HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME. Eşeysiz Üreme

Transkript

1 HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME Eşeysiz Üreme

2 EŞEYSIZ ÜREME Tek bir ata canlıdan döllenme olmaksızın kendine benzer yavru birey meydana gelmesine eşeysiz üreme denir. Eşeysiz üremenin temelinde mitoz bölünme vardır. Eşeysiz üreme sonucu oluşan bireyler kalıtsal bakımdan ata canlının tıpatıp aynısıdırlar.

3 Eşeysiz üremede genetik çeşitlilik meydana gelmez. Çevre koşulları çok değişken olursa meydana gelen canılar çevreye uyum sağlamada zorlanır. Eşeysiz üreme, canlının kazanmış olduğu genetik özelliklerin nesilden nesile aynen aktarılmasını sağlar.

4 Canlıların bazılarında hem eşeysiz hem de eşeyli üreme görülür. Böyle canlılar diğerlerine göre daha üstündür. Eşeysiz üreme sayesinde çok hızlı üreme gerçekleştirilir. Böylece canlı daha hızlı etrafa yayılabilir.

5 Hızlı çoğalan canlılara örnek olarak bir alg türü olan Cladophora glomerata verilebilir. Fosfat bakımından kirlenmiş sularda eşeysiz yolla hızla çoğalan Cladophora protein ve aminoasit bakımından zengin olduğu için hem besin olarak hem de hayvan yemi olarak kullanılabilir.

6 Eşeysiz üreme; ikiye bölünme, tomurcuklanma, rejenerasyon, sporla üreme ve vejetatif üreme olmak üzere 5 e ayrılır.

7 İkiye Bölünme Prokaryot hücre yapılı bakteri ve arkelerde, ökaryot hücre yapılı amip, paramecium ve öglena gibi tek hücreli canlılarda görülen üreme şeklidir. Bakterilerde sitoplazmada bulunan halkasal yapıdaki DNA nın kendini eşlemesiyle bölünme başlar. Başlangıçtakinin iki katına ulaşmış bakteri hücresinde hücre zarı içeriye doğru göçer. Hücre duvarının da oluşmasıyla iki yavru bakteri hücresi meydana gelir.

8

9 Bakteriler uygun ortamlarda her 20 dakikada bir bölünebilirler. Ökaryot yapılı tek hücreli canlılarda ikiye bölünme, çekirdek ve sitoplazma bölünmesinin görüldüğü mitoz sayesinde gerçekleşir. Parameciumda enine bölünme, öglenada boyuna bölünme, amipte ise her yöne doğru olacak şekilde bölünme görülür.

10 Tomurcuklanma Ana canlının vücudundan dışarı çıkan tomurcuk şeklindeki bir çıkıntıdan yeni yavru birey meydana gelmesine tomurcuklanarak üreme denir.

11 Maya mantarlarında (Bira mayalarında), hidra ve mercan gibi omurgasız hayvanlarda görülür.

12 Tomurcuklar ana canlıya bağlı olarak yaşarlarsa koloni denilen topluluklar meydana gelir.

13 Hidranın tomurcuklanmasıyla meydana gelen ve ana bireye veya zemine bağlı olarak yaşayan canlıya polip denir.

14 Kolonideki poliplerden ayrılarak yaşamlarını serbest olarak sürdüren bireylere medüz denir.

15 Rejenerasyon (Yenilenme) Panarya ve deniz yıldızı gibi canlılarda vücuttan koıpan parçanın gelişerek yeni canlı bireyi oluşturduğu üreme şekline rejenerasyonla üreme denir.

16 Planaryada bölünen her parça baş bölgesine uzaklıkla orantılı olarak eksilen kısımlarını yeniler.

17

18 Canlılarda gelişmişlik düzeyi arttıkça rejenerasyon yeteneği azalır. Kertenkelelerde kopan kuyruk yenilenebilmektedir. Fakat kopan kuyruktan yeni bir kertenkele meydana gelmemektedir. Kertenkelelerdeki rejenerasyon organ düzeyindedir.

19 Gelişmiş canlılarda rejenerasyon yeteneği doku düzeyinde kalmıştır. Memeli hayvanlarda yenilenme kırılan kemiğin onarımı, yaraların iyileşmesi şeklindedir.

20 Yenilenme olayı canlılar arasında farklı olabildiği gibi dokular arasında da farklılık gösterir. Bitkilerde epidermis, insanlarda ise karaciğer, kemik iliği ve deri hücrelerinde yenilenme yeteneği çok fazladır.

