Çek - Kopar FASİKÜL 2

Transkript

1 Çek - Kopar FASİKÜL 2 Ünite 2 TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI ( ) Bölüm 1: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Oluşumu 2 Bölüm 2: Öğretici Metinler 5 Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) 13 Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler 23 a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) 23 Hazırlık Sınavı b) Göstermeye Bağlı Edebi Metînler (Tiyatro) 36 Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri 42

2 1. ÜNİTE: TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI ( ) BÖLÜM - 1 Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Oluşumu TEMEL BİLGİLER Tanzimat Sanatçılarının Kişilikleri Tanzimat Fermanı Birçoğu devlet adamıdır ve politiktir. Düşüncelerinden dolayı sürgün edilmişler veya hapis yatmak zorunda kalmışlardır. Gülhane Hatt-ı Şerif-i 3 Kasım 1839'da okunan Tanzimat Fermanı, Türk tarihinde demokratikleşmenin ilk somut adımıdır. Sultan Abdülmecit Dönemi'nde Hariciye Nazırı Koca Mustafa Reşit Paşa tarafından okunmuştur. Gülhane Parkı'nda okunması nedeniyle Gülhane Hatt-ı Şerif-i (Padişah Yazısı) veya Tanzimât-ı Hayriye (Hayırlı Düzenlemeler) olarak da anılır. Bu fermanla devlet kendisini yenilemesi gerektiğini söylemiştir. Haksızlığa karşı savaş açmış; vatan, millet, özgürlük, adalet ve meşrutiyet hayranlığını taşımışlardır. Tüm vatandaşların can, mal ve namus güvenliğinin sağlanması, Halka hitap etmeye çalışmışlar, dilde sadeliği hedeflemişlerdir. Sanatı düşüncelerini yaymak amacıyla bir araç olarak kullanmışlardır. Sanatçılar çok yönlüdür: Şair, romancı, tiyatro yazarı, tarihçi, gazeteci. Yargılamada açıklık, hiç kimse yargılanmadan idam edilemeyecek (Hukuk devleti özelliğini yansıtır) Vergide adalet, Hazırlık Dönemi ( ) Erkeklere dört yıl mecburi askerlik, Tanzimat Edebiyatı 1860'ta Tercüman-ı Ahval gazetesinin yayımlanmasıyla başlar. 1839'dan 1860'a kadarki sürece hazırlık dönemi diyebiliriz. Bu dönemi şöyle özetleyebiliriz: Rüşvetin ortadan kaldırılması, Herkesin mal ve mülküne sahip olması, bunu miras olarak bırakabilmesi (Özel mülkiyet güvence altına alındı. Müsadere kaldırıldı). Bâb-ı Âli tarafından 18 Şubat 1856'da ilan edilmiştir. Islahat Fermanı, Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Şerif, 3 Kasım 1839) tarafından yapılan reformları genişletmiştir. Bu fermanın amacı, millet sistemini kaldırarak bütün din topluluklarına eşit vatandaşlık hakları sağlayarak Müslüman ve gayrimüslim Osmanlı tebaası arasındaki farkı ortadan kaldırmaktır. Islahat Fermanı Tanzimat'la birlikte ortaya çıkan yenilikçi düşünceler edebiyatta da kendini göstermeye başlar. Tercüme Odasından çıkan aydınlar, Batı edebiyatını özellikle Fransız edebiyatını öğrenir. Batılı gazete ve kitapların ülkemize girmeye başlamasıyla Aydınlanma Çağı'nın yazarlarını asıllarından okuyup bunları tartışmaya başlar. Bu aydınlar okudukları kitapları Türkçeye çevirerek bu düşüncelerin geniş kitlelerle buluşması için harekete geçer. Batı'dan ilk çeviriler yapılır. Şinasi Lamartine ve La Fontaine'den, Ethem Pertev Paşa V. Hugo'dan, Yusuf Kâmil Paşa Fenelon'dan çeviriler yapar. Bölüm 1: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Oluşumu Modernliğin Öncüleri Osmanlı İmparatorluğu'nda modernleşme hareketleri halkın isteğiyle değil daha çok yönetici sınıftan kişilerin isteğiyle ortaya çıkmıştır. Modernleşmenin temelinde yatan kavramlar Rönesans, reform, pozitivizm, bilim, hukuk... Akılcılığın edebî ve düşünsel anlamdaki ilk temsilcisi Şinasi'dir. Şinasi dünyaya bir Rönesansçı gibi bakar. Aklı, hukuku, medeniyeti ön plana çıkarır. Reşit Paşa için yazdığı kasidede pozitivist dünya görüşünün yansımaları vardır. Osmanlı'nın dünyaya bakışıyla modernizmin akla uygunluk ilkesi arasındaki karşıtlık ve bunun sonucunda çıkış bulamayan aydınlarda ortaya çıkan boşluk duygusu Akif Paşa'nın Adem Kasidesi'nde dile getirilir. Sadullah Paşa 19. Asır adlı manzumesinde Orta Çağ'a özgü geleneksel dünya görüşünü eleştirir ve Batı'nın pozitivist anlayışını över. Eşitlik, insan hakları, bilim gibi kavramları öne çıkarır. Beşir Fuat metafizik anlayışı reddedip pozitivist anlayışı, çeviri ve makaleleriyle savunur. 2 Tanzimat Edebiyatı ( ) Tanzimat edebiyatçılarını sanata ve topluma bakışları yönünden iki gruba ayırıyoruz: I. Dönem Sanatçıları Bunlar Tanzimat'ın ilk kuşağındandır; sanatı halkı eğitmede bir araç olarak görmüşlerdir. "Sanat toplum için." anlayışını benimsemişlerdir. Bu dönemin en önemli sanatçıları Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal'dir. II. Dönem Sanatçıları Bunlar Abdülhamit'in baskıcı yönetimi altında eser vermiş sanatçılardır. Toplumsal koşulların ve benimsedikleri sanat anlayışının etkisiyle "Sanat sanat için." anlayışıyla yazmışlardır. Bu dönemin önemli sanatçıları Recâizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hâmit Tarhan, Samipaşazâde Sezai'dir.

3 TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI'NIN OLUŞUMU 1. Yeni açılan okullar, sayıları artan gazeteler; Avrupa'dan ge yılında..., Fenelon'un Telamak isimli len yeni fikirler, tercüme edilen eserler yenilik hareketlerine daha başka bir canlılılk kazandırmış ve güç katmıştır. Bu yenilikler zaman akışı içinde idari ve siyasi sahadan fikir ve sanat hayatına yansımış, yeni bir edebiyat doğmuştur. romanını Türkçeye çevirdi. Eser 1862 yılında yayımlanabildi. Halk bu tarihten sonra roman türüyle tanışabildi. Yukarıda sözü edilen dönem aşağıdakilerden hangisidir? Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilebilir? A) Sadullah Paşa B) Yusuf Kâmil Paşa A) Tanzimat C) Ahmet Mithat Efendi B) Servetifinun D) Ziya Paşa C) Fecriâti E) Şinasi D) Millî Edebiyat E) Cumhuriyet 1. ÜNİTE: TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI ( ) TEST Avrupa öncelikle de İngiltere ile temas kuran aydınlar Batı Paragraftaki bilgi yanlışlığı numaralanmış bölümlerden hangisinin düzeltilmesi ile ortadan kalkar? A) I B) II D) IV 5. İlk roman çevirisi Telemak'tan önce sadece Fransızca bilen aydınlarımız bu türü tanıyordu. Sonrasında Batı'dan dilimize birçok çeviri yapıldı. I. Sefiller II. Robinson Crusue III. Monte Kristo IV. Karomozov Kardeşler V. Kumarbaz C) III ilk çeviriler arasında bu eserlerden hangileri yoktur? A) I. ve II. E) V B) II. ve III. D) IV. ve V. C) III. ve IV. E) III. ve V. 3. Avrupa'ya tahsil için veya devlet vazifesiyle gidip gelen aydınlara ilave olarak Tanzimat Fermanı'ndan sonra hızlanan Fransızca öğrenme merakı, Fransız kültürünün, Edebiyatı'nın örnek alınmasına yol açtı. Eski edebiyatta pek iltifat edilmeyen nesir sanatı önem kazandı. Avrupai roman, hikaye, tiyatro tercüme yoluyla da olsa edebiyatımıza girmeye başladı. 1839'dan 1860'a kadar olan süreçten sonra yerli mahsuller verilmeye başlandı. 6. Gazetecilik Tanzimat Dönemi'nde gelişmiş ilk özel gazete I olan Tercüman-ı Ahval Şinasi ve Ahmet Mithat Efendi taraii III Yukarıda verilen dönem aşağıdakilerden hangisidir? fından 1860'ta çıkarılmış ve bu tarih Tanzimat Edebiyatı'nın IV V A) Tanzimat Hazırlık Dönemi başlangıcı olmuştur. B) Tanzimat I. Dönem Numaralanmış yerlerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? C) Tanzimat II. Dönem D) Servetifinun Dönemi E) Fecriâti Dönemi A) I B) II D) IV C) III E) V 3 Bölüm 1: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Oluşumu I II edebiyatına yöneldiler. Türk edebiyatı için yeni bir ufkun açılması gerektiğine inanıyorlardı. Bu inanç XIX. yüzyılın ikinci III yarısında mevcut edebî çerçevenin yani divan edebiyatı'nın dışıiv na çıkılarak yeni bir edebiyatın oluşmasını sağladı. Tanzimat Edebiyatı adını verdiğimiz dönem ortaya çıktı. V

4 1. ÜNİTE: TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI ( ) 7. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? 11. (I) Tanzimat'la birlikte edebiyatımızda makale, fıkra, hikâye, roman gibi türler görülmeye başlanmıştır. (II) Bu edebî türlerin gelişmesinde ve yaygınlaşmasında gazetenin işlevi büyüktür. (III) Birçok edebî eser tefrika yoluyla halka ulaşmıştır. (IV) Ayrıca gazete halkın eğitilmesinde bir araç olarak kullanılmıştır. (V) Ceride-i Havadis bizzat II. Mahmut'un isteğiyle kurulmuş bir gazetedir ve Tanzimat Fermanı bu gazetede yayımlanmıştır. A) 1832'de kurulan Tercüme Odası o dönem için okul işlevi görmüştür. Ahmet Vefik Paşa, Namık Kemal burada yetişmiştir. B) Tanzimat'la birlikte Mekteb-i Umumiye Nezareti, Encümen-i Daniş kurulmuş, Avrupai eğitim kurumlarının temeli atılmıştır. C) Âkif Paşa, Sadullah Paşa, Ethem Paşa gibi sanatçılar Batılaşma ve modernleşme üzerinde durmuşlardır. Numaralanmış cümlelerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? A) I D) Eski edebiyatı canlandırmak isteyen Leskofçalı Galip, Yenişehirli Avni gibi şairlerin oluşturduğu Encümen-i Şuara döneminde pek etkili olamamıştır. B) II C) III D) IV E) V E) Takvim-i Vakayı ilk resmî gazete, Ceride-i Havadis ilk özel gazetedir. 8. Tanzimat Fermanı... yılında ilan edilmesine karşın Tanzimat Edebiyatı... yılında başlar. Tanzimat Edebiyatı ilk özel gazete Tercüman-ı Ahval-in çıkmasıyla başlar. Parçada boş bırakılan yere hangisi getirilebilir? A) B) D) C) E) Sadullah Paşa... manzumesinde Orta Çağ'a özgü olan dünya görüşünü eleştirmiş, Batı'nın bilimsel ilerlemesinin temelindeki pozitivist düşünceyi övmüştür. Doğu'nun geriliğinin Batı'nın örnek alınarak aşılabileceğini savunmuştur. 12. İlk resmi gazetedir. Tanzimat Fermanı bu gazetede yayımlanmıştır. 1928'de "Resmi Gazete" adını almış ve devam etmektedir. Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere hangisi getirilmelidir? A) Kürsi-i İstiğrak Tanzimat Fermanı'ndan sonra İngiliz bir tüccar tarafından çıkarılmıştır. Devlet desteği gördüğü için yarı resmîdir. Şinasi ve Agâh Efendi tarafından çıkarılan ilk özel gazetedir. Tanzimat Edebiyatı bu gazetenin çıkması ile başlar. Numaralanmış cümlelerde hangi gazetelere ilişkin bilgi verilmemiştir? Bölüm 1: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Oluşumu B) Hacle C) Adem Kasidesi D) Ondokuzuncu Asır E) Tercüme-i Manzume 10. Tanzimat'ın hazırlık döneminde Batı'nın akla uygunluk ilkesi ile Doğu felsefesi arasındaki karşıtlık ve bu karşıtlığın yarattığı boşluk duygusunu... Adem Kasidesi'nde yansıtmıştır. Parçada boş bırakılan yere hangisi getirilmelidir? A) Sadullah Paşa B) Yusuf Kamil Paşa C) Âkif Paşa I. Takvim-i Vakayi II. Ceride-i Havadis III. Tercüman-ı Ahval IV. Tasvir-i Efkâr V. Muhbir A) I. ve II. D) Agâh Efendi E) Ziya Paşa 4 B) II. ve III. D) IV. ve V. 1. A 2. B 3. A 4. B 5. D 6. C 7. E 8. A 9. D 10. C C) III. ve IV. E) I. ve V. 11. E 12. D

5 Öğretici Metinler Makale TEMEL BİLGİLER Edebiyatımıza Tanzimat Dönemi'nde gazeteyle girmiştir. Tanzimat Dönemi'nde Gazetenin İşlevleri İlk makale Şinasi'nin Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi'dir. (Bu makalede Şinasi gazetenin önemini, yazı dilinin yeniden düzenlenmesi gerektiğini, halkın anlayabileceği bir dili olması gerektiğini belirtmiştir.) Halkın bilgilendirilmesi ve eğitilmesi için bir araç olmuştur. Dilin sadeleşmesini sağlamıştır. Halkın yeniliklerden haberdar edilmesi sağlanmıştır. Geniş bir kitleye ulaşılmıştır. Namık Kemal "Lisan-ı Osmani'nin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazatı Şamildir" adlı makalesinde edebiyat sorunlarını dile getirmiş, yazı dilinin anlaşılır olması gerektiğini, divan edebiyatının somut gerçekliği yansıtmadığını belirtimiştir. Yabancı devletlerle ilgili bilgiler yayımlanmıştır. Roman ve tiyatro eserlerinin tefrika edilmesi sağlanmıştır. Basılan kitaplarla oynanan tiyatrolarla ilgili haberler verilmiştir. Ziya Paşa "Şiir ve İnşa" adlı makalesinde edebiyatımızın halk edebiyatı olduğunu, eserlerin halkın anlayabileceği bir dille yazılması gerektiğini söylemiştir. Takvim-i Vakayi (Olayların Takvimi): İlk resmî gazetedir. Gazetede devletin, padişahın resmî bildirileri, iç ve dış haberler, askeri konular yer alır. Gazete halka Osmanlı İmparatorluğu sınırları içindeki ve dünyadaki olaylar hakkında bilgi verme; birliğin korunması için doğru haberlerin yayımlanması gibi nedenlerle çıkarılmıştır. Tasvir-i Efkâr (Fikirlerin Tasviri): Şinasi çıkarmıştır. Namık Kemal ilk makalelerini burada yazmıştır. Gazete, düşünce ve edebiyat gazetesi niteliğindedir. Ahmet Mithat Efendi, Devir, Bedir, Tercüman-ı Hakikat; Şemsettin Sami Sabah, Tercüman-ı Şark; Ali Suavi Muhbir; Namık Kemal ve Ziya Paşa Hürriyet, N. Kemal İbret gazetelerini çıkarmıştır. Tanzimat Edebiyatı Öğretici Metinlerinin Özellikleri Sanat toplum içindir anlayışıyla toplumsal konular ele alınmış, Rönesans ve Aydınlanma'nın etkisiyle eşitlik, hürriyet, bilim, hukuk gibi kavramlar öne çıkmış, Arapça ve Farsça sözcükler kullanılmakla birlikte süssüz bir dille kaleme alınmış, Namık Kemal'in Eleştirileri Lisan-ı Osmaî'nin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülâhazât-ı Şâmildir. Divan edebiyatının hayattan kopuk, dilinin ağır olduğu vurgulanmış; yazı dilinin konuşma diline yaklaştırılması gerekliliği üzerinde durulmuştur. Bu makale edebiyatımızın ilk eleştiri yazısıdır. İntibah Mukaddimesi: Batı'nın önde gelen yazarları hakkında bilgi verip Avrupa edebiyatını örnek almamız gerektiğini vurgular. Mukaddime-i Celal: Victor Hugo'nun Cromwel isimli eserinin ön sözünden esinlenerek yazılan bu eserde edebiyat hakkında genel bir değerlendirme yapılır. Renan Müdafâanâmesi: Emest Renan'ın İslamiyet'in medeniyetin önünde bir engel olduğu savını çürütmek için yazılan cevaptır. Tahrib-i Harâbat: Ziya Paşa'nın Hârâbat isimli antolojisindeki görüşlerinin eleştirisi vardır. Bu eser, edebiyatımızın ilk eleştiri kitabıdır. İrfan Paşa Mektubu: Eski şiire yönelik eleştiriler vardır. Buhar-ı Dâniş Mukaddimesi: İran edebiyatının Türk edebiyatı üzerindeki etkisini eleştirir. Takip: Hârâbat'ın dil ve üslup yönünden eleştirisi vardır. Şinasi'nin Eleştirileri Daha çok gazeteden yararlanılmış, Şinasi'nin Tasvir-i Efkâr'da kullandığı sade dille Ruznâme-i Ceride-i Havadis yazan Sait Bey alay etmiş, Şinasi bunun üzerine onunla bir polemik başlatarak Türkçenin bağımsız bir dil olduğunu ve yabancı dillerden gelen unsurların Türkçe kullanıma uygun olması gerektiğini vurgulamıştır. Türk dili, tarihi alanında çalışmalar yapılmış, sözlük çalışmaları bilimsel bir metotla düzenlenmiştir. Şinasi arkadaşı Fatin Efendi'nin çıkardığı Fatin Tezkiresi'ni eleştirmiş, tezkirenin nesnel olması gerektiğini vurgulamıştır. Somut ve gözleme dayalı anlatım öne çıkmış, Doğu - Batı çatışması dilde temada kendini göstermiş, 5 Bölüm 2: Öğretici Metinler Tercüman-ı Ahval (Durumların Tercümanı): Şinasi ve Agâh Efendi tarafından çıkarılmıştır. İlk özel gazetedir. Bu gazetenin çıkması ile Tanzimat Edebiyatı başlamıştır, gazetede halkın sorunlarına yer verilmiş, okuyucu mektupları yayımlanmış, ansiklopedik bilgiler verilmiştir. Eleştiri (Edebî Tenkit) Ceride-i Havadis (Olayların Gazetesi): William Churcill adlı bir İngiliz tarafından çıkarılmıştır. Yarı resmî bir gazetedir. Gazetede Avrupa gazetelerinden alıntılar, magazin haberleri, ahlak ve vatan sevgisi ile ilgili makaleler, günlük olaylar ve ilanlar, tiyatro özetleri yer almıştır. BÖLÜM - 2

6 Namık Kemal: "Ebuzziya'ya Mektuplar" Tâlim-i Edebiyat (Edebiyat Dersleri): Mekteb-i Mülkiye öğrencileri için ders kitabı olarak hazırlanmıştır. Edebî bilgilerin örneklerle öğretilmesi hedeflenmiştir. Eski edebiyattan örnekler vermesine rağmen daha çok Batı edebiyatından edebiyatımıza giren yeni türleri tanıtmak için yazmıştır. Ziya Paşa: "Veraset Mektupları" Edebiyat Tarihi Abdülhalim Memduh: "Tarih-i Edebiyat-ı Osmaniye" Üçüncü Zemzeme Mukaddimesi: Zemzeme isimli şiir kitabının üçüncü cildinde "En güzel eserler onlardır ki okuduktan sona insanı düşünmeye mecbur ederler." diyerek sözde güzellik ve yücelik aradığını bildirir, bunun nasıl gerçekleşitirileceğini anlatır. (Zemzeme hoş sözler) Muallim Naci: "Osmanlı Şairleri" Takdir-i Elhan: Menemelizâde Tahir isimli öğrencisinin Elhân isimli şiir mecmuası hakkında yazdığı değerlendirme yazısıdır. Bu değerlendirme yazısında göz için kafiyeye karşı çıkar. Ahmet Vefik Paşa: Lehçe-i Osmani, Müntehabat-ı Durub-ı Emsaliye Sözlük Şinasi: Kamus-i Osmanî, Durub-u Emsali Osmaniye Şemseddin Sami: Kamus-ül Âlem, Kamus-i Türkî Muallim Naci: Lugat-i Naci Muallim Naci'nin Eleştirileri Tarih İstilahat-ı Edebbiye (Edebiyat Terimleri): Yazı yazma kurallarını, edebiyat terimlerini devrinde en iyi açıklayan rehber kitaplardan biridir. Cevdet Paşa: Tarih-i Cevdet Namık Kemal: Osmanlı Tarihi, Büyük İslam Tarihi Ahmet Vefik Paşa: Şecere-i Türkî (Çeviri) Demdeme (Boş sözler): Recaizâde Mahmut Ekrem'in üçüncü Zemzeme Mukaddimesi ve Takdir-i Elhan adlı eserinde kendisine yönelttiği eleştirilere Saadet gazetesinde verdiği cevaplardan oluşur. Mizah Ethem Pertev Paşa: "Av'avaname" Teodor Kasap: Diyojen (mizah dergisi) Victor Hugo: Türk edebiyat tarihinin ilk tenkitli monografisidir. Beşir Fuat, bu eserinde Victor Hugo'nun romantizmine karşı Emile Zola'nın natüralizmini öne çıkararak sanatçının bir bilim adamı gibi objektif bakması, topluma hizmet etmesi gerektiğini söyler. Hatıra (Anı) Beşir Fuat'ın Eleştirileri Direktör Ali Bey: "Lehçet'ül Hakayık" (mizahi sözlük) Biyografi Ahmet Cevdet Paşa: "Kısas-ı Enbiya" Namık Kemal: "Evrak-ı Perişan" Recaizade Mahmut Ekrem: "Kudemadan Birkaç Şair" Batılı anlamda ilk anı: Akif Paşa: Tabsıra Namık Kemal: Magosa Hatıraları Ziya Paşa: Defter-i Âmal Muallim Naci: Ömer'in Çocukluğu Ahmet Mithat Efendi: Menfa Gezi Yazısı Ahmet Mithat: Avrupa'da Bir Cevelan, Batılı anlamdaki ilk gezi yazısıdır. Ahmet Mithat: Seyadane Bir Cevelan. Bölüm 2: Öğretici Metinler Günlük Diketör Ali Bey: Seyahat Jurnali (Batılı anlamdaki ilk günlüktür.) Mektup Tanzimat Dönemi'nde sanatçıların çeşitli nedenlerle (elçilik, sürgün vb.) yazdıkları mektuplar bu türün yaygınlaşmasını sağlamıştır. İlk mektup örnekleri Akif Paşa'ya aittir. Ahmet Mithat Efendi Muallim Naci: "Muhaberat ve Muhaverat" 6 Divan Edeabiyatı Öğretici Metinleri ile Tanzimat Edebiyatı Öğretici Metinlerinin Karşılaştırılması Divan Edebiyatı Tanzimat Edebiyatı Genellikle dinî, tasavvufi ve Adalet, eşitlik, hak, hukuk, sanat ve ahlaki konular ele alınmıştır. edebiyat gibi konular işlenmiştir. Düşünce ve duygular bireysel Toplumun yararı ön plandadır bir anlayışa varır. Arapça, Farsça tamlamalar Dil sadedir. söz sanatları secili anlatım Siyer, tarih, menkıbe siyaset- Gazete etrafında şekillenmiştir. name gibi klasik türler etrafın- Makale, eleştiri gibi türler edebida şekillenmiştir. yatımıza girmiştir. Devlet adamlarına ve ulemaya Halka hitap edilmiş. hitap edilmiştir. Doğu kültürünün etkisi Batı kültürünün etkisi Paragraf düzeni ve noktalama Konuşmaları gösteren çizgiler ve yok. noktalama işaretleri kullanılmış. A. Hamid Tarhan: "Mektuplar" Recaizâde Mahmut Ekrem'in Eleştirileri

7 ÖĞRETİCİ METİNLER eski edebiyatı savunan Muallim Naci ve 4. I. Toplum sorunlarından ve siyasetten uzak durulmuştur. II. Şiirde romantizmin, roman ve hikâyede realizm ve natüralizmin etkisi vardır. III. Tiyatrolar sahne tekniği açısından zayıftır, okunmak için yazılmıştır. B) Tevfik Fikret - Servetifünun IV. Dilde sadeleşme anlayışını benimsemişlerdir. C) Hüseyin Cahit Yalçın - Fecriâti V. Sanat toplum içindir, anlayışı vardır. çevresiyle girdiği edebiyat tartışmalarıyla... hareketinin doğmasına zemin hazırlamıştır. Yukarıda boş bırakılan yerlere hangisi getirilebilir? A) Recaizade Mahmut Ekrem - Edebiyatıcedide D) Abdülhak Hâmit Tarhan - Tanzimat E) Ziya Gökalp - Genç Kalemler Yukarıda numaralanmış cümlelerden hangileri Tanzimat II. Dönem'in özellikleri arasında yer almaz? A) I. ve II. B) III. ve IV. D) II. ve III. C) I. ve V. E) IV. ve V. 5. Tanzimat'ın hazırlık dönemine ilişkin verilen bilgilerden hangisi yanlıştır? 2. I. Teodor Kasap'ın çıkardığı ilk mizahi dergi Diyojen'de mizahi yazılar yazmıştır. II. Lehçetül Hakayık adlı ilk mizahi sözlüğü yazmıştır. III. Seyyareler adlı mizahi öyküleri vardır. Yukarıda eserleri verilen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) Namık Kemal B) Samipaşazade Sezai A) Sadullah Paşa gibi sanatçılar pozitivist düşünceyi övmüş hurafelerle örülü geleneksel düşünce yapısını eleştirmiştir. B) Öğretici metinlerde yüzünü Batı'ya, Fransa'ya, çeviren aydınlar olduğu gibi Leskofçalı Galip, Yenişehirli Avni gibi şairlerin oluşturduğu Encümen-i şuara eski edebiyatı canlandırmaya çalışmıştır. C) Batılı romanlar Türkçeye çevrilmiştir. D) Batı ve Doğu değerleri arasında bocalayan aydınlarda ortaya çıkan boşluk ve bunalımı Âkif Paşa Adem Kasidesi ile dile getirmiştir. C) Nabızade Nazım E) İlk yerli ürünler makale, tiyatro, roman alanında bu dönemde verilmiştir. D) Direktrör Ali Bey E) Ahmet Vefik Paşa 6. I. "Demdeme", Recaizade'nin "Zemzeme III Mukaddimesi" ve "Takdir-i Elhan"ına karşılık Saadet gazetesinde yazdığı yazıların toplamıdır. II. Hamiyyet, Endülüs Emevilerinin yıkılış devrinde vatanseverliği ile ün yapan bir komutanın savaşlarını konu edinen destandır. III. Istılahat-ı Edebiyye divan şiirinin kurallarının ve sanatlarının açıklandığı bir kitaptır. Yukarıda tanıtılan eserlerin yazarı aşağıdakilerden hangisidir? 3. (I) Şinasi Türk edebiyatında ilk modern tiyatro eseri olan Şair Evlenmesi'ni yazmıştır. (II) İlk atasözleri derlemesini yapmış, onu Durub-ı Emsal-i Osmaniye adlı eserinde toplamıştır. (III) Fransızca'dan ilk şiir çevirisini (Harabat) yapmıştır. (IV) ilk makaleyi yazmış, ilk noktalama işaretlerini o kullanmıştır. (V) Bu yönleriyle ona Tanzimat'ın öncü sanatçısı diyebiliriz. Numaralanmış cümlelerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? A) I B) II D) IV C) III E) V A) Ahmet Vefik Paşa B) Muallim Naci C) Ziya Paşa D) Tevfik Fikret E) Ahmet Haşim 7 Bölüm 2: Öğretici Metinler TEST - 1

8 10. (I) Batılı anlamda eleştiri Tanzimat Edebiyatı ile başlar. (II) I. Osmanlı'da planlanan işleri, yenilikleri halka aracısız olarak birinci elden bildirme düşüncesiyle çıkarılmış ilk resmî gazetedir. (Diyojen) II. William Churchill tarafından çıkarılan, devletten yardım aldığı için yarı resmî bir kimliğe dönüşen gazetedir. (Ceride-i Havadis) III. Şinasi ve Agâh Efendi tarafından çıkarılan ilk özel gazetedir. (Tercüman-ı Ahval) IV. Mizah gazetesidir. (Takvim-i Vakayi) Yukarıdaki cümlelerde bilgi yanlışının düzeltilebilmesi için hangilerinin yeri değiştirilmelidir? A) I. ve II. B) II. ve IV. D) II. ve III. Bu dönem eleştirisi de genellikle divan edebiyatına yöneliktir. (III) Ziya Paşa "Şiir ve İnşa" makalesinde gerçek edebiyatımızın halk edebiyatı olduğunu söylemiş divan edebiyatını millî kabul etmemiştir. (IV) Namık Kemal Ahmet Vefik Paşa'nın Harabat Antolojisi'ni Tahrib-i Harabat ve Takip'te eleştirmiştir. (V) Recaizade Mahmut Ekrem Zemzeme III Mukaddimesi'nde hem divan edebiyatını hem Muallim Naci'yi eleştirmiştir. Parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? A) I B) II C) III. ve IV. C) III D) IV E) V E) I. ve IV. 8. Türk edebiyatındaki ilk makaledir,... tarafından yazılan bu makale Tercüman-ı Ahval'de yayımlanmıştır. Hürriyet gazetesinde yayımlanan Şiir ve İnşa adlı makalede... gerçek Türk edebiyatını halk edebiyatı olarak görmüştür. Tasvir-i Efkâr'da yayımlanan Lisan-ı Osmani'nin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazat-ı Şamildir adlı makalede... divan şiirini eleştirmiştir. Yukarıdaki metinlerde boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir? ilk Türk mizah gazetesi olan...'deki yazılarıyla kendinden söz ettirir. İlk mizahi sözlük... onun eseridir. Yine mizahi tarzda yazdığı hikayeleri... adıyla yayımlanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi yukarıda boş bırakılan yerlerden birine getirilemez? A) Lehçet'ül Hakayık B) Seyyareler C) Habname A) Şinasi - Ziya Paşa - Namık Kemal D) Direktör Ali Bey B) Şinasi - Ahmet Mithat - Namık Kemal E) Diyojen C) Şemsettin Sami - Ziya Paşa - Namık Kemal D) Şinasi - Ziya Paşa - Ahmet Vefik Paşa E) Ziya Paşa - Şinasi - Namık Kemal 12. Tanzimat Dönemi'nde edebiyatımıza gazete ile giren türler Bölüm 2: Öğretici Metinler "Zemzeme III" adlı yapıtının girişinde, vardır. Takdir-i Elhan adlı yapıtında hem divan edebiyatını hem de Muallim Naci'yi eleştirmiştir. Muallim Naci bu eleştirilere Saadet gazetesinde cevap vermiş, sonra bunları... adı ile yayımlamıştır. Aşağıdakilerden hangileri bunlardan biri değildir? I. Fıkra II. Makale III. Şiir A) Recaizade Mahmut Ekrem - Zemzeme IV. Deneme B) Ziya Paşa - Demdeme V. Anı Parçada boş bırakılan yerlere hangisi getirilebilir? C) Muallim Naci - Demdeme A) III. ve V. D) Recaizade Mahmut Ekrem - Demdeme D) I. ve III. E) Ziya Paşa - Harabat 8 1. A 2. D 3. C B) I. ve IV. 4. E 5. E 6. B 7. E 8. A 9. D 10. D C) II. ve V. E) IV. ve V. 11. C 12. A 7.

