşılığını Projeksiyon Metodu nu kullanarak ve Grup un personel hizmet süresini tamamlama ve kıdem tazminatına hak kazanma konularında geçmiş yıllarda kazandığı deneyimlerini baz alarak hesaplamış ve bilanço tarihi itibariyle iskonto edilmiş değerini kayıtlara almıştır (Not 21). Hesaplanan tüm aktüeryal kazançlar ve kayıplar gelir tablosuna yansıtılmıştır. (b) Tanımlanan katkı planları: Grup, Sosyal Sigortalar Kurumu na zorunlu olarak sosyal sigortalar primi ödemektedir. Grup un bu primleri ödediği sürece başka yükümlülüğü kalmamaktadır. Bu primler tahakkuk ettikleri dönemde personel giderlerine yansıtılmaktadır Kıdeme teşvik primi karşılığı Grup un belli bir kıdemin üzerindeki çalışanlarına ödenen Kıdeme Teşvik Primi ( Prim ) adı altında sağladığı bir fayda bulunmaktadır. Konsolide finansal tablolarda tahakkuk etmiş olan kıdeme teşvik primi karşılığı, gelecekteki olası yükümlülüklerin tahmini toplam karşılığının şimdiki zamana indirgenmiş değerini ifade eder (Not 21) Dövizli işlemler Yıl içinde gerçekleşen dövizli işlemler, işlem tarihlerinde geçerli olan döviz kurları üzerinden çevrilmiştir. Dövize dayalı parasal varlık ve yükümlülükler, dönem sonunda geçerli olan döviz kurları üzerinden Türk Lirası na çevrilmiştir. Dövize dayalı parasal varlık ve yükümlülüklerin çevrimlerinden doğan kur farkı geliri veya zararları aktifleştirilen borçlanma maliyetlerinden kaynaklanan kur farkları (Not ) dışında konsolide kapsamlı gelir tablosuna yansıtılır.

132 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Gelirlerin kaydedilmesi Gelir, mal ve hizmet satışlarının faturalanmış değerlerini içerir. Satışlar, ürünün teslimi veya hizmetin verilmesi, ürünle ilgili risk ve faydaların transferlerinin yapılmış olması, gelir tutarının güvenilir şekilde belirlenebilmesi ve işlemle ilgili ekonomik faydaların Grup a akmasının muhtemel olması üzerine alınan veya alınabilecek bedelin gerçeğe uygun değeri üzerinden tahakkuk esasına göre kayıtlara alınır. Satışlarda önemli riskler ve faydalar, mallar alıcıya teslim edildiğinde ya da yasal sahiplik alıcıya geçtiğinde devredilir. Net satışlar, teslim edilmiş malların fatura edilmiş bedelinin satış iadelerinden ve satış ile ilgili vergilerden arındırılmış halidir. Faiz gelirleri zaman dilimi esasına göre gerçekleşir, geçerli faiz oranı ve vadesine kalan süre içinde etkili olacak faiz oranını dikkate alarak tahakkuk edecek olan gelir belirlenir. Satışların içerisinde önemli bir vade farkı bulunması durumunda, gerçeğe uygun bedel, gelecekte oluşacak tahsilatların finansman maliyeti içerisinde yer alan gizli faiz oranı ile indirgenmesi ile tespit edilir. Gerçek değerleri ile nominal değerleri arasındaki fark, tahakkuk esasına göre faiz geliri olarak değerlendirilir. Komisyon geliri, Aygaz A.Ş.ve Mogaz Petrol Gazları A.Ş. ile yapılan LPG satış sözleşmesi şartlarına uygun olarak tahakkuk esasına göre kaydedilir. Kira geliri, ilgili anlaşmalar göz önüne alınarak tahakkuk esasına göre kaydedilir. Elde edilen temettü gelirleri, hissedarların temettü alma hakkı doğduğu zaman kayda alınır Türev finansal araçlar Türev finansal araçların ilk olarak gerçeğe uygun değerleri ile kayda alınmaktadır. Türev finansal araçlar, kayda alınmalarını izleyen dönemlerde gerçeğe uygun değer ile değerlenmektedir. Yapılan değerleme sonucu türev finansal araçların gerçeğe uygun değerinde meydana gelen farklar kapsamlı gelir tablosuna yansıtılmaktadır (Not 23) Karşılıklar Grup un geçmişteki işlemlerinin sonucunda mevcut hukuki veya geçerli bir yükümlülüğünün bulunması ve yükümlülüğün yerine getirilmesi için kaynakların dışa akmasının gerekli olabileceği ve tutar için güvenilir bir tahminin yapılabileceği durumlarda karşılıklar oluşturulur. Karşılıklar, konsolide bilanço tarihi itibariyle yükümlülüğün yerine getirilmesi için yapılacak harcamanın Grup yönetimi tarafından yapılan en iyi tahmine göre hesaplanır ve etkisinin önemli olduğu durumlarda konsolide bilanço tarihindeki değerine indirgenmesi için iskonto edilir Taahhütler, koşullu varlıklar ve yükümlülükler Geçmiş olaylardan kaynaklanan ve mevcudiyeti işletmenin tam olarak kontrolünde bulunmayan gelecekteki bir veya daha fazla kesin olmayan olayın gerçekleşip gerçekleşmemesi ile teyit edilebilecek muhtemel yükümlülükler ve varlıklar konsolide finansal tablolara alınmamakta ve koşullu yükümlülükler ve varlıklar olarak değerlendirilmektedir (Not 18) Temettü Temettü alacakları, alma hakkı doğduğu dönemde gelir olarak kaydedilir. Temettü borçları, kâr dağıtımının bir unsuru olarak alma hakkı doğduğu dönemde yükümlülük olarak konsolide finansal tablolara yansıtılır.

133 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Hisse başına kazanç Konsolide kapsamlı gelir tablosunda belirtilen hisse başına kazanç, net kârın, dönem boyunca mevcut bulunan hisse senetlerinin ağırlıklı ortalama sayısına bölünmesi ile tespit edilir. Türkiye de şirketler mevcut hissedarlarına birikmiş kârlardan ve özkaynak enflasyon düzeltmesi farkları hesabından hisseleri oranında hisse dağıtarak ( Bedelsiz Hisseler ) sermayelerini arttırabilir. Hisse başına kâr hesaplanırken bu bedelsiz hisse ihracı çıkarılmış hisseler olarak sayılır. Dolayısıyla hisse başına kâr hesaplamasında kullanılan ağırlıklı hisse adedi ortalaması, hisselerin bedelsiz olarak çıkarılmasını geriye dönük olarak uygulamak suretiyle elde edilir Nakit akımı Grup net varlıklarındaki değişimleri, finansal yapısını ve nakit akımlarının tutar ve zamanlamasını değişen şartlara göre yönlendirme yeteneği hakkında konsolide finansal tablo kullanıcılarına bilgi vermek üzere, diğer konsolide finansal tablolarının ayrılmaz bir parçası olarak konsolide nakit akım tablolarını düzenlemektedir Satış amacıyla elde tutulan varlık grupları ve bu varlıklarla doğrudan ilişkilendirilen yükümlülükler Bir duran varlığın defter değerinin sürdürülmekte olan kullanımdan ziyade satış işlemi vasıtası ile geri kazanılacak olması durumunda Grup, söz konusu duran varlığı satış amacıyla elde tutulan varlık olarak sınıflandırır. Bu varlıklarla doğrudan ilişkilendirilen yükümlülükler ise benzer şekilde gruplanır. İlgili varlık grupları, doğrudan ilişkilendirilen yükümlülükler indirildikten sonraki kayıtlı değeri ile gerçeğe uygun değerlerinden satış giderlerinin çıkartılması sonucu oluşan net değerin düşük olanı ile muhasebeleştirilir Araştırma ve geliştirme giderleri Araştırma masrafları, oluştuğu dönem içerisinde kapsamlı gelir tablosuna kaydedilir. Geliştirme faaliyetleri (ya da Grup içi bir projenin gelişim aşaması) sonucu ortaya çıkan işletme içi yaratılan maddi olmayan duran varlıklar yalnızca aşağıda belirtilen şartların tamamı karşılandığında kayda alınırlar: duran varlığın kullanıma hazır ya da satılmaya hazır hale getirilebilmesi için tamamlanmasının teknik anlamda mümkün olması, duran varlığı tamamlama, kullanma veya satma niyetinin olması, duran varlığın kullanılabilir veya satılabilir olması, varlığın ne şekilde ileriye dönük olası bir ekonomik fayda sağlayacağının belli olması, duran varlığın gelişimini tamamlamak, söz konusu varlığı kullanmak ya da satmak için uygun teknik, finansal ve başka kaynakların olması, ve varlığın geliştirme maliyetinin, geliştirme sürecinde güvenilir bir şekilde ölçülebilir olması. Diğer geliştirme giderleri gerçekleştiğinde gider olarak kaydedilmektedir. Önceki dönemde gider kaydedilen geliştirme gideri sonraki dönemde aktifleştirilemez Devlet teşvik ve yardımları Devlet teşvikleri ile birlikte yatırım, araştırma ve geliştirme teşvikleri; Grup un teşvik talepleri ile ilgili olarak yetkililer tarafından onaylandığı zaman tahakkuk esasına göre gerçeğe uygun değer ile muhasebeleştirilir.

134 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 2.4. Muhasebe politikaları, muhasebe tahminlerinde değişiklikler ve hatalar Yeni bir TMS/TFRS nin ilk kez uygulanmasından kaynaklanan muhasebe politikası değişiklikleri, söz konusu TMS/ TFRS nin şayet varsa, geçiş hükümlerine uygun olarak geriye veya ileriye dönük olarak uygulanmaktadır. Herhangi bir geçiş hükmünün yer almadığı değişiklikler, muhasebe politikasında isteğe bağlı yapılan önemli değişiklikler veya tespit edilen muhasebe hataları geriye dönük olarak uygulanmakta ve önceki dönem finansal tabloları yeniden düzenlenmektedir Önemli muhasebe değerlendirme, tahmin ve varsayımları Varlık ve yükümlülüklerin kayıtlı değerleri üzerinde önemli etkisi olan muhasebe tahminleri aşağıdaki gibidir: a) İktisap maliyetinin dağıtılması: Grup, Opet iktisabı ile ilgili iktisap maliyetinin dağıtılması sürecinde maddi ve maddi olmayan varlıkların gerçeğe uygun değerlerinin tespitinde belirli tahmin ve varsayımlarda bulunmuştur. b) Faydalı ömür: Maddi varlıklar, yatırım amaçlı gayrimenkuller ve şerefiye haricindeki maddi olmayan varlıklar tahmini faydalı ömürleri boyunca itfaya tabi tutulmuştur. Yönetim tarafından belirlenen faydalı ömürler Not ve de açıklanmıştır. c) Şerefiye değer düşüklüğü tespit çalışmaları: Grup, Opet alımından kaynaklanan şerefiyeyi muhasebe politikaları notu da belirtildiği üzere yılda bir kez veya şartların değer düşüklüğünü işaret ettiği durumlarda daha sık aralıklarla değer düşüklüğü tespit çalışmasına tabi tutmaktadır. Söz konusu nakit üreten birimin geri kazanılabilir değeri satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değer hesaplamalarına göre tespit edilmiştir. Bu hesaplamalar belirli tahmin ve varsayımlar içermektedir. Grup, 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle yapmış olduğu değer düşüklüğü testleri sonucunda şerefiye tutarında herhangi bir değer düşüklüğü tespit etmemiştir (Not 16). 3. İşletme birleşmeleri 2010 ve 2009 yılları içerisinde gerçekleşen herhangi bir işletme birleşmesi yoktur.

135 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 4. İş ortaklıkları Müşterek yönetime tabi ortaklıklar daki paylar Müşterek Yönetime Tabi Ortaklık olan Opet in oransal konsolidasyon yöntemiyle, konsolidasyon düzeltmeleri öncesi konsolide finansal tablolara dahil edilen bakiyelerine ilişkin toplam özet finansal bilgiler aşağıdaki gibidir: 31 Aralık Aralık 2009 Dönen varlıklar Duran varlıklar Toplam varlıklar Kısa vadeli yükümlülükler Uzun vadeli yükümlülükler Özkaynaklar Toplam kaynaklar Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Satış gelirleri (net) Brüt kâr Faaliyet kârı Net dönem kârı Bölümlere göre raporlama Grup yönetimi Grup un risk ve getirilerinin enerji sektöründeki gelişmelerden etkilendiğini dikkate alarak faaliyet bölümlerine ilişkin raporlama formatı olarak endüstriyel bölümleri kullanma kararı almıştır. Grup yönetimi, Grup un faaliyet alanının rafinaj ve Opet hisselerinin satın alım tarihi olan 28 Aralık 2006 tarihinden itibaren akaryakıt dağıtım sektörleri olmasından dolayı, Grup un bu iki sektörün oluşturduğu endüstriyel bölümler altında faaliyet gösterdiğini düşünmektedir. Grup, rafinaj ve dağıtım sektörleri için hazırlamış olduğu bölüm raporlamasını konsolide finansal tablolarda sunmuştur. a) Bölüm satış gelirleri (net) 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Rafinaj Dağıtım b) Bölüm faaliyet kârı Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Rafinaj Dağıtım

136 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) c) Bölümlere göre bilgi analizi 1 Ocak-31 Aralık 2010 Rafinaj Dağıtım Bölümler arası düzeltme Toplam Grup dışı gelirler Bölümler arası gelirler ( ) - Gelirler ( ) Satışların maliyeti ( ) ( ) ( ) Brüt kâr Faaliyet giderleri ( ) ( ) ( ) Diğer faaliyetlerden gelirler (52.713) Diğer faaliyetlerden giderler ( ) (16.215) - ( ) Faaliyet kârı (38.516) Bölümler arası kâr düzeltmesi (37.809) (707) Faaliyet kârı-bölümler arası netleştirme sonrası Ocak-31 Aralık 2009 Rafinaj Dağıtım Bölümler arası düzeltme Toplam Grup dışı gelirler Bölümler arası gelirler ( ) - Gelirler ( ) Satışların maliyeti ( ) ( ) ( ) Brüt kâr Faaliyet giderleri ( ) ( ) - ( ) Diğer faaliyetlerden gelirler Diğer faaliyetlerden giderler (23.763) (5.789) - (29.552) Faaliyet kârı Bölümler arası kâr düzletmesi Faaliyet kârı-bölümler arası netleştirme sonrası