21 1. Aşağıda verilen canlılardan hangisinde ikiye bölünerek çoğalma görülmez? A) Planarya B) Bakteri C) Paramesyum D) Öglena E) Amip

22 2. Plazmodiyumun hayat döngüsünde; I. Döllenmenin gerçekleşmesi II. Merozoitlerden gametositlerin meydana gelmesi III. Mitoz bölünme IV. Mayoz bölünme Yukarıda verilenlerden hangileri sivrisinekte gerçekleşir? A) I ve II B) III ve IV C) II ve III D) I ve III E) I ve IV

23 3. Hücre bölünmesinde sitokinezi orta lamel oluşumu ile gerçekleştiren bir hücrede verilenlerden hangisi gerçekleşmez? A) DNA eşlenmesi B) Sentrozomların iğ ipliğini oluşturması C) Çekirdek zarının eriyerek kaybolması D) ATP tüketimi E) Kromatin ipliklerin kromozomları oluşturması

24 4. I. Deniz yıldızının kopan kolu II. Kertenkelenin kopan kuyruğu III. Planaryanın vücudundan kopan parça Yukarıda verilen vücuttan kopan parçalardan hangileri kendini tamamlayarak yeni b,ir birey oluşturabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III

25 5. Eşeysiz üreme olayıyla ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? A) Meydana gelen canlıların farklı ortam şartlarına uyumu zayıftır. B) Yavru bireylerde görülen kalıtsal farklılıklar mutasyonlarla meydana gelmiş olabilir. C) Ana ve baba canlıların özelikleri yavru bireyleri yarı yarıya görülür. D) Eşeyli üremeye göre çok daha hızlı gerçekleşen bir üreme olayıdır. E) Memeli canlıların hiçbirinde gerçekleşmez.

26 6. Aşağıdaki hücrelerden hangisinin hücre döngüsünde interfazdan gerçekleşen S evresi görülmez? A) Embriyo hücreleri B) Karaciğer hücresi C) Epitel hücresi D) Kas hücresi E) Kemik iliği hücresi

27 7. Aşağıdaki eşeysiz üreme şekillerinden hangisi bitkilerde görülmez? A) Sporlanma B) Doku kültürü C) Çelikle üreme D) Tomurcuklanma E) Yumru gövdeyle üreme

28 8. Eşeysiz üremenin temelinde görülen hücre bölünmesi için aşağıda verilenlerden hangis yanlıştır? A) Kromozom sayısı aynı kalır. B) İki adet hücre oluşur. C) Kromozom yapısı değişir. D) Kardeş kromatit ayrılması görülür. E) Başlangıçta DNA kendini eşler.

29 9. Canlılarda gerçekleşen üreme olaylarıyla ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A) Eşeysiz üremeyi eşeyli üremenin takip etmesine döl değişimi denir. B) Canlıların bazıları hem eşeyli hem de eşeysiz üreyebilir. C) Canlı bireyin yaşaması için mutlaka gerçekleştirmesi gereken bir olaydır. D) Eşeysiz üreyen canlılar daha hızlı çoğalırlar. E) Canlının neslinin devam etmesi için mutlaka gereklidir.

30 10. Eşeysiz üreme olayları sonucunda; I. Kalıtsal yapısı farklı canlı oluşumu II. Kalıtsal yapısı aynı canlı oluşumu III. Kromozom sayısı farklı canlı oluşumu Yukarıda verilenlerden hangileri meydana gelir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

31 11. Aşağıda verilen canlılardan hangisi karşısında verilen üreme olayını gerçekleştiremez? A) Öglena ikiye bölünme B) Hidra tomurcuklanma C) Deniz yıldızı rejenerasyon D) Bakteri sporla üreme E) Afrika menekşesi Vejetatif üreme

32 I II III Yukarıda mitoz bölünmenin üç evresi verilmiştir. Bu evrelerin doğru sıralanması aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? A) I - II - III B) III - I - II C) II - III - I D) II - I - III E) III - II - I

33 Kontrol dışı çoğalan ve nitelikleri değişmiş olan anormal hücre topluluğuna kanser denir. Buna göre aşağıda verilenlerden hangisi kansere neden olmaz? A) Hava kirliliği B) Radyasyon C) İyi beslenme D) Sigara ve alkol kullanımı E) Kimyasal maddeler

34 I. Kemoterapi II. Radyoterapi III. Hidroterapi Yukarıda verilenlerden hangileri kanser tedavisinden kullanılır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

35 I. Tek bir atabirey vardır. II. Mitoz bölünme ile olur III. Kalıtsal çeşitlilik kesinlikle görülmez Yukarıda verilenlerden hangileri eşeysiz üreme için geçersizdir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

36 Aşağıda verilenlerden hangisi eşeysiz üremeye örnek gösterilmez? A) Bakterilerin bölünerek çoğlaması B) Maya mantarlarının tomurcuklanması C) Mantarların sporlanması D) Bakterilerin endospolları E) Amipin amitozla çoğlaması

37 I. Yaraların iyileşmesi II. Kırılan kemiğin iyileşmesi III. Kertenkelenin kopan kuyruğunun yeniden oluşması IV. Deniz yıldızının kopan kolun tamamlanması V. Karaciğerin kopan parçasının tamamlanması Yukarıda verilen Rejenerasyon (yenilenme) örneklerinden hangisinde yeni bir birey oluşumu görülür? A) I B) II C) III D) IV E) V