9 1. ÖĞRETİCİ METİNLER 3. İlk özel gazetenin ilk başyazısıdır. Bu yazıda Şinasi, halkın I. Bu eserde, Türkçe atasözlerini toplamıştır. Bazı halk deyimlerine de yer verilmiştir. (Lehçe-i Osmani) düşünme ve yazma yanında haber alma özgürlüğüne de dikkat çeker. Uygar milletlerin düşünce ve siyasi özgürlüğe sahip bulunduğunu bizim de bu gazeteyle ilk adımı attığımızı dile getirir. Yazının sonunda ise halkın kolaylıkla okuyup anlayabileceği bir yazı dilinin olmasını önerir. II. Ebul Gazi Bahadır Han'ın Çağatayca olarak yazdığı tarih kitabını Türkiye Türkçesine çevirdiği eserdir. (Şecere-î Türkî) III. Moliere'in tiyatrolarından uyarlamalar yapmıştır. (Tabib-i Aşk, Zoraki Takip, Azarya, Zor Nikâhı) IV. İki bölümden oluşan sözlük. Birinci bölümde Türkçe, ikinci bölümde çok kullanılan Arapça, Farsça sözcüklere yer verilmiştir. (Müntehabat-ı Durub-ı Emsal) A) Yeni Lisan Ahmet Vefik Paşa'nın verilen yapıtlarındaki yanlışlığın düzeltilebilmesi için hangileri yer değiştirmelidir? D) Üç Tarz-ı Siyaset A) I. ve II. B) II. ve IV. Yukarıda sözü edilen yazı aşağıdakilerden hangisidir? B) Kültür ve Dil C) Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi E) 19. Asır Manzumesi C) I ve IV. 4. Gazetenin çıkışında maddi desteği Agâh Efendi sağlıyor, Şi- E) III. ve IV. nasi de teknik ve yazı işlerini yürütüyordu. Agâh Efendi ilk sayıda kaleme aldığı "İhtar" başlıklı yazıda Şinasi'nin katkısını açıkça ifade ederken Şinasi de "Mukaddime" başlıklı yazısında gazetenin sosyal hayattaki düzenine dikkat çekiyor ve gazete dilinin sadeleşmesini savunuyordu. D) I. ve III. Yukarıdaki paragrafta sözü edilen gazete hangisidir? A) Tasvir-i Efkâr B) Ceride-i Havadis C) Tercüman-ı Ahval D) Muhbir E) Takvim-i Vakayi 2. I. Tercüme-i Manzume'de klasik şiirin ustalarından Racine'den, Lamartine'den seçkiler vardır. Ayrıca La Fantoine'in fablarından örnekler vardır. 5. Hemen her konuda cahil bırakıldığı düşünülen bir toplumu aydınlatma gayesi taşıyan Aydınlanma filozoflarının bu tavrının gerçekleştirilebilmesi için halka ulaşmayı sağlayacak bir vasıtaya ve bu halkın anlayabileceği sade bir dile ihtiyaç duyulur. Bu amaçla; II. Hacle adlı yapıtı ile divan tertip etme geleneğini kırmış şiirlerini yeni bir anlayışla kitaplaştırma yolunu açmıştır. III. İlk özel gazeteyi çıkarmış, gazetenin ilk sayısında yazdığı ön sözde basının halkla, devletle olan ilişkilerini ele almıştır. I. Şinasi ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval'i çıkarır. II. Namık Kemal konuşma diliyle kaleme aldığı, Vatan yahut Silistre'yi yayımlar. IV. Türk atasözlerini belli bir sisteme bağlayarak ve Fransızca benzerleriyle karşılaştırarak bir araya getirip yayımlamıştır. III. Ahmet Mithat Efendi roman kurgusunu bir yana bırakıp ansiklopedik bilgiler verir. V. Şiir, roman, tiyatro, eleştiri, tarih, gazete, mektup gibi alanların hepsinde kalem oynatmıştır. IV. Ziya Paşa Terci-i Bent'inde Allah'ın yarattığı eserler karşısında aklın yetersizliğini dile getirir. Yukarıda numaralanmış cümlelerin hangilerinde Şinasi ile ilgili bilgi yanlışı vardır? Yukarıda numaralandırılmış cümlelerden hangisi paragrafta verilenleri örneklemez? A) I. ve IV. B) IV. ve V. D) II. ve V. C) I. ve V. E) Yalnız V. A) Yalnız I. B) I., II. ve III. D) I. ve II. C) III. ve IV. E) Yalnız IV. 9 Bölüm 2: Öğretici Metinler TEST - 2

10 sinde yanlışlık yapılmıştır? Yukarıdaki paragrafta sözü edilen eser aşağıdakilerden hangisidir? B) Ahmet Vefik Paşa'nın Lehçe-i Osmani adlı eserinde daha çok halkın konuştuğu dilin sözcüklerine yer verilir. İlk bölümünde Türkçe sözcükler ve deyimler ikinci bölümünde çok kullanılan Arapça, Farsça sözcükler yer alır (D) A) Eşar-ı Ziya B) Terkib-i Bend D) Zafername Aşağıdakilerin hangisinde doğru - yanlış değerlendirme- benzemektedir. Paşa Londra'dadır, canı sıkkındır. Bir parka gider, banka oturur. Birden mekân değişir. Karşısında Padişah vardır. Paşa onunla memleket hakkında konuşur, aksaklıkları söyler. Sonra arkasından dürtüldüğünü hisseder, bir ses duyar. Gözünü açar. Parkta bankın üzerinde uyukladığını fark eder. A) Türk tarihini Osmanlılardan ya da İslamlıktan önceki çağlara götürmek Tanzimat'la başlar. Ahmet Vefik Paşa'nın Şecereyi Türki adlı eseri bu tür bir çalışmadır. (D) C) Terci-i Bend E) Rüya C) Ahmet Vefik Paşa'nın Türk folkloru bakımından önemli çalışması Müntehabatı Durub-ı Emsal'dir. Burada atasözlerine yer vermiştir. (D) I. Ziya Paşa burada Türk şiirini üç döneme ayırmış ve şairler hakkında hükümler vermiştir. Eserin mukaddimesi 500 yıllık Türk edebiyatını bütün olarak ele almıştır. II. Ziya Paşa burada çocukluğunu anlatır. Gayet sade, akıcı ve zevkli bir dil kullanmıştır. Ziya Paşa'nın yukarıda tanıtılan eserleri aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir? D) Ahmet Vefik Paşa Moliere'den Zor Nikâhı ve Zoraki Tabip gibi eserleri uyarlamıştır (Y) E) Ahmet Vefik Paşa Orhun Kitabeleri ve Kutaldgu Bilig üzerine çalışmalar yapmıştır (Y) A) Harabat - Tabsıra 11. Bilirsiniz, dedi Sabr ü Sebat'ı Türklere dair yazmışımdır. Bir B) Rüya - Defteri Âmal gün akrabam Ahmet Vefik Paşa atasözlerini kullanarak bir oyun yazmamı salık verdi. Bu eser böyle çıktı ortaya. Eser bitince götürdüm, okudu. "Canım bu kadar da darb-ı meselle doldur demedik." dedi güldü. C) Harabat - Defter-i Âmal E) Harabat - Menfa 8. Ziya Paşa'yı devrinden ayıran önemli bir özellik, onun halk edebiyatına ve özellikle âşık edebiyatına bakışı ve ondan gelen unsurları kullanmasıdır. Ziya Paşa halk edebiyatını fark etmiş, bunu... makalesinde belirtmiştir. Ayrıca şiirlerinde âşık edebiyatından gelme unsurları kullanmıştır. Hece vezniyle şiirler yazmıştır. D) Zafername - Ömer'in Çocukluğu Yukarıdaki parçada olayı anlatan kişi aşağıdakilerden hangisidir? A) Şinasi B) Namık Kemal C) Abdülhak Hâmit Tarhan D) Ziya Paşa Yukarıda boş bırakılan yere hangisi getirilebilir? E) Şemseddin Sami A) Harabat B) Kültür ve Dil C) Şiir ve İnşa 12. Kamus-ı Türki adı bile o zaman için yenidir. Osmanlıca söz- D) Yeni Lisan cüklerin sürümde olduğu bir dönemde hazırlanmıştır. Yazar ön sözde Türkçenin; Arapça ve Farsça olmadan hiçbir şey anlatamaz hâle geldiğini belirtir. Batı Türkçesinin aldığı yabancı kelimelerle daha geniş görünse de Çağataycanın daha zengin olduğunu, bu lehçedeki eskiden kullanılıp sonra bırakılan kelimeleri yeniden diriltmekle dilimizin genişleyeceğini söyler. E) Lisan-ı Osmani'nin Edebiyatı Hakkında Mülahazatı Şamildir. 9. Aşağıdakilerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? Bölüm 2: Öğretici Metinler A) Ziya Paşa Adana Valisi iken bir tiyatro kurar ve Moliere'in Tartuffe adlı eserini oynanmak üzere Riyanın Encamı adıyla tercüme eder. B) Ziya Paşa Defter-i Âmal'de hem çocukluğuna dair bilgiler verir hem de çocuk terbiyesi hakkındaki düşüncelerini açıklar. A) Ahmet Vefik Paşa C) Rüya Ziya Paşa'nın divan şairlerinin habnamelerini andıran bir eseridir. 10 Yukarıda dil hakkındaki görüşleri verilen yazar aşağıdakilerden hangisidir? B) Şemsettin Sami D) "Şiir ve İnşa" Ziya Paşa'nın Hürriyet gazetesinde yayımlanan, divan şiirini övdüğü makalesidir. C) Ziya Paşa E) "Eş'ar-ı Ziya" Ziya Paşa'nın klasik divan şiirinin özelliklerini taşıyan şiirlerinin toplandığı kitaptır. E) Namık Kemal 1. C 2. D 3. C 4. C 5. E D) Ahmet Mithat Efendi 6. E 7. C 8. C 9. D 10. D 11. C 12. B 6. Ziya Paşa'nın politik ve sosyal bir eseridir. Eski habnamelere

11 ÖĞRETİCİ METİNLER 1. Şinasi'nin çıkardığı ilk özel gazete önceleri haftada bir pazar 4. Aşağıdakilerden hangisi türü bakımından farklıdır? günleri yayımlanır. 24. sayıdan itibaren de günaşırı çıkmaya başlar. Gazetedeki kimi durumlar edebiyatımız içinde ilkleri oluşturur. İlk piyes denemesi olan Şair Evlenmesi burada tefrika edilir. Ayrıca gazetede hikâyeler, fizik ve kimya alanında yazılar yayımlanır. A) Tabsıra B) Ömer'in Çocukluğu C) Magosa Hatıraları D) Avrupa'da Bir Cevelan Yukarıda tanıtılan gazete aşağıdakilerden hangisidir? E) Defter-i Âmal A) Tercüman-ı Hakikat B) Ceride-ı Havadis C) Takvim-i Vakayi D) Tasvir-i Efkar E) Tercüman-ı Ahval 5. Aşağıdakilerden hangileri Ahmet Mithat ile ilgili değildir? 2. Tercüman-ı Ahval'den sonra Tasvir-i Efkâr gazetesini çıkarır. Başta Namık Kemal olmak üzere dönemin genç yetenekleri gazetenin etrafında toplanır. Gazetesinde hükümeti eleştirdiği için devletteki görevinden azledilince gazeteye ağırlık verir. Durub-ı Emsal-i Osmaniye'yi yeniden gözden geçirip yayımlar. Ayrıca matbaasında Yusuf Kâmil Paşa'nın Telemak Tercümesini, Ahmet Vefik Paşa'nın Şecere-i Türki'sini basar. Yukarıda tanıtılan yazar aşağıdakilerden hangisidir? A) Şemsettin Sami B) Şinasi I. Dekadanlar başlıklı yazısıyla Servetifünun'u eleştirmiştir. II. Eserlerini halkın bilgilenmesi için yazmıştır. Bu amaçla roman, hikâye, oyun, coğrafya, tarih gibi pek çok türde eser vermiştir. III. Victor Hugo'nun, Voitaire'in eserlerini tercüme etmiş, Bursa'da tiyatro binası yaptırmıştır. IV. Sanat endişesi gütmeden yazmış. Dönemine göre sade bir dil kullanmış. Bu da geniş bir kitleye ulaşmasını sağlamıştır. A) Yalnız I. C) Ahmet Mithat Efendi B) I. ve II. D) Yalnız III. C) II. ve III. E) III. ve IV. D) Ali Suavi E) Ziya Paşa 3. İlk gazete 1831'de çıkarılmaya başlanan Takvim-i Vakayi I adlı resmî bir gazetedir. 1840'da William Churchill tarafından yarı resmî bir gazete olan Ceride-i Havadis çıkarılmaii 6. I. Takvim-i Vakayi a) Yarı resmî gazete II. Tercüman-ı Ahval b) İlk resmî gazete ya başlanmıştır. İlk edebî ve özel gazete ise Şinasi ve Agâh III III. Ceride-i Havadis c) İlk özel gazete Efendi'nin çıkardığı Tercüman-ı Ahval'dir. Daha sonra Şinasi IV Aşağıdakilerin hangisinde eşleştirme doğru verilmiştir? tek başına Muhbir'i çıkarmış, sonra Namık Kemal'e devretv miştir. Yukarıda numaralanmış yerlerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? A) I B) II D) IV C) III I II III A) b c a B) b a c C) a c b D) a b c E) c a b Bölüm 2: Öğretici Metinler TEST - 3 E) V 11

12 10. I. Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk hikâye örnekleri olan Küçük Şeyler'i yazmıştır. Bu kitaptaki hikâyelerden biri Pandomima'dır. A) Tanzimat Dönemi öğretici metinlerinde siyasi ve sosyal konuların öne çıkması ile gazetecilik arasında ilişki vardır. B) Tanzimat Dönemi'nde öğretici metin türleri ilk olarak gazete çevresinde gelişmiştir. C) Tanzimat Dönemi öğretici metinlerinde Doğu-Batı çatışması temada, dilde kendini gösterir. D) Tanzimat Dönemi öğretici metinleri divan edebiyatının etkisi altındadır. E) Tanzimat'ta halkı bilgilendirmek için daha çok gazeteden yararlanılmıştır. II. Bursa Valisi iken tiyatro binası yaptırmıştır. Moliere'den çeviriler, uyarlamalar yapmıştır. III. Sözlük alanındaki çalışmalarıyla ünlüdür. Kutadgu Bilig'i, Orhun Abideleri'ni Türkiye Türkçesine çevirmiştir. IV. Türk edebiyatında ilk polisiye romanı Esrar-ı Cinayet'i yazmıştır. Yukarıdaki cümlelerde aşağıdaki yazarlardan hangisine ilişkin bilgi yoktur? A) Ahmet Vefik Paşa B) Şinasi C) Şemsettin Sami D) Samipaşazade Sezai E) Ahmet Mithat Efendi 11. I. Edebiyatımızın mülakat türündeki ilk eseridir. Diyalog 8. Aşağıdakilerin hangisinde verilen bilgiyle ayraç içindeki biçiminde yazılmıştır. gazete ilişkilendirilemez? B) İkinci özel gazetedir. Önce Şinasi tarafından çıkarılır gazetenin başyazarlığına sonra Namık Kemal getirilir. (Tasvir-i Efkar) C) İlk özel Türk gazetesidir. Şinasi tarafından çıkarılır. (Tercüman-ı Ahval) D) Yurt dışında çıkarılan ilk özel gazetedir. (Hürriyet) A) Hem Türkçe hem Avrupa dilinde olmak üzere iki dilde çıkarılan ilk süreli yayınımızdır. (İttihat) II. Kaside, tahmis, şerh bölümlerinden oluşan nazım-nesir karışık bir eserdir. Sadrazam Ali Paşa'yı över gibi yaparak eleştirmiştir. III. Çocukluk anılarını anlattığı bu eserini J. J. Rousseau'nun İtiraflar adlı yapıtından esinlenerek yazmıştır. IV. Üç ciltlik divan şiiiri antolojisidir. Türk edebiyatında ilk antoloji özelliği taşır. Numaralanmış cümlelerde Ziya Paşa'nın hangi yapıtına ilişkin bilgi verilmemiştir? E) Churchill tarafından çıkarılan yarı resmî gazetedir. (Takvim-i Vakayi) A) Harabat B) Eş'ar-ı Ziya D) Defter-i Âmal C) Zafername E) Rüya 12. Şimdi bu gazete iç ve dış olaylardan seçilmiş bazı haberleri ve çeşitli bilimler ile daha başka faydalı konulara dair bahisleri anlatıp neşretmeye vasıta olacağından dolayı Tercüman-ı Ahval unvanı ile adlandırılması uygun görüldü. Tarife hacet olmadığı üzere söz, derdini anlatmaya mahsus bir Allah vergisi olduğu gibi insan aklının en güzel icadı yazı dahi kalemle hâlini anlatmaktan ibarettir. Bu itibarla giderek herkesin kolaylıkla anlayabileceği seviye ile bu gazeteyi kaleme almanın gerekli görüldüğü şimdiden hatırlatılır. Bölüm 2: Öğretici Metinler 9. Muhbir adlı gazetede yazılarını yayımlayarak gazetecilik hayatına başladı. Eğitim alanında yazılara ağırlık verdi. Şehzadebaşı Camii'nde verdiği vaazlar ve Muhbir gazetesinin 32. sayısında yayımlanan siyasi makalesi nedeniyle Kastamonu'ya sürülmüştür. 12 Yukarıda tanıtılan yazar aşağıdakilerden hangisidir? Yukarıda sadeleştirilmiş olarak verilen metin Şinasi'nin hangi eserinden alınmış olabilir? A) Ali Suavi A) Tercüme-i Manzume B) Münif Paşa B) Mukaddime C) Namık Kemal C) Durub-u Emsali Osmaniye D) Ahmet Mithat D) Şair Evlenmesi E) Sadullah Paşa E) Müntehabatı Eş'ar 1. E 2. B 3. E 4. D 5. D 6. A 7. D 8. E 9. A 10. B 11. B 12. B 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bilgi yanlışı vardır?

13 Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) TEMEL BİLGİLER Divan Edebiyatı Tanzimat I. Dönem Tanzimat II. Dönem Soyut bir edebiyattır. İnsan ve doğa ger- Şinasi hak, hukuk, adalet, kanun, devçekte olduğundan farklı ele alınmıştır. letle milletin karşılıklı hak ve ödevleri gibi konuları ele almış; Namık Kemal ve Ziya Bireysel konular işlenmiştir. Paşa bunlara hürriyet ve vatan konularını eklemiştir. Sosyal konular ön plandadır. Sosyal konulardan uzaklaşmışlar. Metafizik konulara yönelmişlerdir. R. M. Ekrem ölüm teması üzerinde yoğunlaşırken, Hâmid Allah, hayat, dünya, madde, ruh, varlığın mahiyeti, sonu gibi konuları ele almıştır. Aşk, Şinasi'den Hamit'e genişlemiş ve eski şiirin kalıplaşmış sevgili tipinden uzaklaşılmış, hayattaki normal kadın güzelliğine yönelinerek yeni bir sevgili tipi yaratılmıştır. Tabiat eski şiirin soyut yapısından kurtulmuş gerçek tabiata yönenilmiştir. Şiirde parça güzelliği vardır. Cümle be- Şiirde bütün güzelliği vardır. yitte tamamlanır. Şiirde bütün güzelliği vardır. BÖLÜM - 3 Nazım birimi beyittir. Aruz ölçüsü kulla- Aruz kullanılmıştır. Hece ile de deneme- Aruz kullanılmıştır. Hece ile de denemeler yapılnılmıştır. ler yapılmıştır. mıştır. Göz için kafiye anlayışı vardır. Şiirler konuyu, içeren başlıkları olmadığı Şiirlerin özel başlıkları vardır. için nazım biçimlerine göre adlandırılmıştır. Şiirlerin özel başlıkları vardır. Şiirler gazel, mesnevi, ve rubai gibi belli Divan edebiyatı nazım biçimleri kullanılnazım şekilleriyle yazılmıştır. mıştır ama bunlarda küçük değişiklikler yapılmıştır. Kaside'nin bazı bölümleri kaldırılmıştır. Divan nazım şekilleri ve sanatları tamamen atılamamıştır. Daha çok gazel, terkibi bent ve kıta kullanılmıştır. Yeni şekillerin yanında bazen aynen bazen de değiştirilerek divan nazım şekilleri kullanılmıştır. Sarma ve çapraz kafiyeyle yeni biçimler denenmiştir. Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) Göz için kafiye anlayışı vardır. Kulak için kafiye eğilimi başlamıştır. Arapça ve Farsça tamlamalarla yüklü Eserlerini halkı eğitmek amacıyla yazdık- Birinci dönemdeki sade dil anlayışı terk edilmiş, ağır bir dili vardır. Dil sanatlıdır. ları için dilde sadeleşmeyi amaçlamışlar dil ağırlaşmış, sanatlı söyleyişe önem verilmiştir. ama bunda başarılı olamamışlardır. İlk şiir çevirisi (Şinasi Tercüme-i Manzume) Şinasi şiirleri bir divanda toplama geleneğini kırmıştır. Şiirleri yeni bir anlayışla düzenleme, kitap haline getirme, kitaba bir ad verme Şinasi ile başlamıştır. "Harabat" (ilk antoloji) Ziya Paşa Tanzimat Şairleri ŞİNASİ Edebiyatımızda yenileşme onunla başlar. İlk şiir çevirisi (Tercüme-i Manzume) onundur. Şiirde divan edebiyatı nazım biçimlerine bağlı kalsa da birtakım değişiklikler yapmıştır. Parça güzelliğine karşı bütün güzelliğini savunmuştur. Hak, vatan, millet kavramını ilk o kullanmıştır. Şiiri söz oyunlarından kurtarmıştır. Şiire konuşma dilini getirmiştir. Müntehabat-ı Eş'ar adlı şiir kitabı A. Hamit Tarhan'ın Sahra adlı şiiri ilk pastoral şiirimizdir. Makber adlı şiiri de ilk metafizik şiirdir. İlk kafiyesiz şiiri Validem'dir. Muallim Naci ilk köylü şiirini yazmıştır. (Köylü Kızların Şarkısı) vardır. Türk edebiyatında akılcılığın ilk temsilcisidir. Şinasi'nin Reşit Paşa için yazdığı kaside divan şiirinin kaside anlayışından farklıdır. Bu kasidelerde: Klasik kaside kâfiyesine uymamıştır. Övmede klasik kalıpları kullanmamış, Reşit Paşa'nın gerçek özelliklerini yansıtmıştır. Reşit Paşa'nın şahsında Tanzimat değerlerine yer vermiştir. Bu kasidelerde hakim düşünce akıldır. 13 Bölüm 1: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) Göz için kafiye anlayışı vardır.

14 Terkib-i Bent akıl Batı dünyası adalet millet kanun medeniyet Dönemin sosyal konularını ele alır. Çalışma hayatında çok şey görmüş ve geçirmiş, bürokraside rakipleriyle büyük bir mücadeleye girmiş olan Paşa, tecrübelerini bilgece bir yaklaşım içinde nazma dökmüştür. Şiirlerin birçok beyti atasözü niteliğindedir. Eserleri: Zafername Tercüme-i Manzume Ali Paşa'yı alaya aldığı bir eserdir. Bu eserde ciddi ve gerçek bir zaferi değil, olmayan bir zaferi över gibi yapmaktadır. Eser bu özelliğiyle Don Kişot'a benzer. (İlk şiir çevirisidir.) Bu eserinde: Klasik edebiyatın şairlerinden (Racine'den Athallie'den' Andromaque) parçalar vardır. NAMIK KEMAL 'Ester', Vatan şairi olarak tanınır. Şiirlerinde biçim bakımından eskiye bağlı kalsa da vatan, millet, hürriyet, hak, adalet gibi yeni kavramları ele almıştır. Şairin gazellerinden oluşan bir Divan'ı vardır. Aruzu kullanmıştır. Heceyle birkaç denemesi vardır. Hürriyet Kasidesi adlı şiiri ile tanınır. Hürriyet Kasidesi, Vaveyla, Vatan Mersiyesi... Lamartine'nin Mediations-Souvenirs'inden parçalar vardır. La Fantoine'in fabllarından parçalar vardır. Şinasi'nin şiirlerinde kullandığı kavramlar: Fenelon'un Telamaque'undan parçalar vardır. RECAİZADE MAHMUT EKREM Müntehabat-ı Eşar Her güzel şey şirin konusudur diyerek şiirin konusunu genişletmiştir. Divan şiiri nazım biçimlerini kullanmıştır. Aruz ölçüsüyle yazmıştır. Divan şiirinin göz için kafiye anlayışına karşı kulak için kafiyeyi savunmuştur. Şiirleri; Nağme-i Seher, Yadigar-ı Şebab, Pejmürde, Zemzeme. Bölüm 1: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) Yenilikçi düşünceye sahip olsa da divan şiiri geleneğinden kopamamıştır. Şiirde aruz ölçüsünü kullanır. Hece ile yazılmış birkaç şarkısı vardır. Terkib-i Bent şiiriyle tanınmıştır. Bu şiirdeki birçok beyit bir atasözü gibi günümüze kadar gelmiştir. Şiirleri: Zafername, Harabat, Eş'ar-ı Ziya, Terci-i Bend, Terkib-i Bend. Hürriyet gazetesinde çıkan "Şiir ve İnşa" adlı makalesinde divan edebiyatını eleştirir ve halk edebiyatının bizim gerçek şiirimiz olduğunu, yazı dilimizin halkı temel alması gerektiğini savunur. Daha sonra Türk, Arap ve İran şairlerinden seçtiği şiirlerden oluşan "Harabat" adlı antolojsini (ilk antoloji) çıkarır. Burada divan edebiyatına övgüler düzer. Bu ikilemi yüzünden Namık Kemal onu eleştirmek için Tahrib-i Harabat ve Takip'i yazmıştır. Eserleri Eşar-ı Ziya İlk ürünleri divan şiiri geleneği ile verilmiştir. Terci-i Bent Divan tarzında olup hikemi ve tassavvufi bir içeriği vardır. Şair burada varlıkların yaratılışı ve dünyanın işleyişi konusunda sorgulayıcı bir yaklaşım ortaya koyar. Bunları tam olarak anlayamadığından insanın acizlik ve yetersizliğini dile getirir. Bunun sonucunda Allah'ın sonsuz kudretine ve büyüklüğüne sığınır. Eser felsefi ve metafizik konuları ele alır. 14 Şiirlerinde kadın, aşk ve doğa konularını ele almıştır. Küçük bireysel duygulanmalar hayal kırıklıkları, hayattan bıkkınlık ve melankoli vb. duygulara oğlunu kaybetmesiyle ölüm teması da eklenmiştir. Şiirlerinde aşırı duygusallık vardır. Eleştiri ve inceleme alanında yazdığı en önemli eseri Talim-i Edebiyattır. Bu eserinde genel edebiyat bilgileri, Batılı tarzdaki örnekler yer alır. Serveti Fünun edebiyatının oluşmasına önayak olmuştur. ABDÜLHAK HAMİT TARHAN Tanzimat şiirinde biçim ve içerik yönünden değişiklikler yapmıştır. Divan şiiri nazım şekillerini kullanmamıştır. Vezin, kafiye ve dile önem vermemiştir. Sahra adlı şiiri ilk pastoral şiirimizdir. Makber adlı şiiri ile tanınır. İlk metafizik şiirdir. İlk kafiyesiz şiiri yazmıştır: Validem. Kürs-i İstiğrak da antolojilerde yer alan şiirlerinden biridir. Diğer şiirleri: Belde veya Divaneliklerin, Ölü, Hacle, Bunlar Odur, Garam, Bir Sefilenin Hasbihali, Validem, Yadigar-ı Harp, Tayflar Geçidi. Şiirlerinde en çok aşk, doğa, ölüm temalarına yer vermiş; lirik, felsefi şiirler yazmıştır. Eşi Fatma Hanım'ın ölümü üzerine yazdığı mersiye niteliğindeki şiiri "Makber" Türk şiirinde metafizik şiirin başlangıcı sayılır. MUALLİM NACİ Eski edebiyat geleneğine bağlıdır. Fakat Batı tarzında şiirler de yazmıştır. Şiirlerin, göz için kafiye anlayışıyla yazmış Recaizade ile "Kafiye kulak için mi göz için mi?" tartışmasına girmiştir. Aruzu kusursuz kullanmıştır. İlk köylü şiirini yazmıştır (Köylü Kızların Şarkısı). Şiirleri: Ateşpare, Şerare, Füruzan. Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) ZİYA PAŞA Şiirleri bir divanda toplama geleneğini kırmıştır. Şiirleri yeni bir anlayışla düzenleme, kitap haline getirme, kitaba bir ad verme Şinasi ile başlamıştır. Kitaptaki dört manzum hikaye ve marş dışındaki şiirler klasik şiirin izlerini taşır. Gazel, kaside, methiye gibi...