137 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) d) Bölüm varlıkları, yükümlülükleri ve net varlıkları Bölüm varlıkları 31 Aralık Aralık 2009 Rafinaj Dağıtım Toplam Satış amacıyla elde tutulan varlıklar Satılmaya hazır finansal varlıklar Özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımlar Tenzil: Bölümler arası düzeltmeler (6.179) (69.441) Konsolide toplam varlıklar Bölüm yükümlülükleri 31 Aralık Aralık 2009 Rafinaj Dağıtım Toplam Satış amacıyla elde tutulan varlıklara ilişkin yükümlülükler - 69 Ertelenmiş vergi yükümlülükleri Kurumlar vergisi karşılığı (Not 28) Tenzil: Bölümler arası düzeltmeler (2.735) (57.558) Konsolide toplam yükümlülükler e) Maddi ve maddi olmayan duran varlık ve yatırım amaçlı gayrimenkul alımları ile amortisman ve itfa payları Maddi ve maddi olmayan duran varlık ve yatırım amaçlı gayrimenkul yatırımları 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Rafinaj Dağıtım Amortisman ve itfa payları Rafinaj ( ) ( ) Dağıtım (36.778) (27.809) ( ) ( )

138 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 6. Nakit ve nakit benzerleri 31 Aralık Aralık 2009 Kasa 87 4 Bankalar Özel faizli vadesiz mevduat Vadeli mevduat Vadesiz mevduat Diğer Vadeli mevduat faiz tahakkukları Toplam Özel faizli vadesiz mevduat 31 Aralık 2010 itibariyle bankalardaki vadesiz mevduatın bin TL (31 Aralık 2009: bin TL) tutarındaki kısmı özel faizli vadesiz mevduatlardan oluşmaktadır. Grup, özel faizli vadesiz mevduatlardan günlük faiz kazanmaktadır. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle TL cinsinden özel faizli vadesiz mevduatların etkin faiz oranı %5,46 dır (31 Aralık 2009: TL ve ABD doları etkin faiz oranı, sırasıyla %9,88 ve %2,54). 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle bankalardaki özel faizli vadesiz mevduat, yabancı para mevduat içermemektedir (31 Aralık 2009: bin TL karşılığı bin ABD doları ve 360 bin Avro). Grup tarafından, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği nde belirlendiği üzere, müşterilerden alınan gelir payı bankalarda bloke edilmekte ve özel faizli vadesiz mevduat olarak değerlendirilmektedir (Not 22). 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle alınmış olan gelir payı tutarına istinaden bankalarda bloke edilmekte olan tutar bin TL olup özel faizli vadesiz mevduat olarak değerlendirilmektedir (31 Aralık bin TL). Vadeli mevduat ve diğer hazır değerler 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle vadeli mevduatın vade tarihi ve para birimi bilgileri aşağıdaki gibidir: 31 Aralık aydan kısa 1-3 ay arası 3-12 ay arası Toplam TL ABD Doları Avro Vadeli mevduat Aralık aydan kısa 1-3 ay arası 3-12 ay arası Toplam TL ABD doları Avro Vadeli mevduat Vadeli TL mevduatların etkin faiz oranı %8,85, vadeli ABD doları mevduatların etkin faiz oranı %3,14 ve vadeli Avro mevduatların etkin faiz oranı %1,31 (31 Aralık 2009-TL için %9,95, ABD doları için %2,75, Avro için %0,25) dir. Diğer hazır değerler, 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle bin TL tutarındaki kredi kartı alacaklarını (31 Aralık bin TL kredi kartı alacakları) içermektedir.

139 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle konsolide nakit akım tablosunda yer alan nakit ve nakit benzeri değerler aşağıdaki gibidir: 31 Aralık Aralık 2009 Hazır değerler Bloke mevduatlar (Gelir payı dahil) ( ) ( ) Satış amaçlı elde tutulan nakit ve nakit benzerleri Eksi: Vadeli mevduat faiz tahakkukları (18.764) (13.855) Nakit ve nakit benzeri değerler Finansal borçlar Kısa vadeli banka kredileri: 31 Aralık Aralık 2009 Kısa vadeli banka kredileri Faiz tahakkukları Toplam Uzun vadeli banka kredilerinin kısa vade taksitleri: Uzun vadeli kredilerin kısa vade taksitleri Faiz tahakkukları Toplam Uzun vadeli banka kredileri: Uzun vadeli banka kredileri Faiz tahakkukları Toplam Toplam banka kredileri Aralık Aralık 2009 Uzun vadeli kredilerin kısa vade taksitleri Koç Holding A.Ş İlişkili taraflardan alınan krediler Aralık 2009 tarihi itibariyle ilişkili taraflardan alınan krediler Opet in Koç Holding A.Ş. den almış olduğu bin ABD doları karşılığı bin TL (Tüpraş etkin ortaklık oranı ile bin TL) krediyi ifade etmektedir.

140 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle banka kredilerinin para birimi ve faiz oranı bilgileri aşağıdaki gibidir: 31 Aralık 2010 Etkin faiz oranı (%) Orijinal para birimi Bin TL Kısa vadeli banka kredileri: ABD Doları krediler 1, TL krediler 7, Uzun vadeli kredilerin kısa vade taksitleri: ABD Doları krediler 2, Avro krediler 1, TL krediler 9, Faiz gider tahakkukları Toplam kısa vadeli banka kredileri Uzun vadeli banka kredileri: ABD Doları krediler 2, Avro krediler 1, TL krediler 10, Faiz gider tahakkukları Toplam uzun vadeli banka kredileri

141 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 31 Aralık 2009 Etkin faiz oranı (%) Orijinal para birimi Bin TL Kısa vadeli banka kredileri: ABD Doları krediler 2, TL krediler 7, Uzun vadeli kredilerin kısa vade taksitleri: ABD Doları krediler 2, Avro krediler 1, Faiz gider tahakkukları Toplam kısa vadeli banka kredileri Uzun vadeli banka kredileri: TL krediler 10, ABD Doları krediler 2, Avro krediler 1, Toplam uzun vadeli banka kredileri Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle uzun vadeli kredilerin vade analizi aşağıdaki gibidir: 31 Aralık Aralık ve sonrası Kredilerin yeniden fiyatlandırmaya kalan sürelerine ilişkin faize duyarlılık dağılımı aşağıdaki gibidir: 31 Aralık Aralık aydan kısa ay arası yıl arası Aralık 2010 tarihi itibariyle Grup tarafından kullanılan kredilerin bin TL karşılığı bin ABD doları (31 Aralık bin TL karşılığı bin ABD doları) tutarındaki kısmı için T.C Hazine Müsteşarlığı garantisi bulunmaktadır. Bu garantilere ilişkin borçların ödenmemesi halinde doğabilecek yükümlülükler T.C. Hazine Müsteşarlığı tarafından Grup tan 6183 sayılı Amme Alacakları nın Tahsil Usulü Hakkında Kanun un hükümlerine göre tahsil edilebilecektir. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle Koç Topluluğu şirketleri tarafından kullanılmak üzere, Koç Holding A.Ş. ile çeşitli finans kuruluşlarını kapsayan konsorsiyum arasında imzalanan sözleşme kapsamında sağlanan kredinin, bin ABD doları karşılığı bin TL tutarındaki kısmı, Opet tarafından kullanılmıştır (Tüpraş etkin ortaklık oranı ile bin ABD doları karşılığı bin TL) (2009-Yoktur).

142 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 8. Ticari alacaklar ve borçlar Kısa vadeli ticari alacaklar (net): 31 Aralık Aralık 2009 Ticari alacaklar Alacak senetleri ve çekler İlişkili taraflardan ticari alacaklar (Not 32) Şüpheli ticari alacaklar Diğer ticari alacaklar Eksi: Vadeli satışlardan kaynaklanan ertelenen finansman geliri (1.866) (440) Eksi: Şüpheli ticari alacak karşılığı (19.472) (15.481) Toplam kısa vadeli ticari alacaklar (net) Tüpraş, 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle gayri kabili rücu faktoring kapsamında faktoring şirketlerinden tahsil etmiş olduğu bin TL yi (31 Aralık bin TL) ticari alacaklardan düşmüştür. Grup un ticari alacaklarından şüpheli ticari alacak olarak sınıflanıp karşılık ayrılmayan kısmı teminata bağlıdır. Uzun vadeli ticari alacaklar: 31 Aralık Aralık 2009 Alacak senetleri Toplam Uzun vadeli alacak senetlerinin vadesi 1-5 yıl arasında değişmektedir. Vadesi geçmemiş ve değer düşüklüğüne uğramamış ticari alacakların kredi kalitesi Grup, vadesi geçmemiş ve değer düşüklüğüne uğramamış veya koşulları yeniden görüşülmüş ticari alacakların kredi kalitesine ilişkin detayları dört grupta incelemektedir. 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle söz konusu ticari alacakların kredi kalitesine ilişkin detaylar aşağıda belirtilmiştir: 31 Aralık Aralık 2009 Grup Grup Grup Grup Grup 1- Yeni müşteriler (3 aydan kısa süredir müşteri olanlar) Grup 2- Kamu kurum ve kuruluşları Grup 3- Önceki dönemlerde tahsil gecikmesi yaşanmamış mevcut müşteriler (3 aydan uzun süredir müşteri olanlar) Grup 4- Önceki dönemlerde tahsilat sıkıntısı yaşanmış, ancak gecikmeli olsa da tahsilat yapılmış mevcut müşteriler (Grup 1 ve 2 hariç)

143 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Vadesi geçmiş ancak değer düşüklüğüne uğramamış ticari alacaklar için yaşlandırma analizi 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle vadesi geçmiş ancak değer düşüklüğüne uğramamış ticari alacakların yaşlandırması aşağıdaki gibidir: 31 Aralık Aralık aydan kısa ay arası yıldan uzun Grup yönetimi, vadesini geçmiş ancak karşılık ayrılmayan alacak tutarının önemli bir kısmının düzenli satış yapılan devlet kuruluşlarından olması sebebiyle herhangi bir tahsilat riski öngörmemektedir. Şüpheli ticari alacak karşılığının 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihlerinde sona eren yıllar içindeki hareketleri aşağıdaki gibidir: Ocak Dönem içerisindeki artış Dönem içerisindeki tahsilatlar (2.585) (2.602) 31 Aralık Kısa vadeli ticari borçlar (net): 31 Aralık Aralık 2009 Ticari borçlar İlişkili taraflara ticari borçlar (Not 32) Diğer ticari borçlar Eksi: Vadeli alışlardan kaynaklanan ertelenen finansman gideri (671) (237) Toplam kısa vadeli ticari borçlar (net) Uzun vadeli ticari borçlar: 31 Aralık Aralık 2009 Uzun vadeli ticari borçlar Toplam Diğer alacaklar Kısa vadeli diğer alacaklar: 31 Aralık Aralık 2009 Personelden alacaklar Sigorta tazminat alacakları Şüpheli diğer alacaklar Diğer çeşitli alacaklar Eksi: Şüpheli diğer alacaklar karşılığı (684) (744)

144 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 10. Stoklar 31 Aralık Aralık 2009 İlk madde ve malzeme Yarı mamüller Mamüller Ticari mallar Yoldaki mallar Diğer stoklar Stok değer düşüklüğü karşılığı (*) (496) (789) Aralık 2010 ve 2009 tarihlerinde sona eren yıllar için stok değer düşüklüğü karşılığı hareketi aşağıdaki gibidir: Ocak Dönem içerisindeki iptaller (293) (68.622) 31 Aralık (*) Grup, 31 Aralık 2008 de ayırdığı stok değer düşüklüğü karşılığını, değer düşüklüğüne konu olan stokların 31 Aralık 2009 tarihi itibariyle satılmış olması nedeniyle dönem içerisinde iptal etmiştir. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle Grup un bin TL tutarındaki stoğu üzerinde rehin bulunmaktadır (31 Aralık bin TL).

