ÖĞRETİM İLKE ve YÖNTEMLERİ

Transkript

1 Eğitim Programları ve Öğretim ÖĞRETİM İLKE ve YÖNTEMLERİ Doç. Dr. Mehmet Zahit Dirik 2. Baskı

2 Doç. Dr. Mehmet Zahit Dirik EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ ISBN Kitap içeriğinin tüm sorumluluğu yazarına aittir. 2015, Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti.ne aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri, kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz. Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır. Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları satın almamasını diliyoruz. 1. Baskı: Ekim 2014, Ankara 2. Baskı: Ekim 2015, Ankara Yayın-Proje: Didem Kestek Dizgi-Grafik Tasarım: Didem Kestek Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı Baskı: Yorum Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Şti İvedik Organize Sanayi Bölgesi Matbaacılar Sitesi 35.Cadde No: ( ) Yayıncı Sertifika No: Matbaa Sertifika No: İletişim Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA Yayınevi Yayınevi Belgeç: Dağıtım: Dağıtım Belgeç: Hazırlık Kursları: İnternet: E-ileti: [email protected]

3 Gelin tanış olalım İşi kolay kılalım Sevelim sevilelim. SUNUŞ Yunus Emre İyi öğretmen, umut veren, hoşnutluk yaratan, güçleştirmeyip kolaylaştırandır. Bir öğretmen, öğretim hizmetinde işi zorlaştırıyorsa, bütün çabalara rağmen öğrencilerini öğretim hedeflerine yaklaştıramıyorsa, ya kişiliği öğretmenliğe uygun değildir ya da duyuşsal ve bilişsel olarak öğretmenlik için gerekli özelliklere, bilgi ve becerilere sahip değildir. Bu kitap, öğretmenlerin kişilik özelliklerini bir anda değiştirme iddiasında değildir. Böyle bir güce de sahip değildir. Ancak bu konuda öğretmen adaylarının kendilerini test etmeleri açısından bir ölçüt verilebilir. Bu ölçüt insan sevgisi ve insana hizmet etmekten haz duymaktır. Bu sevgi ve haz duygusuna sahip değilseniz, kitabı okumanıza da gerek yoktur. Sağlığınız ve gelecekteki mutluluğunuz için kendinize sevebileceğiniz, severek çalışabileceğiniz başka bir alan bulmak en akılcı yol olacaktır. İnsanları seviyor ve onlara hizmet etmekten haz duyuyorsanız bu kitap, eğitim öğretim hizmetinde işinizi kolaylaştırmak için gerekli bilgilerin önemli bir bölümünü kazandıracak, mesleki alandaki duyuşsal gelişiminize de katkıda bulunacaktır. Kitap eğitim fakültelerinde öğrenim gören öğrencilerin, almak zorunda oldukları, Öğretim İlke ve Yöntemleri dersinin Yüksek Öğretim Kurulu tarafından geliştirilmiş olan ders içeriklerine uygun olarak hazırlanmıştır. Öğretmen adaylarının hizmet öncesi eğitim ve gelişmelerine katkıda bulunmak kaynağın öncelikli amacıdır. Eğitim öğretim hizmetinde bulunan öğretmen ve eğitimcilerin de bilgilerini tazelemeleri ve kendilerini geliştirmelerinde yararlı olması beklenmektedir. Ayrıca eğitime ilgi duyan her bireyin, kitapta yararlanacağı birçok bilgiyi bulabileceği düşünülmektedir. Kitapta, eğitim programları ve öğretim bilim dalında, yurt içi ve yurt dışında yayınlanan temel kaynaklardan yararlanmanın yanı sıra, yazarın, kırk yılı aşan mesleki çalışmalarındaki, gözlem, yaşantı ve deneyimlerine dayalı yorumlara da yer verilmektedir. Bu yorumların, alan bilgilerine katkı getirmesi, yeni bilimsel çalışmaları özendirmesinin yanı sıra, okuyanların öğrenme ve anlamalarını da kolaylaştırması beklenmektedir. Bu kitabın yazılmasında, başta, değerli hocam Prof. Dr. Fatma Varış olmak üzere, bu güne kadar kendilerinden yararlandığım öğretmenlerimin ve meslektaşlarımın önemli katkıları olmuştur. Türk eğitim sistemi içerisinde yıllarca değişik öğretim kademelerinde etkileşme fırsatı bulduğum öğrencilerimin de bu kitabın yazılmasında önemli katkıları vardır. Hepsine teşekkürlerimi sunuyorum.