15 COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER (ŞİİR) 1. Diyar-ı Küfrü gezdim beldeler kâşâ neler gördüm. 3. Aşağıdaki eşleştirmelerin hangisinde yanlışlık yapılmıştır? Dolaştım mülk-i İslâm'ı bütün viraneler gördüm. (Müslüman olmayan ülkeleri gezdim gösterişli yapılar gördüm. İslâm ülkelerini dolaştım hep harabeler gördüm.) Megarib oldu diriga metâli'i irfan Ne kaldı şöhret-i Rumu Arab ne Mısır u Herât (Sadullah Paşa) (Ne yazık ki ilim ve irfanın doğduğu yer Batı oldu. Anadolu'nun, Arabistan'ın Herat'ın şöhreti kalmadı.) Yukarıdaki iki beyit Tanzimat aydının hangi yönünü örneklemek için verilmiş olabilir? A) Hürriyet Kasidesi - Namık Kemal Ziya Paşa B) Terkib-i Bend - Ziya Paşa C) Kürsi-i İstiğrak - Şinasi D) Makber - Abdülhak Hâmit Tarhan E) Nağme-i Seher - Recaizade Mahmut Ekrem Asır Manzumesi'nde bu yüzyılda artık eski çağlardan kal- TEST - 1 ma inanç değerindeki bilgilerin değerinin kalmadığı belirtilir. Çünkü artık bilgilerin deney yoluyla ispatlandığı, mantığın yerini tecrübenin aldığı, yeni keşiflerle aydınlanılan bir yüzyıla girilmiştir. Bu asırda ilmin esası öğrenilmiştir. Bu manzumede terakkiye iman, insan aklının kudretine güven vardır. A) Batı'ya yönelme nedenlerini B) İçinde yaşadıkları toplumla çatışmalarını Yukarıda sözü edilen eser aşağıdakilerden hangisine aittir? C) Toplumsal temalara yönelmelerindeki amaçlarını A) Âkif Paşa E) Yenileşmeye açık yanlarının güçlü olduğunu D) Ali Suavi Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) 2. Tefâhür eylemesin mi bu asrâ'sara Kısalttı bu'd-ı mekân-ü zamânı muhterat (Bu asır önceki asırlara karşı övünmesin mi icatlar, zamanı ve mekan uzaklıklarını kısalttı.) Hudud-ı hakk u vezâif muayyen ü sabit Ne kaldı cebr tegallüp ne kaldı keyfiyyât (Vazifelerin ve hakların sınırları belirlenmiş ve sabittir. Ne zorbalık ne zorlama ne de keyfî uygulamalar kaldı.) Ne Amr Zeyd'in esiri ne Zeyd Amr'a velî Müesses üss-i müsâvâta nass-ı mevzuat (Ne Ahmet, Mehmet'in esiridir ne de Mehmet Ahmet'in velisi. Kanun hükümleri eşitlik ilkesi üzerine kuruludur.) Yukarıdaki dizeler dil ve zihniyet yönünden hangi döneme ait olabilir? A) Tanzimat B) Servetifünun C) Fecriâti D) Millî Edebiyat E) Cumhuriyet B) Sadullah Paşa C) Ziya Paşa E) Ahmet Vefik Paşa 5. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat I. Dönem'e ait bir metin olamaz? A) Ne mümkün zulm ile bi-dad ile imhayı hürriyet Çalış idraki kaldır muktedirsen ademiyetten B) Vücudun kim hâmiri mâyesi hak-i vatandadır Ne gam râh-ı vatanda hâk olursa C) Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten Mürüvet-mend olan mazlumu el çekmez ianetten D) Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlare su Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çare su E) Hâkir olduysa millet şanına noksan gelir sanma Yere düşmekle cevher sâkıt olmaz kadr ü kıymetten 6. Tanzimat Dönemi coşku ve heyecana bağlı metinler için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Parça güzelliği yerine konu bütünlüğüne önem verilmiştir. B) Batı edebiyatından şiir çevirileri yapılmıştır. C) Aruz ölçüsü tamamen bırakılmış hece ölçüsü kullanılmaya başlanmıştır. D) İçerik olarak yenidir fakat biçim açısından eski edebiyata bağlıdır. E) Birinci dönemde toplumsal, ikinci dönemde bireysel konular öne çıkmıştır. 15 Bölüm 1: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) D) Halkın sorunlarına çözümler aramalarını

16 10. Tanzimat Dönemi yapıtlarında aşağıdaki Batılı akımlardan hangileri görülmez? getirmiştir. Metafizik bir özellik taşıyan şiirde şair zaman zaman ölümü, hayatı sorgulamıştır. Bu şiirde ölüme karşı insanın aciziyeti; onu reddedişi, ardından çaresiz feryatları duyulur. Teslimiyet ise birçok sorudan ve çığlıktan sonra af dileyerek gelir. Divan şiirindeki mersiye geleneğine karşı gelebilecek bu şiiri şair ölen karısı için yazmıştır. Abdülhak Hamit Tarhan'ın yukarıda sözü edilen şiiri hangisidir? A) Validem B) Sahra D) Makber II. Romantizm III. Realizm IV. Sembolizm V. Parnasizm A) I. ve II. E) Hacle B) II. ve III. D) IV. ve V. Yukarıda hakkında bilgi verilen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) Ahmet Mithat Efendi B) Abdülhak Hâmit Tarhan C) III. ve IV. E) I. ve V adlı şiirinde Namık Kemal Osmanlı'nın son dönem içler acısı durumunu ve bu durumdan kurtulmanın ümitsizliğini dile getirir. yazmış. Fransız sanatçılardan da çeviriler yapmıştır. Hem eski hem yeni tarzda yazmakla birlikte daha çok eskiye bağlı kalmıştır. Recaizade ile kafiye üzerine tartışmışlar, bu konuda yazdıklarını Demdeme'de toplamıştır. Ateşpare, Şerare, Füruzan şiir kitaplarıdır. C) Muallim Naci Serilip hak-i hakarette vatan can veriyor Yetişin son nefesimdir gelin imdada diyor Sevgili validemiz akıbet elden gidiyor Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara maderini Yukarıda boş bırakılan yere hangisi getirilebilir? A) Vatan Mersiyesi B) Terkib-i Bent D) Namık Kemal Bölüm 1: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) C) Ölüm 8. Doğu ve Batı kültürünün etkisiyle divan şiiri tarzında şiirler I. Klasisizm C) Zafername E) Ziya Paşa D) Hacle E) Makber 9. Aşağıdakilerden hangileri Tanzimat I. Dönem sanatçılarının divan şiirinde değişiklik yaptığı alanlardır? 12. Aşağıdakilerin hangisinde bilgi yanlışı yapılmıştır? I. Ölçü II. Tema III. Nazım biçimi A) Tanzimat Dönemi sanatçılarından Şemsettin Sami'nin dil ve sözlük çalışması vardır. IV. Şiirlerin başlığı B) İlk atasözleri kitabı Durub-ı Emsal-i Osmaniye'dir. V. Nazım birimi C) Recaizade Mahmut Ekrem Bihruz Bey tipi ile züppe Batılı tipi eleştirir. A) I. ve II. B) II. ve IV. D) IV. ve V A C) III. ve IV. D) Namık Kemal Tanzimat Dönemi'nin en gür sesli vatan şairi olarak bilinir. E) I. ve V. 2. A 3. C E) Makber, Sahra, Validem Muallim Naci'nin şiirleridir. 4. B 5. D 6. C 7. D 8. C 9. B 10. D 11. A 12. E Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) 7. Şair ölüm karşısındaki duygularını, feryatlarını bu şiirde dile

17 COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER (ŞİİR) 4. I. Hak, hukuk, adalet, kanun, medeniyet, millet, hürriyet, vatan gibi konular işlenmiştir. II. Şairler ölüm, ruh, dünya, aşk gibi bireysel konuları ele almıştır. III. Sanatçılar konuşma diline yaklaşma çabası içinde olmuşlardır. Şinasi'nin yukarıda sözü edilen kitabı aşağıdakilerden hangisidir? IV. Şiirde romantizm; romanda realizm, naturalizm etkisi vardır. A) Müntahabat-ı Eş'ar Numaralanmış cümlelerin hangileri Tanzimat II. Dönem'le ilgilidir? kitaba ad verme Şinasi'nin bu eseriyle başlamıştır. Bu eserindeki kasidelerde hem içerik hem biçim bakımından divan şiirinden uzaklaşmıştır. Kasidede mesnevi tipi kafiye kullanmış, Mustafa Reşit Paşa'yı överken abartıya kaçmamıştır. Ayrıca kasidede akıl, kanun, millet gibi kavramlara yer vermiştir. B) Eş'ar-ı Ziya C) Pejmurde A) I. ve III. D) Harabat D) I. ve IV. E) Durub-ı Emsal-i Osmaniye Yukarıda tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) Şinasi B) Ahmet Mithat C) Ahmet Vefik Paşa D) Recaizade Mahmut Ekrem Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) E) Direktör Ali Bey 2. Fransız şiirinden ilk çevirileri Tercüme-i Manzume adıyla o yapmıştır. Racine, Lamartine, La Fontaine, Gilbert, Fenelon adları onunla yayılmıştır. Ayrıca ünlü sözlük bilimci Littre ile dil alanında yaptığı araştırmaları da bunlara eklemeliyiz. B) II. ve IV. C) I. ve II. E) II. ve III. 5. I. Şiirde parça güzelliği vardır. II. Kaside, murabba gibi nazım şekillerinin kullanımında kurallara bağlı kalınmamıştır. III. Göz için kafiye anlayışı vardır. IV. Klasisizm ve romantizmin etkileri vardır. V. Sanat sanat içindir. anlayışı hakimdir. Yukarıda numaralanmış cümlelerden hangileri Tanzimat I. Dönem için söylenemez? A) I. ve II B) I. ve III D) III. ve IV C) II. ve IV E) I. ve V 3. I. Doğru yolu aramakla "akl-ı selim"in yani sağduyunun önemli rol oynadığını ifade eder. II. Akıl ve adalet birbirini tamamlar. Adaletin olmadığı yerde zillet vardır. III. İnsanoğlunun güvencesi olarak kanunu gösterir. A) Divan şiiri, Arap ve Fars edebiyatının etkilerini taşırken Tanzimat şiiri Batı etkisindedir. Yukarıda verilen kanun, adalet, akıl kavramlarını öne çıkaran bunları Reşit Paşa için yazdığı kasidelerde dile getiren şair aşağıdakilerden hangisidir? B) Divan şiirinde parça güzelliği varken Tanzimat şiirinde bütün güzelliği vardır. A) Ziya Paşa B) Namık Kemal C) Şinasi D) Ahmet Vefik Paşa E) Sadullah Paşa 6. Aşağıdaki karşılaştırmaların hangisinde bilgi yanlışı vardır. C) Divan şiirinde kulak için kafiye anlayışı varken Tanzimat şiirinde göz için kafiye anlayışı vardır. D) Divan şiirinde şiirlerin özel bir başlıkları yoktur ve şiirler divan adı verilen kitaplarda toplanır. Tanzimat şiirinde ise şiirlerin ve kitapların özel adları vardır. E) Divan şiirinde sadece aruz ölçüsü varken kimi Tanzimat şairleri hece ölçüsüyle de şiir yazmıştır. 17 Bölüm 1: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) 1. Şiirleri yeni bir anlayışla düzenleme, kitap hâline getirme ve TEST - 2

18 7. Aşağıdakilerden hangisi Şinasi için söylenemez? 10. Her âkile bir derd bu âlemde mukarrer Rahat yaşamış var mı güruh-ı ukaladan B) Şiirlerinde akıl, kanun, medeniyet, adalet gibi o güne kadar kullanılmayan kavramlara yer vermiştir. (Her aklın bu alemde bir derde uğrayacağı bellidir. Akıllar topluluğundan rahat yaşamış biri var mı?) C) Vaveyla, Hürriyet Kasidesi, Vatan Şarkısı isimli şiirleriyle ünlüdür. Dünyada denilenden edersen talebi kam Ey ham-tama niceyedek bu tamai ham D) Şair Evlenmesi adlı yapıtında ilk kez noktalama işaretlerini kullanmıştır. (Dünyada alçaklardan boşa edersin meram. Ey gözü doymaz senin isteklerin hamdır, ham.) E) Fransızca çevirilerini Tercüme-i Manzume adlı yapıtında toplamıştır. Ziya Paşa Şairin terkibibentlerinden alınan beyitler için hangisi söylenemez? A) Mustafa Reşit Paşa için yazdığı kasidede klasik kafiye şemasını değiştirmiş, kasidenin bölümlerini kaldırmıştır. A) Öğüt verilmektedir. B) Süssüz bir anlatım vardır. C) Yabancı dilde sözcük ve tamlamalar vardır. D) Ahenk unsurlarına yer verilmemiştir. E) Aruz ölçüsü kullanılmıştır. 8. Aşağıdakilerden hangisi Namık Kemal için söylenemez? C) Devr-i İstila, Barika-i Zafer gibi tarih türünde de eserler vermiştir. D) Zavallı Çocuk adlı tiyatro eserinde Öksüz Ata ile zengin bir paşayla evlendirilmek istenen Şefika'nın aşkını anlatmıştır. kisinde kalmıştır. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere hangisi getirilmelidir? A) Klasisizm - romantizm B) Realizm - naturalizm E) Zafername adlı eserinde Girit isyanını bastırmakta zorluk çeken Ali Paşa'yı över gibi yaparak hicvetmiştir. Bölüm 1: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) 11. Tanzimat şairleri... ve... akımının et- C) Sembolizm - parnasizm D) Sembolizm - empresyonizm E) Parnasizm - realizm 9. Vücudun kim hamir-i mâyesi hâk-ı vatandandır. Ne gam râh-ı vatanda hâk olursa cevr ü mihnetten (Maya hamuru vatan toprağından olan bu vücut, vatan yolunda eziyet ve sıkıntıdan toprak olursa ne gam) Yukarıdaki dizeler, aşağıdaki şairlerden hangisine ait olabilir? A) Tanzimat ve divan şiirinde şiirlerin özel başlıkları yoktur. şiirler tür adlarıyla ifade edilir. A) Cenap Şahabettin B) Tanzimat'ta konu bütünlüğü varken divan şiirinde parça güzelliği vardır. 12. Divan edebiyatı ile Tanzimat Edebiyatı'nın karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? B) Ahmet Haşim 18 C) Namık Kemal C) Tanzimat'ta aruzun yanında hece de kullanılırken divanda sadece aruz ölçüsü vardır. D) Şinasi D) Tanzimat Batı'ya yönelmiş, divan ise Doğu şiirine bağlıdır. E) Recaizade Mahmut Ekrem E) Ortak nazım biçimlerini kullanmalarına karşın Tanzimatçılar bu biçimlerde kimi değişiklikler yapmıştır. 1. A 2. A 3. C 4. B 5. E 6. C 7. C 8. E 9. C 10. D 11. A 12. A Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) B) Aruz ölçüsünü kullanmakla birlikte hece ile yazdığı şiirler de vardır. A) Yapıtlarında vatan, millet, hürriyet, eşitlik gibi konuları işlemiştir.

19 COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER (ŞİİR) I. Zafername şairin Ali Paşa'yı yermek için kaleme aldığı eseridir. I II 4. Ziya Paşa gerek...'de gerek...'ın II. Rüya şairin, Ali Paşa'yı yermek için eski edebiyatın Habname tarzında oluşturduğu eseridir. III de etmektedir. Fakat ona ilk şöhretini kazandıran... III. Üç ciltlik Harabat antolojisinde, "Şiir ve İnşa" makalesinde söylediklerinin tersini söyler....'te şairin eski şiire ne kadar yakın olduğunu görürüz. IV...'de de şair hayatın felsefesini yapar. Bu şiirlerin tanınmasında hiciv unsuru unutulmamalıdır. Zaten V onun bu özelliği Ali Paşa'yı eleştirdiği...'de doruk noktaya ulaşır. Yukarıdaki boş bırakılan yere hangisi getirilirse yanlış olur? 1. IV. Adem Kasidesi'nde yaşam ve ölümü karşılaştırıp insanın kötü yazgısına baş kaldırmıştır. Yukarıdaki cümlelerden hangileri Ziya Paşa ile ilgili değildir? A) I. ve II. B) II. ve IV. D) III. ve IV. önsözünde Doğu kültürü ile küçük yaşta yüz yüze geldiğini ifa- C) Yalnız III. A) I: Defter-i Âmal E) Yalnız IV. B) II: Harabat D) IV: Terkib-i Bent TEST - 3 C) III: Terci-i Bent E) V: Müntehabat-ı Eş'ar 2. Vatan eyvah hâkir ordu perişan oldu Yukarıdaki dizeler aşağıdaki şairlerden hangisine ait olabilir? A) Namık Kemal B) Recaizade Mahmut Ekrem 5. Divan şiiri tarzında eserler veren sanatçı Tanzimat senelerinde daha çok Tabsıra adlı nesir kitabıyla ün kazanmıştır. Metafizik karakterli Kaside-i Adem'de varlığa karşı yokluğu yüceltmesiyle şiire yeni bir tema getirmiştir. Sade bir dil ve söyleyişle hece vezniyle torunu hakkında yazdığı koşma tarzındaki mersiye ise Recaizade Mahmut Ekrem'i, Abdülhak Hamit Tarhan'ı etkilemiştir. C) Ahmet Vefik Paşa A) Ziya Paşa D) Akif Paşa Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) Yukarıda tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir? B) Sadullah Paşa D) Şinasi E) Sadullah Paşa C) Âkif Paşa E) Ahmet Mithat Efendi 6. XIX. yüzyıl, klasik edebiyatın kendini yenileyemediği güçlü temsilciler yetiştiremediği bir yüzyıl olur. Bu dönemde klasik zevki sürdüren şairler Encümen-i Şu'ara adıyla anılan bir meclis oluştururlar. Hersekli Arif Hikmet Bey'in evinde her salı toplanan encümenin amacı şiir yazmak isteyen gençlere yardımcı olmaktır. Ziya Paşa'nın mutasarrıflık için Kıbrıs'a gitmesi, Leskofsalı Galip'in Trabzon'da göç ettirilmesi, Hakkı Bey'in cinnet geçirmesi, Namık Kemal'in Şinasi'yle tanışıp yeni anlayışa yönelmesi faaliyetleri sonlandırır. 3. O "Osmanlıların şiiri nedir?" sorusuna cevap ararken şiirimizin ne Necati, Baki ve Nef'i divanlarında bulunan kasideler, gazeller, kıtalar, mesneviler ne de Nedim ve Vasıf şarkılarının olduğunu vurgulayarak Türk şiirinin "avam şarkıları ve taşralarda ve çöğür şairleri arasında yaşayan..." nazımlar olduğunu ileri sürer. Yani bu ünlü "Şiir ve İnşa" adlı makalesinde gerçek Türk şiiri olarak halk şiirini görür. Yukarıda sözü edilen kişi aşağıdakilerden hangisidir? Yukarıda ismi verilen sanatçılardan hangisi encümenin dağılmasından sonra hep Batılı tarzda eser verecektir? A) Namık Kemal A) Ziya Paşa B) Ziya Paşa B) Namık Kemal C) Şinasi C) Leskofçalı Galip D) Muallim Naci D) Hersekli Arif Hikmet E) Recaizade Mahmut Ekrem E) Hakkı Bey 19 Bölüm 1: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) Düşman İstanbul'a girdi bu da mı şan oldu Memesinden dökülen süt yerine kan oldu Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara maderini

20 sonunda yer alan dört manzum hikâye Şinasi'nin halkın anlayacağı "Saf Türkçe"ye dayanan bir yazı dili kurmak ve bu dille edebî eser ortaya koymak ister. 1859'da yazdığı "Şair Evlenmesi"ne "Bi'l-iltizam lisan-ı âvâm üzre kaleme alınmıştır." notu düşer. Müntehabat-ı Eş'ar'ında yer alan şiirlerine de "Safi Türkçeyle yazılmıştır." notunu düşer. kendi kaleminden çıkmış fabl tarzı müstakil eserlerdir. Şinasi bu tarzı Paris'te iken La Fontaine fablarından tanımış. Hatta onlardan birini Kurt ile Kuzu başlığı altında tercümesinde yayınlamıştır. Kendi yazdığı dört manzum hikâye ise Tenasüh, Eşek ile Tilki Hikâyesi, Karakuş Yavrusu ile Karga Hikâyesi, Arı ile Sivrisinek hikayesidir. Yukarıda boş bırakılan yere hangisi getirilmelidir? A) Namık Kemal B) Şinasi C) Ahmet Vefik Paşa D) Ahmet Mithat Efendi A) Mintehabât-ı Eş'ar'ın E) Ziya Paşa B) Şair Evlenmesi'nin C) Durub-ı Emsal-i Osmaniye'nin 8. I. Vücudun kim hâmir-i mayesi hâk-ı vatandandır Ne gam râh-i vatanda hâk olursa cevr ü mihnetten D) Tercüme-i Manzume'nin E) Müntehabat-ı Tasvir-i Efkar'ın (Hamurunun mayası vatan toprağı olan vücudun vatan yolunda aziyet ve sıkıntıdan toprak olsa bunda üzülecek bir şey yok.) 11. Reşit Paşa İçin Kaside II. Biz ol âli-himem erbâb-ı cidd ü içtihadız kim Cihangirane bir devlet çıkardık bir aşiretten III. Ne gam pür ateş-i hevl olsa da gavgâ-yı hürriyet Kaçar mı merd olan bir can için meydan-ı gayretten (Hürriyet mücadelesi korkulu, bir ateş olsa da mert insan bundan kaçmaz.) IV. Ne ma'ni gösterir duruşundaki ol ateşin atlas Ki ya'ni şu'le cansuz-ı hüsnü on mum kâfir Bölüm 1: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) (Omzundaki o kırmızı atlas ne anlama gelir, güzelliğin can yakan alevi misin?) (Biz bir küçük aşiretten dünyaya hükmeden bir devlet yarattık.) Yukarıda boş bırakılan yere getirilebilecek eser hangisidir? Aleme müris-i cad adl ile ihsan olmuş Âdeme bâis-i şan akl ile irfan olmuş (Dünyada herkese can veren adalet ve insan; insana şeref veren de akıl olmuştur.) Etdin âzâd bizi olmuş iken zulme esir Cehlimiz sanki idi kendimize bir zincir (Bizler zulme esir olmuşken bizi hürriyetimize kavuşturdun. Bilgisizliğimiz bir zincirdi.) Şinasi'nin yazdığı bu kaside için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Divan şiirindeki kaside kafiye şemasına uyulmamıştır. B) Divan şiiri kasidelerinde bulunmayan hürriyet, adalet, akıl gibi kavramlar kullanılmıştır. Yukarıdaki beyitlerden hangileri Tanzimat Dönemi'nin zihniyetini taşımaktadır? C) Divan şiiri kasidelerindeki abartılı övgü yoktur. A) I., II ve III. E) Ahenk unsurlarına yer verilmemiştir. B) II., III ve IV. D) I ve IV. D) Divan şiiri kasidelerindeki sanatlı, süslü, ağır söyleyiş yoktur. C) I. II ve IV. E) Yalnız IV. 12. (I) Şinasi Türk edebiyatının Doğulu olmaktan çıkıp Batılı anlayışla gelişmeye ve ilerlemeye başlama hareketinin ilk öncüsü ve uygulayıcısıdır. (II) İlk özel gazeteyi çıkarmış, zaman zaman edebî yazılarla donattığı bu gazeteyi dünyaya açılan bir pencere hâline getirmiştir. (III) Öte yandan Batı'dan çeşitli türlerde şiir çevirmiş; şiirin gerek iç gerekse dış yapısında değişiklik yapmıştır. (IV) Vatan yahut Silistre oyunu Türk edebiyatının ilk yazılı tiyatro ürünüdür. (V) Folklor çalışmalarının olmadığı bir dönemde atasözlerini derleyip kitaplaştırması da takdire değerdir. 9. Tanpınar, şairin Şinasi ile tanışmasından sonrası için "gazelden vatani şiire" der ki bu hüküm doğrudur. Klasik şiiri bırakmamakla birlikte "vatan" şiir anlayışı sanatının nirengi noktasını oluşturur. Şiirlerine hâkim olan vezin aruzdur. Vaveylâ ve Hilal-i Osmani gibi şiirlerinde yeni şekilleri denemiştir. Yukarıda tanıtılan şair aşağıdakilerden hangisidir? A) Şinasi B) Namık Kemal C) Ziya Paşa D) Ahmet Mithat Efendi Yukarıdaki paragrafta numaralanmış cümlelerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? A) I B) II E) Ahmet Vefik Paşa 20 C) III D) IV 1. E 2. A 3. B 4. E 5. C 6. B 7. B 8. A 9. B E) V 10. A 11. E 12. D Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) 7. Yeni dönemde dilin değişmesi gerektiğine inanan...