145 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 11. Finansal yatırımlar 31 Aralık Aralık 2009 İştirak oranı (%) Tutar İştirak oranı (%) Tutar Enerji Yatırımları A.Ş. ( EYAŞ ) (*) 1, , Körfez Hava Ulaştırma A.Ş. (**) 100, , Nemrut Liman ve Boru İşl. Nak. İç ve Dış Tic. Ltd. Şti. 10, , THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş , Tanı Pazarlama ve İletişim Hizmetleri A.Ş. 4, , Opet Fuchs Madeni Yağ San. ve Tic. A.Ş. (**) 20, , Op Ay Akaryakıt Ticaret Ltd. Şti. (**) 20, ,00 48 Ataer Enerji ve Otoprodüksiyon San. ve Tic. A.Ş. 0, ,04 16 Akdeniz Akaryakıt Depolama Nakliyat ve Tic A.Ş. 13, , (*) 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle Grup un ana hissedarı olan Enerji Yatırımları A.Ş. de, Opet in sahip olduğu %3 oranındaki (Tüpraş etkin ortaklık oranı ile %1,20) hisse makul değeriyle gösterilmiştir. Söz konusu finansal varlığın makul değerindeki değişikliklerden kaynaklanan gerçekleşmemiş kâr ve zararlar özkaynaklar içerisinde Finansal Varlıklar Değer Artış Fonu hesabında muhasebeleştirilmiştir. (**) Grup un bağlı ortaklıklarından Körfez Hava Ulaştırma A.Ş. ( Körfez ) ile Opet in müşterek yönetime tabi ortaklıklarından Opet Fuchs Madeni Yağ. San ve Tic. A.Ş. ve Op Ay Akaryakıt Ticaret Ltd. Şti. gerek söz konusu şirketlerin faaliyetleri, gerekse 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihli konsolide finansal tablolar açısından faaliyet sonuçları ve aktif büyüklükleri baz alındığında önemlilik teşkil etmemeleri nedeniyle konsolidasyon kapsamına alınmayarak maliyet değerleriyle satılmaya hazır finansal varlık olarak muhasebeleştirilmiştir. Körfez in 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle aktif toplamı TL ve net dönem kârı 169 TL dir. 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihleri itibariyle satılmaya hazır finansal varlıklardaki değişimler aşağıdaki gibidir: Ocak Finansal varlık gerçeğe uygun değer artışı Yeni kurulan finansal varlıkların sermayelerine katılımlar Finansal varlık sermaye artırımına katılımlar Özkaynak yöntemiyle muhasebeleştirilen iştiraklerin sermaye artışına katılım Özkaynak yöntemiyle muhasebeleştirilen iştiraklerin mali yıl zararlarındaki paylar (599) - Konsolidasyon kapsamına dahil edilen yatırımlar (5.401) - 31 Aralık Özkaynak yöntemiyle değerlenen yatırımlar 31 Aralık Aralık 2009 İştirak oranı (%) Tutar İştirak oranı (%) Tutar THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş. (*) 20, (*) Opet in müşterek yönetime tabi ortaklıklarından THY Opet Havacılık Yakıtları A.Ş. ( THY Opet Havacılık ) 31 Aralık 2009 tarihi itibariyle faaliyet sonuçları ve aktif büyüklüğü baz alındığında önemlilik teşkil etmemesi nedeniyle konsolidasyon kapsamına alınmayarak maliyet değerleriyle satılmaya hazır finansal varlık olarak muhasebeleştirilirken, 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle Opet şirket yönetimi kararıyla özkaynak yöntemine göre konsolide edilmiştir. THY Opet Havacılık jet yakıt ikmal hizmeti vermek üzere Opet ve THY A.Ş. nin müşterek yönetime tabi ortaklığı olarak 2009 yılının Eylül ayında kurulmuştur.

146 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Özkaynak yöntemine göre değerlenen yatırımların mali tabloları aşağıdaki gibidir: 2010 Toplam varlıklar Toplam yükümlülükler Toplam satış gelirleri Dönem kârı (2.994) 13. Yatırım amaçlı gayrimenkuller 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle yatırım amaçlı gayrimenkuller bin TL tutarındaki arsalardan oluşmaktadır (31 Aralık bin TL). Yatırım amaçlı arsaların makul değerleri, Çelen Kurumsal Değerleme ve Danışmanlık Ltd. Şti. nin 30 Eylül 2006 tarihi itibariyle yaptığı değerleme çalışmaları sonucu bin TL olarak belirlenmiştir. 14. Maddi duran varlıklar (net) Satılmaya hazır 1 Ocak 2010 İlaveler Transferler Çıkışlar Yabancı para çevrim farkları varlıklara ait sabit kıymetlere transfer 31 Aralık 2010 Maliyet: Arazi ve arsalar (7.411) Yeraltı ve yerüstü düzenleri (20.698) Binalar (8.921) Makine, tesis ve cihazlar ( ) Taşıt araçları (41.051) Döşeme ve demirbaşlar (8.200) Yapılmakta olan yatırımlar ( ) (5.565) Diğer maddi duran varlıklar (9.952) ( ) Birikmiş amortisman: Yeraltı ve yerüstü düzenleri ( ) (41.120) ( ) Binalar ( ) (7.409) ( ) Makine, tesis ve cihazlar ( ) ( ) ( ) Taşıt araçları (95.994) (13.393) (67.448) Döşeme ve demirbaşlar (68.898) (14.524) (79.600) Diğer maddi duran varlıklar (44) (193) (458) (695) ( ) ( ) (458) ( ) Net defter değeri

147 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 1 Ocak 2009 İlaveler Transferler Çıkışlar Yabancı para çevrim farkları Satılmaya hazır varlıklara ait sabit kıymetlere transfer 31 Aralık 2009 Maliyet: Arazi ve arsalar (2.766) Yeraltı ve yerüstü düzenleri (2.024) Binalar (1.562) Makine, tesis ve cihazlar (1.844) Taşıt araçları (13.266) - (33) Döşeme ve demirbaşlar (3.416) (1) (56) Yapılmakta olan yatırımlar ( ) (750) Diğer maddi duran varlıklar (20) (25.648) (1) (89) Birikmiş amortisman: Yeraltı ve yerüstü düzenleri ( ) (34.585) ( ) Binalar ( ) (6.903) ( ) Makine, tesis ve cihazlar ( ) ( ) ( ) Taşıt araçları (87.881) (17.694) (95.994) Döşeme ve demirbaşlar (57.800) (14.018) (68.898) Diğer maddi duran varlıklar (58) (6) (44) ( ) ( ) ( ) Net defter değeri Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle alınmış olan banka kredilerinden dolayı maddi duran varlıklar üzerinde ipotek bulunmamaktadır. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıl itibariyle yapılmakta olan yatırımların yapımı ile doğrudan ilişkilendirilen borçlanma maliyetleri bulunmamaktadır (31 Aralık bin TL kur farkı gideri). 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide kapsamlı gelir tablosunda bin TL lik (31 Aralık bin TL) amortisman giderinin bin TL lik (31 Aralık bin TL) kısmı satılan malın maliyetinde, bin TL lik (31 Aralık bin TL) kısmı satış ve pazarlama giderlerinde, bin TL lik (31 Aralık bin TL) kısmı genel yönetim giderlerinde, bin TL lik (31 Aralık bin TL) kısmı diğer gider ve zararlarda yer almaktadır. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle yapılmakta olan yatırımlar hesabında aktifleştirilen 35 bin TL lik amortisman gideri bulunmaktadır (31 Aralık 2009 Yoktur.). 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle maddi duran varlıklar içinde yer alan finansal kiralama sözleşmeleri ile kiralanmış varlıklar, aşağıda net defter değeri belirtilen varlıklardan oluşmaktadır. 31 Aralık Aralık 2009 Binalar

148 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 15. Maddi olmayan duran varlıklar (net) 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle maddi olmayan duran varlıklar ve ilgili itfa paylarında gerçekleşen hareketler aşağıdaki gibidir: 1 Ocak 2010 İlaveler Transferler Çıkışlar 31 Aralık 2010 Maliyet: Haklar ve yazılımlar (4.336) LPG dağıtım sözleşmeleri Opet marka değeri Müşteri ilişkileri Diğer maddi olmayan duran varlıklar (932) (133) (4.469) Birikmiş itfa payları: Haklar ve yazılımlar (30.976) (18.252) (47.563) LPG dağıtım sözleşmeleri (14.954) (6.044) - - (20.998) Opet marka değeri (3.480) (1.160) - - (4.640) Müşteri ilişkileri (943) (314) - - (1.257) Diğer maddi olmayan duran varlıklar (525) (4) (5) (50.878) (25.774) (74.463) Net defter değeri Aralık 2009 tarihi itibariyle maddi olmayan varlıklar ve ilgili itfa paylarında gerçekleşen hareketler aşağıdaki gibidir: 1 Ocak 2009 İlaveler Çıkışlar 31 Aralık 2009 Maliyet: Haklar ve yazılımlar LPG dağıtım sözleşmeleri Opet marka değeri Müşteri ilişkileri Diğer maddi olmayan duran varlıklar Birikmiş itfa payları: Haklar ve yazılımlar (22.637) (8.339) - (30.976) LPG dağıtım sözleşmeleri (9.969) (4.985) - (14.954) Opet marka değeri (2.320) (1.160) - (3.480) Müşteri ilişkileri (629) (314) - (943) Diğer maddi olmayan duran varlıklar (335) (190) - (525) (35.890) (14.988) - (50.878) Net defter değeri Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide kapsamlı gelir tablosunda bin TL lik (31 Aralık bin TL) itfa payı giderinin; 8 bin TL lik kısmı satılan malın maliyetinde (31 Aralık bin TL), bin TL lik kısmı satış ve pazarlama giderlerinde (31 Aralık bin TL), bin TL lik kısmı genel yönetim giderlerinde (31 Aralık bin TL), 0 TL lik kısmı diğer gider ve zararlarda (31 Aralık bin TL) yer almaktadır.

149 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 16. Şerefiye 31 Aralık Aralık 2009 Şerefiye Şerefiye, 28 Aralık 2006 tarihinde Opet hisselerinin satın alımından kaynaklanmaktadır. Şerefiye değer düşüklüğü testi Şerefiyenin tamamı 28 Aralık 2006 tarihinde Opet hisselerinin satın alımından kaynaklanmakta olup Grup yönetimi Opet in yurtiçindeki önemli pazar pozisyonu ve Tüpraş ile birlikteliğinin yaratacağı sinerjiyi, şerefiyenin oluşmasındaki ana sebepler olarak değerlendirmektedir. Buna bağlı olarak Grup yönetimi tarafından, Opet, bağlı ortaklıkları ve müşterek yönetime tabi ortaklıkları tek bir nakit üreten birim olarak değerlendirilerek şerefiye Opet üzerine dağıtılmıştır. Söz konusu nakit üreten birimin geri kazanılabilir değeri iskonto edilmiş nakit akım analizlerine göre yapılan satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değer hesaplamalarına göre tespit edilmiştir. Bu gerçeğe uygun değer hesaplamaları vergi sonrası nakit akım projeksiyonlarını içermekte olup ABD doları bazında tespit edilen bu projeksiyonlar Opet yönetimi tarafından onaylanan on yıllık bütçelere dayanmaktadır. Grup, içinde bulunduğu sektörde operasyonel sonuçların ve ileriye yönelik tahminlerin değerlendirilmesinde beş yıldan daha uzun bir süreye ilişkin analizin daha uygun olduğunu öngörmektedir ve dolayısıyla değer düşüklüğü testini on yıllık bütçelere dayandırmaktadır. On yıldan sonrasına tekabül eden nakit akımları %2 uzun vade büyüme oranı kullanılarak tespit edilmiştir. Gerçeğe uygun değer tespiti sırasında ABD doları cinsinden bulunan değer bilanço tarihi kuru ile TL ye çevrilmek suretiyle hesaplanmıştır. Bu nedenle, söz konusu gerçeğe uygun değer modeli döviz piyasasında yaşanan dalgalanmalardan etkilenmektedir. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle diğer tüm etkenler sabit tutulduğunda, ABD dolar kurundaki %1 lik değişim söz konusu gerçeğe uygun değer çalışmalarında bin TL değişime yol açardı. Gerçeğe uygun değer hesaplama modelinde yer alan diğer önemli varsayımlar aşağıdaki gibidir: Brüt kâr marjı %5,3-%7,3 İskonto oranı %9,04 Opet yönetimi bütçelenen brüt kâr marjını şirketin geçmiş performansını ve pazar büyüme beklentilerini esas alarak tespit etmiştir. Kullanılan iskonto oranı vergi sonrası iskonto oranı olup şirkete özgü riskleri de içermektedir. İskonto edilmiş nakit akımlarının hesaplanmasında kullanılan vergi sonrası iskonto oranının %1 daha yüksek/düşük olması (%9,04 yerine %10,04 veya %8,04), söz konusu satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değer hesaplamalarında 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle bin TL tutarında düşüşe/ bin TL tutarında artışa sebep olmaktadır. Yukarıdaki varsayımlar kullanılarak yapılan değer düşüklüğü testleri sonucunda 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle şerefiye tutarında herhangi bir değer düşüklüğü tespit edilmemiştir. Söz konusu nakit üreten birimin satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değeri, defter değerinden yüksek olduğundan Şirket yönetimi kullanım değeri esasına göre geri kazanılabilir değer hesaplaması yapmamıştır. 17. Devlet teşvik ve yardımları Grup, Batman Rafinerisinde çalışan işçilerin ücretlerinden hesaplanan gelir vergisinin asgari ücrete denk gelen kısmının %80 inin terkin edilmesi ve elektrik enerjisi giderinin %40 ının Hazine Müsteşarlığı tarafından karşılanması konusunda devlet teşvik ve yardımlarından faydalanmaktadır. Şirket 2 Ağustos 2010 tarihi itibariyle Araştırma ve geliştirme Merkezi Belgesini almış olup Araştırma ve geliştirme Merkezi ve yürütmüş olduğu teşvikli Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı Projeleri ile 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında (Araştırma ve geliştirme indirimi, gelir vergisi stopaj teşviği, sosyal güvenlik primi desteği ve damga vergisi istisnası) teşviklerinden yararlanmaktadır.

150 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 18. Taahhütler, koşullu varlık ve yükümlülükler 31 Aralık Aralık 2009 Orijinal bakiye TL karşılığı Orijinal bakiye TL karşılığı Alınan teminatlar: Alınan teminat mektupları TL Teminat mektupları USD Teminat mektupları EUR Teminat mektupları Diğer para cinslerinden teminat mektupları Teminat senetleri TL Teminat senetleri USD Teminat senetleri Alınan garanti mektupları-tl Alınan ipotekler Toplam alınan teminatlar Verilen teminatlar: Teminat akreditifleri USD Teminat akreditifleri EUR Teminat akreditifleri Diğer para cinslerinden teminat akreditifleri Teminat mektupları TL Teminat mektupları USD Teminat mektupları EUR Teminat mektupları Gümrüklere verilen teminat mektupları ve kefaletler-tl Verilen ipotekler Toplam verilen teminatlar Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle alınan teminatlar müşteri ve satıcılardan alınan teminatlardan oluşmaktadır. Verilen teminatlar ise genellikle kamu kuruluşlarına ve gümrük dairelerine verilen teminatlardan oluşmaktadır.