4 Okuyanların, kitaptan kolayca yararlanmaları, edindikleri bilgi, beceri ve tutumları kolayca uygulayabilmeleri çalışmanın temel amacıdır. Bu amaca ulaştığı ölçüde görevini yapmış olacaktır. Yayının geliştirilebilmesi okuyucuların eleştiri ve öneri ile sağlanabilir. Bu nedenle değerli eleştiri ve önerilerinizi gönderirseniz yazarı mutlu edersiniz. M. Zahit Dirik Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi BURSA, 2015

5 İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM TEMEL KAVRAMLAR İNSAN VE EĞİTİM İNSAN VE EĞİTİM Eğitim nedir? Nasıl tanımlanabilir? Öğretim Öğrenme Öğretme Öğrenmeyi Öğrenme Çevre ve Çevre Düzenleme Sistem - Eğitim Sistemi Eğitim İhtiyacı Başarı Erişi...18 Örnek Olay...18 Tartışma...19 Kaynaklar BÖLÜM PROGRAM, PROGRAM GELİŞTİRME, ÖGELER VE İŞLEVLER 1. Program Kavramı Eğitim programı Öğretim programı Okul programı Ders programı Müfredat programı Program Kavramının Geçirdiği Aşamalar Program anlayışının ders kitapları ile sınırlanması Bir merkezde hazırlanan, konu ağırlıklı program yaklaşımı Öğretmenler tarafından hazırlanan programlar İlgililerin katılımı ile hazırlanan, araştırma sürecine dönüşmüş programlar...29

6 vi Eği m Programları ve Öğre m - Öğre m İlke ve Yöntemleri 3. Eğitimde Program Geliştirme Eğitim Programının Öğeleri Eğitim Programlarında İnsan Öğesi Eğitim Programların Teknik Öğeleri Amaç Hedef Amaç ve Hedeflerin Dikey (Hiyerarşik) Düzenlenişi Hedeflerin Yatay Dizilişi - Aşamalı Sınıflaması Hedef Yazma Öğretmenlerin Taksonomiden Yararlanmaları İçerik - Muhteva ( Konu, Kapsam) Programlarda içeriğin seçimi ve düzenlenişi ile ilgili bazı ölçütler İçeriğin Düzenlenmesi Hedef İçerik Çizelgesi - Belirtke Tablosu Öğrenme Öğretme Süreci Değerlendirme Süreci Tanıma Yerleştirme Değerlendirmeleri Sürecin Değerlendirilmesi - Biçimlendirici Değerlendirmeler Toplam Değerlendirme -Sonucun, Ürünün Değerlendirilmesi Ürünün İzlenmesi Performans Değerlendirme...69 Kaynaklar BÖLÜM EĞİTİM ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİNİN PLANLANMASI 1. Planlı Çalışmanın Yararları: Plan Planlama İlkeleri Okullarda Kullanılan Planlar Ünitelendirilmiş yıllık plan Ders Planı Ders Planı Hazırlamada Dikkat Edilecek Noktalar Ders Planın Hazırlanması...91 Kaynaklar...96