21 1. Ziya Paşa Harabat antolojisinin... şiirini savunur. Üstelik COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER (ŞİİR) 3. Ziya Paşa'nın Eş'ar-ı Ziya veya Külliyat-ı Ziya adlarıyla anılan mukaddimesinde kitabı divan muhtevasına sahiptir. Burada bir divanda görünen bütün şiir tarzları vardır. Kaside ve mersiyeler klasik tarzı devam ettiren eserler ise de bunlarda dilin sade olduğu, mazmunların atıldığı söylenebilir. Gezellerinde sosyal temalara yer vermiş, halk söyleyişlerini kullanmıştır. Fakat onun eserlerinde görülen en önemli unsur hicivdir. Gâhice Garibi'yi okurdum Âşık Kerem'e yanar dururdum Âşık Ömer'i kıblegâh alırdım Uçkur sözüne şaşar kalırdım diyerek... şiirini eleştirir. Bilmem ki neden her işde mutlak Avrupalı'ya mukallid olmak dizeleriyle de... edebiyatı taklitçiliğini eleştirir. B) Yergi Ziya Paşa'nın şiirlerinde dikkat çeker. Yukarıda boş bırakılan yerlere sırasıyla hangileri gelmelidir? C) Ziya Paşa sadece bireysel konuları ele almıştır. Yukarıdaki paragraftan hangisine ulaşılamaz? A) Ziya Paşa'da divan şiirinin etkileri vardır. TEST - 4 D) Ziya Paşa divan şiiri nazım biçimlerinin birçoğunu kullanmıştır. A) divan - halk - Batı E) Ziya Paşa divan şiirinin kalıp sözlerine şiirinde yer vermemiştir. B) halk - divan - Batı C) Batı - halk - Batı D) divan - Batı - halk E) batı - divan - halk Terkib-i Bent'te de Terci-i Bent'teki temalarına devam etmiştir. Adalet zulüm ve haksızlık, ferdî ahlâk, çalışkanlık-tembellik, vicdan-vicdansızlık gibi temaları ele almıştır. Terkib-i Bent'te, Terci-i Bent'teki gibi bir kompozisyon görülmez. Beyit bütünlüğüne dayanmaktadır. Bu... Yukarıdaki paragrafta boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) Ziya Paşa - halk şiirinin bir özelliğidir. B) Ziya Paşa - Batı şiirinden alınmıştır. 2. Bir abd-i Habeş dehre olur baht ile sultan D) Şinasi - daha önce edebiyatımızda görülmez. Dahhâk'in eder mülkünü bir Gâve perişan E) Ziya Paşa - klasik şiirimizin bir özelliğidir. (Bir Habeş talihin yardımıyla dünyaya sultan olur, bir Gâve, Dahhak'ın ülkesini talan eder.) İkbâline idbârına dil bağlama dehrin Bir dairede devr edemez çenber-i devran (Bu dünyanın yüksek mevkiine, düşkünlüğüne gönül bağlama bu küre hep aynı şekilde döner.) Her bir beyti atasözü özelliğine sahip Terkib-i Bent'ten alınan bu beyitler aşağıdaki şairlerden hangisine ait olabilir? 5. Nesir dilinde kendi devri için büyük bir yenilik sayılabilecek ölçüde sade bir Türkçe kullandığı gibi nazmında da Türkçenin kusursuz berrak söyleyişine imza atmıştır. Türk aruzu olarak nitelendirilebilecek aruz anlayışının öncüsü olmuştur. Daha sonra Tevfik Fikret, Mehmet Âkif, Yahya Kemal onu örnek alacaktır. Yukarıda söz edilen sanatçı hangisidir? A) Ziya Paşa A) Mualim Naci B) Direktör Ali Bey B) Şinasi C) Şemsettin Sami C) Ahmet Vefik Paşa D) Nabîzade Nazım D) Ahmet Mithat Efendi E) Ahmet Mithat Efendi E) Ziya Paşa 21 Bölüm 1: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) C) Şinasi - divan şiirinde görülen kuralın devamıdır.

22 10. Ziya Paşa insanın kötülüğü ve tabiatta kötülüğün üstünlüğü Bu kızın nişanlısı şanlıdır Yaradan nazardan esirgesin Koca dağ gibi delikanlıdır. Köylü Kızlarının Şarkısı'ndan alınan bu dörtlük aşağıdaki sanatçıların hangisine aittir? B) Tevfik Fikret C) Recaizade Mahmut Ekrem D) Muallim Naci E) Şinasi I. Felek felaket öğütücü bir değirmendir Sanki içinde insanoğlu başıboş gezen buğday tanesidir 7. Onun her şiiri, her manzumesi genellikle bir bütün ve bir kitap II. Bu dünya bir dev gibi çocuklarını yemektedir Köhne dünya hanı şaşılacak bir yuvadır teşkil eder. Hacle, Garam gibi. Öte yandan şair eserlerinden yarısını böyle meydana getirmiştir. Öteki yarısını da tiyatro kılığında yazmıştır. Başka bir deyişle tiyatroya benzeyen fakat aslında tiyatro olmayan bir yapıda kaleme almıştır. O da buna katılır. Yüce fikirleri tiyatro oyuncularının seviyesine indirtmeyeceğini söyler. Bu nedenle onun oyunları oynanmak için değil okunmak içindir. III. Bu firuze renkli gökyüzünde siper yoktur Bütün zerreler kaderin okuna hedeftir IV. Dilin iradesini başta akıl eder tedbir Ki tercüman-ı lisandır anı eden takrir Yukarıda tanıtılan yazar aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) A) I ve II. Abdülhak Hâmit Tarhan Recaizade Mahmut Ekrem Namık Kemal Tevfik Fikret Bölüm 1: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) B) Recaizade Mahmut Ekrem Muallim Naci Tevfik Fikret Recaizade Mahmut Ekrem Şinasi C) Muallim Naci D) Ziya Paşa E) Sadullah Paşa E) Namık Kemal 12. Kurallarla arası pek iyi olmayan bir şairdir. Türk şiirinde olmayan her özelliği tereddütsüz ve büyük bir pervasızlıkla gerçekleştirmeye çalışan odur. Divan edebiyatı taraftarlarının büyük gürültülerle karşıladıkları bu uygulamalar yeni şiirin ağır temposunu hızlandırmıştır. O düşünenden çok yapan adamdır. Sahra, Makber, Validem, Bunlar Odur onun şiirlerinden bazılarıdır. 9. Terci-i Bent'te modern dünya insanının huzursuzluğu ve bunalımları vardır. Varlık ve düzenle yetinmeyen durmadan araştıran soru soran, metafizik ilgi ve merakları olan bir insan tipi vardır. Bu, modern dünyanın entelektüel aydınıdır. İnançla inançsızlık, görünenle görünmeyen, hayatla ölüm arasında bocalayan bir tiptir. Bu anlamda Terci-i Bent Türk edebiyatının en kuvvetli şiirlerinden biridir. Bu şiirde felsefi huzursuzluk işlenmiştir. B) Âkif Paşa D) Sadullah Paşa 1. A 2. A B) Tevfik Fikret C) Ziya Paşa C) Şinasi D) Namık Kemal E) Ali Suavi 3. C 4. E Yukarıda tanıtılan şair aşağıdakilerden hangisidir? A) Abdülhak Hâmit Tarhan Yukarıda değerlendirilen şiirin şairi aşağıdakilerden hangisidir? 22 Yukarıda tanıtılan şair aşağıdakilerden hangisidir? A) Abdülhak Hâmit Tarhan Yukarıda tanıtılan şair hangisidir? A) Ziya Paşa E) I ve IV. nın gerçek ve estetik değer olması da onunladır. Fakat onun şiirlerinde büyük aşkların derin ve sarsıcı heyecanı değil küçük duygulanmaların, hayal kırıklıklarının ve ayrılıkların hafif hüzünlü görüntüsünü bulabiliriz. Bu melankolik atmosferde aynı zamanda hayatın acıklı olayları devrin tanınmış mersiye şairi hâline getirir. Fakat onda ölümün felaket halindeki ızdırabını Makber'de olduğu gibi bulmak güçtür. Nağme-i Seher, Yadigâr-ı Şebab eserlerinden birkaçıdır. olarak görünse de tamamen eskiye bağlı değildir. Şiirinde hem eski hem yeni edebiyat anlayışına uygun unsurlara yer vermiştir. Osmanlı şiirinin çağa uygun hâle getirilmesini yani zamanla ortaya çıkan yeniliklere kayıtsız kalmamasını ister. Batı edebiyatından yararlanırken Arap ve Acem edebiyatının bir yana bırakılmamasını ister. Ateşpare onun yeni edebiyata yaklaşan şiirlerinden oluşan kitabıdır. C) III ve IV. 11. Şiirlerinin başlıca temaları aşk ve tabiattır. Türk şiirinde kadı- 8. Tanzimat Dönemi'nde eski edebiyat taraftarlarının öncüsü A) B) C) D) B) II ve III. D) Yalnız IV. E) Muallim Naci Bu açıklamaya göre, hangileri Terci-i Bent'ten alınmış olamaz? E) Şinasi 5. A 6. D 7. A 8. A 9. A 10. D 11. B 12. A Bölüm 3: Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiir) A) Ziya Paşa üzerinde Terci-i Bent'inde ısrar eder. Bu, onun mizacı ve hayatı ile yakından ilgilidir. Ziya Paşa dünyaya meydan okuyan Namık Kemal'in aksine kaderci ve şüphecidir. İnsanın aczi, hayatın muamması, tezatlar, her tarafta galip gelen kötülük gibi meseleler onu ilgilendirir. 6. Tepeden nasıl iniyor bakın

23 TEMEL BİLGİLER Olay Çevresinde oluşan Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) Tanzimat'la birlikte edebiyatımıza roman, hikâye ve tiyatro girmiştir. İlk çeviri roman Yusuf Kamil Paşa'nın Fenelon'dan çevirdiği Telemak adlı eserdir. Roman ve hikâyeler gazetelerde bölümler hâlinde yayımlanmıştır. (Tefrika edilmiştir.) Tanzimat I. Dönem Tanzimat II. Dönem Sosyal ve tarihi olaylar ele alınmıştır. Sosyal konulu roman ve hikâyelerde Doğu-Batı çatışmasının yarattığı yıkımlar ve bunalımlar ele alınır. (Araba Sevdası, Felatun Bey ile Rakım Efendi) Tarihî romanlarda devletin içinde bulunduğu umutsuz durum ve geçmişte kazanılmış başarılara sığınma vardır. (Cezmi) Duygusal ve acıklı konular ön plandadır. Yanlış evlilikler, aşk... (Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat) esirlik geniş biçimde yer alır. (Sergüzeşt) Mekân İstanbul'dur. Kahramanlar da bu çevredendir. Mekân İstanbul'dur. Kahramanlar da bu çevredendir. Romantizm akımın etkisi vardır. Realizm ve nâturalizmin etkisi vardır. Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) Birinci döneme göre daha başarılı ürünler vermişlerdir. Teknik açıdan zayıftır Realizmin etkisiyle gözlem ön plana çıkmıştır. ölçülü tasvirler Rastlantılara sıkça yer verilir. yapılmıştır. Kişiler tiptir. Tek yönlüdür. Ya iyidir ya kötüdür. Teknik kusurlar azalmıştır. Eserin sonunda iyiler ödüllendirilirken kötüler cezalandırılır. Yer, kişi tasvirleri süs ögesi olarak uzatılır. Meddah hikâyeciliğinin etkisi vardır. Yazar araya girer, öğütler verir, taraf tutar. Olayın akışına müdahale ederek uzun ansiklopedik bilgiler verir. Şemsettin Sami Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (İlk yerli roman) (Görmeden evlenme geleneğini eleştirir.) Ahmet Mithat Felatun Beyle Rakım Efendi (yanlış Batılılaşmayı anlatan roman) Namık Kemal İntibah İlk edebî roman (romantizm) (Ali Bey, Mahpeyker, Dilaşup) Namık Kemal Cezmi (İlk tarihî roman) (Adil Giray, Cezmi) Ahmet Mithat Efendi Letaif-i Rivayet (İlk öykü.) Recaizade Mahmut Ekrem Araba Sevdası (İlk realist roman) (Yanlış Batılılaşma Bihruz, Periveş) Samipaşazade Sezai Sergüzeşt (Kölelik konusu Dilber) Nabızade Nazım Karabibik (İlk köy yaşamını anlatan roman) Nabızade Nazım Zehra (İlk psikolojik roman denemesi) Tanzimat I. Dönem Sanatçıları Namık Kemal İntibah (edebî akıma bağlı ilk roman), Cezmi (İlk tarihî roman) Ziya Paşa Roman ve öyküsü yok. Ahmet Mithat Efendi Roman: Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Dünyaya İkinci Geliş, Felatun Bey ile Rakım Efendi, Paris'te Bir Türk, Henüz 17 Yaşında... Şemsettin Sami Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (Edebiyatımızdaki ilk roman) Direktör Ali Bey Seyyareler (Mizahi hikaye) 23 Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler (Roman, Hikaye) Olay Çevresinde Oluşan Edebi Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebi Edebî Metinler (Roman, Hikaye) Hikâye) BÖLÜM - 4

24 Recaizade Mahmut Ekrem Araba Sevdası (İlk realist roman), Muhsin Bey, Şemsa (öykü) Abdülhak Hamit Tarhan Roman ve öyküsü yok. Samipaşazade Sezai Sergüzeşt (Roman) Küçük Şeyler (Hikâye) Nabizade Nazım Karabibik (köy hayatını ele alan ilk roman), Zehra (psikolojik roman denemesi), Haspa, Zavallı Kız, Bir Hatıra (Öykü) görür ve onu Periveş'in ablası sanır. Bihruz'un ahmaklığını anlayan kadın, Periveş diye aradığı kişinin kendisi olduğunu söyler. Sonunda Bihruz gözünde çok yücelttiği kadının sokak yosması olduğunu anlar. Roman Özetleri Annesi tarafından büyütülen Talat, Fitnat adında bir kıza âşık olur. Kadın giysileri giyerek kızın evine gider ve onunla konuşur. Üvey babası ise Fitnat'ı zengin biriyle evlendirir. Evlendiği Ali Bey'in vaktiyle annesini terk eden babası olduğunu kendisini vurduktan sonra yaralıyken öğrenen Fitnat ölür, onu Talat'ın ölümü izler. Fitnat'ın öz babası olduğunu öğrenen Ali Bey çıldırır ve ölür. Sergüzeşt (Şamipaşazade Sezai) 17. yüzyılda yaşamış şair ve kahraman sipahi Cezmi İran'a açılan bir savaşa katılır. Orada Kırım Şehzadesi Adil Giray'la arkadaş olur. Adil Giray bir baskında yakalanır. Şahın karısı Şehriyar, Adil Giray'a âşık olur. Adil Giray ise şahın kız kardeşi Perihan'a aşık olmuştur. Cezmi İran'a gelir, bir darbeyle iktidar olma planları yaparlar fakat Şehriyar'ın bir oyunu sonunda Adil Giray ve Perihan ölür, Cezmi ise yaralanır. İntibah yahut Sergüzeşt-i Ali Bey (Namık Kemal) Ali Bey zamanın meşhur kadınlarından Mahpeyker'le tanışır. Annesi oğlunu korumak için Dilaşup adlı bir cariye alır. Terk edileceğini anlayan Mahpeyker Dilaşup'a iftira atar, Ali Bey'i öldürtmek için batakhaneye getirtir. Orada bulunan Dilaşup, Ali Bey'i ölümden kurtarır ama kendisi ölür. Ali Bey de Mahpeyker'i öldürür. Kendisi de hapiste ölür. Felatun Bey ile Rakım Efendi (Ahmet Mithat) Felatun Bey kız kardeşi Mihriban gibi nazlı büyütülmüştür. Görünüşte memurdur ama günlerini gezip tozmak eğlenmekle geçirmektedir. Babasından kalan mirası yabancı bir aktris uğruna harcayınca hatasını anlar. Rakım ise Tophane kavaslarından birinin oğludur. Babasının kaybedince zor şartlar içinde ortaokulu bitirir. Kitap çevirmeye başlar. Yaşı küçük bir cariye satın alır ve ona okuma yazma öğretir. Piyano dersleri aldırır daha sonra Canan adını verdiği bu kızla evlenir. Felatun Bey, Batı'yı, Rakım Efendi Doğu'yu temsil eder. Araba Sevdası (Recaizade Mahmut Ekrem) Üstünkörü bir eğitim görmüş Bihruz Bey bir vezir oğludur. Babası ölünce çok büyük bir servete kavuşur. Çamlıca'da bir gezide Bihruz gönlünü Periveş adlı bir kıza kaptırır. Yabancı ve dalkavuk arkadaşı ona Periveş'in öldüğünü söyler, bu üzüntü içinde Şehzadebaşı'nda yürürken Periveş'e çok benzeyen birini 24 Esircilerin Kafkasya'dan getirdikleri Dilber, dokuz yaşındayken İstanbul'da bir eve 40 liraya satılır. Evin hanımı ve zenci halayık Taravet çocuğa acımasız davranır. Evin reisi memuriyet için Anadolu'ya gideceğinden evin fazla eşyalarıyla birlikte Dilberi de 65 liraya esirciye satar. İleride fazla para etmesi için ut çalmayı, şarkı söylemeyi de öğrenen Dilber, bir süre sonra 150 liraya Asaf Paşa'nın konağına satılır. Konağın oğlu Celal, Dilber'e aşık olur. Bunu öğrenen annesi Dilber'i evden uzaklaştırır. Dilber bu kez Mısır'da zengin bir Mısırlının cariyesi olmuştur. Dilber kapatıldığı evden kaçar, İstanbul'a gitmek için vapura biner, umutsuzluğa kapılıp kendini Nil Nehri'ne atar. Karabibik (Nabizade Nazım) Olay Antalya ili Kaş ilçesinin Beymelik köyünde geçer. Babasından kalan tarlanın dört dönümünü komşusuna satmış olan Karabibik kalan sekiz dönümlük kısmı Yosturoğlu'na kaptırmamak için direnmektedir. Komşu Terme köyündeki Rum bakkal Yani'den borç alarak bir öküz satın alır. Tarlasını sürer. Yosturoğluda aralarındaki çekişmeyi unutup Karabibik'in kızı Huri'yi yeğeni Hüseyin'e ister. Karabibik mutludur. Bir süre sonra hastalanır ancak kızının mürüvvetini gördüğü için huzurludur. Zehra (Nabizade Nazım) Olay 1890 yılında İstanbul'da geçer, tüccar Şevket Efendi kızı Zehra'yı kâtibi Suphi ile evlendirir. Suphi'nin annesi, yardımcı olsun diye Sırrıcemal adında cariyeyi eve getirir. Zehra'nın kıskançlıkları başlar, bu kıskançlıklardan bıkan Suphi Zehra'yı boşar ve Sırrıcemal'e evlenir. Zehra intikam almak için Ürani adlı çok güzel bir Rum kızını Suphi'yi baştan çıkarmak için görevlendirir. Suphi bu tuzağa düşer, Sırrıcemal intihar eder. Zehra bu sefer mağazadaki yeni katip Muhsin'le evlenir. Suphi beş parasız kalmış ve tulumbacı olmuştur. Ürani'yi öldürür ve Trablusgarp'a sürülür. İkinci kocasıyla da mutlu olamayan Zehra kocasının ölümünden sonra tek başına kalır. Bir gün Mahmutpaşa yokuşundan inerken yol ortasında yoksul bir kadının öldüğünü görür. Bu kadın Suphi'nin annesidir. Duruma çok üzülen Zehra hastalanır ve vicdan azabı içinde ölür. Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) Cezmi (Namık Kemal) Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler (Roman, Hikaye) Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (Şemsettin Sami) Tanzimat II. Dönem Sanatçıları

25 OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER a) ANLATMAYA BAĞLI EDEBÎ METİNLER (ROMAN, HİKÂYE) I. Tanzimat Dönemi'nin popüler, üretken bir yazarıdır. Yazı makinesi olarak bilinir. 200 kadar eseri vardır. II. Öykü ve romanlarında meddah tekniğini kullanmıştır ve tür bakımından çeşitlilik gösterir: macera, aşk, polisiye... III. Realizmin etkisinde olan sanatçı gözleme dayalı, ölçülü tasvirleriyle sağlam kurgusu ile dikkati çeker. IV. Ağır bir dili olan sanatçı sonraları kendisi bunları sadeleştirme yoluna gitmiştir. Ahmet Mithat için yukarıdakilerden hangisi söylenemez? A) I. ve II. B) I. II. ve III D) III. ve IV 4. I. Açıkbaş dört perdelik bir töre komedisidir. Yazar burada Tanzimat devrinin karakteristik alafranga bir tipini karşımıza çıkarır: Hüsnü Bey. II. Felatun Bey ve Rakım Efendi adlı romanda Rakım Efendi Doğulu ve Batılı değerleri birleştiren bir sentezdir. Felatun Bey ise millî değerleri reddeden bir yapıdadır. III. Karnaval adlı romanda Zekai Bey sefahat âlemlerinde parasını bitirir. Moda olduğu üzere Avrupa'yı karısı ile değil metresiyle gezer. Yine moda olduğu üzere babasının mezarını Müslüman mezarına benzemeyen bir biçimde yaptırır. Yukarıdaki cümlelerde Ahmet Mithat'ın hangi yönü üzerinde durulmaktadır? C) II. ve III A) Eserlerine müdahale etmesi E) I. III ve IV B) Tip yaratmadaki başarısızlığı C) Batı'daki gelişmeleri aktarıp toplumu eğitmesi 2. Onun en belirgin özelliklerinden biri de dil ve anlatımıdır. Yukarıdaki paragrafta tanıtılan yazar aşağıdakilerden hangisidir? A) Namık Kemal Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) B) Ahmet Mithat Efendi C) Şemsettin Sami D) Şinasi D) Yanlış Batılılaşmayı eleştirmesi E) Farklı türlerde eserler vermesi 5. Türk romanının ilk polisiyesi olan Esrar-ı Cinayat'ta yazar Onun halk hikâyeleri ve meddah tarzını sürdüren bir anlatım havasında oluşu dikkati çeker. Aslında romanı bir eğlence olarak düşünen yazar, okuyucuyu sıkmamak için yer yer halk söyleyişlerine iner. Olayları okuyucu ile karşılıklı konuşma havasında sürdürür. Kimi yerde açıklayıcı ansiklopedik bilgileri vermekten kaçınmaz. Öte yanda çalakalem yazması, anlatımını sanat değeri bakımından zayıflatır. Fakat bizde halka dönük halk için yazma yolunu açan ilk yazardır. romanın vaka çözümünü baştan sona mektup, resmi yazı, gazete haberleri ile sağlar. Bunu yaparken anlatıda araya girip gazetecilikle ilgili önemli bilgiler verir. Basın kanunundan, gazete haberlerinin nasıl yapıldığına kadar, baskı aşamalarına, dağıtıma kadar bilgi verir. I. Türünün ilk örneğidir. II. Yazar açıklayıcı bilgiler vermiştir III. Gözlem ön plandadır. IV. Yazar eserde kendini gizlememiştir. A) I ve II. E) Direktör Ali Bey 3. Romanın kahramanının babası Mustafa Meraki Efendi de alafrangameşrep bir adamdır. Sırf alafranga yaşamak için Tophane'nin Beyoğlu'na yakın bir mahallesinde yeni bir ev yaptırmıştır. Kızı Mihriban da şımartılmış bir kızdır. Yaşıtları gibi oya yapmasını, kese, çorap örmesini, nakış işlemesini bilmez. Çünkü bunların en âlası vitrinlerde çoktur. Ahmet Mithat Efendi'nin yukarıda tanıtılan romanı hangisidir? A) Çengi Bu paragrafa göre, Esrar-ı Cinayat için hangileri söylenemez? B) I ve III. D) II, III ve IV. 6. Romanın kahramanı üvey baba elinde büyümüş bir genç kızdır. Annesi kendisine gebe iken babasından ayrılmış olduğundan babasını hiç görmemiş; babasının da bir kızı olduğundan haberi olmamıştır. Annesi tütüncü Hacı Mustafa adlı biriyle evlendikten birkaç sene sonra ölünce üvey babasının elinde kalmıştır. Üvey baba onu âşık olduğu adama vermeyip yaşlı bir adama nikâhlar. O da intihar eder. Nikâhlandığı adam da öz babası çıkar. Yukarıdaki paragrafta Şemsettin Sami'nin özetlenen romanı hangisidir. B) Felatun Bey'le Rakım Efendi A) Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat C) Henüz On Yedi Yaşında B) Sergüzeşt D) Esrar-ı Cinayet C) İntibah E) Müşahedat C) II ve III. E) Yalnız III. D) Cezmi E) Felatun Bey'le Rakım Efendi 25 Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler (Roman, Hikaye) 1. TEST - 1

26 10. Ahmet Mithat'ın dönemin alafranga hastalarına yönelik en rinden ve özellikle Türk-İran savaşlarından almıştır. İlk bölümde yüzyılın tarihi hakkında bilgi verilmiş Kanuni'den ve İmparatorluğun büyüklüğünden bahsedilmiştir. Romanın kahramanı İran'a savaş ilan edilince Derviş Paşa'nın ordusuna katılan bir sipahidir. Ordu Kırım Hanı Adil Giray'ın yardımıyla büyük bir zafer kazanır. Fakat askerlerin gafletlerinden yararlanan İranlılar Adil Giray'ı tutsak eder. Şah'ın karısı ve kız kardeşi Adil Giray'a âşık olur. Yukarıda sözü edilen roman aşağıdakilerden hangisidir? köklü eleştirisidir bu roman. Alafranga her şeyin iyi ve güzel, alaturka her şeyin geri ve köhne olduğunu düşünenlere karşı işin hiç de böyle olmadığını söylemek ister. Romanda Türk ve Müslüman olmayan karakterler bu durumu her seferinde dile getirir. Örneğin Josefino adlı Fransız piyano hocası Avrupalıların mutluluğun ne demek olduğunu bilmediğini söyler. Romanın İngiliz Kahramanları İslam'ın iftihar edilecek bir din olduğunu söyler. A) Küçük Şeyler A) Müşahedat B) Felatun Bey'le Rakım Efendi B) Sergüzeşt C) Şair Evlenmesi C) Cezmi D) İntibah D) Yeniçeri E) Sergüzeşt E) Felatun Bey'le Rakım Efendi 8. Namık Kemal bu eserini "Son Pişmanlık" adıyla Magosa'da yazmıştır. Roman Ahmet Hamdi Tanpınar'ın işaret ettiği gibi ahlaki bir tez ve tenkit romanıdır. Kitabın en canlı tipi şüphesiz Mahpeyker'dir. Fakat yazar romanda onun sözünü keser, en ağır kelimeleri kullanarak onu çerçeveler. Hiçbir romancı Namık Kemal kadar kahramanının açıktan açığa düşmanı değildir. Olayın İstanbul'da geçtiği, bölümleri beyitlerle birbirinden ayrıldığı Namık Kemal'e ait yukarıda tanıtılan eser aşağdakilerden hangisidir? A) Yeniçeriler B) Dünyaya İkinci Geliş C) İntibah mat Dönemi'nde dergilerde bölümler hâlinde yayımlanarak okuyucuya ulaşmıştır. (III) Bu dönemdeki ilk örnekler realizm ve naturalizm özelliklerini taşır. (IV) Yazar esere müdahale ederek okuyucuya bilgi verme amacındadır. (V) Kişiler tiptir yani tek yönlüdür. Yukarıdaki paragrafta numaralanmış cümlelerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? A) I D) Cezmi B) II D) IV E) Çengi 9. I. Kırım ve İran gibi yerlerde geçen romanın kahramanları Adil Giray, İran Şahı'nın karısı Şehriyâr, kardeşi Perihan'dır. II. İslam Bey ve Zekiye'nin kahraman olduğu yapıtta vatan sevgisi dile getirilir. III. Moğollara karşı Türk-İslam dünyasını korumak için mücadeleye giren bir kahramanın anlatıldığı bu eserde yazar tiyatro ile ilgili görüşlerini de belirtmiştir. IV. Birbirine âşık iki gencin Ata ve Şefika'nın zehir içip ölmesiyle biten oyunda kızı istemediği adamla evlendirme konusu öne çıkar. Numaralanmış cümlelerde Namık Kemal'in hangi yapıtına ilişkin bilgi yoktur? E) V 12. Samipaşazade Sezai'in Batılı anlamdaki ilk hikaye örnekleri sayılan... kitabının son hikayesi olan... sarsıcı ve acıklı bir öyküdür. Bu hikâyede kimsesiz ve yalnız bir tiyatro sanatçısı olan Paskal'ın Eftalya'ya olan platonik aşkını anlatır. Yukarıdaki parçada boş bırakılan yerlere hangisi getirilebilir? A) Küçük Şeyler - Pandomima A) Celalettin Harzemşah B) Küçük Şeyler - Yine Bir Gülnihal B) Zavallı Çocuk C) Letaifi Rivayet - Pandomima C) Vatan yahut Silistre D) Sergüzeşt - Âkif Bey D) Cezmi E) Küçük Şeyler - Afife Anjelik E) İntibah 26 C) III 1. D 2. B 3. B 4. D 5. E 6. A 7. C 8. C 9. E 10. B 11. C 12. A Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) 11. (I) Roman edebiyatımıza çeviriler yoluyla girmiştir. (II) Tanzi Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler (Roman, Hikaye) Yukarıda tanıtılan roman aşağıdakilerden hangisidir? 7. Roman, konusunu 16. yüzyıl Osmanlı, Kırım ve İran tarihle-