151 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Şirket in 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihleri itibariyle teminat/rehin/ipotek pozisyonu aşağıdaki gibidir: Şirket tarafından verilen TRİ ler (Teminat-Rehin-İpotekler) A.Kendi tüzel kişiliği adına vermiş olduğu TRİ lerin toplam tutarı B.Tam konsolidasyon kapsamına dahil edilen ortaklıklar lehine vermiş olduğu TRİ lerin toplam tutarı - - C.Olağan ticari faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla diğer 3. kişilerin borcunu temin amacıyla vermiş olduğu TRİ lerin toplam tutarı - - D.Diğer verilen TRİ lerin toplam tutarı - - i) Ana ortak lehine vermiş olduğu TRİ lerin toplam tutarı - - ii) B ve C maddeleri kapsamına girmeyen diğer grup şirketleri lehine vermiş olduğu TRİ lerin toplam tutarı - - iii) C maddesi kapsamına Girmeyen 3. kişiler lehine vermiş olduğu TRİ lerin toplam tutarı Grup un diğer taahhütler, koşullu varlık ve yükümlülüklerinde 31 Aralık 2009 a göre önemli bir değişiklik bulunmamaktadır. Çevre kirliliği yükümlülüğü: Grup, yürürlükte olan çevre kanunlarına göre, gerçekleştirdiği faaliyetleri sonucu sebep olacağı çevre kirliliğinden doğabilecek oluşan zararlardan, kusur şartı aranmaksızın, sorumludur. Grup kirliliğe sebep olduğu takdirde, meydana gelen zararlardan ötürü tazminat ödemekle yükümlü tutulabilir. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle, Grup aleyhine çevre kirliliğinden dolayı açılmış önemli bir dava bulunmamaktadır. Grup un çevre kirliliği konusunda uzman danışman firması tarafından kimyasal madde ve malzemelerin depolanması, ortam hava kalitesi ve emisyonu, atık su toplanması ve kalitesi, çöp alanları, yeraltı ve yer üstü suları, genel tesis operasyonları konularının çevre üzerindeki etkileri incelenmiştir. Grup yönetimi, yapmış olduğu değerlendirmeler sonucunda, yapılması gereken temizlik masraflarının 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihleri itibariyle tamamlandığı görüşündedir. Ulusal stok bulundurma yükümlülüğü: Ulusal petrol stoğu, rafineri, akaryakıt ve LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin ikmal ettiği günlük ortalama ürün miktarının minimum yirmi katını kendi depolarında veya lisanslı depolama tesislerinde topluca veya statülerine göre ayrı ayrı bulundurma yükümlülüğü ile sağlanır. Petrol Piyasası Kanunu gereğince sürekliliğin sağlanması, kriz veya olağanüstü hallerde risklerin önlenmesi ve uluslararası anlaşmalar gereği olağanüstü hal petrol stokları ile ilgili yükümlülüklerin ifası amaçlarıyla bir önceki yıl günlük ortalama kullanımının içindeki net ithalat miktarının en az doksan günlük miktarı kadar petrol stoğun tutulması gerekliliği üzerine ulusal petrol stoğunun tamamlayıcı kısmının muhafazasından rafinericiler sorumlu tutulmuştur.

152 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) EPDK idari para cezası: T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Denetim Dairesi Başkanlığı, sektörde gerçekleştirdiği genel inceleme neticesinde 31 Ağustos 2006 tarihli kararı ile sektörde faaliyet gösteren 26 şirketle birlikte Opet in bayilik faaliyetlerine yönelik olarak belirlenen bir kısım uygulamaları eleştiri konusu yaparak bu şirketler hakkında idari para cezası uygulanması kararını almıştır. Bu çerçevede, 5015 sayılı kanunun 19 uncu maddesi ile Petrol Piyasası Kanunu nun 19 uncu maddesi uyarınca 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren uygulanacak para cezaları hakkında tebliğ gereği Opet e bin TL, Opet Dış Ticaret e bin TL (Tüpraş etkin ortaklık oranı ile toplam bin TL) idari para cezası uygulanmasına, bu karar aleyhine Danıştay da dava açma hakları saklı olmak kaydı ile, karar verildiği ilgili şirket yönetimlerine yazılı olarak bildirilmiştir. Opet, bu cezanın iptali için Danıştay 13. Dairesi nezdinde idari para cezalarının iptali ve yürütmenin durdurulması için dava açmıştır. Danıştay 13. Dairesi, 10 Kasım 2006 tarihli ara kararıyla Opet in yürütmenin durdurulmasına ilişkin talebini toplam verilen ceza tutarının bin TL lik (Tüpraş etkin ortaklık oranı ile 857 bin TL) bölümü için kabul etmiştir. Bunu takiben Opet, Maliye Bakanlığı Anadolu Kurumlar Vergi Dairesi Müdürlüğü ne tecil faizi dahil olmak üzere bin TL (Tüpraş etkin ortaklık oranı ile bin TL) tutarında ödeme yapmıştır. 25 Ocak 2007 tarihinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Danıştay 13. Dairesi nin 10 Kasım 2006 tarihli yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin kısmının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin bin TL (Tüpraş etkin oranı ile bin TL) lik kısmının yürütmesinin durdurulmasına karar vermiştir. Bu karara istinaden, İstanbul 8. İdari Mahkemesi de 8 Şubat 2007 tarihinde söz konusu idari para cezasının tahsilinin yürütmesinin durdurulmasına karar vermiştir. Opet in yukarıda belirtilen cezanın iptaline karşı açmış olduğu davanın son duruşması 21 Nisan 2009 tarihinde gerçekleşmiştir. Duruşma sonucunda Danıştay 13. Dava Dairesi dava konusu idari para cezasını esastan iptal etmiştir. Ödenen toplam 3,472 bin TL tutarındaki idari para cezası Opet tarafından tahsil edilmiş olup, davacı taraf temyize başvurmuştur. Yukarıda anılan davaların konusu oluşturan; bin TL lik idari para cezası ve bin TL lik para cezası ilgili Danıştay kararları doğrultusunda iptal edilmiştir. EPDK yine aynı konu ile ilgili olarak bu defa 5015 sayılı Kanun un 2., 3. ve 4. Maddeleri kapsamında getirilen yükümlülüklere aykırı faaliyette bulunulduğu iddiası ile sırasıyla toplam bin TL ve 250 bin TL tutarlı 2 adet yeni para cezası keşide etmiştir. Opet in para cezalarının iptali istemiyle süresi içinde idari davaları açılmış olup ilgili mevzuat gereğince, cezaların tebellüğ tarihlerinden itibaren 30 gün içinde Kurum hesabına % 25 lik indirim ile bin TL ve 187,5 bin TL olarak ödenmiştir. Rekabet Kurumu intifa sözleşmeleri düzenlemesi: Bir süredir Rekabet Kurumu nun akaryakıt sektörü ile ilgili olarak sürdürdüğü araştırmalar, Rekabet Kurumu na yapılan başvurular neticesinde alınan kararlar ve takip eden süreçte verilen yargı kararları çerçevesinde Rekabet Kurulu, akaryakıt sektöründe intifa sözleşmelerinin muafiyetten yararlanma süresini en fazla beş yıl olarak belirlemiş ve bu hususu kamuoyuna internet sitesi aracılığıyla duyurmuş bulunmaktadır. Rekabet Kurumu duyurusunda, taraflar arasındaki bayilik sözleşmesi ile bağlantılı kredi sözleşmeleri, ekipman sözleşmeleri, uzun süreli kira sözleşmeleri ya da uzun süreli intifa hakkı tanınması gibi şahsi ya da ayni hakların da rekabet yasağının süresini fiilen uzatacak şekilde kullanılamayacağına, dikey anlaşmalarda yer alan rekabet yasağına ilişkin hükümlerin, 2002/2 Sayılı Tebliğ in 5. maddesiyle uyumlu hale getirilmesine ilişkin geçiş sürecinin 18 Eylül 2003 tarihinde başlayıp, 18 Eylül 2005 tarihinde sona erdiğine, bu çerçevede; 18 Eylül 2005 tarihinden önce yapılmış olan ve süresi beş yılı aşan sözleşmelerin, Rekabet Kurulu tarafından uygulanan azami hadde indirme ilkesi gereğince 18 Eylül 2010 tarihine kadar Tebliğ de yer alan muafiyetten yararlanabileceğine ve bu tarihten sonra muafiyet koşullarının ortadan kalkacağına, 18 Eylül 2005 tarihinden sonra yapılan sözleşmelerin, süreleri ne olursa olsun, yapıldıkları tarihten itibaren ilk beş yıllık süre boyunca muafiyetten yaralanabileceğine, beş yılı aşan süreler bakımından Tebliğ de belirtilen muafiyet koşullarının ortadan kalkacağına, dağıtıcı ile bayi arasında imzalanan bayilik sözleşmesinin ve buna bağlı olarak intifa sözleşmesinin 18 Eylül 2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ uyarınca muafiyetten yararlanabileceğine, bu nedenle bu aşamada ön araştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına, bu tarihten itibaren intifa hakkı çerçevesinde bayilerin yeniden sözleşme yapmaya zorlanması halinde 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi çerçevesinde işlem başlatılacağının ilgili taraflara bildirilmesine karar vermiştir.

153 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Opet yönetimi, hukukçularından aldığı görüş doğrultusunda Rekabet Kurulu nun yukarıda anılan geçmiş tarihli kararlarında istikrarlı bir biçimde intifa ve kira sözleşmelerinin süreye ilişkin hükümlerinin rekabet hukuku kapsamında değerlendirilmediği, özel hukuk hükümlerine tabi olması gerektiğini kanaatinde olması sebebiyle, bayilik sözleşmelerinin süresini 2002/2 sayılı Tebliğ ile uyumlu hale getirirken, intifa ve kira sözleşmelerini yaptığı yatırımlar, verdiği bedeller ve sair saikler gereği daha uzun süreli yapmaya devam etmiştir. Bu nedenle, Opet in Rekabet Kurumu nun istikrar kazanmış uygulamasına güvenerek elde ettiği söz konusu intifa ve kira sözleşmelerinden kaynaklanan hakları birer kazanılmış hak teşkil ettiği ve bu sebeple, Rekabet Kurumu nun, mezkur işleminin idarenin faaliyetlerinin belirliliği ilkesini ihlal etmek açısından da hukuka aykırı olduğu düşünülmektedir. Rekabet Kurumu nun konu hakkında yaptığı değerlendirmeler çerçevesinde, Medeni Kanun un verdiği hak ve yetkiler çerçevesinde kurulmuş bulunan bir takım sözleşmelere müdahale etme hakkını haiz olduğu yaklaşımı, hukuka aykırı olup, çeşitli şirketler tarafından yargıya intikal ettirilmiştir. Çok yönlü hukuki boyutlara haiz mezkur hakların ihlali sonucunu doğuran söz konusu idari düzenlemelerin, Opet tarafından da dava konusu yapılması görüşülmektedir. Söz konusu Rekabet Kurumu kararı aleyhine Opet tarafından Danıştay 13. Dava Dairesi nin 2009/5164 E. sayılı dosyası ile 31 Temmuz 2009 tarihinde açılmış bulunan dava, Danıştay 13. Dairesi tarafından reddedilmiştir. Karar, Dava Daireleri Genel Kuruluna başvurmak suretiyle temyiz edilmiştir. Ancak 18 Eylül 2010 tarihi itibariyle anılan karar konusu gerekliliklerin yerine getirilmesi gereğinden hareketle Opet, bayileri ile gerekli sözleşme yenilemelerini yapmış, üzerine düşen yasal yükümlülükleri ifa etmiştir. Opet yönetimi ilgili düzenleme uyarınca yenilenen sözleşmelerde sürenin azami beş yıl olması sebebiyle sözleşme yenilediği mevcut bayilerinin eski sözleşmelerinden kalan itfa olmamış tutarları 18 Eylül 2010 tarihinden itibaren 5 yılda itfa etmeye başlamıştır. Vergi cezası: Tüpraş nezdinde yürütülen bir vergi incelemesi sonucunda vergi inceleme elemanları tarafından eleştiri konusu yapılan hususlara ilişkin olarak düzenlenen Vergi İnceleme Raporları 20 Ekim 2010 tarihinde Tüpraş a tebliğ edilmiştir. Tebliğ edilen raporlardan anlaşıldığı kadarıyla; 2005, 2006, 2007, 2008 ve 2009 hesap dönemleri için 242 milyon TL vergi aslı, 363,4 milyon TL vergi ziyaı cezası olmak üzere toplam 605,4 milyon TL talep edilmiş olup, talep edilen vergi aslı üzerinden ayrıca gecikme faizi de hesaplanacaktır. Vergi İnceleme raporlarında eleştiri konusu yapılan husus, Özel Tüketim Vergisi Kanunu kapsamında imalatta kullanılan rafineri yakıtlarının bir kısmının, özellikle asfalt üretimine isabet eden miktarının, özel tüketim vergisine tabi olup/ olmayacağına ilişkin yorum farklılığından kaynaklanmaktadır. Ancak, ÖTV Kanunu nun yürürlüğe girdiği 1 Ağustos 2002 tarihinden itibaren, Tüpraş ın devletin mülkiyeti ve yönetimi altında olduğu dört yıl boyunca da, rafineri yakıtları hiçbir şekilde ÖTV ne tabi tutulmamıştır. Tüpraş 26 Ocak 2006 tarihinde özel şirket vasfı kazandıktan sonra adı geçen düzenlemede herhangi bir değişiklik olmadığı için, aynı uygulama dört yıl boyunca devam etmiştir. Sözkonusu vergi inceleme raporları ile birlikte Tüpraş ın tarhiyat öncesi uzlaşma talebi doğrultusunda 5 Kasım 2010 tarihi için uzlaşma görüşmesi davetiyesi de iletilmiş olup, Tüpraş 3 Kasım 2010 tarihinde T.C. Maliye Bakanlığı nın ilgili İdari Birimine başvuruda bulunarak, tarhiyat sonrası uzlaşma dahil bütün yasal haklar saklı kalmak üzere tarhiyat öncesi uzlaşma talebini geri çekmiştir. 9 Kasım 2010 tarihinde ise vergi inceleme raporlarında talep edilen ÖTV aslı ve vergi ziyaı cezaları ile uyumlu olan vergi/ceza ihbarnameleri Tepecik Vergi Dairesi tarafından Tüpraş a tebliğ edilmiştir.