7 İçindekiler vii 4. BÖLÜM ÖĞRENME VE ÖĞRETMEYE İLİŞKİN İLKELER 1. Öğrenme Kuramları ve Eğitim Uygulamaları Eğitim Uygulamaları Açısından Klasik Koşullanma Guthrie nin Bitişiklik Kuramı Thorndike ın Bağlaşımcılık Kuramı Edimsel Koşullanma Skinner Sistematik Davranış Kuramı- Hull Sosyal Öğrenme Dollard ve Miller Gözlem Yoluyla Öğrenme - Bandura Biliş Kuramları I. Gestalt Okulu Biliş Kuramları II. Bilgiyi İşleme Kuramı İnsancıl Hümanist Yaklaşım Nörofizyolojik Kuram Öğretim İlkeleri Öğrenme kuramlarının öğretme kuramları ile ilişkisi Öğretme kuramlarından yararlanarak geliştirilen öğretim ilkeleri Tanıma İlkesi Öğrenene Görelik Bütünlük İlkesi Yerde ve Zamanda Yakından Uzağa İlkesi Bilinenden Bilinmeyene İlkesi Açıklık İlkesi Somuttan Soyuta İlkesi Etkin Katılım İlkesi Hayatilik İlkesi Güncellik İlkesi Rehberlik İlkesi Ekonomiklik İlkesi İletişim ve Öğrenme Öğretmenler İçin İletişim Kaynaklı Öğretim İlkeleri Kaynaklar

8 viii Eği m Programları ve Öğre m - Öğre m İlke ve Yöntemleri 5. BÖLÜM ÖĞRENME ÖĞRETME SÜRECİ I ÇEVRE DÜZENLEME ARAÇ VE GEREÇLER 1. Araç ve Gereçlerin Öğrenmeye Etkileri Yaşantı konisinin dayandığı bilimsel ilkeler Soyut Bilgi ve Kavramları Somutlaştırma İki Boyutlu Görseller Kavram Haritaları Sınıf Tahtaları Kaynaklar BÖLÜM ÖĞRENME ÖĞRETME SÜRECİ II YÖNTEM SEÇME VE KULLANMA 1. Yöntem (metot) ve İletişim Yöntem Seçimini Etkileyen Faktörler Yöntem Metot Yaklaşım (Strateji) Öğretme Yaklaşımları (Öğretme Stratejileri) Sunuş Yoluyla Öğretme Yaklaşımı Buluş Yoluyla Öğretme Yaklaşımı Araştırma Yoluyla Öğretme Yaklaşımı Öğrenme Yaklaşımları (Öğrenme Stratejileri) Öğrenme Modelleri Tam Öğrenme Yaklaşımı İşbirliğine Dayalı Öğrenme "Cooperative Learning" (CL) İşbirlikçi Öğrenme Yaklaşımını Destekleyen Teoriler İşbirlikçi Öğrenme Teknikleri Öğretim Yöntem ve Teknikleri Anlatım Yöntemi Konferans Tekniği Gösteri (Demonstrasyon) Yöntemi Soru Cevap Yöntemi Soru Seviyeleri

9 İçindekiler ix Soru Sormada Farklı Uygulamalar Soru Sorma Teknikleri Problem Çözme Yöntemi Laboratuvar Yöntemi Oyunlaştırma Dramatizasyon Rol Oynama Örnek Olay Yöntemi Okul Dışı Eğitim Öğretim Etkinlikleri Gözlem Gözlem Gezisi Gezi İnceleme Kaynaklar BÖLÜM EĞİTİMDE GRUP ÇALIŞMALARI 1. Eğitimde Grup Eğitimde Grup Çalışmasının Önemi ve Yararları Eğitimde Grup, Grupla Çalışma ve Grup Tartışma Yöntemi Grup Çalışmaları ve Grup Tartışma Teknikleri Çalışma Grupları Panel Açık Oturum Sorgulama Tekniği - Zıt Panel Bilgi Şöleni Sempozyum Münazara Parlamenter Münazara Forum Kollegyum Beyin Fırtınası Akıldan Yazma Vızıltı Grupları Phillips Küme Çalışması Seminer Çember Tartışma Tekniği Atölye Çalışması - Workshop Fikir Taraması Altı Şapkalı Düşünme Tekniği Kaynaklar