27 1. Paris'te bir Türk adlı eseri yazar Paris'i görmeden önce 4. Zehra bir tüccarın kızıdır. Babasının kâtibi Suphi ile evlenir. Rodos'ta sürgün bulunduğu yıllarda yazmıştır. Okuduğu türlü eserlerden yararlanarak şehri gerçeğine yakın bir biçimde tasvir edebilmiştir. Roman'ın kahramanı Nasuh Efendi Fransız bilim ve şair adamları ile İslamiyet konusunda tartışmalar yapıp hepsini susturur. Sonunda sevdiği Fransız kızını, Müslüman yapıp nikâhına alır, İstanbul'a getir. Evlendikten sonra bütün kıskançlığı kocası üzerinde yoğunlaşır. Babası ölür. Suphi'de evindeki cariye Sırrıcemal'e âşık olur onu nikâhla alır. Zehra'yı boşar. Zehra tuzak kurup Suphi'yi Sırrıcemal'den uzaklaştırır. Sırrıcemal çocuk düşürür ve intihar eder. Suphi serseri bir hayat sürer. Bir ara tulumbacı olur, yangın söndürmeye gider. Yukarıda tanıtılan eser aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir? Yukarıda olay örgüsü verilen romanın yazarı aşağıdakilerden hangisidir? A) Halit Ziya Uşaklıgil A) Nabızade Nazım B) Recaizade Mahmut Ekrem B) Samipaşazade Sezai C) Ahmet Mithat Efendi C) Şemseddin Sami D) Nabızade Nazım D) Namık Kemal E) Namık Kemal E) Ahmet Mithat Efendi 2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde verilen bilgi parantez A) Tanzimat sanatçıları eserlerinde kendilerini gizlemezler, romanın akışına kendi görüşleriyle müdahale ederler. (Ahmet Mithat) B) Tanzimat romanında kişiler tek yönlüdür, iyi-kötü çatışması vardır. (Felatun Bey ile Rakım Efendi) Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) C) Tanzimat romanında tesadüflere sıkça yer verilir. (Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat) içindeki kişi ya da yapıtla ilgili değildir? 5. Aşağıdakilerin hangisinde aynı türde eserler bir arada verilmiştir? A) Afife Anjelik - Nijat Ekrem B) Makber - Zehra C) Vatan yahut Silistre - Tahrib-i Habibat D) Tanzimat romanında ilk görüşte aşk yaygındır. (İntibah) D) Renan Müdafanamesi - Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat E) Tanzimat romanları genellikle ölüm, intihar, kaybolup gitme gibi bir sonla biter. (Mai ve Siyah) E) İntibah - Sergüzeşt 3. Kara Bibik, yaprakları budamış fidanlardan bir kucak alarak tarlasının Yosturoğlu tarafındaki sınırına doğru yürüdü. 6. Ali Bey gezintilerden birinde Mahpeyker adında düşmüş bir Dehey, Deli Ali! İspirta vâ mı? Deli Ali başını kaldırarak dedi ki: ko (yok) Mustafa'ya ünle görelim. Yukarıdaki paragraftan hangisine ulaşılamaz? Yukarıda hakkında bilgi verilen romanın yazarı aşağıdakilerden hangisidir? A) Köy hayatına ilişkin ipuçları vardır. A) Samipaşazade Sezai B) Gözleme dayalıdır. B) Namık Kemal C) Yerel söyleyişlere yer verilmiştir. C) Mehmet Rauf D) Üçüncü tekil kişi anlatımı vardır. D) Ahmet Mithat Efendi E) Romantizmin etkisinde yazılmıştır. E) Şemsettin Sami kadınla tanışır ve ona bağlanır. Anne oğlunu kurtarmak için Dilaşup adında bir cariye alır. Ali Bey Mahpeyker'den uzaklaşır. Fakat Mahpeyker Ali Bey'in yakasını bırakmaz. 27 Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler (Roman, Hikaye) OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER a) ANLATMAYA BAĞLI EDEBÎ METİNLER (ROMAN, HİKÂYE) TEST - 2

28 10. Yayımlanmasından takriben on yıl önce yazılmış olan roma- südür. Dokuz yaşında Kafkasya'dan İstanbul'a esir olarak getirilen Dilber'in öyküsüdür. Dilber'in satıldığı konakta, konağın sahibinin oğlu Celal'le aşk yaşaması ve Dilber'in konaktan uzaklaştırılması gerilimin romanda yükseldiği bölümdür. Yazar yapıtında bu ilişkiyle sadece köleliğin eleştirisini yapmamış; evlilik işlerinde gelenek ve göreneklere bağlı kalmanın yanlışlıkları üzerinde de durmuştur. nın kahraman Bihruz Bey adında mirasyedi bir paşazadedir. Bütün işi gücü ve merakı alafranga giyinmek, alafranga yaşayış kaidelerine yarım yamalak uymak, Hristiyan azınlıktan berberlerle ve garsonlarla Fransızca konuşmak ve araba ile gezmektir. Bütün benzerleri gibi basit bir kültüre sahiptir. Değil Fransızcayı Türkçeyi bile doğru konuşmaz. Fakat evinde Fransızca konuşan uşak vardır. Yerli ve millî olan her şeyi hor görür. Yukarıda sözü edilen roman aşağıdakilerden hangisidir? A) Araba Sevdası Yukarıda bahsedilen roman aşağıdakilerden hangisidir? B) Sergüzeşt A) Sergüzeşt C) Karabibik B) Karabibik D) İntibah C) Araba Sevdası E) Felatun Bey'le Rakım Efendi D) Felatun Bey'le Rakım Efendi 7. Edebiyatımızda kölelik üzerine yazılmış romanların en ünlü- 11. İslam birliği ideolojisini ele alan Turfanda mı yoksa Turfa mı 8. Tanzimat roman ve hikâyesi için aşağıdakilerden hangisi romanın yazarı... da devrin öne çıkan isimlerindendir. Siyasi mücadelelere yer verdiği bu romanda çevre tasvirleri dikkat çeker. Vakasının bir kısmı köyü ve köylüyü kalkındırmak gayesi ile köyde geçen bu romanı köy romanlarının öncüleri arasında anmak gerekir. söylenemez? A) Durum hikâyesinin ilk örnekleri bu dönemde verilmiştir. B) Yanlış Batılılaşma, Doğu-Batı çatışmasına eserlerde yer vermişlerdir. C) Eserler teknik açıdan kusurludur. D) İlk dönemde romantizmin ikinci dönemde realizmin etkisi vardır. E) İlk dönemde yazarlar esere müdahale ederken toplumu eğitme amacı gütmüşlerdir. Yukarıda sözü edilen romanın yazarı aşağıdakilerden hangisidir? A) Recaizade Mahmut Ekrem B) Samipaşazade Sezai C) Mizancı Murad D) Direktör Ali Bey E) Namık Kemal 9. Babası Mustafa Meraki Efendi gibi alafranga meraklısı olan Felatun Bey bir mirasyedidir. Onun gibi kalemde çalışan Rakım Efendi ise alın teri ile para kazanan biridir. Rakım Efendi cariye satın alır adını Canan koyar. Ona okuma yazma öğretir, piyano dersi aldırır. Felatun Bey de kötü bir kadına tutulur. Felatun Bey servetini tüketip erirken Rakım Efendi daha da güçlenir. 12. Kahramanı bir köylü olan ve vakası Antalya'nın bir köyünde geçen roman köyün bütün hayatını tam bir realizmle aksettirir. Yazar köylülerin ağızlarını bile vermiştir. Fakat yazar asıl başarısını Zehra'da gösterir. Bir kıskançlık temasına oturtulmuş olan romanın kişileri, psikolojik tahlilleri ile başarılıdır. Yukarıdaki paragrafta sözü edilen yapıtın yazarı aşağıdakilerden hangisidir? 28 Yukarıda yapıtlarından söz edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir? A) Şemsettin Sami A) Nabizade Nazım B) Samipaşazade Sezai B) Recaizade Mahmut Ekrem C) Ahmet Mithat Efendi C) Ebubekir Hazım Tepeyran D) Namık Kemal D) Mizarcı Murad E) Halit Ziya Uşaklıgil E) Direktör Ali Bey 1. C 2. E 3. E 4. A 5. E 6. B 7. B 8. A 9. C 10. C 11. C 12. A Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler (Roman, Hikaye) E) İntibah

29 OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER a) ANLATMAYA BAĞLI EDEBÎ METİNLER (ROMAN, HİKÂYE)????????? 1. Eserde Batılılaşmayı hazmedemeyen züppe tipi yerilmiş- 4. İntibah romanının başındaki bahar ve Çamlıca tasviri kasi- tir. Recaizade Mahmut Ekrem'in bu romanının kahramanı olan..., birçok noktada Ahmet Mithat'ın... adlı karakterine benzemektedir. delerdeki "nesip" bölümünün romana uygulanması gibidir. Kişi betimlemelerinde de mazmunlardan kurtulamaz. Ağzın güle, lalenin kadehe, âşığın mum alevinde yanan pervaneye benzetilmesi... Yukarıdaki metinde boş bırakılan yerlere sırasıyla hangileri getirilebilir? Yukarıdaki parçada İntibah'ın hangi yönü eleştirilmiştir? A) Bihruz Bey - Rakım Efendi A) Divan edebiyatı etkisi taşıması B) Bihruz Bey - Felatun Bey B) Yeni bir içeriğe sahip olmaması C) Şöhret Bey - Felatun Bey C) Kişilerin hayattan seçilmemesi D) Meftun Bey - Rakım Efendi D) Kurgunun olağanüstü olaylarla yürütülmesi E) Bihruz Bey - Şöhret Bey E) Toplumcu anlayışın estetiğin önüne geçmesi TEST TEST--?? 3 ğişmeyen beyaz külahını giydikten ve tekmil yüzünü onlara, kurbağa bakışlı siyah gözlerinin alt kapaklarını kırmızıya boyadıktan bir sonra idi ki boş zihinlerde, gailesiz gönüllerden çıkıp yükselen - kahkâha sedaları ve alkış âvâzeleri arasında icrâ-yi lübiyyat" ediyordu. Oyunda Paskal'ın dilini çıkarması halkı çok güldürüyordu. Yukarıdaki metin aşağıdakilerden hangisinden alınmış olabilir? A) Sergüzeşt B) Pandomima C) Letaif-i Rivayet son dönemde yazdığı Vaveyla şiirinde ve Celalettin Harzemşah dramında olduğu gibi... adlı romanında da İslam birliği tesiri ileri sürmüştür. Romanın kahramanı Adil Giray, Şah'ın kız kardeşi Perihan ile birleşerek İran'daki hükümeti düşürecek, Osmanlı ile İran arasında bir birlik oluşacak. A) Namık Kemal - İntibah B) Namık Kemal - Cezmi C) Ahmet Mithat - Müşâhedat D) Karabibik D) Samipaşazade Sezai - Pandomima E) Zehra Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) Yukarıda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? E) Abdülhak Hâmit-Tarık 3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde verilen bilgi doğru örneklenmemiştir? 6. Bizim Talat Bey tütüne alışmış olup Laleli'de bir tütüncünün Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı romanında I. Olayın kuruluşunda tesadüfe önemli bir yer verilmiştir. (Fitnat'ın evlendiği adam babası çıkar) II. Yazar kahramanlarına karşı tarafsız kalamaz. "İşte çaresiz kalıp böyle bir hal peyda etmişti. Zavallı hayli de zayıflamıştı." III. Yazar eserde kişiliğini gizlememiştir. "İşte bu oda Fitnat Hanım'ın odasıdır. Biz şimdi evin tarifini bırakalım da Üsküdar'a geçelim." IV. Doğu-Batı çatışmasını ele almıştır. "Bu konağın yalnız bir efendisi vardı. Kırk kırk beş yaşında bir zat idi." A) I ve II. B) II ve III. D) Yalnız IV. C) Yalnız III. E) I ve IV. müşterisiydi. Kaleme giderken oradan tütün alırdı. Bir gün Talat Bey, Hacı Baba'nın dükkânının önünden geçerken "Bir de şu tütüncüden kırk paralık tütün alayım, bakalım nasıl?" dedi. Talat Bey aşağı yukarı bakarken gözü dükkânın üstündeki cumbaya ilişir. Kafesin içinde güzel bir çehre görür. Talat Bey'in gözleri kamaşır. Beyazıt'a doğru çıkar ama zihni ondan ayrılamaz. Yukarıdaki metnin alındığı romanın yazarı aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) Namık Kemal B) Şemsettin Sami C) Recaizade Mahmut Ekrem D) Ahmet Mithat Efendi E) Muallim Naci 29 Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler (Roman, Hikaye) 2. Paskal, tiyatronun kapısından girip bahçesini açarak hiç de-

30 10. Aşağıdakilerden hangileri Tanzimat hikaye ve romanı için söylenemez? Mahpeyker'e karşılık masum cariye Dilâşup kusursuz gösterilmeye çalışılmıştır. Denilebilir ki eserde kötülükle iyilik, maddi aşkla manevi aşk, savla karşıt sav gibi kullanılmıştır. Yukarıda eleştirisi yapılan roman aşağıdakilerden hangisidir? I. Batı'ya yönelmiş olan toplumun üzerinde yabancı uygarlığın etkileri, birbirine zıt kültürlerin karşılaştırılması işlenen önemli temalardan biridir. (Felatun Bey'le Rakım Efendi) II. Romantizm etkisinde kalan eserlerde tesadüflere sıkça yer verilmiştir. (Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat) III. Yazarların kişiliği gizlenmemiş ikide bir okuyucuya "Ey kari" diye seslenilmiş; olaylar okuyucuyla sohbet eder gibi anlatılmıştır. (Ahmet Mithat) IV. Kahramanlar karakterdir. Gözleme dayalı betimleme ile verilmiş yaşadıkları çevre ile uyumludur. A) Taaşşuk'u Talat ve Fitnat B) İntibah C) Cezmi D) Sergüzeşt E) Felatun Beyle Rakım Efendi A) I ve II. B) II ve III. rak gördüğü eserleriyle okumaktan çok dinlemeye alışmış halk kitlelerini alışık olduğu tarzdan uzaklaştırmadan okutmak, eğitmek düşüncesindedir. kadar kendini bir öğretmen olarak görmüş bunu sanata yeğ tutmuştur. Bu nedenle eserde... Aşağıdaki örnek düşünüldüğünde yukarıdaki cümle hangisi ile tamamlanabilir? " Ne o? Şaştınız mı? Hey kardeşim hey! İçinizde Rakım halinde büyümüş adam varsa baksın. İlk kazandığı paraya ne kadar sevinmiştir, hatırlasın." A) Kendi kişiliğini gizlemez. B) Tesadüflere yer verir. E) Yalnız IV Bu yüzden toplumu eğitmek için vasıta ola- 8. İlk kitabındâ Hâce-i Evvel adını veren yazar hayatının sonuna Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler (Roman, Hikaye) D) Yalnız II. C) III ve IV. Yukarıdaki cümlenin başına aşağıdakilerden hangisi getirilebilir? A) Ahmet Mithat eserlerinde geleneksel hikâye anlatma tekniğini, meddah tarzını kullanır. B) Ahmet Mithat'ın hikâye ve romanlarında gördüğümüz idealleştirilmiş tipler yazarın yaşantısından izler taşır. C) Yazar yapıtlarındaki iyi tipleri ödüllerindirip kötü tipleri cezalandırır. Böylece okuyucuya ders verir. C) Betimlemeleri süslü ve abartılıdır. D) Ahmet Mithat Efendi Türk roman ve hikayeciliğinin ilk örneklerini veren isimdir. D) Kişileri gerçeklikten uzaktır. E) Üsluba gereken önemi vermez. E) Tanzimat sonrası Doğu-Batı meselesi ve alafranga hayat onun eserlerinde görülür. 12. I. Menfa adlı eserinde Rodos'a sürülmeden önceki hayatından bahseder. Sürgünün haksız yere olduğunu anlatır. 9. (I) Tanzimat edebiyatında roman aracılığıyla bireyi eğitme ve toplumu düzeltme amacı güdülmüştür. (II) Kahramanlar tiptir, tek yönlüdür; iyiler tamamen iyi, kötüler tamamen kötüdür. (III) Olayların sonunda iyiler ödüllendirilirken kötüler cezalandırılır. (IV) Yer ve çevre tasvirleri olayı beslemek için değil, eseri süslemek için yapılır. (V) Realizm etkisinde kalan bu yazarlar tesadüflere yer vermemişler kurguda Batı'yı yakalamışlardır. B) II B 3. D III. Kıssadan Hisse isimli küçük hikâyelerinden itibaren her hikayesini bir hisse çıkarılması amacıyla düzenlediği bilinmektedir. Yukarıdaki cümlelerde eserleri verilen yazar aşağıdakilerden hangisidir? C) Ahmet Vefik Paşa D) Şinasi E) Namık Kemal E) V 1. B B) Ziya Paşa C) III D) IV II. Müşahedat, Paris'te Bir Türk isimli romanlarının Kahramanlarının kendisinden izler taşıdığı bilinmektedir. A) Ahmet Mithat Efendi Tanzimat I. Dönem romanı için yukarıdaki cümlelerden hangisi söylenemez? A) I 4. A 5. B 6. B 7. B 8. A 9. E 10. E 11. A 12. A Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) 7. Eserde kişiler tek boyutludur. Nitekim düşmüş bir kadın olan

31 HAZIRLIK SINAVI - 1 Adı, Soyadı: Sınıfı: Numarası: Okulu: 1. Aşağıdaki cümlelerin sonuna yargılar doğru ise D, yanlış ise Y yazınız. a) Yenileşme hareketi, Tanzimat Fermanı'ndan önce başlamış, Tanzimat'la hızlanmış hâlâ devam etmektedir. b) Yenileşme hareketleri padişahların karşı çıkmasına rağmen halkın desteğini alan devlet adamlarınca yapılmıştır. c) Yenileşme hareketleriyle birlikte siyasi, sosyal, hukuki alanlarda pek çok reform yapılmıştır. 2. Aşağıda Tanzimat Edebiyatı'nın kronolojsi verilmiştir. Boşlukları doldurunuz. Yıl 1839 Olay Tanzimat Fermanı'nın ilanı Servetifünun dergisinin dergisi olması edebiyat Dönem HAZIRLIK SINAVI - 1 Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler a) Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Roman, Hikâye) d) Tanzimat Dönemi'ndeki sanatçıların ve aydınların hepsi yenileşme hareketlerini desteklemiştir. 31

32 3. Şiirin mükessib*i ahlâk olduğunu dünyada kim iddia etmiş? Ve hususiyle tiyatroların mekteb-i hikmet olduğuna kim zâhib olmuş ki? Lâkin böyle eserlerin heb Ahlâk-ı umuma sanma mekteb buyuruluyor. Tiyatronun bir eğlence olduğunu ve fakat fâideli eğlencelerden bulunduğunu üdebâmız bi'd-defa'at umümun nazar-ı tedkikine arz etmişlerdi. Mamafih şimdi şunu diyebiliriz ki umumun ahlâkına Avrupa tiyatroları mektep olmayınca Hârâbat hiçbir vakitte ahlâk öğretir bir kitap olamaz; çünkü derünunda mevcud olan Türkî kasâidin hiç olmazsa nısfı umümun salâbet ve terbiyetini ifsâd husüsunca "Palais Royale"in en şenî tarslarından aşağı değildir. Günümüz Türkçesiyle Şiirin huy edinildiğini yeryüzünde kim iddia etmiş? Ve özellikle tiyatroların hikmet veren bir okul olduğuna kim inanmış ki? Lakin böyle eserlerini hepsini Halkın ahlakına okul olur sanma buyuruluyor. Tiyatronun bir eğlence olduğunu ve fakat yararlı eğlencelerden olduğunu edebiyatçılarımız defalarca toplumun görüşlerine sunmuşlardır. Bununla birlikte şimdi şunu diyebiliriz ki toplumun ahlakına Avrupa tiyatroları bir okul olmayınca Hârâbat, hiçbir zaman ahlaki bilgiler öğreten kasidelerin hiç olmazsa yarısı toplumun ahlak ve terbiyesini bozmada "Palais Royale"in en kötü farslarından (bir tür tiyatro oyunu) aşağı değildir. a) Bu metnin temasını, türünü ve hangi amaçla yazıldığını belirleyiniz HAZIRLIK SINAVI - 1 b) Bu metni oluşturan birimleri dil ve anlatım özellikleri bakımından inceleyiniz

33 Günümüz Türkçesiyle 1. Bu İstanbul şehri, eşsiz ve paha biçilmez bir yerdir. Bir taşına bütün İran ülkesi fedâdır. Bir sengine yek-pâre Acem mülki fedâdur 2. Bir gevher-i yek pâre iki bahr arasında Hurşîd-i cihân-tâb ile tartılsa sezâdur 2. O, iki deniz arasında tek parça, iri bir mücevherdir; dünyayı aydınlatan güneş- 3. Altında mı üstünde midür cennet-i a'lâ Elhak bu ne hâlet bu ne hoş âb u hevâdur 3. Cennet-i a'lâ altında mı, yoksa üstünde midir? Doğrusu bu ne hoş hâl, bu 4. Her bâğçesi bir çemenistân-ı letâfet Her kûşesi bir meclis-i pür-feyz ü safâdur 4. Her bahçesi bir güzellik çimenliği, her köşesi feyz ve zevk dolu bir meclistir. le tartılsa lâyıktır. ne hoş su ve havadır. 5. İnsâf değüldür anı dünyâya değişmek Gülzârların cennete teşbîh hatâdur 4. Kaside 1. Bu şehr-i Sitanbûl kî bî-misl ü behâdur. (Nedim) Kaside'den Günümüz Türkçesiyle Gelelim zât-ı Reşid'in şerifi mebhasine Söz mü var devleti ihyâya olan meb'asine 1. Şimdi de Reşit Paşa'nın manevi büyüklüğü konusuna geçelim: Onun, devleti Sensin ol fahr-i cihân-ı medeniyyet ki hemân Ahdini vakt-i saâdet bir ebnâ-yı zamân 2. Sen, medeniyet dünyasının övündüğü öyle bir kimsesin ki bugünün insanları Ettin âzâd bizi olmuş iken zulme esir Cehlimiz sanki idi kendimize bir zincir Bir ıtık-nâmedir insâna senin kânûnun Bildirir haddini Sultan'a senin kânûnun Bin yaşa devlet û ikbâl-i fahîmânen ile Mülkü tedvir ederek akl-ı hakîmânen ile (Şinasi) yeniden canlandırmak için gönderilişine şüphe mi var? senin devrini adeta bir saadet devri bilirler. 3. Bizler zulme esir olmuşken bizi hürriyetimize sen kavuşturdun. Bilgisizliğimiz, bizim için sanki bir zincirdi. 4. Senin kanunun insana bir hürriyet belgesidir. Senin koymuş olduğun kanun padişaha bile heddini (yetkilerinin sınırlarını) bildirir. 5. Yüksek mevkiin, yüce talihin ve her şeyde yüksek bilgili insanlara yaraşan aklınla memleketin işlerini de iyi ve doğru idare ederek bin yaşa. Nedim'le Şinasi'nin kasidesini karşılaştırarak Tanzimat şairlerinin şiirde yaptığı değişiklikleri maddeler halinde yazınız. a) Temadaki değişiklikler b) Yapıdaki değişiklikler: HAZIRLIK SINAVI - 1 c) Dil ve anlatımdaki değişiklikler: 33

34 5. Dilber bu evde mes'uttu. Sabahları evin hanımıyla kızının odalarını düzeltir ve kendisinin himmet ve dikkatine havale edilen bir kanaryanın kafesini temizler, yemini verir, suyunu değiştirirdi. Ara sıra sabahları kafesin yanına gidip de, kanaryanın ürkmeden içinde çırpındığını görerek çocukların pek neşeli oldukları zaman kendilerine mahsus masum tatlılıklarıyla gülerek: "Sarılar giymiş küçük halayık! Sarayında rahat otur. Yaramazlık edersen seni Teravet'in yanına gönderirim." derdi. Fakat en yumuşak ve nazik olan zamanında kalbine giren korku, sabit bir fikir gibi yerinden kımıldamadığı için, evde efendilerinden biri "Dilber" diye çağırdığı vakit, yukarıya titreyerek çıkardı. Her ne hizmet etse mutlak dayağı veya azarlanmayı hak edecek bir kusur ettiğine inanır, o esnada birisi: "Buraya bak!" dese hemen şaşırır: "Ben onu düzeltirim, ben her hizmete gelirim." cevabını verirdi. Tanzimat Dönemi'nde yazılan bir romandan alınan bu parçadan yola çıkarak aşağıdaki boşlukları doldurunuz. a) Romanın adı:... b) Romanın yazarı:... c) Romanın teması:... d) Romanın etkilendiği edebî akım:... e) Anlatıcının bakış açısı: Mustafa Reşit Paşa Hariciye Nazırı'dır. Yani Dışişleri Bakanı'dır. 3 Kasım 1939 tarihinde Gülhane Parkı'nda okuduğu Hatt-ı Hümayun ile Osmanlı I II Devleti'nde yeni bir dönemi başlatmıştır. 18. yüzyılın başından beri giyim-kuşam, matbaa, tıp, askerlik, alanlarında görülen bu yenilikler, III IV Meşrutiyet adıyla da anılan bu dönemde ivme kazanmıştır. IV Yukarıdaki parçada numaralanmış bölümlerin hangisi parçanın bütünü düşünüldüğünde bilgi yanlışına yol açmıştır? A) I B) II C) III D) IV E) V 7. Tanzimat I. Dönem ve II. Dönem'in sanat anlayışını karşılaştırınız HAZIRLIK SINAVI (I) Gazete ülkemizde ilk kez devlet eliyle çıkarıldı. 1831'de Takvim-i Vakayi adıyla çıkarılan bu gazete resmî nitelikteydi. (II) 1840'da İngiliz gazeteci William Churchil'in çıkardığı Ceride-i Havadis ise yarı resmî nitelikteydi. (III) İlk özel gazeteyi Namık Kemal 1860'da çıkardı: Tercüman-ı Ahval. (IV) Gazetede hem ülke gündemindeki olayları değerlendiren makaleler yayımlanıyor hem de edebî eserler tefrika ediliyordu. (V) Bütün bunlar edebiyat, siyaset dünyasında bir canlılık sağlıyordu. Numaralanmış bölümlerin hangilerinde bilgi yanlışı vardır? A) Yalnız I 34 B) II. ve III. C) Yalnız IV. D) Yalnız III. E) III. ve V.