154 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 25 Şubat 2011 tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanan 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile 2005, 2006, 2007, 2008 ve 2009 hesap dönemleri için hesaplanan 242 milyon TL vergi aslı 121 milyon TL olarak yeniden hesaplanmış; 363,4 milyon TL vergi ziyaı cezası ise ilgili kanundan yararlanılacağı düşünülerek sıfırlanmıştır yılı hesap döneminde ise aynı uygulama sonucunda hesaplanacak olan vergi aslı ilgili bu kanunun hükümleri baz alınarak ve şirket yönetimi tarafından ödenmesine karar verilip pişmanlık yasasından yararlanılacağı düşünülerek 22 milyon TL olarak hesaplanmıştır. Vergi aslına ilişkin hesaplanan faiz ise 38 milyon TL dir. Hesaplanan toplam 181 milyon TL vergi aslı ve faizleri için finansal tablolarda karşılık ayrılmıştır (Not 20). 19. Alınan avanslar 31 Aralık Aralık 2009 Alınan sipariş avansları Toplam Alınan avanslar, müşterilere yapılacak satışlar ile ilgili alınmış olan avans ödemelerinden oluşmaktadır. 20. Borç karşılıkları Kısa vadeli borç karşılıkları: 31 Aralık Aralık 2009 Vergi cezası karşılığı (Not 18) Dava Kullanılmamış izin ücretleri EPDK katkı payı Diğer Toplam kısa vadeli borç karşılıkları Aralık 2010 ve 2009 tarihlerinde sona eren yıllar için kısa vadeli borç karşılıklarının hareketleri aşağıdaki gibidir: Dava Kullanılmamış izinücretleri EPDK katılma payı Vergi cezası karşılığı Diğer Toplam 1 Ocak Dönem içerisindeki artışlar/ (azalışlar), net (24.475) Dönem içerisindeki ödemeler (5.108) (1.677) (10.615) - (5.447) (22.847) 31 Aralık Ocak Dönem içerisindeki artışlar, net Dönem içerisindeki ödemeler (2.654) (3.459) (4.973) - (56.000) (67.086) 31 Aralık EPDK katılma payı, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği uyarınca, rafinericilik lisansı sahiplerinin yıllık kapsamlı gelir tablolarında yer alan net satışlar tutarının EPDK tarafından her yıl belirlenen katılma payı oranı ile çarpılmak suretiyle hesaplayarak ödemesi gereken katkı payı tutarını ifade etmektedir.

155 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 21. Çalışanlara sağlanan faydalar Çalışanlara sağlanan kısa vadeli faydalar: 31 Aralık Aralık 2009 Kıdeme teşvik primi karşılığı Toplam Çalışanlara sağlanan uzun vadeli faydalar: 31 Aralık Aralık 2009 Kıdem tazminatı karşılığı Kıdeme teşvik primi karşılığı Toplam Kıdeme teşvik primi karşılığı: Tüpraş ın belli bir kıdemin üzerindeki çalışanlarına Kıdeme Teşvik Primi adı altında sağladığı bir fayda bulunmaktadır. Kıdeme Teşvik Primi, çalışanların işlerine ve işyerlerine bağlılıklarını teşvik etmek amacıyla 5 yıllık kıdeme ulaşan kapsam içi çalışanlara 45 günlük, 10 yıllık kıdemi olanlara 55 günlük, 15 yıllık kıdemi olanlara 70 günlük, 20 yıllık kıdemi olanlara 80 günlük, 25 yıllık kıdemi olanlara 90 günlük ve 30 yıllık kıdemi olanlara 100 günlük çıplak ücretleri tutarında, her kıdem kademesi için bir defaya mahsus olmak üzere kıdemlerini doldurdukları ayın ücretleriyle birlikte ödenir. Kıdeme teşvik primi karşılığının dönem içindeki hareketleri aşağıdaki gibidir: 31 Aralık Aralık Ocak Dönem içerisindeki artışlar/(azalışlar) Dönem içerisindeki ödemeler (935) (1.149) Kıdem tazminatı karşılığı: İş Kanunu na göre, Grup, bir senesini doldurmuş olan ve Grup ile ilişkisi kesilen veya emekli olan, 25 hizmet (kadınlarda 20) yılını dolduran ve emekliliğini kazanan (kadınlar için 58 yaşında, erkekler için 60 yaşında), askere çağrılan veya vefat eden personeli için kıdem tazminatı ödemekle mükelleftir. 23 Mayıs 2002 deki mevzuat değişikliğinden sonra emeklilikten önceki hizmet süresine ilişkin bazı geçiş süreci maddeleri çıkartılmıştır. Ödenecek tazminat her hizmet yılı için bir aylık maaş kadardır ve bu tutar 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle 2.517,01 TL (31 Aralık ,16 TL) ile sınırlandırılmıştır. Kıdem tazminatı yükümlülüğü yasal olarak herhangi bir fonlamaya tabi değildir ve herhangi bir fonlama şartı bulunmamaktadır. Kıdem tazminatı karşılığı çalışanların emekliliği halinde ödenmesi gerekecek muhtemel yükümlülüğün bugünkü değerinin tahminiyle hesaplanır.

156 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) UMS 19, Grup un kıdem tazminatı karşılığını tahmin etmek için aktüer değerleme yöntemlerinin geliştirilmesini öngörmektedir. Buna göre toplam yükümlülüğün hesaplanmasında aşağıda yer alan aktüer öngörüler kullanılmıştır: 31 Aralık Aralık 2009 İskonto oranı (%) % 4,66 % 5,92 Emeklilik olasılığına ilişkin kullanılan oran (%) % 99,66 % 99,72 Temel varsayım, her yıllık hizmet için belirlenen tavan karşılığının enflasyon ile orantılı olarak artmasıdır. Böylece uygulanan iskonto oranı enflasyonun beklenen etkilerinden arındırılmış gerçek oranı gösterir. Grup un Türkiye de kayıtlı bağlı ortaklıkları ile müşterek yönetime tabi ortaklığının kıdem tazminatı karşılığı, kıdem tazminatı tavanı her altı ayda bir ayarlandığı için, 1 Temmuz 2010 tarihinden itibaren geçerli olan 2.517,01 TL üzerinden hesaplanmaktadır (1 Ocak ,03 TL). Kıdem tazminatı karşılığının dönem içindeki hareketleri aşağıdaki gibidir: 31 Aralık Aralık Ocak Faiz giderleri Aktüeryal zararlar Dönem içerisindeki artış (430) Dönem içerisindeki ödemeler (12.504) (15.566) Diğer varlıklar ve yükümlülükler Diğer dönen varlıklar: 31 Aralık Aralık 2009 Tecil edilen Katma Değer Vergisi ( KDV ) Tecil edilen Özel Tüketim Vergisi ( ÖTV ) Verilen sipariş avansları Peşin ödenen sigorta ve diğer giderler Peşin ödenen vergi ve fonlar Verilen depozito ve teminatlar Peşin ödenen akaryakıt perakende satış istasyonları kiraları Diğer çeşitli dönen varlıklar Diğer duran varlıklar: 31 Aralık Aralık 2009 Yedek parça ve malzeme stokları Peşin ödenen diğer giderler Peşin ödenen akaryakıt perakende satış istasyonları kiraları Verilen sabit kıymet avansları Diğer Yedek parça ve malzeme stokları değer düşüklüğü karşılığı (40.109) (41.377)

157 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihlerinde sona eren yıllar itibariyle yedek parça değer düşüklüğü karşılığının hareketleri aşağıdaki gibidir: Ocak Dönem içerisindeki iptaller (1.268) (3.843) 31 Aralık Kısa vadeli diğer yükümlülükler: 31 Aralık Aralık 2009 Ödenecek ÖTV Ödenecek KDV Tecil edilen KDV Tecil edilen ÖTV Geri alım sözleşmelerinden kaynaklanan ertelenen gelir (*) Ödenecek vergi ve yükümlülükler Personele borçlar Alınan depozito ve teminatlar Diğer (*) Grup un müşterek yönetime tabi ortaklıklarından Opet Trade Singapore, elinde bulunan stoklarının değerinin ileriki dönemde artacağı beklentisi nedeniyle uzun vadeli finansman ihtiyacını karşılamak amacıyla BNP Paribas ın bir bağlı ortaklığı olan Esomet SAS şirketi ile 2009 yılı içerisinde satış ve geri alım sözleşmesi imzalamıştır. Satış ve geri alım sözleşmeleri finansman ihtiyacını karşılamak amacıyla yapıldığından ve 31 Aralık 2009 tarihi itibariyle bir satış işlemi gerçekleşmemiş olup söz konusu işlemlere konu olan ürünler bilançoda stoklar altında gösterilmektedir. Söz konusu sözleşmeler kapsamında elde edilen bin TL tutarındaki (Tüpraş etkin ortaklık oranı ile bin TL) ertelenen gelir, 31 Aralık 2009 tarihi itibariyle kısa vadeli yükümlülüklere kaydedilmiştir yılında bahsedilen işlem tamamlanmış olup ertelenen gelir bulunmamaktadır. Uzun vadeli diğer yükümlülükler: 31 Aralık Aralık 2009 Gelir payı Ertelenmiş gelirler Diğer Tecil edilen ÖTV ve KDV, ihraç kayıtlı satışların ÖTV ve KDV tutarından oluşmaktadır ve aynı zamanda varlıklarda Diğer dönen varlıklar içerisinde ve yükümlülüklerde Kısa vadeli diğer yükümlülükler içerisinde yer almaktadır. Söz konusu satışların ihracat işlemlerinin gerçekleştiği belgelendiğinde, tecil edilen bu vergiler vergi dairesi tarafından terkin edilerek Diğer dönen varlıklar da yer alan ÖTV ve KDV tutarları, kısa vadeli diğer yükümlülükler ile karşılıklı olarak mahsuplaştırılmaktadır. Petrol Piyasası Kanunu gereğince, rafinericilerin ulusal stok bulundurma yükümlülüğü kapsamındaki sorumluluğu nedeniyle oluşabilecek kaynak ihtiyacı, finansman giderleri ve bu mahiyetteki stokların depolama ve idame maliyeti, tüketici fiyatlarına ilave edilen, T.C Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu ( EPDK ) tarafından azami 10 ABD dolar/ton a kadar belirlenecek olan değerlendirilmesi EPDK tasarrufunda olan gelir payı ile karşılanır. Rafinericilerin haricinde petrol ürünlerinin ithalatı durumunda ise, bu gelir payı rafinericiye ithalatçı tarafından ödenir. Grup, bu konuyu düzenleyen Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği nin ilgili maddesinin yürürlüğe girdiği tarih olan 1 Ocak 2005 ten itibaren akaryakıt satışları ve rafinerilerin dışındaki kuruluşların yaptığı akaryakıt ithalatı üzerinden gelir payı toplamaktadır.

158 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Grup, akaryakıt üzerinden toplanan gelir payına ek olarak Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Yönetmeliği gereğince 16 Eylül 2005 tarihinden itibaren LPG için de gelir payı toplamaya başlamıştır. Petrol Piyasası Kanunu uyarınca oluşturulan Ulusal Petrol Stoğu Komisyonu, toplanan gelir paylarının banka hesabında bloke edilerek muhasebesinin Tüpraş Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmesi ve hesapta biriken tutarın gecelik repo ile değerlendirilmesi kararını almıştır. Bu kararlara istinaden 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle hesaplanan bin TL (31 Aralık bin TL) tutarında gelir payları kapsamlı gelir tablosu ile ilişkilendirilmeksizin Uzun Vadeli Diğer Yükümlülükler içerisinde muhasebeleştirilmekte ve hesaplanan Gelir Payı na ilişkin olarak bankalarda bloke edilerek özel faizli vadesiz mevduat olarak değerlendirilen bin TL lik tutar, Nakit ve Nakit Benzerleri içerisinde Özel faizli vadesiz mevduatlar olarak sınıflandırılmaktadır (31 Aralık bin TL) (Not 6). 23. Türev finansal araçlar Türev finansal araçlar, Opet in ürün stoklarının Brent ham petrol fiyatı baz alınarak belirlenen petrol taban fiyatlarındaki dalgalanmalara maruz kalmasını kontrol edebilmek için yapmış olduğu vadeli alım (futures) sözleşmelerinden, ayrıca vadeli döviz işlemleri (forward) ve yabancı para swap işlemlerine ilişkin sözleşmelerden oluşmaktadır. 31 Aralık Aralık 2009 Rayiç değerler Rayiç değerler Kontrat tutarı Varlıklar Yükümlülükler Kontrat tutarı Varlıklar Vadeli döviz işlemleri Faiz oranı swap işlemleri Vadeli alım sözleşmeleri Kısa vadeli türev finansal araçlar Toplam türev finansal araçlar Özkaynaklar Grup un 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihlerindeki hissedarları ve sermaye içindeki payları tarihi değerlerle aşağıdaki gibidir: 31 Aralık 2010 Ortaklık payı (%) 31 Aralık 2009 Ortaklık payı (%) Enerji Yatırımları A.Ş Halka açık kısım Toplam Sermaye düzeltme farkları Ödenmiş sermaye toplamı Sermaye düzeltme farkları ödenmiş sermayeye yapılan nakit ve nakit benzeri ilavelerin enflasyona göre düzeltilmiş toplam tutarları ile enflasyon düzeltmesi öncesindeki tutarları arasındaki farkı ifade eder. Şirket in kayıtlı sermayesi bin TL olup, işbu sermaye, her birinin nominal değeri 1 Kr olmak üzere adet hisseye bölünmüştür. Şirket in onaylanmış ve çıkarılmış sermayesi her biri 1 Kuruş ( Kr ) (31 Aralık Kr) kayıtlı nominal bedeldeki adet A grubu ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığı na ait 1 adet C grubu imtiyazlı hisse senedinden oluşmaktadır.