10 x Eğitim Programları ve Öğretim - Öğretim İlke ve Yöntemleri 8. BÖLÜM EĞİTİM ÖĞERETİM ETKİNLİKLERİNDE ÖDEV 1. Ödev Hazırlık ödevleri Uygulama ve alıştırma ödevleri Araştırma ödevleri, proje çalışmaları Kaynaklar BÖLÜM ÖĞRETMENLERİN KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ, ÖĞRETMEN DAVRANIŞLARI VE ÖĞRETMEN YETERLİKLERİ 1. Genel Kültür Özel Alan - Konu Alanı Bilgi ve Becerileri Pedagojik Formasyon - Eğitim, Öğretim Bilgi ve Becerileri Öğretmenin Tutum ve Davranışları Kaynaklar Ekler KAYNAKÇA ÇİZELGELER LİSTESİ Çizelge 1. Ölçme Değerlendirme Dersi İçin Belirtke Tablosu...67 Çizelge 2.Ünitelendirilmiş Yıllık Ders Planı...83 Çizelge 3. Ders Planı, Örnek Çizelge 4. Ders Planı, Örnek Çizelge 5. Klasik ve Modern Yöntemler Çizelge 6. Yaklaşım Yöntem İlişkisi

11 İçindekiler xi ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1. Eğitim Sistemi...15 Şekil 2. Eğitim Sistemi ve Eğitim ihtiyacı...16 Şekil 3. Program Geliştirme Süreci...32 Şekil 4. Program Geliştirmede Tyler Modeli...35 Şekil 5. Eğitim Programının Öğeleri...40 Şekil 6. Bilişsel Alanın Seviyeleri...45 Şekil 7. Duyuşsal Alanın Seviyeleri...47 Şekil 8. Psikomotor Alanın Seviyeleri...48 Şekil 9. Öğrenme Etkinliklerinde Öğretim Alanları...53 Şekil 10. Öğretimde Alanların Birlikteliği...54 Şekil 11. Uludağ Modeli: Kalıcı Davranışa Ulaşmada Davranış Düzeyleri...55 Şekil 12. Okul Öğrenmelerinde Somut Soyut İlişkisi Şekil 13. İletişim Sürecinin Öğeleri Şekil 14. İletişim ve Eğitim-Öğretim Süreci Şekil 15. Yaşantı Konisi Şekil 16. Örümcek Harita Altı Düşünce Şapkası Şekil 17. Balık Kılçığı Haritası Şekil 18. Hücre İle İlgili Kavram Haritası Örneği Şekil 19. Sayısal Kavram Haritası Şekil 20. Su ile İlgili Kavram Haritası Şekil 21. Bir Araştırma Projesi için PERT Serim Örneği Şekil 22. Zihin Haritasının Zihin Haritası Şekil 23. Bilgi Haritasının Bilgi Haritası Şekil 24. Yöntem, Hedefe Giden Yol Şekil 25. Farklı Yöntemlerin İletişim Modelleri Şekil 26. Tam Öğrenme Modelinin Başlıca Değişkenleri

12 1. BÖLÜM TEMEL KAVRAMLAR İNSAN VE EĞİTİM TEMEL KAVRAMLAR Bir yıl sonrasını düşünüyorsan tohum ek, Ağaç dik on yıl sonrası ise tasarladığın, Ama yüz yıl sonrası ise düşündüğün, halkı eğit. Bir kez ürün verir ekersen tohum, Bir kez ağaç dikersen on kez ürün verir Yüz kez olur bu ürün eğitirsen halkı. Balık verirsen bir kez doyurursun halkı, Öğretirsen balık tutmasını hep doyar karnı. Kuan-Tzu (Çinli ozan M.Ö. 645)