35 HAZIRLIK SINAVI - 1 CEVAPLAR 1. Doğru-yanlış a) D 2. b) Y C) D D) Y Yıl 1839 Olay Tanzimat Fermanı'nın ilanı Dönem 1860 Tercüman-ı Ahval'in çıkışı Tanzimat Edebiyatı Hazırlık Dönemi 1860 Tercüman-ı Ahval'in çıkışı 1876 Meclis-i Mebusanın kapatılması 1876 Meclis-i Mebusanın kapatılması 1896 Servetifünun dergisinin dergisi olması Tanzimat Edebiyatı I. Dönem edebiyat Tanzimat Edebiyatı II. Dönem 3. a) Metnin teması "Harabat" eleştirisidir. Metnin türü eleştiridir. Metin "Harabat" isimli antolojinin olumlu ve olumsuz yönlerini okura tanıtmak amacıyla yazılmıştır. b) Metni oluşturan birimler cümleler ve paragraflardır. Arapça, Farsça sözcük ve tamlamalara yer verilmesine rağmen bir konudaki düşünceyi savunmak amacıyla yazıldığından anlaşılır bir dille kaleme alınmıştır. 4. a) Temadaki değişiklikler: Divan edebiyatı kasidesinde din ve devlet büyüklerine övgü vardır; Tanzimat Edebiyatı'ndaki kasidelerde hürriyet, medeniyet gibi kavramlar övülür; kişiler ise yaptığı hizmetlerle ön plana çıkarılır. b) Divan edebiyatındaki kasidelerde nesip, girizgâh methiye, tegazzül, dua gibi bölümler vardır. Tanzimat'ta ise bu bölümlerden sadece methiye bölümü kalmıştır. Divan edebiyatındaki kasidelerde kafiye şeması aa/ba/ca/... dır. Tanzimat'ta ise mesnevi tipi kafiyeyle aa/ bb/cc/... kaside yazılmıştır. c) Divan edebiyatındaki kasidelerde süslü ve abartılı bir üslup kullanılmıştır. Tanzimat Edebiyatı'ndaki kasidelerde kişiler abartılmadan gerçek özellikleriyle övülmüştür. 5. a) Romanın adı: Sergüzeşt b) Romanın yazarı: Samipaşazade Sezai c) Romanın teması: Esaret d) Romanın etkilendiği edebî akım: Realizm e) Anlatıcının bakış açısı: İlahî bakış açısı 6. E kenin çağdaş hâle gelmesini sağlamaktır. Tanzimat II. Dönem'de ise "Sanat sanat için." anlayışı hakimdir. Sanatçılar kendilerine toplumsal bir misyon yüklemedikleri için sadece estetik yarar sağlamak için yazmışlar, bireysel konulara yönelmişlerdir. 8. C 35 HAZIRLIK SINAVI Tanzimat I. Dönem'de sanatçılar "Sanat toplum içindir." anlayışıyla eserler vermişlerdir. Çünkü onların amacı toplumu bilinçlendirerek ül-

36 BÖLÜM - 4 Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler b) Göstermeye Bağlı Edebî Metinler (Tiyatro Metinleri) TEMEL BİLGİLER Olay Çevresinde Oluşan Edebî Metinler b) Göstermeye Bağlı Edebî Metinler (Tiyatro Metinleri) Tanzimat I. Dönem Tanzimat II. Dönem Toplumu eğitmek için bir araç olarak kullanılmıştır. Bireysel konular ele alınmıştır. Şinasi: Şair Evlenmesi (görücü usulü ile evlenmenin yanlışlığı) Genellikle aşk dramları Namık Kemal: Vatan yahut Silistre (vatan sevgisi) Namık Kemal: Zavallı Çocuk, Âkif Bey (Aşk dramı) Namık Kemal: Celalettin Harzemşah (tarih) R. Mahmut Ekrem: Afife Anjelik, Vuslat Töreler R. Mahmut Ekrem: Çok Bilen Çok Yanılır. Tarihsel Konular A. Hamit Tarhan Tezer, İbn-i Musa, Tarık Dil konuşma dilidir. Dil ağır ve sanatlıdır. Şinasi, Ahmet Mithat N. Kemal gibi yazarlar dilin sadeliği ve Abdülhak Hamit okunmak için yazdığından eserlerinin çoğu tiyatro diyalogların doğallığı ile sahnelenme tekniğine uygun tiyatro- tekniğine uygun değildir. lar yazmışlardır. Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler b) Göstermeye Bağlı Edebi Metinler (Tiyatro Metinleri) Manzum ürünler de vardır. (A. Hamit Tarhan) Eserler mensurdur. Şinasi Şair Evlenmesi'ni yazmıştır. Bu eser edebiyatımızdaki ilk tiyatro eseridir. Bu eser Batı tarzında yazılmasına karşın geleneksel tiyatromuzun izlerini taşır. Görücü usulüyle evliliğin sakıncalarını ele alır. Tek perdelik töre komedisidir. Namık Kemal Tiyatrolarını "Tiyatro bir eğlencedir ama eğlencelerin en faydalısıdır." anlayışıyla yazmıştır. Tiyatroyla ilgili görüşlerini Celalettin Harzemşah Mukaddimesi'nde açıklamıştır. "Vatan yahut Silistre" bizde sahnelenen ilk oyundur. Diğer oyunları: Zavallı Çocuk, Gülnihal, Akif Bey Celalettin Harzemşah, Kara Bela. Ahmet Mithat Efendi Eyvah, Çerkez Özdenler, Çengi. Recaizade Mahmut Ekrem Afife Anjelik (ilk dramdır.), Çok Bilen Çok Yanılır, Vuslat, Atala. Abdülhak Hâmit Tarhan Tiyatrolarında çoğunlukla tarihi konuları ele alır. Tiyatrolarının bazıları manzum bazıları nesir, bazıları da nazım-nesir karışıktır. Oynanmak için değil de okunmak için tiyatro yazdığından sahne tekniğine önem vermez. İlk manzum tiyatro (aruzla yazılmış) Eşber'dir. Tiyatroları: Macerayı Aşk, İçli Kız, Duhter-i Hindu, Tarık, Nesteren, Eşber, Finten, Sabr ü Sebat Yadigâr-ı Harp. Şemsettin Sami Seydi Yahya, Besa Yahut Ahde Vefa Ahmet Vefik Paşa Halka tiyatroyu sevdirmeye çalışmış, bu amaçla Bursa'da tiyatro kurmuştur. Moliere'den uyarlamaları vardır. Tiyatro çevirisi ve ilk uyarlamayı yapan yazarımızdır. Bunlar: Zor Nikâhı, Zoraki Tabip, Kocalar Mektebi, Kadınlar Mektebi. Samipaşazade Sezai Şîr (Piyes) Ali Bey Komedileri ve Moliere'den yaptığı uyarlamaları vardır. Kokona Yatıyor, Ayyar Hamza. 36

37 Şair Evlenmesi (İbrahim Şinasi Efendi) Afife Anjelik (Recaizade Mahmut Ekrem) Türk tiyatrosunun basılı ilk metni olan tek perdelik komedide şair Müştak Bey, sevgilisi Kumru Hanım yerine onun çirkin ablası ile nikâhlanır. Şair gerdek gecesi işi anlar. Nikahı kıyan İmam Ebülaklaka'ya rüşvet vererek durumu düzeltir. İmam yaşça büyük olan kızı değil, boyca büyük olan kızı nikâhladığını söyler ve Müştak Bey sevdiği kıza kavuşur. Oyunun olay örgüsü, kocası savaşa giden evle kontese göz koyan saray bakıcısının kötü emelleri; genç ve güzel kontesin namusunu korumak için çektiği sıkıntılar üzerine kurulmuştur. Dört perdeden oluşan oyunda teknik kusurlar vardır. Atala (Recaizade Mahmut Ekrem) Ünlü Fransız yazar Chateaubriand'ın aynı adlı romanından yazarın çevirip oyunlaştırdığı bir eserdir. Medeniyetten yoksun Amerika yerlilerinin arasına katılan iki beyaz gencin karşılıklı duyguları ve inançlarına bağlılıklarının romantik bir üslupla anlatıldığı bir eserdir. Egzotik bir ortamda geçen olaylar okurun ilgisini çekecek türdedir. Vatan yahut Silistre (Namık Kemal) İslam Bey savaş çıkınca nişanlısı Zekiye ile vedalaşır ve cepheye gider. Zekiye erkek kılığına girerek Adem adıyla gönüllüler arasına katılır. Silistre Kalesi komutanı Sıtkı Bey, Adem'i çelimsiz bulur ve geri göndermek ister ama Adem kabul etmez. İslam Bey yaralanır, Abdullah Çavuş ve Adem düşman cephaneliğini havaya uçurur, kale kurtarılır. Adem'in kimliği ortaya çıkar. Sıtkı Bey'in daha önce öldüğünü sandığı babası olduğunu öğrenen Zekiye, zafer sevinci içinde İslam Bey'le evlenir. Vuslat (Recaizade Mahmut Ekrem) Bu eserde İstanbul'un tanınmış ailelerinden Tevfik Efendi'nin oğlu Muhsin Bey'le konağa besleme olarak alınan Vuslat arasındaki aşk ve Vuslat'ın evin hanımı tarafından satılması anlatılmıştır. Âkif Bey (Namık Kemal) Çok Bilen Çok Yanılır (Recaizade Mahmut Ekrem) Bir deniz subayı olan Akif, Dilruba adında ahlak yönü zayıf bir kadınla evlenir. Dilruba kocasının Sinop Muhaberesi'nde öldüğünü yalancı tanıklarla kanıtlar ve başka biriyle evlenir. Durumu öğrenen Âkif, kadını hemen boşar. Öç almak amacıyla kadının evine gider ve Dilruba'nın yeni kocasıyla çatışır. İkisi de ölür. Âkif'in babası da Dilruba'yı öldürür. Zavallı Çocuk (Namık Kemal) Şefika, babası Halil Bey'in öksüz bir akrabası olduğu için yanına aldığı Ata ile birlikte büyümüştür. Bir süre sonra zengin bir paşa ile evlendirilen Şefika, gönlü Ata'da olduğu için bu acıya dayanamaz ve hastalanır. Kısa süre içerisinde verem, Şefika'yı ölümün eşiğine getirir. Okuldan izinli gelen tıbbiye öğrencisi Ata, Şefika'ın ölmek üzere olduğunu görünce, eczaneden aldığı zehri içer, ikisi birlikte ölürler. (Halil Bey, Tahire Hanım, Şefika) Açıkbaş (Ahmet Mithat) 1874'te yayımlanan bir töre komedisidir. Alafranga Hüsnü Bey'in kendisinden yaşça çok küçük olan Hesna ile evliliği çerçevesinde gelişen olayları anlatan bu eserde genç karısını âşığından ayırıp kendisine bağlamak ve kızının evlenmesini sağlamak için Fatihli Açıkbaş Hoca'ya giden Hüsnü Bey'in düştüğü komik durumlar anlatılır, batıl inançlar eleştirilir. Çerkez Özdenler (Ahmet Mithat) Ahmet Mithat'ın sadece oynanmak için değil, okunmak içinde yazdığı bu eser Çerkez asillerinin hayatlarından, âdetlerinden ve kanlı bir aşk hikâyesinden bahseder. Samurkaç savaşta bayıldığı için sevgilisi Arslangöz tarafından reddedilir. Buna çok üzülen Samurkaç onursuz bir insan damgasıyla yaşamaktansa Finten (Abdülhak Hâmit) Manzum mensur karışık bu eser 1916'da yayımlanmıştır. Eserde Shakespeare'in etkisi vardır. Londra sosyetesinden Finten'in tutkularını, yasak aşklarını anlatır. Bu oyunda çok zengin bir şahıs kadrosu vardır: Londra'nın aristokrat salonlarındaki kadınların elinde oyuncak olmuş erkekler, veremli karısını iyileştirdikten sonra ona âşık olan İngiliz lordu, adını Hindistan'daki Davalicro Yanardağı'ndan alan katil bir uşak... Cünun-ı Aşk (Abdülhak Hâmit) 1914'te yayımlanan bu eser heceyle kaleme alınmış manzum bir oyundur. Genç bir Hintli mihracenin biri İngiliz öteki Fransız iki kızla tanışması, bunlara aşık olması, iki aşk arasında kalıp çıldırarak ölmesi anlatılır. Eser adını Hâmid'in eşi Lüsyen Hanım'ın parfümünden almıştır. İçli Kız (Abdülhak Hâmit) Bu oyun 1874'te basılmıştır. Namık Kemal'in Zavallı Çocuk'una, Recaizade'nin Vuslat'ına benzer; sade bir dil, kısa cümlelerle yazılan eserde atasözü ve deyimlere de yer verilmiştir. Duhter-i Hindu (Abdülhak Hâmit) 1875'te yayımlanmıştır. Yabancı diyarlara, egzotik ülkelere ilgi duyan Hâmit'in bu eserinde olaylar Hindistan'da geçer. Sürücey isimli Brahman Hintli kız Hristiyan sömürge subayı Tomson'a aşıktır. Din iki gencin birleşmelerine engeldir. Kıcası ölen Sürücey dinsel kurallar gereği yakılacaktır. İngiltere Genel Valisi'nin eşi Elizabeth de Thomson'a aşıktır, kocasını zehirler ve Thomson'la evlenir. Oyun manzum mensur karışıktır, ağır bir dille yazılmıştır. 37 Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler b) Göstermeye Bağlı Edebi Metinler (Tiyatro Metinleri) Tanzimat'ın ilk yıllarında Rumeli'de sancak beyi olan Kaplan Paşa zalim biridir. Kardeşlerinin çocukları olan İsmet ile Muhtar birbirlerini sevmektedir. Kaplan Paşa, Muhtar'ı halk tarafından çok sevildiği için kıskanır. Muhtar'ı yok etmek amacıyla hilelere başlar ve iki gencin arasını açar. Sonunda gerçek anlaşılır, iki gencin kavuşmasına İsmet'in dadısı Gülnihal yardım etmiştir. Dört perdelik bu oyunda olaylar Maraş'ta geçer. Halep Valisi İlyas Paşa'nın oğlu Süeda Bey'in Maraş Kaymakamı Edip Efendi'nin kızı Hasene ile evlenecektir. Evleneceği kızı görmek için kadın kılığında Maraş'a gelen Süeda Bey'in çevresinde gelişen komik olaylar anlatılır. Gülnihal (Namık Kemal) intihar etmeyi tercih eder. Arslangöz de bunun üzerine özgürlüğünü feda eder ve kendisini bir esir tüccarına sattırır. Bazı Piyeslerin Özetleri

38 TEST - 1 OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER b) GÖSTERMEYE BAĞLI EDEBÎ METİNLER (TİYATRO METİNLERİ) 1. I. Edebiyatımızda ilk realist roman Araba Sevdası'dır. II. Tanzimat Dönemi'nde oynanan ilk tiyatro eseri Şair Evlenmesi'dir. A) Ziba Dudu, Müştak Bey, Kumru Hanım Şinasi'nin yazdığı, töre komedisi olan Şair Evlenmesi'nin kahramanlarıdır. III. Tanzimat Edebiyatı tiyatrosu komedilerinde tercih edilen akım klasisizmdir. IV. Türk edebiyatındaki ilk özel gazete Takvim-i Vakayi'dir. B) Öksüz kaldığı için akrabası Halil Bey'in yanında kalan Ata'nın Şefika'ya aşkı Namık Kemal'in Zavallı Çocuk adlı oyununda yer alır. V. İlk mizahi gazete Diyojen'dir. 4. Aşağıdakilerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? C) Ahmet Mithat "Eyvah" adlı dramında birden fazla kadın ile evlenmeyi eleştirmiştir. "Açıkbaş" adlı komedisinde ise din istismarcılarını eleştirmiştir. Yukarıda numaralanmış cümlelerin hangilerinde yanlışlık yapılmıştır? A) II ve IV. B) I ve III. D) IV ve V. D) Ahmet Vefik Paşa tercüme ve adaptasyon tarzında eserler vermiştir. Moliere'den çevirdiği başarılı yapıtlar vardır. C) III ve V. E) Şemsettin Sami'nin Çok Bilen Çok Yanılır adlı komedisi Batılı tiyatronun tüm özelliklerini taşır. E) II ve V. Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler b) Göstermeye Bağlı Edebi Metinler (Tiyatro Metinleri) 2. Aşağıdaki yapıtlardan hangileri tiyatro türünde değildir? I. Makber II. Karabibik III. Afife Anjelik IV. Kocalar Mektebi V. Çok Bilen Çok Yanılır A) I ve II. Yukarıda boş bırakılan yere hangisi getirilmelidir? A) Şemsettin Sami B) Ahmet Mithat Efendi D) Namık Kemal B) II ve III. E) Ahmet Vefik Paşa C) III ve IV. E) II ve V. 3. (I) Şair Evlenmesi Şinasi tarafından yazılmıştır. (II) iki perdelik bir trajedidir. (III) Sahnelenen ilk tiyatro eserimizdir. (IV) Yanlış Batılılaşma konusunu ele alır. (V) Kahramanları Müştak Bey ve Kumru Hanım'dır. 6. I. Şair Evlenmesi II. Celalettin Harzemşah III. Afife Anjelik IV. Renan Müdafanamesi Yukarıda verilen eserlerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir? Şair Evlenmesi adlı yapıt için verilen bilgilerden hangileri doğrudur? A) Aynı sanatçı tarafından yazılmaları A) I ve III. C) Türlerinin ilk örnekleri olmaları B) I ve IV. D) I ve V. 38 Shakespeare; Nesteren ve Eşber'de Corneille'in etkisinde kalmıştır. İlk piyeslerinde üç birlik kuralına uyar. 1880'den sonraki eserlerini okunsun diye yazmıştır. C) Abdülhak Hâmit Tarhan D) IV ve V. 5. Eserlerini dram türüyle yazan...; Finten'de, C) II ve III. E) IV ve V. B) Tiyatro türünde olmaları D) Roman türünde olmaları E) Tanzimat Dönemi'ne ait olmaları

39 10. Ebullaklaka - Daha ne olsun kendisine nikah ettiğin kızı istemiyor da onun küçüğünü istiyor. Bu ne demektir? A) Macerayı Aşk Abdülhak Hâmit'in masal havası içinde egzotik bir coğrafyada yansıttığı aşk hikâyesidir. Eserin teması, çiftler birbirini görüp evlenmeli ama aşk da evlilik için yeterli değildir. B) Sabr ü Sebat adlı oyununda Hamit, küçük yaşta Kafkasya'dan kaçırılıp konağa satılan sonra da satıldığı bir konaktaki Mehmet Bey'le aşk yaşayan Raksaver'i anlatır. C) İçli Kız Hâmit'in, kızların yetiştirilmesi konusunda bir ahlak risalesi gibi kaleme aldığı ve Namık Kemal'in Zavallı Çocuk'unu andıran oyunudur. Hikmet Efendi - Efendim üzülmeyiniz, (gizlice bir para kesesi göstererek) küçük kızı senden isteriz. Batak Ese - Efendi nedir o? Rüşvet mi alıyorsunuz?... Ebullaklaka - (Habbe Kadın'a) Yenge kadın, boyda büyük yani yaşta küçük olan asıl gelin hanımı getir. Kendi elimle teslim edeyim. Bir daha yanlışlık olmasın. Yukarıdaki diyaloglar aşağıdaki yapıtların hangisinden alınmış olabilir? D) Duhter-i Hindu Hamit'in, zavallı kimsesiz bir Hintli kızla Hristiyan bir İngiliz subayı arasında geçen aşkı ele aldığı oyunudur. 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? A) Zavallı Çocuk B) Gülnihal C) Şair Evlenmesi E) Vatan yahut Silistre Hamit'in vatan savunması için savaşa giden sevgilisinin peşini bırakmayan Zekiye'nin öyküsünü anlattığı oyunudur. D) Vuslat E) Çok Bilen Çok Yanılır Yukarıdaki paragraftan hangisine ulaşılamaz. A) Abdülhak Hamit Tarhan'ın sembolik tarzda eseri vardır. 11. Tanzimat tiyatrosu için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Tiyatro eserleri manzum ve mensur olarak yazılmıştır. B) İlk piyesi Namık Kemal yazmış ve onu Ahmet Vefik Paşa gibi yazarlar izlemiştir. B) Abdülhak Hamit Tarhan manzum oyunlar yazmıştır. C) Ahmet Vefik Paşa Fransız komedi yazarı Moliere'den yaptığı uyarlamalarla dikkat çeker. C) Abdülhak Hamit Tarhan eserlerinde toplumsal konulara yer vermemiştir. D) Abdülhak Hâmit'in tiyatroları oynanmak için değil okunmak içindir. D) Abdülhak Hâmit Tarhan Millî Edebiyat Dönemi'nde de eser vermiştir. E) Namık Kemal, Ahmet Vefik Paşa gibi yazarlar toplum için sanat anlayışıyla eserler verirler. E) Abdülhak Hâmit Tarhan'ın bazı eserleri kitap bütünlüğünde basılmamıştır. 9. Ata öksüz bir çocuktur. Amcası Halil Bey'in yanında büyü- müş, onun kızı Şefika'ya aşık olmuştur. Ata Askerî Tıbbiyede okumaktadır. Şefika otuz sekiz yaşında zengin bir paşa ile evlendirilmek istenir. Şefika üzüntüden verem olur ve veremden ölür. Ata da intihar eder. 12. Recaizade Mahmut Ekrem'e ilişkin aşağıda verilen bilgi- Yukarıda özeti verilen yapıt ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir? A) Servetifünun Dönemi'nin oluşmasına öncülük etmiştir. Tevfik Fikret'in hocasıdır. A) Şinasi - Şair Evlenmesi B) Şiirlerinde ölüm ve hüzün temasını romantik bir tutumla yansıtmıştır. lerden hangisi yanlıştır? B) Namık Kemal - Zavallı Çocuk C) Recaizade Mahmut Ekrem - Çok Bilen Çok Yanılır C) Alafranga bir tip olan Bihruz'la yanlış Batılılaşmayı konu edinen Araba Sevdası'nı yazmıştır. D) Ahmet Vefik Paşa - Zoraki Tabip D) Macera-yı Aşk, Duhter-i Hindu tiyatrolarından birkaçıdır. E) Ahmet Mithat Efendi - Eyvah E) Muhsin Bey, Şemsa öykü türündeki eserleridir. 1. A 2. A 3. D 4. E 5. C 6. E 7. E 8. C 9. B 10. C 11. B 12. D 39 Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler b) Göstermeye Bağlı Edebi Metinler (Tiyatro Metinleri) yayımlanmamakla birlikte Türk Yurdu dergisinde tefrika edilmiştir. 11'li hece ölçüsüyle çapraz kafiye ile yazılmıştır. Oyunda I. Meşrutiyet sonrası ve Mithat Paşa'nın Avrupa'ya sürülmesi anlatılır. Oyunda Liberal (özgürlükçü), İgnorance (cehalet), Trahisan (hıyanet) gibi adlar taşıyan kahramanlar vardır. Yani alegorik bir eserdir. 8. Abdülhak Hâmit Tarhan'ın, Liberte adlı eseri kitap olarak

40 TEST - 2 OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER b) GÖSTERMEYE BAĞLI EDEBÎ METİNLER (TİYATRO METİNLERİ) 1. "Tarık"ta ilk göze çarpan etki" Vatan yahut Silistre"den geli- 4. Çok zengin ve pinti bir kişi olan adam karısının ölümünden yor. Her ikisinde de kurgu ortak. İslam Bey, Tarık aynı ideolojinin peşindedir. Onlara sevdikleri kadınlar da eşlik ediyor. İslam Bey'in peşinden koşan Zekiye var. Tarık'ı yüreklendiren ise Zehra. sonra evini eski gösterişiyle fakat eziyet derecesinde pintilikle yönetir. Bu arada genç bir kızla evlenmek ister. Aşağıdaki bölüm evleneceği kıza vereceği şölen hazırlığını göstermektedir. Yukarıda yapıtları karşılaştırılan yazarlar hangisinde doğru verilmiştir? Şalom: Benim de şalvar ardından fena yırttık. Azarya: Sus. Duvara dönersin, sen de bir peşkir atarsın üstüne. Yukarıda bir bölümü verilen, Ahmet Vefik Paşa'nın Moliere'den uyarladığı eser hangisi olabilir? A) Ahmet Mithat Efendi - Namık Kemal B) Abdülhak Hâmit Tarhan - Şinasi A) Tabib-i Aşk C) Recaizade Mahmut Ekrem - Şemsettin Sami D) Zor Nikâhı D) Abdülhak Hâmit Tarhan - Namık Kemal ve kendini tehlikeye atma; Zekiye de aşkı için İslam'ın peşinden cepheye giderek kendini tehlikeye atma fedakârlığını gösterir. Aşağıdaki eserlerden hangileri parçada tanıtılan eserin yazarına aittir? A) Sabr-ü Sebat B) İçli Kız 2. Vatan yahut Silistre'de; İslam, vatan savunması için aşkını E) Kocalar Mektebi 5. I. Progonatlı çoban Zübeyr, kızı, Meruşe'yi yeğeni Recep'le evlendirmek ister. Tepedelen derebeylerinden Demir Bey'in adamı Selfo Meruşe'ye âşık olmuştur. Demir Bey kızı almak için Zübeyr'i sıkıştırır... (Besa Yahut Ahde) II. Endülüs Halifesi Molla Ebu Hasan'ın amcasının oğlu Yahya, Rase Kalesi'nin muhafızıdır. İspanyollar kaleyi sarmıştır. (Seydi Yahya) III. Firdevsi'nin Şehname'sinden alınan eserde Dahhak'ın, Cemsid'in tahtını alması, toplumu yılana tapmaya yöneltmesi hikâye edilir (Gâve) Yukarıda sözü edilen tiyatro yapıtları kime aittir? A) Namık Kemal C) Zavallı Çocuk Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler b) Göstermeye Bağlı Edebi Metinler (Tiyatro Metinleri) C) Cimri E) Şinasi - Ahmet Mithat Efendi B) Zoraki Tabib B) Abdülhak Hâmit Tarhan D) Duhter-i Hindu C) Şemsettin Sami E) Nesteren D) Şinasi E) Ahmet Vefik Paşa 3. Tanzimat Dönemi'nde dramları iki koldan değerlendirmek 6. Eserin ilk sahnelenmesinden sonra izleyicilerin galeyana gelerek başlattıkları gösteri ve olaylar yazarın tutuklanarak sürülmesine neden olmuştur. Oyun halkta vatanseverlik ve kahramanlık duygularını harekete geçirmeyi amaçlar. gerekir. Birincisi tarihi dramlardır. Bu tarzın başarılı örnekleri arasında Hâmit'in Macera'yı Aşk, Namık Kemâl'in Celâlettin I II Harzemşah, Sami'nin Seydi Yahya'dır. İkincisi ise romantik dramlardır. Bu türe örnek olarak da Ahmet Mithat'ın Afife Anjelik verilebilir. V Yukarıdaki metinde numaralanmış yerlerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? Samipaşazade III A) I B) II D) IV 40 Sezai'nin Şîr, Şemsettin IV C) III E) V Olaylar Kırım Savaşı'nda gönüllü olarak cepheye giden sevgilisinin ardından gidip onunla aynı kaderi paylaşmak isteyen genç bir kızla sevdiği adamın etrafında gelişir. Namık Kemal'in yukarıda tanıtılan eseri aşağıdakilerden hangisidir? A) Zavallı Çocuk B) Celalettin Harzemşah C) Vatan Yahut Silistre D) Gülnihal E) Karabela

41 10. Konu sosyal bir eleştiri üzerine kurulmuştur. Halk arasın- Devleti'nin son hükümdarı Celalettin Harzemşah'ın hayatını, kahramanlığını Moğollara karşı Türk-İslam dünyası için giriştiği mücadeleyi anlatır. Yazar eserin girişinde dil ve tiyatro hakkındaki düşüncelerini belirtir. Bu düşüncelerinde ustası kabul ettiği Victor Hugo'nun, Cromwell'ün ön sözünün etkisi vardır. da yaygın "görmeden evlenme" olgusu hem alaycı hem de eleştiriel bir tavırla tenkit edilmektedir. Şair Müştak Bey, Kumru Hanım'ı sever, onunla evlenmek ister. Fakat kızın ailesi, Ziba Dudu, Yenge Kadın ve İmam'ın düzmecesi ile şairi kızın çirkin ablası ile nikâhlamak isterler. Yukarıda tanıtılan eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir? Yukarıda sözü edilen eser aşağıdakilerden hangisidir? A) Direktör Ali Bey B) Namık Kemal D) Şinasi C) Ziya Paşa A) İçli Kız B) Âkif Bey E) Ahmet Mithat Efendi C) Taaşşuk'ı Talat ve Fitnat D) Şair Evlenmesi 7. Ağır bir üslupla kaleme alınmış bu eser Harzemşahlar E) Tarık 8. Tiyatroyu bir eğlence fakat insan aklının durduğu eğlencele- Tiyatro nedir? Adeta taklid Neyi taklid ediyor? Ahvâl-i beşeri... diyerek onun, insanlığın çeşitli durumlarını taklit yoluyla gözler önüne seren faydalı bir sanat olduğunu vurgular. Yukarıda tiyatro konusunda düşünceleri verilen sanatçı hangisi olabilir? A) Recaizade Mahmut Ekrem B) Namık Kemal C) Abdülhak Hamit Tarhan rin hepsinden daha üstün ve faydalı bir eğlence kabul ettiğini, söylediği "Tiyatro" makalesinde konuşma biçiminde: 11. Aşağıdakilerin hangisinde tiyatro yapıtının konusu yanlış verilmiştir? A) Vatan Yahut Silistre (vatan sevgisi - kahramanlık) B) Şair Evlenmesi (görücü usulüyle evlenme) C) Zavallı Çocuk (kölelik) D) Afife Anjelik (aşk dramı) D) Halit Ziya Uşaklıgil 9. Müştak Bey: Adına yaraşır, sevimli şairane meşrepli bir beyfendi. Hikmet Bey: İsmiyle müsemma bir efendi, hikmetli sözlere düşkün, ağırbaşlı. Kumru Hanım: Kumrular gibi güzel, konuşkan sevimli bir genç kız. 12. Abdülhak Hamit Tarhan'ın tiyatroları için hangisi söyle- Sakine Hanım: Evde kalmış, yaşlı. Sakine (Arapça'da miskin, köşesine çekilmiş anlamındadır). A) Manzum tiyatrolarını aruz veya hece ölçüsüyle yazmıştır. Habbe Kadın: Yenge kadın rolünde, halk arasındaki "Habbeyi kubbe yapan" tip. B) Tiyatroları sahne tekniği açısından oynanmaya uygun değildir. Yukarıda şahıs kadrosu verilen eser aşağıdakilerden hangisidir? A) Gülnihal B) Şair Evlenmesi D) Karabela 1. D 2. C nemez? C) Liberte, Sardanapal gibi alegorik eserlerinde döneminin siyasal olaylarını üstü kapalı ele almıştır. D) Tarık, Tezer konusunu Endülüs tarihinden aldığı yapıtlarıdır. C) Âkif Bey E) Zor Nikâhı, Zoraki Tabip, Azarya Moliere'den uyarladığı yapıtlarıdır. E) Zavallı Çocuk 3. E 4. C 5. C 6. C 7. B 8. B 9. B 10. D 11. C 12. E 41 Bölüm 4: Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler b) Göstermeye Bağlı Edebi Metinler (Tiyatro Metinleri) E) Tarık (tarihi) E) Cenap Şahabettin