159 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Grup Ana Sözleşmesi gereği C grubu hissedara yönetim kurulunda 1 üye ayrılmaktadır. Türk Silahlı Kuvvetleri nin akaryakıt ihtiyacının karşılanmasını etkileyebilecek herhangi bir kararın alınması, C grubu hissedarının onayına bağlıdır. Kanuni defterlerdeki birikmiş kârlar, aşağıda belirtilen kanuni yedeklerle ilgili hüküm haricinde dağıtılabilirler. Kârdan ayrılan kısıtlanmış yedekler Türk Ticaret Kanunu na göre, yasal yedekler birinci ve ikinci tertip yasal yedekler olmak üzere ikiye ayrılır. Türk Ticaret Kanunu na göre birinci tertip yasal yedekler, şirketin ödenmiş sermayesinin %20 sine ulaşılıncaya kadar, kanuni net kârın %5 i olarak ayrılır. İkinci tertip yasal yedekler ise ödenmiş sermayenin %5 ini aşan dağıtılan kârın %10 udur. Türk Ticaret Kanunu na göre yasal yedekler, ödenmiş sermayenin %50 sini geçmediği sürece sadece zararları netleştirmek için kullanılabilir, bunun dışında herhangi bir şekilde kullanılması mümkün değildir. Yukarıda bahis geçen tutarların SPK Finansal Raporlama Standartları uyarınca Kârdan Ayrılan Kısıtlanmış Yedekler içerisinde sınıflandırılması gerekmektedir. Şirket in (Tüpraş) 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle kârdan ayrılan kısıtlanmış yedeklerinin tutarı bin TL dir (31 Aralık bin TL). Kâr payı dağıtımı Hisseleri İMKB de işlem gören şirketler, SPK tarafından getirilen temettü şartına aşağıdaki şekilde tabidir: Sermaye Piyasası Kurulu nun 27 Ocak 2010 tarih ve 02/51 sayılı kararı gereğince 2009 yılı faaliyetlerinden elde edilen kârların dağıtım esasları ile ilgili olarak payları borsada işlem gören anonim ortaklıklar için, asgari kâr dağıtım oranı zorunluluğu uygulanmamaktadır. Söz konusu Kurul Kararı ve SPK nın payları borsada işlem gören anonim ortaklıkların kâr dağıtım esaslarını düzenlediği Seri:IV, No: 27 Tebliği nde yer alan esaslara, ortaklıkların esas sözleşmelerinde bulunan hükümlere ve şirketler tarafından kamuya açıklanmış olan kâr dağıtım politikalarına göre bu dağıtımın şirketlerin genel kurullarında alacakları karara bağlı olarak nakit ya da temettünün sermayeye eklenmesi suretiyle ihraç edilecek payların bedelsiz olarak ortaklara dağıtılmasına ya da belli oranda nakit, belli oranda bedelsiz pay dağıtılması suretiyle gerçekleştirilebilmesine imkan verilmiştir. Bunun yanında söz konusu Kurul Kararı ile konsolide finansal tablo düzenleme yükümlülüğü bulunan şirketlerin, yasal kayıtlarında bulunan kaynaklarından karşılanabildiği sürece, net dağıtılabilir kâr tutarını, Kurul un Seri:XI No:29 sayılı Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği çerçevesinde hazırlayıp kamuya ilan edecekleri konsolide finansal tablolarında yer alan net dönem kârlarını dikkate alarak hesaplamalarına karar verilmiştir. SPK düzenlemelerine göre hazırlanan finansal tablolarda veya yasal kayıtların herhangi birinde dönem zararı olması durumunda kâr dağıtımı yapılmayacaktır. Tüpraş ın yasal kayıtlarında bulunan geçmiş yıl zararlarının düşülmesinden sonra kalan dönem kârı ve kâr dağıtımına konu edilebilecek diğer kaynakların toplam tutarı 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle bin TL dir. Bu kaynakların bin TL lik enflasyon düzeltme farklarından ve bin TL lik diğer sermaye yedeklerinden oluşan kısmı temettü olarak dağıtılması halinde vergiye tabi olacaktır. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle sona eren hesap dönemi içinde, 2009 yılı net dağıtılabilir dönem kârının birinci ve ikinci tertip yasal akçeler ayrıldıktan sonra kalan bakiyenin tamamı ve ikinci tertip yedek akçelerden toplam bin TL nin nakit temettü olarak dağıtılması taahhüt edilmiş ve tamamı ödenmiştir. İlgili dağıtım yapılırken, tam mükellef kurumlar ile Türkiye de bir işyeri veya daimi temsilci aracılığı ile kâr payı elde eden dar mükellef ortaklara, % 250 nispetinde ve 1,00 TL nominal değerde bir adet hisse senedine 2,50 TL brüt, 2,50 TL net temettü ödemesi,diğer hissedarlara % 250 nispetinde ve 1,00 TL nominal değerde bir adet hisse senedine 2,50 TL brüt, 2,14396 TL net nakit temettü ödemesi yapılmıştır.

160 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 31 Aralık 2009 tarihi itibariyle sona eren hesap dönemi içinde, 2008 yılı net dağıtılabilir dönem kârının birinci ve ikinci tertip yasal akçeler ayrıldıktan sonra kalan bakiyenin tamamı ve ikinci tertip yedek akçelerden toplam bin TL nin nakit temettü olarak dağıtılması taahhüt edilmiş ve tamamı ödenmiştir. İlgili dağıtım yapılırken, tam mükellef kurumlar ile Türkiye de bir işyeri veya daimi temsilci aracılığı ile kâr payı elde eden dar mükellef ortaklara, % 231 nispetinde ve 1,00 TL nominal değerde bir adet hisse senedine 2,31399 TL brüt, 2,31399 TL net temettü ödemesi,diğer hissedarlara % 231 nispetinde ve 1,00 TL nominal değerde bir adet hisse senedine 2,31399 TL brüt, 1,98444 TL net nakit temettü ödemesi yapılmıştır. 25. Satışlar ve satışların maliyeti 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Yurtiçi satışlar Yurtdışı satışlar Hizmet gelirleri Brüt satışlar Eksi: Satış iskontoları ( ) (62.701) Eksi: Satıştan iadeler (15.182) (10.023) Net satış gelirleri Satılan mamül maliyeti ( ) ( ) Satılan ticari mallar maliyeti ( ) ( ) Satılan hizmet maliyeti (16.950) (12.406) Brüt kâr Satışların maliyeti: 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Kullanılan hammadde ve sarf malzemeleri Satılan ticari mal maliyeti Enerji giderleri Personel giderleri Amortisman ve itfa payları (Not 14-15) Diğer üretim giderleri Satışların maliyeti

161 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 26. Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri, araştırma ve geliştirme giderleri ve genel yönetim giderleri Pazarlama satış ve dağıtım giderleri: 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Personel giderleri Reklam giderleri Satış, teşvik ve prim giderleri Nakliye, depolama ve sigorta giderleri Amortisman giderleri ve itfa payları (Not 14-15) Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler Kira giderleri Ofis giderleri Ulaşım giderleri Enerji giderleri Diğer Toplam pazarlama, satış ve dağıtım giderleri Araştırma ve geliştirme giderleri 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Personel giderleri Dava, takip ve müşavirlik giderleri Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler Lisans giderleri Diğer (*) 31 Aralık 2009 raporunda, genel yönetim giderleri altında gösterilen Araştırma ve geliştirme giderleri 31 Aralık 2010 raporunda ayrı gösterilmiştir. Genel yönetim giderleri: 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Personel giderleri Vergi, resim ve harç giderleri Dava, takip ve müşavirlik giderleri Dışarıdan alınan hizmetler Sigorta giderleri Amortisman giderleri ve itfa payları (Not 14-15) Ofis giderleri Kira giderleri Bağış ve yardımlar Aidat giderleri Seyahat ve ulaşım giderleri Diğer Toplam genel yönetim giderleri

162 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 27. Diğer faaliyet gelirleri/(giderleri) Diğer gelir ve kârlar: 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Komisyon gelirleri Konusu kalmayan karşılıklar Kira gelirleri Maddi duran varlık satış kârları, (net) Sigorta ve teşvik gelirleri İşletme ve teknik yardım gelirleri Diğer Diğer gider ve zararlar: 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Çalışmayan kısım giderleri -Amortisman gideri (Not 14-15) (8.109) (4.624) -Diğer çalışmayan kısım giderleri (26.442) (13.588) Vergi cezası karşılık giderleri (Not 18) ( ) - İstasyon çıkış zararları (7.757) - Promosyon malzemesi giderleri (1.676) (241) Maddi duran varlık satış zararları (1.277) - Dava karşılık gideri - (4.734) İştirak satış zararları (*) - (1.380) Diğer (7.409) (4.985) ( ) (29.552) (*) 31 Aralık 2009 tarihinde sona eren yıla ait iştirak satış zararları, TBS nin satışından kaynaklanan zarardan oluşmaktadır.

163 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 28. Finansal gelirler/(giderler) Finansal gelirler: 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Kur farkı gelirleri (*) Mevduat faiz gelirleri Vadeli satışlardan kaynaklanan vade farkı gelirleri Diğer Finansal gelirler Finansal giderler: Kur farkı giderleri (*) ( ) (607) Faiz giderleri ( ) ( ) Kredilerden oluşan kur farkı zararı, (net) (62.001) (8.416) Vadeli alışlardan kaynaklanan vade farkı giderleri (24.744) (15.619) Türev finansal araçlardan kaynaklanan zarar - (25.429) Diğer (1.206) (2.532) Finansal giderler ( ) ( ) (*) Kur farkı gelir, giderleri 31 Aralık 2009 tarihinde sonra eren yıl için net olarak gösterilmiştir. 29. Vergi varlık ve yükümlülükleri i) Kurumlar vergisi: 31 Aralık Aralık 2009 Cari dönem ödenecek kurumlar vergisi Eksi: Peşin ödenen vergi ( ) ( ) Kurumlar vergisi karşılığı Türk vergi mevzuatı, ana ortaklık olan şirketin bağlı ortaklıkları ve iştiraklerini konsolide ettiği finansal tabloları üzerinden vergi beyannamesi vermesine olanak tanımamaktadır. Bu sebeple bu konsolide finansal tablolara yansıtılan vergi karşılıkları, tam ve oransal konsolidasyon kapsamına alınan tüm şirketler için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Türkiye de kurumlar vergisi oranı 2010 yılı için %20 dir (2009-%20). Kurumlar vergisi oranı, kurumların ticari kazancına vergi yasaları gereğince indirimi kabul edilmeyen giderlerin ilave edilmesi, vergi yasalarında yer alan istisna (iştirak kazançları istisnası, yatırım indirimi istisnası vb.) ve indirimlerin (araştırma ve geliştirme indirimi gibi) indirilmesi sonucu bulunacak vergi matrahına uygulanır. Grup un yabancı ülkelerde faaliyet gösteren şirketleri ile ilgili vergi oranları aşağıda sunulmuştur: İngiltere %28,0 %28,0 Singapur %18,0 %18,0

164 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Konsolide gelir tablolarına yansıtılmış vergiler aşağıda sunulmuştur: 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Vergi gideri: Cari dönem vergi gideri ( ) ( ) Ertelenen vergi gideri (39.592) ( ) ( ) Vergi öncesi dönem kârının hesaplanan vergi gideri tutarı ile mutabakatı aşağıda sunulmuştur: Vergi öncesi kâr Beklenen vergi gideri (%20) ( ) ( ) Yurtdışı müşterek yönetime tabi ortaklıkların vergi oranı farklılığı etkileri İndirim ve istisnalar (12.406) Kanunen kabul edilmeyen giderler ve üzerinden vergi hesaplanmayan farklar (11.510) Toplam vergi gideri ( ) ( )

165 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) ii) Ertelenmiş vergiler: 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle ertelenmiş vergiye konu olan geçici farklar ve ertelenmiş vergi varlıkları ve yükümlülüklerinin etkileri, konsolide bilanço tarihi itibariyle geçerli vergi oranları kullanılarak aşağıda özetlenmiştir: Maddi ve maddi olmayan duran Birikmiş geçici farklar Ertelenmiş vergi (yükümlülüğü)/varlığı 31 Aralık Aralık Aralık Aralık 2009 Varlıkların kayıtlı değerleri ile vergi matrahları arasındaki fark ( ) ( ) Peşin ödenen istasyon kiraları gerçeğe uygun değer farkı (859) (2.840) Finansal varlıklar gerçeğe uygun değer farkı (1.880) (1.574) Ertelenmiş finansal gelirler, (net) (96) - Ertelenmiş vergi yükümlülüğü ( ) ( ) Kıdem tazminatı ve kıdeme teşvik primi karşılığı Dava karşılıkları Vergi cezası karşılığı (*) Yedek parça ve malzeme stokları için değer düşüklüğü karşılığı Kullanılmamış izin ücretleri karşılığı Şüpheli alacak karşılığı Türev finansal araçların gerçeğe uygun değer farkı,(net) (205) (41) Stok değer düşüklüğü karşılığı Ertelenmiş finansal gelirler, (net) Diğer Ertelenmiş vergi varlıkları Ertelenmiş vergi yükümlülüğü-net ( ) ( ) (*) Not 18 de açıklanan 181 milyon TL vergi cezası ile ilgili olarak, vergiye tabi olacak olan 143 milyon TL vergi aslı için ertelenen vergi hesaplanarak finansal tablolara yansıtılmıştır. Ertelenmiş vergi hareket tablosu aşağıda sunulmuştur: Ertelenen vergi yükümlülüğü, net Ocak ( ) ( ) Cari dönem ertelenen vergi gideri (39.592) Finansal varlıklar değer artış fonu (306) (109) 31 Aralık ( ) ( )