13 2 Eği m Programları ve Öğre m - Öğre m İlke ve Yöntemleri İNSAN VE EĞİTİM Zigot adı verilen bir hücre olarak anne karnında yaşamına başlayan insanoğlu, doğum öncesi, çocukluk, gençlik, yetişkinlik, yaşlılık dönemlerinden geçerek yaşam serüvenini tamamlıyor. Doğum öncesi dönemde başlayan bu süreç, kişinin ölümüne kadar devam ediyor. İnsanın gelişimi, anne ve babasından aldığı kalıtsal faktörler kadar, kendi yaşam sürecinde etkileştiği çevresel faktörlerinde etkisi ile gerçekleşiyor. İnsan gelişimi ile ilgilenen bilim insanlarının 19. yüzyılda başlatıp 20. yüzyılda da devam eden; İnsan gelişiminde kalıtsal faktörler etkilidir! İnsan gelişiminde çevresel faktörler etkilidir! İddialarına dayanan tartışmalar çok gerilerde kalmıştır. Bugün insan gelişiminin, kalıtsal faktörlerle, çevresel faktörlerin ortak etkileşimine bağlı olduğu bilinmektedir ve bu konuda herhangi bir şüphe kalmamıştır. Artık kalıtım veya çevrenin etkisizliğini iddia etmek gereksiz olduğu kadar bilimsel gerçeklerle de çelişmek anlamını taşır. Bu gerçek matematik biliminin desteğinde aşağıdaki formülde daha da somutlaştırılmaktadır. Gelişim = Kalıtım x Çevre Bu formülde gelişimin etken değişkenleri olan kalıtım veya çevreyi yok saymak gelişimi de yok saymak anlamına gelecektir. İnsan gelişimi ile iç içe giren ve onun önemli boyutunu oluşturan eğitim de kalıtsal ve çevresel faktörlerin etkileşimine bağlıdır. İnsanın eğitimi de, gelişimi gibi zigot ile başlayan ölünceye kadar devam eden bir süreçtir. 1. Eğitim Nedir? Nasıl Tanımlanabilir? İnsanın tüm yaşantısını ve etkinliklerini kapsayan eğitim çok yönlü ve kapsamlı bir süreçtir. Bu nedenledir ki eğitimin birçok tanımı yapılabilir. Günümüze kadar yapılan tanımları ortak bir çerçevede değerlendirirsek, eğitim; gelişmedir, yetişmedir, sosyalleşmedir, kültürlenmedir, topluma uyum sürecidir, bilgilenmedir, davranışlardaki değişme ve gelişmedir.

14 Temel Kavramlar İnsan ve Eği m 3 Bu tanımlar içerisinde eğitimciler tarafından en çok paylaşılanı ve kullanılanı; eğitim, davranışlarda gözlenen değişme ve gelişmedir. Bu tanımda davranış, bilgi, beceri, tutum vb. tüm davranışları kapsayacak biçimde düşünülmektedir. Eğitim, davranış değişikliği ise davranış nedir? Nasıl değişir ve gelişir? Organizmanın gözlenebilen ya da gözlenemeyen her tür etkinliğine davranış adı verilmektedir (18:97). İnsan ve diğer canlılarda gözlenen davranışlar üç grupta toplanabilir. i. İçgüdüsel davranışlar, ii. Refleksiv davranışlar, iii. Öğrenme ürünü kültür ürünü davranışlar. Bir canlı türünün bütün bireylerinde akıl ve düşünceden bağımsız olarak, doğuştan gelen bilinçsiz her türlü hareket, davranış (21) iç güdüsel davranıştır. İnsan dışındaki canlıların günlük yaşantıları büyük oranda içgüdüsel davranışlara bağlıdır. Arıların, karıncaların yaşamı içgüdüsel davranışların etkisinin en yoğun gözlendiği tipik örneklerdir. İçgüdüler canlının genetik biçimlenmesi içerisinde kurgulanmış davranışlardır. Değişmezler. Tüm canlılar içerisinde içgüdüsel davranışların en az etkili olduğu canlının insan olduğu söylenebilir. Refleks ise, bir uyarana karşılık, otomatik olarak meydana gelen, öğrenilmemiş bir tepkidir. Reflekslerde uyaran ne kadar kuvvetli olursa, tepki de o kadar kuvvetli olur(2:41). Refleksler organizmanın yaşama güdüsünden kaynaklanan doğal tepkilerdir. Koşullandırılabilirler. İnsan dışındaki canlıların eğitimlerinde, refleksiv koşullandırma, temel yöntem olarak kullanılmaktadır. Üçüncü grupta yer alan davranışlar öğrenme ürünü, kültür ürünü davranışlardır. İnsanı diğer canlılardan ayıran en önemli özellik, aklını düşüncesini kullanma yetisidir. İnsanın bir diğer önemli farklılığı da düşüncesinin ürünü olan kültürdür. İnsan kültür üreten canlıdır. İnsanı diğer canlılardan ayıran, farklılaştıran kültür nedir? Kültür insanların ürettiği maddi ve manevi değerler topluluğudur. Kültür bir insan topluluğunun yaşama biçimidir ( 22, 23 ). Kültür doğanın dışında insanın şekillendirdiği her şeydir (6:3 ).