42 TEST - 1 TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI'NIN GENEL ÖZELLİKLERİ 1. Git, Vatan! Kâbe'de siyâha bürün! 3. Aç idi bir karakuş yavrusu bir gün yuvada Bir kolun revza-i Nebi'ye uzat! Birini Kerbelâ'da Meşhed'e at! Kâinata o hey'etinle görün! O temâşâya Hak da âşık olur, Göze bir âlem eyliyor ızhâr, Ki cihandan büyük letâfeti var. O letâfet olunsa ger inkâr, Mezhebimce, demek muvafık olur; Aç vatan! Göğsünü ilâhına aç! Şühedanı çıkar da ortaya saç! Anası yoksul anınçün yem arardı ovada Bir bora çıktı yuva derken ağaçtan düştü Başına yavrucağın köylü çocuklar üştü Tutulup oldu oyuncak bir ekinci piçine Bir kafesle kodular bağda dikenlik içine Muallim Naci'den alınan bu parça için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? Namık Kemal'den alınan bu şiirden hareketle Tanzimat şiiri için aşağıdaki çıkarımlardan hangisini yapamayız? A) Manzum hikâye tarzında yazılmış bir metindir. B) Açık, sade, anlaşılır bir dille kaleme alınmış, söz sanatlarına yer verilmemiştir. A) Şiire vatan, millet gibi yeni kavramlar girmiştir. C) Halk edebiyatının biçim ve içerik özelliklerini taşımaktadır. B) Arapça, Farsça dil bilgisi kuralları atılmıştır. C) Halkın anlayabileceği bir dille yazma çabasına girilmiştir. D) Redif ve tam kafiye kullanılmış, kafiye göz için anlayışına uygun yazılmıştır. D) Divan şiirinin biçimsel kalıplarına her zaman uyulmamış, kafiye örgüsünde değişiklikler yapılmıştır. E) Şiirde ritim ve ahenk ögelerine yer verilmiş, ritim aruz vezniyle sağlanmıştır. Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri 2. Arz-ı Muhabbet Eşi yok bir güzeli sevdi beğendi gönlüm Kıskanır kendi gözümden yine kendi gönlüm Sinesinde yakışır ol memeler kim güya Bir fidân üzere iki kar topu olmuş peydâ Gâhi hasret iken ol sineye sinem kavuşur. Sanma gönlümde olan derd ü muhabbet savuşur Yâsemenden bile nâziktir o boy pos onda Sarmaşık vâri sarılsam eğilir ol anda Şinasi'den alınan bu şiirden hareketle Şinasi için aşağıdakilerden hangisini söyleyemeyiz? A) Şiire başlık koyarak divan şiirinde olmayan bir yenilik getirmiştir. B) *Göğüsleri" kar topuna, "boy pos"u yasemene "sevgilisi"nı sarmaşığa benzeterek divan şiirindeki mazmunların dışına çıkmıştır. 4. Tanzimat Dönemi'nde sanatçılar edebiyatı toplumu eğitmede bir araç olarak gördüler. Bu amaç doğrultusunda en çok çaba gösteren...'dir. Öğrendiği her şeyi okura aktarmıştır. Halka temel bilgiler veren bir ilkokul öğretmeni gibi yazmıştır bu yüzden kendisine... denmiştir. Sayısı elliyi bulan romanlarında edebi bir kaygı gütmeden her türlü konuyu ele almış, okura farklı ülkelere, değişik kültürlere götürmüştür. Buna rağmen Batı'nın kültürünün aynen alınmasına, değerlerin yozlaşmasına karşı çıkmış, yanlış Batılılaşmayı eleştiren eserler kaleme almıştır. Parçada boş bırakılan yerlere getirilmesi gerekenler, aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir. A) Abdülhak Hamit Tarhan - Şair-i Âzam C) Bütün eserlerini "Sanat toplum içindir." anlayışıyla kaleme almıştır. B) Ahmet Mithat Efendi - Yazı Makinesi D) Mesnevi tipi kafiyeyle lirik bir şiir yazarak divan şiirinin kalıpçı anlayışını yıkmıştır. D) Ahmet Mithat Efendi - Hâce-i Evvel E) Eserlerini sade bir dille kaleme almıştır. 42 E) Divan şiirinin kalıplaşmış benzetmelerinden vazgeçilmiştir. C) Namık Kemal - Vatan Şairi E) Namık Kemal - Hürriyet Şairi

43 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde boş bırakılan yere ay- Falcı: İstediğimizi söyleyen İnsan ömrü: Dönüş bileti satılmayan yolculuk İnşallah: Nezaketle verilen ret cevabı Kefen: Moda dergilerine müracaat edilmeden biçilen elbise Lisan: Çok uzağı bile vuran silah raç içindeki sözcük getirilirse bilgi yanlışı olur. Yukarıdaki tanımları... kişileri, toplumu yönetimi eleştirmek için yazdığı... isimli mizahi sözlükte yapmıştır. Sözcüklerin ince bir zekâ ürünü olan bu karşılıkları bulurken büyük ölçüde ironiden yararlanmıştır. B) Şinasi'nin yazdığı "Şair Evlenmesi, görücü usulüyle evlenmeyi eleştiren... türünde bir eserdir. (dram) A) Şemsettin Sami; Kamus-ı Fransvari, Kamus-ı Türki Kamus-ı Arabi adlı... çalışmalarıyla ünlüdür. (sözlük) C) Nabizade Nazım'ın "Karabibik" isimli uzun hikâyesi... akımının özelliklerini gösterir. (natüralizm) Yukarıda boş bırakılan yerlere sırasıyla getirilmesi gerekenler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? D) Decamoron ve Binbir Gece Masalları'na benzeyen Emin Nihat'ın Müsameratname'si ilk... denemesidir. (hikâye) A) Şemsettin Sami - Kamus'ul Âlam B) Direktör Ali Bey - Lehçetül Hakayık 5. Haydut: Dağ bankeri E) Ziya Paşa, Şiir ve İnşa'daki görüşlerinden vazgeçip divan edebiyatına dönmüş, divan şiirin önemli örneklerini Harabat isimli... bir araya getirmiştir (antolojsiinde) C) Muallim Naci - Lügat-i Naci D) Şinasi - Durub-ı Emsal-i Osmaniye E) Ahmet Vefik Paşa - Müntehabat-ı Durub-ı Emsal-i Osmaniye 8. Tanzimat I. Dönemi'ndeki romancılar, okudukları Fransız 6. Aşağıdakilerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır? A) Muallim Naci'nin "Köylü Kızların Şarkısı" isimli şiiri Türk edebiyatında köy konusunu işleyen ilk şiir olarak kabul edilmektedir. B) Şinasi'nin Batı edebiyatını tanıtmak için çevirdiği şiirleri topladığı "Tercüme-i Manzume"de LaFontaine ve Lamartine'in eserleri vardır. C) Namık Kemal, "Renan Müdafanamesi"ni Fransız tarihçi Ernest Renan'ın bir konferansında "İslamiyet ilerlemeye engeldir." yargısını çürütmek için yazmıştır. D) Türkçülüğün kurucularından sayılan Ahmet Vefik Paşa Ebulgazi Bahadır Han'ın "Şecere-i Türki"sini Osmanlı Türkçesine aktararak Türk tarihinin Osmanlı öncesine dayandığını göstermek ister. Buna göre; I. Kişiler ve olaylar gözlemlere dayanmaz; yazar vermek istediği mesaja göre, olayları tesadüflerle geliştirir. II. Topluma örnek oluşturması için iyi-kötü çatışması sergilenir. İyiler kazanır. III. Yazar taraf tutar, nesnel değildir; iyiyi savunur, kötüyü eleştirir. IV. Betimlemeler çevreyi veya kişileri tanıtmak için yapılmaz bu yüzden eserde sırıtır. V. Eserde kurguya, üsluba önem verilir; eserin teknik olarak mükemmel olması sağlanır. Yargılarından hangisi bu açıklamaya örnek gösterilemez? A) I B) II E) Eleştiri, makale, tiyatro, roman, anı, gezi yazısı gibi türler Tanzimat Dönemi'nde edebiyatımıza girmiştir. 1. B 2. C 3. C 4. D 5. B D) IV 6. E 7. B 8. E C) III E) V 43 Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri romancıların etkisiyle romantizmin özelliklerini eserlerinde yansıtmışlardır.

44 TEST - 2 TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI'NIN GENEL ÖZELLİKLERİ 1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde boş bırakılan yere ayraç 3. I. Döneminin sosyal ve siyasi yapısını yansıtan, halkı eğitme amacı taşıyan romanlar yazmaları A)... Muhbir adlı gazeteyi çıkarmış, bu gazetede yazdığı "Müsavat" isimli makalesinde yargılamada bir hamalla paşanın eşit olması gerektiğini vurgulamıştır (Ali Süavi) II. Tiyatro kültürünün gelişmesi için çaba harcamaları III. Vatan, millet, hak, hürriyet, kanun gibi yeni kavramları kullanarak divan şiirinin içeriğini değiştirmeleri B) 1868'de... sürgünde bulunduğu Londra'da Namık Kemal'le birlikte Hürriyet gazetesini yayımlamıştır (Ziya Paşa) IV. Fransız edebiyatından çevirdikleri ya da uyarladıkları komedi türünde eserlerle tiyatronun yaygınlaşıp sevilmesini sağlamaları V. Türk, İslam, Osmanlı tarihi hakkında yaptıkları çalışmalarla halkta tarih bilinci oluşturmaya çalışmaları Yukarıdaki özelliklerden hangileri Namık Kemal, Ahmet Vefik Paşa ve Direktör Ali Bey için ortaktır? içindeki sanatçının getirilmesi bilgi yanlışına yol açar? C) Bedir, Devir gazetelerini çıkaran... daha sonra yeni baskı tekniklerini kullanarak Tercüman-ı Hakikat gazetesini çıkarmıştır. (Ahmet Vefik Paşa) D) Dil çalışmalarıyla tanınan... Tercüman-ı Şark ve Sabah gazetelerini çıkarmıştır. (Şemsettin Sami) E) Agâh Efendi ile anlaşamadığı için gazeteden ayrılan... daha sonra 1862'de Tasvir-i Efkâr'ı çıkarmıştır. (Şinasi) A) Yalnız II. B) I, III ve IV. E) Yalnız IV. Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri D) Yalnız V. C) II ve IV edebiyatımızın Batı'ya açılan kapısını aralayıp Batı etkisindeki Türk edebiyatını kuran sanatçılardandır. Tanzimat Edebiyatı'nın ruhuna uygun olarak divan nesrini yıkmış, Türkçe'ye sade bir cümle yapısı getirmiştir. Divan nesrinin karışık hâle gelmesine neden olan "seci"yi düzyazıdan çıkarmış, yazıyı sanat hünerini gösterme aracı olarak değil, düşüncelerini ifade etme aracı olarak görmüştür. Nitekim gazete yazılarında şehrin aydınlatma ve temizlik sorunlarından tutun da siyasi, edebi konulara kadar geniş bir yelpazede fikirlerini bu dille anlatmıştır. Parçanın başına aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) İbrahim Şinasi B) Ziya Paşa C) Namık Kemal D) Ahmet Vefik Paşa E) Ahmet Mithat Efendi Atatürk'ün en çok etkilendiği şairlerin başında Tanzimat sanatçısı... gelir. Onun, "Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara maderini" dizelerine şu dizelerle karşılık vermiştir. "Vatann bağrına düşman dayasın hançerini Bulunur kurtaracak bahtı kara maderini" Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) Şinasi B) Ziya Paşa C) Namık Kemal D) Tevfik Fikret E) Recaizade Mahmut Ekrem

45 8. Ziya Paşa pek çok atasözünün içeriğini şiirlerinde değişik bi- nemez? çimlerde ifade etmiştir. Yani atasözlerini nazma dökmüştür. Onun kendi yazdığı pek çok beyit de atasözleri kadar sevilip benimsenmiştir. A) "Bahar-ı Daniş Mukaddimesi"nde divan edebiyatının dilini ve sanat anlayışını eleştirir. B) Fransa'da kaldığı yıllarda tanıştığı Fransız şairlerin etkisiyle şiirlerini sone, terzarima tarzında yazmıştır. A) Dil-beste olma âleme sultân isen dahi Bir mülkdür cihân ki Süleyman'a kalmadı C) "Zavallı Çocuk"ta görücü usulüyle evlenmeyi eleştirir, "Vatan yahut Silistre" de ise vatanseverlik temasını işler. B) Nik ü bed herkes bulun âlemde elbet etdiğin Kendi bulmazsa cezâ mirâs olur evlâdına D) Ziya Paşa'nın divan edebiyatı antolojisi "Harabat" ı eleştirmek için "Takip" ve "Tahrib-i Harabat" ı yazmıştır. C) "Âsafın mikdârını bilmez Süleymân olmayan Bilmez insân kadrini âlemde insân olmayan" E) Ziya Paşa ile birlikte Londra'da "Hürriyet" gazetesini çıkarmıştır. D) Zira yumuşak huylu atın çiftesi pekdir" Çok naz âşık usandırır. E) Eş'arına hem de eyle dikkat Anlarda da başkadır fesâhat 6. Çok yönlü bir kişiliğe sahip olan sanatçımız edebiyat alanın- Parçada sözü edilen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) Direktör Ali Bey B) Namık Kemal C) Ziya Paşa D) Ahmet Vefik Paşa da tiyatroda yoğunlaşmıştır. Tiyatronun güldürürken öğretme, eleştirme özelliğini fark ettiği için komedi türüne eğilmiştir. Moliere'in 16 piyesini çevirmiştir. Bunlardan bir bölümü Osmanlı yaşam ve âdetlerine göre yapılan uyarlamalardır. Yazar bu uyarlamalarda çok başarılı olmuştur. Döremine göre sade bir dille yazdığı bu eserlerle tiyatromuzun gelişmesine katkıda bulunan yazarımız, valilik makamında biri olmasına rağmen oyunların provalarına katılmış, kostümlerine varıncaya dek ilgilenmiştir. Aşağıdakilerin hangisinde bu açıklama örneklenmemiştir? 5. Aşağıdaki yargılardan hangisi Namık Kemal için söyle- 7. I. Daha önce edebiyatımızda olmayan makale, roman, hikâye, tiyatro gibi türlerin ilk örneklerini verdiler. II. Divan edebiyatının biçim olarak takipçisi oldular ama içerik olarak yeni kavramlara yöneldiler. III. Realizmin etkisiyle toplumun yaşadığı sıkıntıları gözlemlere dayanarak anlattılar. IV. Yazı dilinin halkın anlayabileceği bir şekle dönüştürülmesi gerektiğini savundular ve bunu eserlerinde başarıyla uyguladılar. V. Divan edebiyatı sanatçılarının görmezden geldiği Anadolu köyünü ve köylüsünü romanlarında ele alarak aydınların ve yöneticilerin dikkatini bu yöne çektiler. 9. Tanzimat Dönemi'nde valilik, sadrazamlık görevlerinde de bulunmuş... aykırı kişiliğiyle tanınmasına rağmen dil, edebiyat, tarih alanındaki çalışmalarıyla kültürümüze katkıda bulunmuş, o dönemde yaptığı çalışmalarla Türkçülük hareketinin temelini atmıştır. Türk tarihinin Osmanlılardan başlamadığını göstermek için Ebulgazi Bahadır Han'ın Şecere-i Türki'sini dilimize aktarmış, Türkçe sözcükleri ilk kez bir araya getirerek bir sözlük oluşturmuş, ayrıca Türk atasözlerini... kitapta toplamıştır. A) Şemsettin Sami - Kamus-ı Türki B) Şinasi - Durub-ı Emsal-ı Osmaniye Yukarıda Tanzimat Edebiyatı I. Dönemi'ne ilişkin verilen yargılardan hangilerinde bilgi yanlışı vardır? A) Yalnız I B) II, III, IV. D) IV ve V. C) Ahmet Vefik Paşa - Müntehabat'ı Durub-ı Emsal-i Osmaniye D) Şemsettin Sami - Durub-ı Emsal-i Osmaniye C) Yalnız IV. E) Muallim Naci - Lugat-i Naci E) III, IV ve V. 1. C 2. A 3. A 4. C Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla getirilmesi gerekenler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? 5. B 6. D 7. E 8. E 9. C 45 Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri E) Şinasi

46 TEST - 3 TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI'NIN GENEL ÖZELLİKLERİ 1. Divan edebiyatında eleştiri, biyografi türlerini karşılayacak 3. Köylü Kızların Şarkısı tek tür tezkireydi. Onlar da çok kısa bilgiler içeriyordu. Batılı anlamda eleştiri, edebiyatımıza Tanzimat Dönemi'nde girdi. Bu dönemdeki eleştiriler bir eseri tanıtmaktan ziyade edebiyat hakkındaki genel değerlendirmeleri ya da bir eserin olumsuz yönlerini ortaya koymak için yazılmıştı. "Şiir ve İnşa" makalesi, "Bahar-ı Daniş Mukaddimesi", "Zemzeme Mukaddimesi", "Demdeme" bu türün önemli örnekleri arasındadır. Aşağıdaki sanatçılardan hangisi bu parçada sözü edilen eserlerden birinin yazarı değildir? A) Recaizade Mahmut Ekrem B) Abdülhak Hâmit C) Namık Kemal D) Muallim Naci Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri 2. "Ammâ okudukça Gülistân'ı Derk etmeye başladım lisânı Ol sözlere meşrebim kapıldı Güyâ kapalı gözüm açıldı Çıktıkça lisân tabîatından Elbette düşer fesâhatinden E) Ziya Paşa Nişanlı Kız Tepeden nasıl iniyor bakın Şu kızın nişanlısı şanlıdır Yaratan nazardan esirgesin Koca dağ gibi delikanlıdır Fese bak fese ne güzel de al Ne de hoş belindeki morlu şal Demedim ya ben sana bak da kal O kadar da bakma ziyanlıdır Ne kadar kızardın aman aman Beri gel bayılma a kız heman Neden öyle başına çıktı kan Yüreğin de pek halecanlıdır Yakışıklıdır seviyor cihan Onu ben de pek severim inan Benim olsa bari şu kahraman Olamaz ne çare nişanlıdır Bu şiir için aşağıdakilerden hangisi yanlış bir yargıdır? A) B) C) D) Türk edebiyatında köylüyü anlatan ilk şiirdir. Muallim Naci tarafından yazılmıştır. Hece vezniyle koşma biçiminde yazılmıştır. Muallim Naci'nin sanıldığının aksine divan edebiyatının katı bir savunucusu olmadığını göstermektedir. E) Halk diliyle yazılmış, konuşma dilinin özelliklerinden yararlanılmıştır. 4. O hâl ile rüzgâr geçdi Bir iki hazân bahâr geçdi Fa'lün fa'l olmadan nümâyân Parmak ile idi bizde evzân Geçdi elime çü nüsha-i cân Matbû bir iki köhne divân İşte bu sebepledir ki el'ân Türkide yok irticâle imkân Bir kere bu kenze nâil oldum Bir başka cihâna vâsıl oldum Fesâhat: söz güzeliği Nümayan: Aşikar, açık Evzan: Vezinler Elan: Şimdi İrtical: İçten geldiği gibi şiir söyleme Bir pâreye bini âferinin Pâbüşu atıldı Gevheri'nin Vehbi ile Vâsıf'ı beğendim Taklid içün anlara özendim Ziya Paşa'dan alınan bu şiir parçası için aşağıdakilerden hangisini söyleyemeyiz? Kenz: Hazine Nail olmak: Sahip olmak Vasıl olmak: Ulaşmak Papuş: ayakkabı Çü: zira Rüzgâr: zaman Ziya Paşa'dan alınan bu şiir için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Sade dille yazmanın, söz güzelliğine önem vermenin şiir için gerekli olduğunu vurgulamaktadır. B) "Şiir ve İnşa" makalesindeki görüşlerini değiştirmiş, Türkçe ile şiir yazmanın zor olduğunu söylemiştir. C) "Harabat Mukaddimesi"nden alınmış bir parça olabilir. D) Hece vezni ile şiir yazmanın şiirdeki içtenliği ortadan kaldırdığını düşünmektedir. E) İran edebiyatındaki Gülistan'ı okuduktan sonra fikirlerinin değiştiğini belirtmektedir. 46 A) Divan şiirinin iyi örnekleriyle karşılaştıktan sonra halk şiirine ilgisinin azaldığını ve divan şiirine yöneldiğini anlatmaktadır. B) Mesnevi biçiminde kafiyelenmiştir. C) Rediflere, tam ve zengin kafiyelere başvurulmuştur. D) Divan şiirine göre daha sade bir dille yazılmıştır. E) Lirik şiirin özelliklerini taşımaktadır.

47 7. Aşağıdakilerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır? A) Recaizade'nin "Zemzeme" (Hoş Sözler) isimli şiir kitabının ön sözünde şiir hakkındaki düşüncelerini eleştirmek için "Demdeme" yi (Boş Sözler) yazmıştır. A) Abdülhak Hâmit Tarhan 85 yıllık yaşamında Tanzimat, Servetifünun, Fecriati, Milli Edebiyat ve Cumhuriyet'i görmüş; şiirdeki cesur atılımlarıyla divan şiirini yıkan adam olarak tanınmış, ona, "Şair-i Azam" (en büyük şair) unvanı verilmiştir. B) Divan edebiyatının olumlu yönlerinin alınarak şiirin yenilenmesini savunmuş fakat hep koyu bir divan şiiri savunucusu olarak algılanmıştır. B) Divan şiirinin biçimsel kalıplarına bağlı kalmak istemeyen Abdülhak Hâmit Tarhan Batı edebiyatından aldığı sone, terzarima gibi biçimleri ilk kez kullanan şairimizdir. C) Bütün şiirlerinde divan edebiyatının sanat anlayışına bağlı kalmış; ağır, süslü bir dil kullanmıştır. D) "Ömer'in Çocukluğu" ve "Medrese Hatıraları" anı türünde kaleme aldığı eserleridir. C) "Güzel olan her şey şiirin konusu olabilir." diyerek Tanzimat I. Dönem'de sosyal konularla daraltılan şiirin, alanını açan Recaizade Mahmut Ekrem şiirlerini "Nağme-i Seher", "Nijad Ekrem", "Zemzeme" "Yadigâr-ı Şebap" isimli kitaplarında toplamıştır. E) Recaizade'nin Batı edebiyatını tanıtmak için yazdığı "Talim-i Edebiyat"a karşılık divan şiirinin ağırlıkta olduğu edebiyat kavramlarını açıkladığı "İstılahat-ı Edebiyye" yi yazmıştır. 5. Aşağıdakilerden hangisi Muallim Naci için söylenemez? D) Tanzimat Dönemi sanatçılarından Ziya Paşa ve Namık Kemal'in hece vezniyle yazılmış birkaç şiiri vardır. 6. Aşağıdakilerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır? A) Recaizade Mahmut Ekrem, Nabizade Nazım, Samipaşazade Sezai "Sanat sanat içindir." anlayışıyla eser veren Tanzimat'ın ikinci nesline dahil sanatçılardır. B) Türk milliyetçiliğinin kurucularından Ahmet Vefik Paşa Lehçe-i Osmani ve Durub-ı Emsal-i Osmaniye isimli sözlük çalışmalarının yanı sıra Ebulgazi Bahadır Han'ın Şecere-i Türki isimli eserini Çağataycadan çevirerek Türklerin tarihinin Osmanlı'dan öncesine dayandığını göstermek istemiştir. 8. Muallim Naci ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğru değildir? A) Şiirlerinde sadece aruz ölçüsünü kullanmış, heceye sıcak bakmamıştır. B) Yenileşmeye karşı çıkmamış ancak bunun Batı eserlerini taklit etmek yerine divan edebiyatının iyi yanlarının alınarak yapılması gerektiğini savunmuştur. C) Muallim Naci'nin "Ömer'in Çocukluğu", Ziya Paşa'nın "Defter-i Amal" isimli eserleri daha önce edebiyatımızda olmayan anı türünün ilk örnekleridir. C) Sadece şiir türünde yazmış, düzyazıya pek ilgi duymamıştır. D) Abdülhak Hâmit Tarhan eserlerinin dili konusunda tutarsızdır; bazı eserlerinde çok ağır ve süslü, bazılarında ise yalın bir dil kullanmıştır. D) "Köylü Kızların Şarkısı" köyden söz eden ilk şiirdir, dilinin sade olması şairin divan şiirinin aynen devam ettirilmesi fikrini benimsemediğini gösterir. E) Şinasi Türk edebiyatında düzyazıda noktalama işaretlerini ilk kez kullanarak düşüncelerin daha anlaşılır bir dille ifadesini sağlamıştır. E) Hem eski tarzda hem de yeni tarzda şiirler yazması yenileşme konusunda ılımlı olduğunun belirtisidir. 1. B 2. A 3. C 4. E 5. C 6. C 7. B 8. C 47 Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri E) Muallim Naci ile Recaizade Mahmut Ekrem arasındaki kafiye tartışması Muallim Naci öldükten sonra Muallim Naci taraftarlarınca devam ettirilmiş, Recaizade'nin yeni edebiyat taraftarı gençleri Servetifunun dergisinin çevresinde toplanmasıyla " Edebiyatıcedide" doğmuştur.

48 TEST TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI'NIN GENEL ÖZELLİKLERİ I. Grup II. Grup I. Lugat-ı Naci Eleştiri II. Seyahat Jurnali Şiir III. Açıkbaş Günlük IV. Sefile Sözlük V. Demdeme 4. Aşağıdaki sanatçı-eser-tür eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir? A) Recaizade Mahmut Ekrem - Takdiri Elhan - eleştiri B) Muallim Naci - Ateşpare - şiir C) Nabizade Nazım - Haspa - hikâye D) Direktör Ali Bey - Ayyar Hamza - tiyatro E) Ahmet Vefik Paşa - Şecere-i Türkü - roman Yukarıda I. grupta verilen eserlerden hangisi II. grupta verilen türlerden biriyle ilişkilendirilemez? A) I B) II D) IV C) III E) V 5. Tanzimat Dönemi tiyatrosu için aşağıdakilerden hangisi- I. Grup II. Grup I. Diyojen İlk edebî roman II. Takvim-i Vakayi İlk tiyatro eseri III. İntibah İlk mizah dergisi IV. Şair Evlenmesi İlk resmî gazete V. Validem A) I. Dönem'de Namık Kemal, II. Dönem'de Abdülhak Hâmit Tarhan en fazla oyun yazan sanatçıdır. I. grupta verilen eserlerle II. grupta verilen "ilk"ler eşleştirildiğinde hangisi dışta kalır? A) I Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri ni söyleyemeyiz? B) II D) IV B) Namık Kemal'in tiyatrolarında yanlış evlilik, ihanet, vatan sevgisi gibi konular işlenirken Abdülhak Hâmit sadece aşk, kıskançlık, tabiat gibi bireysel konuları işlemiştir. 2. C) Oyunların konuları toplumsal yaşamdan, geleneklerden ve tarihten alınmıştır. D) Dramlarda romantizmin, komedilerde klasisizmin etkisi görülür. E) I. Dönem'deki oyunların çoğu sahnelenme tekniğine uygunken II. Dönem'dekilerin çoğu uygun değildir. C) III E) V 3. Divan edebiyatıyla Tanzimat Edebiyatı'nın karşılaştırıldığı aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Divan edebiyatı soyut, hayalî bir dünyayı ele alırken Tanzimat Edebiyatı toplumun içinde bulunduğu durumu konu edinir. 6. Edebiyatımıza en önemli etkisi Batı yanlısı gençleri Servetifünun dergisi etrafında toplamasıdır. Talim-i Edebiyat adlı eseri edebiyat kurallarını öğretme amacıyla hazırladığı kitabıdır. Şiir, roman, tiyatro alanlarında eser vermiştir. Toplumsal konulara hiç girmemiş, bireysel konulara yönelmiştir. B) Divan şairleri parça güzelliğine önem vermiştir, Tanzimat şairleri ise şiiri bütünsel olarak değerlendirmişler, bütün güzelliğine önem vermişlerdir. C) Divan edebiyatında Arapça, Farsça sözcük ve tamlamalar kullanılmış, Tanzimat şairleri bunların hepsini atmış, sade bir dille yazmışlardır. D) Divan edebiyatı Doğu-İslam kültürünün izlerini taşırken Tanzimat Edebiyatı Batı kültürünün etkisindedir. E) Tanzimat şiiri biçim olarak divan edebiyatının devamı sayılabilir çünkü her iki dönemde de aynı nazım biçimleri aruz vezniyle kullanılmıştır. 48 Bu parçada tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) Muallim Naci B) Namık Kemal C) Abdülhak Hâmit Tarhan D) Recaizade Mahmut Ekrem E) Muallim Naci