166 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 30. Satış amacıyla elde tutulan varlık grupları 31 Aralık 2009 tarihi itibariyle satış amacıyla elde tutulan varlıklar içerisinde bulunan Grup un müşterek yönetime tabi ortaklıklarından Opet Trade Ireland ın 31 Mayıs 2009 da başlayan tasfiye süreci 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle tamamlandığı için bu şirkete ait varlık ve yükümlülükler sıfırlanmıştır. a) Satış amacıyla elde tutulan varlık ve yükümlülükler 31 Aralık Aralık 2009 Satış amaçlı elde tutulan varlıklar Satış amaçlı elde tutulan varlıklara ilişkin yükümlülükler - 69 Satış amaçlı elde tutulan varlık ve yükümlülük gruplarının özet bilgileri aşağıdaki gibidir: i) Satış amacıyla elde tutulan varlıklar 31 Aralık Aralık 2009 Hazır değerler Ticari alacaklar ve ilişkili taraflardan alacaklar (net) - 5 Diğer varlıklar ii) Satış amacıyla elde tutulan varlıklara ilişkin yükümlülükler 31 Aralık Aralık 2009 Ticari borçlar ve ilişkili taraflara borçlar (net) - 63 Diğer yükümlülükler Hisse başına kazanç 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Ana ortaklığa ait dönem kârı Beheri 1 Kr nominal değerli hisse senetlerinin ağırlıklı ortalama adedi Toplam Kr cinsinden hisse başına esas ve nispi kazanç 2,94 3, İlişkili taraf açıklamaları a) Mevduatlar: 31 Aralık Aralık 2009 Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (2)

167 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) b) Alacaklar: 31 Aralık Aralık 2009 Aygaz A.Ş. (2) Opet Petrolcülük A.Ş. (1) Akpa Dayanıklı Tüketim LPG ve Akaryakıt Ürünleri Pazarlama A.Ş. (2) Ram Dış Ticaret A.Ş. (2) Fer Mas Oto Ticaret A.Ş. (2) Mogaz Petrol Gazları A.Ş. (2) Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. (2) THY OPET Havacılık Yakıtları A.Ş. (1) Diğer (2) Toplam c) Borçlar: 31 Aralık Aralık 2009 Aygaz A.Ş. (2) Zer Merkezi Hizmetler ve Ticaret A.Ş. (2) Ark İnşaat A.Ş. (2) Opet Petrolcülük A.Ş. (1) Tanı Pazarlama ve İletişim Hizmetleri A.Ş. (2) Koç Sistem Bilgi ve İletişim A.Ş. (2) Otokoç Otomotiv Tic. ve San. A.Ş. (2) Koç Holding A.Ş. (3) Diğer (2) Kısa vadeli ticari borçlar Koç Holding A.Ş. (3) Kısa vadeli finansal borçlar d) Verilen maddi duran varlık avansları: 31 Aralık Aralık 2009 Koç Sistem Bilgi ve İletişim A.Ş. (2) e) Banka kredileri: 31 Aralık Aralık 2009 Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (2)

168 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) f) Ürün ve hizmet satışları: 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Opet Petrolcülük A.Ş. (1) THY OPET Havacılık Yakıtları A.Ş. (1) Aygaz A.Ş. (2) Ram Dış Ticaret A.Ş. (2) Opet Trade Singapore Pte. Ltd. (1) Akpa Dayanıklı Tüketim LPG ve Akaryakıt Tüketim Malları A.Ş. (2) Mogaz Petrol Gazları A.Ş. (2) Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. (2) Opet-Fuchs Madeni Yağlar (1) Otokoç Otomotiv Tic. ve San. A.Ş. (2) TBS Denizcilik ve Petrol Ürünleri Ticaret A.Ş. (*) (2) Diğer (2) (*) TBS Denizcilik ve Petrol Ürünleri Ticaret A.Ş yılı içerisinde üçüncü şahıslara satılarak Grup un ilişkili tarafları arasından çıkmıştır. g) Mal ve hizmet alımları: 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Aygaz A.Ş. (2) Zer Merkezi Hizmetler ve Ticaret A.Ş. (2) Opet Petrolcülük A.Ş. (1) Opet International Limited (1) Opet Trade Singapore Pte. Ltd. (1) Koç Sistem Bilgi ve İletişim A.Ş. (2) Aygaz Doğal Gaz Toptan Satış A.Ş. (2) Koç Holding A.Ş. (3) Otokoç Otomotiv Tic. ve San. A.Ş. (2) Tanı Pazarlama ve İletişim Hizmetleri A.Ş. (2) Koçtaş Yapı Marketleri Tic. Aş. (2) Diğer (2) h) Sabit kıymet alımları: Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Ark İnşaat A.Ş. (2) Koç Sistem Bilgi ve İletişim A.Ş. (2) RMK Marine Gemi Yapım Sanayii ve Deniz Taşımacılığı İşletmesi A.Ş. (2) Diğer (2)

169 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) i) Yönetim Kurulu üyeleri ve kilit yöneticilere sağlanan faydalar 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Kısa vadeli faydalar Aralık 2010 ve 2009 tarihlerinde sona eren ara yıllar itibariyle yönetim kurulu üyeleri ve kilit yöneticilere sağlanan faydalar, ücret, prim, SSK ve Koç Holding Emeklilik Vakfı işveren hisselerini ve yönetim kurulu huzur haklarını içermektedir. j) İlişkili taraflardan alınmış stoklar: 31 Aralık Aralık 2009 OPET Petrolcülük A.Ş. (1) k) İlişkili taraflara ödenen finansman giderleri: 1 Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (2) Yapı Kredi Faktoring A.Ş. (2) Yapı Kredi Netherland (2) Koç Holding (3) Diğer (2) - 9 l) Vadeli mevduat faiz gelirleri: Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (2) m) Yapılan bağışlar: Ocak- 31 Aralık Ocak- 31 Aralık 2009 Vehbi Koç Vakfı (2) Rahmi M.Koç Müzesi (2) (1) Müşterek yönetime tabi ortaklıklar (2) Grup ortaklarının hissedarı olduğu şirketler (3) Nihai ortak

170 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) 33. Finansal araçlardan kaynaklanan risklerin niteliği ve düzeyi Grup faaliyetlerinden dolayı, borç ve sermaye piyasası fiyatları, döviz kurları ve faiz oranlarındaki değişimlerin etkileri dahil çeşitli finansal risklere maruz kalmaktadır. Grup un risk yönetim programı, mali piyasaların öngörülemezliğine odaklanmakta olup Grup un mali performansı üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerin en aza indirgenmesini amaçlamıştır. Risk yönetimi, Yönetim Kurulu tarafından onaylanan politikalar çerçevesinde uygulanmaktadır. Likidite riski: Mevcut ve ilerideki muhtemel borç gereksinimlerinin fonlanabilme riski, yeterli sayıda ve yüksek kalitedeki kredi sağlayıcılarının erişilebilirliğinin sürekli kılınması suretiyle yönetilmektedir. İhtiyatlı likidite riski yönetimi, yeterli miktarda nakit ve menkul kıymet sağlamak, yeterli kredi imkanları yoluyla fonlamayı mümkün kılmak ve açık pozisyonu kapatabilme imkanından oluşmaktadır. Aşağıdaki tablo Grup un 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihleri itibariyle kalan vadelerine göre bilanço içi finansal yükümlülükleri için ödeyeceği nakit çıkışlarını göstermektedir. Tabloda gösterilen tutarlar sözleşmeye dayalı indirgenmemiş nakit akım tutarları olup, Grup, likidite yönetimini beklenen indirgenmemiş nakit akımlarını dikkate alarak yapmaktadır. Türev olmayan finansal yükümlülükler: 31 Aralık 2010 Defter değeri Sözleşme uyarınca nakit çıkışı 3 aydan kısa 3-12ay 1-5yıl 5 yıldan uzun Finansal borçlar Ticari borçlar Diğer yükümlülükler Aralık 2009 Defter değeri Sözleşme uyarınca nakit çıkışı 3 aydan kısa 3-12ay 1-5yıl 5 yıldan uzun Finansal borçlar Diğer finansal borçlar Ticari borçlar Satım amaçlı elde tutulan varlıklara ilişkin yükümlülükler Diğer yükümlülükler Nakit çıkışları, satışlardan elde edilecek nakit girişleri ve gerekli görüldüğü takdirde finansman yoluyla karşılanacaktır.

171 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Aşağıdaki tablo Grup un 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihleri itibariyle kalan vadelerine göre türev finansal varlık ve yükümlülükleri için kabul edeceği/ödeyeceği nakit giriş/çıkışlarını göstermektedir. Tabloda gösterilen tutarlar türev araçların net rayiç değerleri olup, Grup, likidite yönetimini net rayiç değerleri dikkate alarak yapmaktadır. 31 Aralık 2010 Defter değeri Sözleşme uyarınca nakit çıkışı 3 aydan kısa 3-12ay 1-5yıl 5 yıldan uzun Türev nakit çıkışları, (net) (721) (721) - (721) Aralık 2009 Defter değeri Sözleşme uyarınca nakit çıkışı 3 aydan kısa 3-12ay 1-5yıl 5 yıldan uzun Türev nakit çıkışları, (net) (4.752) (4.752) (4.711) (41) - - Kredi riski: Grup, vadeli satışlarından kaynaklanan ticari alacakları ve bankalarda tutulan mevduatları ve türev finansal araçlardan alacakları dolayısıyla kredi riskine maruz kalmaktadır. Grup yönetimi müşterilerden alacakları ile ilgili kredi riskini her bir müşteri için ayrı ayrı olmak kaydıyla kredi limitleri belirleyerek ve gerektiği takdirde teminat alarak riskli gördüğü müşterilerine ise sadece nakit tahsilat yoluyla satış yaparak azaltmaktadır. Grup un tahsilat riski esas olarak ticari alacaklarından doğabilmektedir. Ticari alacaklar, Grup yönetimince geçmiş tecrübeler ve cari ekonomik durum göz önüne alınarak değerlendirilmekte ve uygun miktarda şüpheli alacak karşılığı ayrıldıktan sonra konsolide bilançoda net olarak gösterilmektedir. Tüpraş ın müşterilerinin büyük bölümü finansal açıdan kuvvetli akaryakıt dağıtım şirketleri ya da devlet kuruluşlarından oluşmaktadır. Opet in ise müşterilerinin önemli bir bölümünü oluşturan yurt içi bayileri üzerinde etkin kontrol sistemi bulunmaktadır. 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihleri itibariyle Grup un satış yaptığı en büyük 5 müşterisinden olan alacaklarının toplam ticari alacaklar içerisindeki payı sırasıyla % 23 ve % 39 dır. Bununla birlikte, Grup un yıllara göre tahsil edilemeyen alacak tutarına bakıldığında ve yukarıdaki sebepler dikkate alındığında, Grup yönetimi ticari alacaklarından oluşan kredi riskinin düşük olduğu görüşündedir. Grup finansal varlıkların yönetiminde de aynı kredi riski yönetimi prensipleri ile hareket etmektedir. Yatırımlar, likiditesi en yüksek enstrümanlara yapılmakta ve işlemin yapıldığı kuruluşlar finansal açıdan güçlü bankalar arasından seçilmektedir. Grup, bugüne kadar tahsil edilemeyen, vadesi geçen, koşulları yeniden görüşülen herhangi bir banka mevduatı bulunmadığından banka mevduatları ile ilgili herhangi bir değer düşüklüğü riskinin olmadığını düşünmektedir.

172 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Grup un 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihleri itibariyle finansal araç türleri itibariyle maruz kaldığı kredi riskleri aşağıda belirtilmiştir: Alacaklar Ticari alacaklar İlişkili taraf Diğer taraf Diğer alacaklar Türev araçlar 31 Aralık 2010 Maruz kalınan azami kredi riski (*) Azami riskin teminat vb. ile güvence altına alınmış kısmı A. Vadesi geçmemiş veya değer düşüklüğüne uğramamış (**) B. Koşulları yeniden görüşülmüş bulunan, aksi takdirde vadesi geçmiş veya değer düşüklüğüne uğramış sayılacak (**) Teminat vb. ile güvence altına alınmış kısmı (A+B) C. Vadesi geçmiş ancak değer düşüklüğüne uğramamış (***) Teminat vb. ile güvence altına alınmış kısmı D. Değer düşüklüğüne uğramış -Vadesi geçmiş (brüt defter değeri) Değer düşüklüğü (-) - (19.472) (684) - -Teminat vb. ile güvence altına alınmış kısmı Alacaklar Türev araçlar Diğer Ticari alacaklar alacaklar İlişkili taraf Diğer taraf 31 Aralık 2009 Maruz kalınan azami kredi riski (*) Azami riskin teminat vb. ile güvence altına alınmış kısmı A. Vadesi geçmemiş veya değer düşüklüğüne uğramamış (**) B. Koşulları yeniden görüşülmüş bulunan, aksi takdirde vadesi geçmiş veya değer düşüklüğüne uğramış sayılacak (**) Teminat vb. ile güvence altına alınmış kısmı (A+B) C. Vadesi geçmiş ancak değer düşüklüğüne uğramamış (***) Teminat vb. ile güvence altına alınmış kısmı D. Değer düşüklüğüne uğramış -Vadesi geçmiş (brüt defter değeri) Değer düşüklüğü (-) - (15.481) (744) - -Teminat vb. ile güvence altına alınmış kısmı (*) Bu alan tabloda yer alan A,B,C ve D satırlarının toplamını ifade etmektedir. Söz konusu tutarın belirlenmesinde, alınan teminatlar gibi kredi güvenilirliğinde artış sağlayan unsurlar dikkate alınmamıştır. (**) 31 Aralık 2010 ve 2009 itibariyle vadesi geçmemiş ve değer düşüklüğüne uğramamış veya koşulları yeniden görüşülmüş bulunan ticari alacakların kredi kalitesine ilişkin açıklamalar Not 8 de belirtilmiştir. (***) 31 Aralık 2010 ve 2009 itibariyle vadesi geçmiş ancak değer düşüklüğüne uğramamış varlıkların yaşlandırmasına ilişkin açıklamalar Not 8 de belirtilmiştir. Grup yukarıda belirtilen finansal varlıkların değer düşüklüğü testleri sırasında tahsil edilmesi gereken tutarların tahsil edilemeyecek olduğunu gösteren etkenlerin varlığını göz önünde bulundurmuştur.