15 4 Eği m Programları ve Öğre m - Öğre m İlke ve Yöntemleri Tanımlardan da anlaşıldığı gibi kültürün üreticisi ve kullanıcısı insandır. İnsanın ürettiği her türlü değer, ev, eşya, araç, örf, adet, inanç, dil, bilgi vb. kültür öğesidir. İnsan eğitiminin temelini de bu, kültürel boyuttaki davranışların paylaşımı ve kullanımı oluşturur. Eğitim tarihi, eğitimin kültürden ayrı olarak düşünülemeyeceğini ortaya koymaktadır. Eğitim ve kültür birbirini şekillendirmektedir (25:118). İnsan eğitiminin temelini oluşturan davranışlar nasıl değişir ve gelişir? Davranış değişikliğinin temeli iletişim ve etkileşim sürecidir. Canlı bir organizma olan insanın çevresindeki canlı ve cansız varlıklarla ve özellikle insanlarla girdiği iletişim sonucunda davranışlarında değişiklik oluşur. İletişim sonucunda davranışlarda gözlenen bu değişim ve gelişim eğitimdir. İnsanın çevresi ile kimi bilinçli, kimi bilinçsiz olarak girdiği etkileşim doğum öncesinden başlar ve ölünceye kadar devam ederek, kişinin eğitim sürecini oluşturur. İnsanı birey ve toplum üyesi olarak ilgilendiren eğitim, insanın varlığının ve yaşantısının doğal sonucu olarak ortaya çıkan bir olgudur. Bu doğal süreç bireysel olarak, bireysel olgu, sosyal boyutta ise sosyal olgu olarak değerlendirilir. Birey yaşıyorsa ve çevresi ile etkileşiyorsa eğitim sürecinin içerisindedir. Bu nedenledir ki, Varış ın (24:6) dediği gibi, insan için eğitilmeme özgürlüğü düşünülemez. Eğitim tarihi de insanlık tarihi ile özdeştir. Yaşayan insan, çevresi ile iletişim içerisindedir. Bu iletişim süreci içerisinde kazandığı davranışlar olumlu ya da olumsuz olabilir. Davranışları olumlu veya olumsuz olarak niteleyen ilk çağlardan itibaren toplumdur. Büyük ve sağlıklı toplumlarda olumlu değerler açısından büyük benzerlikler bulunmaktadır. Hiç bir sağlıklı toplum hırsızlığı, dolandırıcılığı, hazırcılığı, insanları kandırmayı olumlu bir davranış olarak nitelememiştir. Ancak sağlıklı bir toplum içerisinde küçük çıkar grupları, örneğin hırsızlık cemaati için hırsızlık, olumlu bir davranış olarak nitelenebilir. Hatta bu tür davranışlar kasıtlı ve planlı olarak ta geliştirilebilir. Günümüz toplumlarında ise olumlu davranışların belirleyicisi bilimsel ilkeler ve toplumsal değerlerdir. İlk çağlardan beri her toplum, kendi insanlarını eğitmek için eğitim düzenlemeleri yapmıştır. Önceleri, aile içerisinde anne ve babalar, çocuklarının eğitimi için düzenlemeler yapar, yaşama biçimlerini onlara öğretirlerken; sonraları toplum içerisinde çocuklar ve gençlerle daha kolay ve etkili iletişim kurabilecek insanlar eğitici olarak görevlendirilmiştir.