49 7. Akşam olur, güneş batar şimdi buradan 9. "Yok mudur bir yer ki âlemde bugün Garip garip kaval çalar çoban dereden Pek körpesin esirgesin seni Yaradan Gir sürüye kurt kapmasın gel kuzucuğum Sonra yardan ayırılırsan ah yavrucuğum Çünkü Mevlam kul eyledi sana özümü Bastığın yerlere sürsem yüzüm gözümü Uyma ağyarın fendine dinle sözümü Ziya Paşa'dan alınan bu şiirden hareketle aşağıdakilerden hangisini söyleyemeyiz? Onda asla olmasın yarınla dün?... Âlemi ondan yaratmışssa Huda Başka bir âlem ıyan etsin bana. Âhar için halkolunmuş bir cihan, Ben onun üstünde olmam kâmran. Ben de bir dünya-yı diğer isterim; Ercüm ü eşyâ-yı diğer isterim; Gök yetişmez, câ-yı diğer isterim; Yoksa bir Mevlâ-yı diğer isterim!..." İyân etmek: Göstermek Halkolunmak: Yaratılmak Dünya-yı diğer: Başka dünya Encüm: Yıldızlar Câ-yı diğer: Başka yer Mevla-yi diğer: Başka Tanrı Ahar: Hayvanların yaşadığı yer Abdülhak Hâmit Tarhan'ın "Garam" (Azap) isimli şiirinden alınan bu parça için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Sade bir dille kaleme alınmıştır. B) Halk şiiri geleneğiyle yazılmıştır. C) Ziya Paşa'nın Harabat'ı yayımlamadan önce yazdığı bir şiir olabilir. D) Lirik şiir özelliklerini taşımaktadır. E) Ritim aruz vezniyle sağlanmış, rediflere ve zengin kafiyelere başvurulmuştur. A) Divan edebiyatı nazım biçimlerinden kasideyle kaleme alınmıştır. B) Şair Tanrı'dan "zaman"ın olmadığı bir dünya istediğini söylemektedir. C) Ahenk ögelerine yer verilmiş, ritim aruz vezniyle sağlanmıştır. D) Metafizik bir tema olan "hayatın anlamı" teması işlenmiştir. E) Yabancı sözcüklere ve tamlamalara yer verilmiştir. 10. Abdülhak Hâmit Tarhan'ın tiyatrolarında olaylar geniş bir coğrafyada geçer. Bunda yazarın dünyanın birçok yerini dolaşmasının yanı sıra sanat anlayışının da payı vardır. Hindistan, Kanada, Avustralya, İngiltere, Kuzey Afrika'ya kadar yayılan geniş bir coğrafyayı mekân olarak kullanır. Bazı oyunlarında tarihî dönemlere gider: Asur, İlhanlı, Makedonya İmparatorluğu, İran ve Orta Asya Türk tarihine kadar uzanan bu olaylar tiyatrolarına konu olmuştur. Örneğin: Tanzimat'taki yenileşme hareketlerinin de etkisiyle Batı kültürüyle tanışan aydınlar Fransız Devrimi'nin kazandırdığı bazı sosyal kavramları şiire soktular. Böylece Türk şiirinde bir zihniyet değişikliği oldu. Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamayı örnekleyen beyitlerden biri değildir? A) Bu adl ü hakkın adûsu yine beşerdendir Olur muhâfızı ammâ ki hâme vü şemşir Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilirse bilgi yanlışı ortaya çıkar? B) Âb u tâb-ı girye-i pür-hün bir meclâ iki Gevher-i seyyâl-i âteş-gûn bir minâ iki A) İlhan, Turhan ve Hakan Orta Asya Türk tarihini konu alır. B) Finten Avustralyalı zengin bir kadının İngiliz sosyetesine girmek için yaptıklarını anlatır. C) Hakk u insâf ile kan etmeden ettin kanûn Oldu bâtıl işi cellâd-ı la'imin battâl C) Tarık, İbn-i Musa ile Tezer, Nazife Abdüllahü's Sagir'de Endülüs Müslümanlarının onurlu tarihini ele alır. D) Bir ıtık-nâmedir insâna senin kanûnun Bildirir haddini Sultâna senin kanûnun D) Eşber'deki olaylar Hindistan'ın Pencap, Nesteren'dekiler ise Afganistan'ın Kabil şehrinde geçer. E) Aceb midir medeniyyet resulü dense sana Vücüd-ı mu'cizin eyler ta'assubu tahzir 1. C 2. E 3. C 4. E E) "Sahra" ve "Garam" Kuzey Afrika'da geçer. 5. B 6. D 7. B 8. B 9. A 10. E 49

50 TEST - 5 TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI'NIN GENEL ÖZELLİKLERİ 1. Tanzimat romanında ve hikâyesinde insanlar tek yönlü olarak ele alınır. Çoğu, gerçek yaşamda karşımıza çıkmayacak hayalî tiplerdir. Yazarların kendi mesajlarını vermek için yarattıkları kahramanlardır. Bunların ilişkilerinde doğallık yoktur. Aşklar tesadüflere dayalı yıldırım aşklarıdır. Bu aşkın içinde mutlaka onu engellemeye yarayan "kötü" biri vardır. Karşı çıkmalarının sebepleri hep birbirine benzer. Erkek fakirse baba kızını zengin birine vermeyi düşünmektedir ya da işin içine asalet, sınıf farkı girer. Bazen de en büyük çatışma âşık olunan kadının sosyal konumundan dolayı çıkar. Trajediye ihtiyacı olan yazar bu kadını fahişe veya köle olarak karşımıza çıkarıverir. Bu romanların kaçınılmaz sonu ise ölümdür. 3. I. "Sanat sanat içindir." anlayışıyla eser vermeleri II. Şiirlerinde aşk, tabiat, ölüm, metafizik konularını işlemeleri III. Manzum ve mensur tiyatrolar yazarak okurun egzotik ülkelerde ve tarihte yoluculuk yapmasını sağlamaları IV. Şiirlerinde romantizm akımından etkilenmeleri V. Romanda yanlış Batılılaşma konusunu işlemeleri Yukarıdakilerden hangileri Recaizade Mahmut Ekrem ile Abdülhak Hâmit Tarhan'ın ortak özellikleridir? A) I. ve II. B) I. ve IV. D) III. ve V. Aşağıdaki romanlardan hangisinin içeriği bu parçada verilen bilgilerle hiçbir şekilde ilişkilendirilemez? C) Yalnız IV. E) I, II ve IV. A) Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat 4. Tanzimat II. Dönem sanatçıları realizmin "biçimsel kusursuz- B) Sergüzeşt luk" ilkesinin de gereği olarak daha başarılı romanlar yazmışlar; romanlardaki tesadüfler, anlatımı kesip okura öğüt vermeler, betimlemeleri süs olarak kullanmalar en aza inmiştir... bu dönemin romanları arasındadır. C) Zehra D) Karabibik E) İntibah Parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilemez? A) Zehra B) Karabibik C) Finten D) Araba Sevdası Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri E) Sergüzeşt 2. Nabizade Nazım ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Tanzimat Edebiyatı, Tanzimat Fermanı'nın ilanıyla başlar, Servetifünun dergisinin çıkmasıyla biter. B) Antalya'nın Kaş ilçesinin Beymelik köyünde geçen Karabibik isimli eseri köy yaşamını, köylülerin konuşma tarzıyla veren ilk romanımızdır. B) Recaizade Mahmut Ekrem'in "Muhsin Bey" ve "Şemsa"' isimli hikâyeleri, şiirlerinde olduğu gibi acıklı konuları içeren "gözyaşı edebiyatı" diye niteleyebileceğimiz eserlerdir. C) Tanzimat'ın ilk kuşağına dahil olan sanatçı sanat anlayışı yönünden Namık Kemal'le benzeşir. C) Samipaşazade Sezai'nin "Rumuz'ul Edep" ve "İclal" isimli eserlerinde hikâyelerinin yanı sıra deneme ve makaleleri de vardır. D) "Zehra" isimli romanında kıskançlık temasını işlerken karakterlerin ruh analizlerini yaptığı için bu roman edebiyatımızın ilk psikolojik roman denemesi olarak kabul edilir. E) Otuz bir yaşında hayata veda eden sanatçımız bu kısa ömrüne "Yadigârlarım", "Haspa", "Zavallı Kız", "Sevda" isimli hikâye kitaplarını da sığdırmıştır Aşağıdakilerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? A) "Karabibik" isimli eserinin ön sözünde natüralizm akımının yanlış bilindiğini, bu akımın nasıl olduğunu göstermek için bu romanı yazdığını belirtmiştir. D) Edebiyatımızın ilk romanı "Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat" ın yazarı olan Şemsettin Sami "Seydi Yahya", "Besa yahut Ahde Vefa", "Gâve" isimli tiyatro eserlerini de yazmıştır. E) Tanzimat sanatçılarının çoğu devlet adamıdır; valilik ya da üst düzey yöneticilik yapmıştır. Toplumu ve devlet yapısını değiştirmek için siyasi mücadele vermişler, edebiyatı amaçlarına ulaşmak için bir araç olarak görmüşlerdir.

51 6. "İster isen anlamak cihânı 8. "Çıkın şu savma'adan zâhidân! Cihânı görün! Öğrenmeli Avrupa lisânı Nasıl güzel geçiyor âlemin zamânı görün! Etmiş orada fünun terakki Tahsilden eyleme tevakki Bilin betâlet ü gayret nedir, ne hâsıl eder! Bakın şimendifere! Bir de kârvânı görün! Bilmek gerek andaki fününu Terk eyle ta'assub u cünûnu Çalışmayıp oturanlarda züll ü ye'se bakın! Oturmayıp çalışanlarda izz ü şânı görün! Ansız kişi tâm şâir olmaz Bir kimse lisânla kâfir olmaz "Cihân lisânla döner" derler, öyledir sevinin Ne irtikâ ediyor milletin lisânı görün Sende var ise eğer hamiyyet Tahsiline eyle sarf-ı himmet Biraz mülâhazanız yok mu? Dinleyin, okuyun! Ne söylüyor ukalânın sühan-verâni görün!" Kıl terceme anları ziyâde Tâ milletin ide istifâde Ziya Paşa'dan alınan bu şiirden yola çıkarak Ziya Paşa ve şiir için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? Züll ü ye's: Alçalma, ümitsizlik Mülahaza: Düşünce Savma: İnzivaya çekilme yeri İzz ü şan: Değerli, kuvvetli İrtika etmek: Yükselmek Ukalâ: Akıllılar Sühan-veran: Düzgün komşular Muallim Naci'den alınan bu şiir için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Ziya Paşa, Batı kültürünü öğrenmeden şair olunamayacağını ileri sürmektedir. B) Didaktik bir üslupla yazılan bu şiirin halkı yönlendirme amacı taşıdığını söyleyebiliriz. C) Şairlerin yabancı dil öğrenmelerini şiir çevirisi yapmalarını söyleyerek şaire sosyal bir görev yüklemektedir. A) Didaktik bir üslupla yazılmış, dil alıcıyı harekete geçirme işleviyle kullanılmıştır. D) Şiirin estetik bir kaygıyla yazıldığını söyleyebiliriz. B) Batı trenle giderken bizim hâlâ kervan devrinde kalmamız üzüntü vericidir, çalışmayanla aşağılık ve ümitsizlik duygularıyla kıvranırken çalışanlar saygın bir hayat sürerler diyerek insanları çalışmaya sevk etmektedir. E) Nazım biriminin beyit, vezninin aruz olması, hem biçim hem içerik olarak divan şiiri geleneğini devam ettirdiğini gösterir. C) Biçim ve içerik açısından Tanzimat Dönemi zihniyetini yansıtmaktadır. D) Gazel biçiminde kaleme alınmıştır. E) Dili sadeleştirme çabalarının başarıya ulaştığını gösteren bir örnektir. 7. Şairlerin kullandığı dil, nazım biçimleri, tema, hitap ettiği kesimler bir şiir geleneğini belirleyen ölçütlerdir. Tanzimat şairleri divan edebiyatını biçim olarak devam ettirseler de şiire toplumcu bir içerik getirmişler; çağdaş değerleri halka aktarma işlevi yüklemişlerdir. 9. Recaizade Mahmut Ekrem ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Tanzimat'ın II. Dönemi'nin öncü sanatçısıdır, öğrencileri tarafından "Üstat" unvanıyla anılan sanatçı, edebiyatımızın Batılılaşması yönündeki net tavrı yüzünden bazı çevrelerle çatışmaya girmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Tanzimat şiiri geleneğiyle ilişkilendirilemez? A) Bu adl ü hakkın adûsu yine beşerdendir Olur muhafızı ammâ ki hâme vü şemşir B) Sanatsal yönü çok güçlü olmamakla birlikte şiir, hikâye, roman, tiyatro, eleştiri alanında eserler vererek o dönemin gençlerine yol göstermiştir. B) Bu adl ü hakka diyânet demiş kimi âkil Takıldı nefs ü hevânın boğazına zincir C) Kafiye göz için anlayışını savunduğundan Mualim Naci taraftarlarının kalem saldırısına uğramıştır. C) Gam mükerrer fikr-i dehr-i dûn bir ukbâ iki Neylesün divâne dil Mecnün bir sahrâ iki D) Bu cebri men için akl-ı beşer kodu kanûn Ki etdiler ana hükmünce adl ü hak ta'bir D) Ders kitabı olarak hazırladığı "Talim-i Edebiyat" isimli eserinde hem divan hem Batı edebiyatından örnekler vererek Batı edebiyatını tanıtmayı amaçlamıştır. E) Sensin al fahr-i cihân-ı medeniyyet ki hemân Ahdini vakt-i saâdet bilir ebnâ-yı zamân E) "Takrizat" ve "Takdir-i Elhan" da şiir hakkındaki görüşlerini ortaya koymuştur. 1. D 2. C 3. E 4. C 5. A 6. D 7. C 8. E 9. C 51

52 TEST TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI'NIN GENEL ÖZELLİKLERİ 3. Tanzimat Dönemi'nde eleştiri bağımsız bir tür olarak ge- I. Eşi Fatma Hanım'ın ölümü üzerine yazdığı "Makber" eşinin kaybından dolayı üzüntüsünü dile getirdiği bir şiir olmasının yanı süre metafizik özelliklere sahip bir metindir. lişmemiş; sanatçılar gazetedeki yazılarında, kitaplarının ön sözlerinde bu türe özgü örnekler vermişlerdir. Tanzimat Dönemi'ndeki eleştirilerin çoğu divan edebiyatına yönelikti. Bu yazılarda divan edebiyatının halktan kopuk, dilinin ağır olduğu vurgulanmıştır. II. Tiyatro eserlerinin konusunun çoğunu tarihsel olaylardan ve kişilerden almış, bunların bazılarında alegorik olarak Abdülhamit'in baskıcı rejimini eleştirmiştir. III. Eşber, Tezer, Nesteren isimli romanlarında seçtiği kahramanlar vatansever tiplerdir. A) Mukaddime-i Celal IV. İlk şiir kitabı olan Sahra, Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk pastoral şiir örneğidir. C) Şiir ve İnşa V. Fransız tiyatro yazarları Moliere ve 'Racine'den; romancı Victor Hugo'dan etkilendiği için romanlarında romantizmin tiyatrolarında klasisizmin izleri vardır. E) Lisan-ı Osmaninin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazat-ı Şamildir. Yukarıdaki yargılardan hangileri Abdülhak Hâmit Tarhan için söylenemez? A) I. ve V. B) II. ve IV. B) Harabat Mukaddimesi D) Bahar-ı Daniş Mukaddimesi 4. Tanzimat Dönemi'ndeki zihniyet değişimiyle Batılılaşmayı sadece dış görünüş bakımından Batı'yı taklit etmek olarak algılayan; Batılılar gibi giyinip, eğlenip, yiyip içince medeni olunacağını düşünen, kendi değerlerinden uzaklaşmış tipler türemiştir. Toplumda bu şekilde yaşayanlara alafranga (Frenk usülü) özentisi denmiştir. Bu tipler bazı romanlara konu olmuştur. C) Yalnız III. E) Yalnız V. D) III. ve V. alanlarında örnek alan Osmanlı Devleti'nin; aydınları, sanatçıları kültürel alanda Batı'nın etkisinde kalmışlar; Aydınlanma Çağı'nın filozoflarından, yazarlarından esinlenmişlerdir. Böylece bir zihniyet değişimi başlamıştır. Aslında bu değişim beraberinde her alanda bir ikiliği de barındırmıştır: Bir yanda Batılı tarzda eğitim veren okullar, bir yanda medreseler; bir yanda edebiyatta Batılılaşmayı savunanlar bir yanda divan edebiyatı hayranları. Bu geçiş sürecinde bazı şairler orta yol bulmuşlardır. Örneğin... "uygarlık elçisi ya da peygamberi diye nitelediği Mustafa Reşit Paşa'ya olan sevgisini kaside biçimiyle dile getirirken... hürriyet sevgisini, vatan aşkını yine kaside biçimiyle ifade eder. Parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? 52 Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde alafrangalık özentisini işleyen romanlar bir arada verilmiştir? A) Sergüzeşt - Mürebbiye B) Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat - Felatun Bey'le Rakım Efendi 2. Yenileşme Dönemi'nde Batı'yı askerlik, hukuk, ekonomi, tıp Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamayı örneklemez? C) Araba Sevdası - Felatun Bey'le Rakım Efendi D) Cezmi - Araba Sevdası E) Zehra - Felatun Bey'le Rakım Efendi 5...., gazetesinde yazdığı yazılarla fikirlerini duyuran bir yazardı. O da edebiyatın eğitici olması gerektiğini düşünüyordu ama o halka ansiklopedik bilgi vermek yerine ahlakı sağlam, dürüst, seçkinler topluluğu yetiştirmek gerekliliğine inanıyordu. 1891'de yazdığı... isimli romanındaki idealist, vatansever Mansur Bey tipiyle kafasındaki yönetici aydın profilini sunmuştur. Parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla getirilmesi gerekenler, aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? A) Şinasi - Namık Kemal A) Namık Kemal - Cezmi B) Ziya Paşa - Şinasi B) Emin Nihat Bey - Müsameretname C) Muallim Naci - Namık Kemal C) Ahmet Mithat - Müşahedat D) Muallim Naci - Recaizade Mahmut Ekrem D) Mizancı Murat Bey - Turfa mı yoksa Turfanda mı E) Namık Kemal - Şinasi E) Nabizade Nazım - Karabibik

53 6. Aşağıdakilerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? 8. Gel ben sana âşıkım, diyen çok Aşkında fakat sebât eden yok Aklın mı yok? Aldanış revâ mı Eğlencedir onların merâmı Sevmiş seni şimdi, sonra ammâ Bir diğerin eylemez mi peydâ Var âşıkının bin âşinası Yoktur birine fakat vefâsı C) Abdülhak Hâmit'in şiir ve tiyatrolarında romantizmin etkisini görebiliriz. Aldanma güzel de olsa sûret Siret ara gençlerde siret D) Türk edebiyatının illk çeviri romanı Yusuf Kamil Paşa'nın dilimize aktardığı Fenelon'un, Telemak'ıdır. Siret: Ahlak Bu şiirde Tanzimat Dönemi özelliklerinden hangisi örneklenmemiştir? A) Ziya Paşa "Şiir ve İnşa" makalesinde divan edebiyatını eleştirmiş, halk edebiyatını savunmuştur, "Harabat" isimli divan edebiyatı antolojisinin manzum ön sözünde ise bunun tam tersini yapmıştır. B) Tanztimat'ın II. Dönem sanatçısı Recaizade Mahmut Ekrem tiyatro türüne itibar etmemiş, sadece roman, hikâye, şiir ve eleştiri yazmıştır. E) Namık Kemal'in şiirlerindeki dili, tiyatrolarına göre daha ağırdır. A) Sade açık bir dil kullanma B) Biçimsel olarak divan şiirine bağlı kalma C) Sosyal fayda amacıyla didaktik bir üslubu benimseme D) Vatan, millet, hak, hürriyet gibi sosyal temaları işleme E) Ahenk ögelerine önem verme Serhaddimize kal'e bizim hâk-i bedendir Osmanlılarız ziynetimiz kanlı kefendir Gavgâda şehadetle bütün kâm alırız biz Osmanlılarız can veririz nam alırız biz Kan ile kılıçtır görünen bayrağımızda Can korkusu gezmez ovamızda dağımızda Her köşede bir şir yatar toprağımızda Gavgâda şehadetle bütün kâm alırız biz Osmanlılarız can veririz nam alırız biz Top patlasın ateşleri etrafa saçılsın Cennet kapısı canveren ihvana açılsın 7. Amalimiz efkârımız ikbal-i vatandır 9. I. Divan edebiyatında olmayan hikâye, roman, tiyatro, makale, fıkra, eleştiri gibi türler Türk edebiyatına Tanzimat Dönemi'nde girmiş; düşünce yazılarının önemi artmıştır. Dünyada ne bulduk ki ölümden de kaçılsın Gavgâda şehadetle bütün kâm alırız biz Osmanlılarız can veririz nam alırız biz II. Aydınlanma Çağı'nın ve Fransız İhtilali'nin etkisiyle dünyaya yayılan "eşitlik özgürlük, sosyal adalet, meşrutiyet, hümanizm, vatan, millet, hak sevgisi gibi temalar edebiyatın ilgi alanına girmiştir. Hâk-i beden: Beden toprağı Kâm almak: Mutlu olmak Şir: Aslan III. Tanzimatçılar her alanda olduğu gibi edebiyatta da yeniliği savunmuşlar ancak eskiden bir türlü kopamamışlardır; özellikle şiirde yenilik içerikte olmuşlardır. Namık Kemal'den alınan bu şiirden yola çıkarak şiir ve şairi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? IV. Bu dönemdeki bütün padişahlar edebiyattaki yenileşmeyi desteklemişler; özgür, yaratıcı bir sanat ortamı yaratmak için sanatçılara destek olmuşlardır. V. Tanzimat'ın her iki dönemde de tiyatroda büyük atılımlar yapılmış; tiyatrocu yetiştiren Darülbedayi'nin açılmasıyla sahnemiz canlanmıştır. Numaralandırılmış cümlelerin hangilerinde bilgi yanlışı vardır? A) Nakaratlar kullanılarak iletilmek istenen duygu vurgulanmıştır. B) "Kanlı kefen" ziynete, "beden toprağı" kaleye benzetilerek yeni imgeler yaratılmıştır. C) Lirik-epik özellikler taşıyan bir şiirdir. A) Yalnız I. D) Türk milliyetçiliği vurgusu yapılmıştır. E) Ahenk ögelerine yer verilmiştir, halk edebiyatındaki türkü biçiminden yararlanılmıştır. 1. D 2. A 3. B 4. C 5. D B) Yalnız IV. D) IV. ve V. 6. B 7. D 8. D 9. D C) III. ve IV. C) Yalnız V. 53

54 10. Namık Kemal'in "en çok sevdiğim" dediği eseridir. 15 perde- 13. Tanzimat Edebiyatı'nın dönemleri karşılaştırılırken hangi lik bir dramdır. Bir devletin son hükümdarını, kahramanlıklarını ve yaşamını anlatır, eserde Türk-İslam birliği savunulur. Namık Kemal, Victor Hugo'nun... isimli eserinden etkilenerek yazdığı...'ın mukaddimesinde (ön söz) roman, tiyatro ve şiir türleriyle ilgili görüşlerini de açıklamıştır. alanda bir değişiklik olduğu söylenemez? Parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla getirilmesi gerekenler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? D) Batı edebiyatına yönelmeleri A) Kafiye anlayışları B) Dile yaklaşımları C) Temaları E) Sanat anlayışları A) Cromwel - Celalettin Harzemşah B) Sefiller - Âkif Bey C) Notre Dame'ın Kamburu - Kara Bela D) Hernani - Vatan yahut Silistre E) Sefiller - Kara Bela 11. (I) Şemsettin Sami "Taaşuk-ı Talat ve Fitnat" isimli romanıyla Numaralanmış cümlelerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? A) I B) II Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri D) IV C) III 14. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat I. Dönem için söylenebilir? A) Bireysel temalar tercih edilmiştir. bu türün edebiyatımızdaki ilk örneğini vermiştir. (II) Şemsettin Sami'nin yoğunlaştığı esas alan, dil ve sözlük çalışmalarıdır. (III) Kamus-ı Türki, Kamus-ı Arabi, Kamus-ı Fransevi gibi pek çok sözlük çıkarmıştır. (IV) O yıllarda bilim dünyasına yeni tanıtılan Orhun Anıtları'nın ve Kutadgu Bilig'in izahlı çevirilerini yapmıştır. (V) Tiyatro ve hikâye türünde eser vermeyen sanatçımız Tercüman-ı Şark ve Sabah gazetelerini de çıkarmıştır. B) Tiyatrolar sahnelenmek için değil okunmak için yazılır. C) Kapalı ve sanatlı bir anlatım, ağır bir dil vardır. D) Sanat toplum içindir, anlayışını benimsemişlerdir. E) Sadece Batılı nazım biçimlerini kullanmışlardır. E) V 12. Pek çok sanatçı gibi divan edebiyatı geleneğiyle yetişen Şinasi devletin yenileşme politikası gereği yurt dışına gönderilmiş, oradaki kültürel ve edebi ortamla tanışıp yurda döndükten sonra yeni bir edebiyatın oluşması için bazı ilklere imza atmıştır. I. Dönem Tanzimat Edebiyatı'ndan ayıran özelliklerden biri değildir? A) Batı edebiyatından ilk şiir çevirilerini yapması B) Edebiyatımızdaki ilk makaleyi yazması A) "Sanat sanat için." anlayışını temel alıp sanata sosyal bir işlev yüklememe C) Batı'dan aldığı sone, terzarima, triyole gibi yeni nazım biçimlerini kullanması B) Roman ve hikâyede gözleme önem verip realizmin ilkelerini benimseme D) Düzyazıyı süslü, secili anlatımdan kurtarıp düşünceleri ifade etme aracı hâline getirmesi C) Şiirde aruz ölçüsünü kullanma E) Düzyazıda noktalama işaretlerini kullanarak yazıyı anlaşılır kılması Aşağıdakilerden hangisi II. Dönem Tanzimat Edebiyatı'nı Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Şinasi'nin ilkelerinden biri değildir? D) Aşk, tabiat, ölüm, yalnızlık, metafizik gibi bireysel temaları işleme E) Şiirde toplumsal konulara yer vermeme

55 19. Tanzimat Edebiyatı'nın I. ve II. Dönemleri karşılaştırılsa aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz? manlı Devleti'nin... yapısına baktığımızda Batılı tarzda düşünüp yaşayan insanların yanı sıra eski kültürü devam ettirmek isteyenlerin varlığı da görüldü.... yapıyı oluşturan kesimlerinde ve Avrupa'yı yakından tanıyan, Avrupa sanatına hayran bir aydın kesimin varlığı söz konusudur. Devletin... yapısında ise Avrupa'nın üstünlüğünü kabul etmiş ve onu örnek almış bir yönetim anlayışının hâkim olduğu görülür. A) Birinci dönemde kafiye göz için anlayışı hakimdir. İkinci dönemde kafiye kulak için anlayışı hakim olmaya başlamıştır. B) Birinci dönemde sade dille yazma eğilimi vardır. İkinci dönemde konuşma dilinden uzaklaşılmıştır. C) Birini dönemde divan edebiyatı nazım biçimleri kullanılmış. İkinci dönemde divan edebiyatı nazım biçimlerini üstünde oynanmıştır. Yukarıdaki parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? D) Birini dönemde sanat toplum içindir anlayışıyla eser verilirken, ikinci dönemde sanat sanat içindir anlayışı hâkim olmuştur. A) Sosyal - kültürel - siyasi B) Sosyal - siyasi - kültürel 16. Tanzimatla birlikte yenileşme hareketlerinin yoğunlaştığı Os- E) Birini dönemde realizm ve naturalizmin ikinci dönemde romantizm ve klasizm etkisi vardır. C) Siyasi - sosyal - kültürel D) Siyasi - kültürel - sosyal E) Kültürel - sosyal - siyasi 17. I. Divan edebiyatı tamamen terk edilmiş, Batı'dan alınan II. Çeviri yoluyla edebiyatımıza giren roman türü çok tutulmuş, Türk yazarlar o dönemin sosyal yapısını yansıtan romanlar yazmışlardır. III. Batı'dan getirilen edebiyat öğretmenleri okullarda Batı edebiyatı dersi vererek Batı kültürünün yeni nesle aşılamaya çalışmıştır. IV. Birçok özel gazete çıkarılmış, bu gazetelerde yazılan makaleler, eleştiriler, tefrika edilen roman ve tiyatrolar düşünsel ve sanatsal faaliyetlerin hızlanmasını sağlamıştır. Yukarıda Tanzimat Dönemi'yle ilgili yapılan açıklamalardan hangileri doğrudur? A) Yalnız I. B) I. ve IV. D) Yalnız IV. 20. Aşağıdaki özelliklerden hangisi Tanzimat roman ve hikâyesi için söylenemez? A) Yazarlar eserlerinde kişiliklerini gizlemiş, bir meddah gibi okurla söyleşmiş, okura bilgi ve öğüt vermişlerdir. C) II. ve III. E) I. ve IV. B) Romanların çoğunda Anadolu halkının yoksulluğu cahilliği işlenmiş; aydınların bu gerçeklere sırt çevirmeleri ve Batılı hayranlığı eleştirilmiştir. 18. (I) Tanzimat Dönemi'nde edebiyat alanında pek çok ilk ya- C) Kişiler tek boyutlu olarak ele alınmış, sivriltilmiş tiplere yer verilmiştir. İyiler ve kötüler karşı karşıya getirilmiş; romanın sonunda iyiler ödüllendirilmiş kötüler cezalandırılmıştır. şanmıştır. Şinasi'nin "Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi" ilk makale örneğidir. (II) ilk yerli romanımız olan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat'ı Şemsettin Sami yazmıştır. (III) Sahnelenen ilk tiyatro eserimiz olan Vatan Yahut Silistre'yi Namık Kemal edebiyatımıza kazandırmıştır. (IV) İlk pastoral şiirimiz Sahra'yı ise Recaizade Mahmut Ekrem kaleme almıştır. (V) Aruz ölçüsüyle yazılan ilk manzum piyesimiz Abdülhak Hâmit'e aittir. D) Birinci kuşak sanatçıları romantizmin etkisiyle abartılı olaylara tesadüfler, egzotik ülkelere yer verirken, ikinci kuşak sanatçılarının anlattığı olaylar ve kişiler realizmin etkisiyle daha gerçekçidir. Numaralanmış cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır? A) I B) II 10. A C) III 11. E 12. C D) IV 13. D 14. D E) Roman türünün bize yabancı olması ve yazarların bu türdeki deneyimsizlikleri yüzünden teknik yönden kusurlu eserler yazılmıştır. E) V 15. C 16. A 17. D 18. D 19. E 20. B 55 Bölüm 5: Tanzimat Dönemi Edebiyatı'nın Genel Özellikleri yeni türler edebiyatımıza hâkim olmuştur.