173 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Piyasa riski: Şirket emtia fiyatı, döviz kuru ve faiz haddi risklerini piyasa riskinin en önemli unsurları olarak görmektedir. Döviz kuru ve faiz haddi riskleri portföy ve ürün bazında ayrı ayrı değerlendirilmektedir. Emtia fiyat riski Tüpraş, üretimde kullanmak üzere edindiği ham petrol stokları ile ilgili olarak petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların etkilerine maruz kalmaktadır. Şirket yönetimi söz konusu riskin bertaraf edilmesi için elde bulundurduğu stok miktarlarını düzenli olarak gözden geçirmektedir. Tüpraş ın ürün satış fiyatları ise, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununda tanımlandığı üzere en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa oluşumu olan, Akdeniz ürün fiyatları ve ABD doları satış kuru takip edilerek belirlenmektedir. Yasal tanım çerçevesinde Akdeniz piyasasındaki petrol ürünleri fiyatlarında oluşan değişiklikler ve ABD doları kurundaki değişim Şirket yönetimi tarafından günlük olarak değerlendirilmekte ve bu iki faktöre göre oluşturulan yeni fiyat, yürürlükteki satış fiyatlarından anlamlı bir şekilde yukarı ya da aşağı yönde farklılık gösterdiğinde ürün satış fiyatları güncellenmektedir. Faiz haddi riski Grup, faiz hadlerindeki değişmelerin faiz getiren varlık ve yükümlülükler üzerindeki etkisinden dolayı faiz haddi riskine maruz kalmaktadır. Söz konusu faiz haddi riski, faiz haddi duyarlılığı olan varlık ve yükümlülüklerin dengelenmesi suretiyle yönetilmektedir. 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihleri itibariyle Grup un faiz pozisyonu tablosu aşağıdaki belirtilmiştir: 31 Aralık Aralık 2009 Sabit faizli finansal araçlar Nakit ve nakit benzerleri Finansal borçlar Değişken faizli finansal araçlar Nakit ve nakit benzerleri Finansal borçlar Diğer finansal borçlar Aralık 2010 tarihinde TL para birimi cinsinden olan banka kredileri için faiz oranı 500 baz puan (%5) yüksek/düşük olsaydı ve diğer tüm değişkenler sabit kalsaydı, vergi öncesi kâr 28 bin TL daha düşük/yüksek olacaktı (31 Aralık 2009: 7.122). 31 Aralık 2010 tarihinde ABD doları para birimi cinsinden olan banka kredileri için faiz oranı 100 baz puan (%1) yüksek/düşük olsaydı ve diğer tüm değişkenler sabit kalsaydı, vergi öncesi kâr 673 bin TL daha düşük/yüksek olacaktı (31 Aralık 2009: bin TL). 31 Aralık 2010 tarihinde Avro para birimi cinsinden olan banka kredileri için faiz oranı 100 baz puan (%1) yüksek/düşük olsaydı ve diğer tüm değişkenler sabit kalsaydı, vergi öncesi kâr 238 bin TL daha düşük/yüksek olacaktı (31 Aralık 2009: 289 bin TL). Beklenen yeniden fiyatlandırma ve vade tarihleri, alınan krediler dışındaki finansal varlık ve yükümlülükler için sözleşme vade tarihlerinden farklı olmadığından ek bir tablo ile sunulmamıştır. 31 Aralık 2010 ve 2009 tarihleri itibariyle banka kredilerinin yeniden fiyatlandırma tarihlerine göre vade analizleri Not 7 de sunulmuştur.

174 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Döviz kuru riski Grup, döviz cinsinden yaptığı operasyonları nedeniyle döviz kuru riskine maruz kalmaktadır. Söz konusu döviz kuru riski, döviz pozisyonunun analiz edilmesi ile takip edilmektedir. Grup un net finansal yükümlülükleri, esas olarak yurt dışından hammadde ithalatı ve ihracat satışları sebebiyle yabancı para çevrim riskine maruzdur. Grup, söz konusu yabancı para finansal yükümlülüklerden ötürü ortaya çıkan kur riskini, ürün satış fiyatlarına döviz kuru değişimlerini yansıtmak suretiyle sınırlandırmaktadır. Aşağıdaki tablo 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle Grup un yabancı para pozisyonu riskini özetlemektedir. Grup tarafından tutulan yabancı para varlıkların ve borçların kayıtlı tutarları yabancı para cinslerine göre aşağıdaki gibidir: 31 Aralık Aralık 2009 Varlıklar Yükümlülükler ( ) ( ) Net bilanço yabancı para pozisyonu ( ) ( ) Bilanço dışı türev araçlar net yabancı para pozisyonu ( ) Net yabancı para pozisyonu ( ) ( )

175 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Toplam TL Karşılığı (bin) ABD Doları (bin) 31 Aralık 2010 Orijinal bakiyeler Avro (bin) Diğer TL karşılığı (bin) Varlıklar Nakit ve nakit benzeri değerler Ticari alacaklar Türev finansal araçlar Diğer dönen varlıklar Dönen varlıklar Diğer duran varlıklar Duran varlıklar Toplam varlıklar Kısa vadeli finansal borçlar Faiz gider tahakkukları Uzun vadeli finansal borçların kısa vadeli kısımları (net) Türev finansal araçlar Ticari borçlar (net) Diğer yükümlülükler Kısa vadeli yükümlülükler Uzun vadeli finansal borçlar Faiz gider tahakkukları Uzun vadeli yükümlülükler Toplam yükümlülükler Net bilanço yabancı para pozisyonu ( ) ( ) (37.783) - Bilanço dışı türev araçların net varlık/(yükümlülük) pozisyonu (A-B) A. Aktif karakterli bilanço dışı döviz cinsinden türev ürünlerin toplam tutarı B. Pasif karakterli bilanço dışı döviz cinsinden türev ürünlerin toplam tutarı Net yabancı para pozisyonu ( ) ( ) (37.783) -

176 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Toplam TL Karşılığı (bin) ABD Doları (bin) Avro (bin) İngiliz Sterlini (bin) 31 Aralık 2009 Orijinal bakiyeler Diğer TL karşılığı (bin) Varlıklar Nakit ve nakit benzeri değerler Ticari alacaklar Türev finansal araçlar Satış amaçlı elde tutulan varlıklar Diğer dönen varlıklar Dönen varlıklar Diğer duran varlıklar Duran varlıklar Toplam varlıklar Kısa vadeli finansal borçlar Faiz gider tahakkukları Uzun vadeli finansal borçların kısa vadeli kısımları (net) İlişkili taraflara finansal borçlar Ticari borçlar (net) Türev finansal araçlar Satış amaçlı elde tutulan yükümlülükler Diğer yükümlülükler Diğer borç karşılıkları Kısa vadeli yükümlülükler Uzun vadeli finansal borçlar Uzun vadeli yükümlülükler Toplam yükümlülükler Net bilanço yabancı para pozisyonu ( ) ( ) (45.020) (66) (10.831) Bilanço dışı türev araçların net varlık/ (yükümlülük) pozisyonu (A-B) ( ) (91.670) A. Aktif karakterli bilanço dışı döviz cinsinden türev ürünlerin toplam tutarı B. Pasif karakterli bilanço dışı döviz cinsinden türev ürünlerin toplam tutarı Net yabancı para pozisyonu ( ) ( ) (45.020) (66) (10.831)

177 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Grup, net yabancı para finansal yükümlülüklerden ötürü ortaya çıkan kur riskini, ürün satış fiyatlarına döviz kuru değişimlerini yansıtmak suretiyle sınırlandırmaktadır. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle Grup un sahip olduğu toplam ham petrol ve petrol ürünü stokları tutarı bin TL (31 Aralık bin TL) dir (Not 10). İhracat ve ithalat bilgileri 31 Aralık Aralık 2009 İhracat ABD Doları (Bin TL karşılığı) Toplam İthalat ABD Doları (Bin TL karşılığı) Toplam Aşağıdaki tabloda 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 tarihleri itibariyle Grup un bilançosundaki net döviz pozisyonunun döviz kurlarındaki değişimlerle ulaşacağı durumlar özetlenmiştir.

178 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) ABD Doları kurunun % 10 değişmesi halinde: Değer kazanması 31 Aralık Aralık 2009 Değer kaybetmesi Değer kazanması Değer kaybetmesi ABD Doları net etki ( ) ( ) Avro kurunun % 10 değişmesi halinde Avro net etki (7.742) (9.726) Rayiç değer ölçümleri hiyerarşi tablosu: Grup, finansal tablolarda gerçeğe uygun değer ile yansıtılan finansal araçların rayiç değer ölçümlerini her finansal araç sınıfının girdilerinin kaynağına göre, üç seviyeli hiyerarşi kullanarak, aşağıdaki şekilde sınıflandırmaktadır. Seviye 1: Belirlenen finansal araçlar için aktif piyasada işlem gören (düzeltilmemiş) piyasa fiyatı kullanılan değerleme teknikleri Seviye 2: Dolaylı veya dolaysız gözlemlenebilir girdi içeren diğer değerleme teknikleri Seviye 3: Gözlemlenebilir piyasa girdilerini içermeyen değerleme teknikleri

179 Tüpraş Faaliyet Raporu Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Rayiç değer ölçümleri hiyerarşi tablosu 31 Aralık 2010 itibariyle aşağıdaki gibidir: Bilançoda rayiç değerden taşınan finansal varlıklar Seviye 1 Seviye 2 Seviye 3 Türev finansal varlıklar Finansal yatırımlar Bilançoda rayiç değerden taşınan finansal yükümlülükler Türev finansal yükümlülükler Rayiç değer ölçümleri hiyerarşi tablosu 31 Aralık 2009 itibariyle aşağıdaki gibidir: Bilançoda rayiç değerden taşınan finansal varlıklar Seviye 1 Seviye 2 Seviye 3 Türev finansal varlıklar Finansal yatırımlar Bilançoda rayiç değerden taşınan finansal yükümlülükler Türev finansal yükümlülükler Seviye 3 te yer alan finansal varlık Grup un ana hissedarı olan Enerji Yatırımları A.Ş. de, Opet in sahip olduğu %3 oranında (Tüpraş etkin ortaklık oranı ile %1,20) ve makul değeriyle gösterilen hisselerden oluşmaktadır (Not-11). Konsolide bilançoda seviye 3 te yer alan varlıkların hareket tablosu Dönem başı Diğer kapsamlı gelir içerisinde muhasebeleştirilen toplam kazanç Dönem sonu

180 Kısaca Yönetim Performans KURUMSAL Finansal Finansal Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait konsolide finansal tablolara ait açıklayıcı notlar (Tutarlar aksi belirtilmedikçe bin Türk Lirası [ TL ] olarak gösterilmiştir.) Söz konusu finansal varlığın geri kazanılabilir değeri, Eyaş ın operasyonel faaliyeti olmaması sebebiyle, Tüpraş ve Opet e ait, iskonto edilmiş nakit akım analizlerine göre yapılan satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değer hesaplamalarına göre tespit edilmiştir. Bu gerçeğe uygun değer hesaplamaları vergi sonrası nakit akım projeksiyonlarını içermekte olup ABD doları bazında tespit edilen bu projeksiyonlar Opet ve Tüpraş yönetimi tarafından onaylanan on yıllık bütçelere dayanmaktadır. Finansal bütçe dönemi sonrasındaki tahmini nakit akımları aşağıda belirtilen büyüme oranları kullanılarak hesaplanmış ve ilgili oranlar ile iskonto edilmiştir. Geri kazanılabilir değer hesaplamalarında kullanılan bütçe dönemi ve önemli varsayımlar aşağıdaki gibidir: Oran 1: Brüt kâr marjı Oran 2: On yıldan sonrasına tekabül eden nakit akımları için uzun vade büyüme oranı Oran 3: İskonto oranı Nakit üreten birim Kullanılan yöntem Dönem Oran 1 Oran 2 Oran 3 Tüpraş Gerçeğe uygun değer,usd 10 yıl %6,1-%10,3 1% 9,40% Opet Gerçeğe uygun değer, USD 10 yıl %5,3-%7,3 2% 9,00% İskonto edilmiş nakit akımlarının hesaplanmasında kullanılan vergi sonrası iskonto oranının %1 daha yüksek/düşük olması; söz konusu satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değer hesaplamalarında 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle bin TL tutarında düşüşe/ bin TL tutarında artışa sebep olmaktadır. 31 Aralık 2010 tarihi itibariyle diğer tüm etkenler sabit tutulduğunda, ABD dolar kurundaki %1 lik değişim söz konusu gerçeğe uygun değer çalışmalarında 777 bin TL değişime yol açardı. 34. Bilanço tarihinden sonraki olaylar Not 18 de açıklanan vergi cezasına ilişkin husus dışında yoktur.

181

182