16 Temel Kavramlar İnsan ve Eği m 5 Yukarıda da belirttiğimiz gibi eğitim yalnız okulda ve öğretmenler tarafından gerçekleştirilen bir etkinlik değildir. O her yerde yaşanmaktadır. Bireyler yaşantıları sonucu bazen kasıtlı, bazen kasıtsız, bazen olumlu, bazen olumsuz birçok davranış kazanmaktadırlar. Kasıtsız olarak kazanılan davranışlar, kasıtsız kültürlenme veya informel eğitim olarak nitelenir. Kasıtlı davranış kazanımları ise kasıtlı kültürlenme, diğer bir deyişle de formel eğitimdir. Bu gün eğitim bir bilimdir. Eğitimciler ise bilimsel bilgilere dayalı olarak insanları eğiten meslek insanlarıdır. Eğitimciler eğitim görevlerini yerine getirirlerken, bilimin ve toplumun olumlu olarak nitelediği davranışları, kasıtlı düzenlemelerle öğrencilerine kazandırırlar. Kasıtsız olarak kazanılan olumlu davranışları pekiştirmek, olumsuz davranışları da törpülemek yine eğiticilerin sorumluluğu içerisindedir. Doğaldır ki eğitim bilimcilerin düzenlediği eğitim etkinliklerinde, bilimsel ilkelere ve toplum değerlerine uygun olamayan, onlarla zıtlaşan ve çatışan, istenmeyen davranış değişikliklerinin kazandırılması düşünülemez. Eğitim bilimciler, bilimsel ilkeler çerçevesinde, toplumlarının da değer ve beklentilerini karşılayacak, bireylerin ilgi ve ihtiyaçlarına cevap verecek olumlu davranış değişikliklerini gerçekleştirmek için çaba harcayacaktır. Eğitim biliminin ilkelerine bağlı olarak gerçekleştirilen formel, kasıtlı eğitim etkinliklerini açıklayan Ertürk ün tanımı (12:12) eğitimciler tarafından da büyük ölçüde benimsenmektedir. Bu tanıma göre; eğitim, bireyin davranışlarında, kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak, istendik değişme meydana getirme sürecidir. Tanımda görüleceği gibi, düzenli eğitim, bireyin davranışlarını, kendi yaşantısı yolu ile ve önceden belirlenen davranışlar (hedefler) doğrultusunda geliştirmeyi hedeflemektedir. Eğitim ile birlikte kullanılan bir diğer kavram da öğretimdir. Genelde eğitim ile birlikte kullanılan öğretim, aslında eğitimden çok farklı bir kavram değildir ve eğitimin özel bölümlerini açıklamaktadır. Eğitimin, insanın tüm davranış değişim ve gelişmelerini kapsayan genel ve kapsamlı yapısına karşı, öğretim o bütün içinde yer alan, sınırlı ve özel davranış değişiklikleridir. 2. Öğretim Sınırlı bir alanda, eğitime göre daha planlı, daha düzenli daha belirgin zaman ve mekânlı davranış değişikliklerini açıklayan bir kavramdır. Öğretim daha çok, okullarda yapılan planlı, kontrollü ve örgütlenmiş öğretme faaliyetlerini