ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI

Transkript

1 A N A KU O LU ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ÖZ BA BEC KIM ERİS İ PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ - KASIM 2016

2 ÖZ BAKIM BECERİSİ KAZANMA SÜRECİ Çocukların temel ihtiyaçları, onlar dünyaya geldikleri andan itibaren anneleri ya da kendilerine bakım veren kişi tarafından karşılanır. Bu da çocuğu, kendisine bakım sağlayan kişiye -çoğunlukla anneye- bağlı kılar. Anne -ya da bakım veren kişi- ile çocuk arasındaki bu ilişki, çocuğun hayatını sürdürmesi için gereklidir. Çocuğun yavaş yavaş kendi becerilerini sergilemeye başladığı ilk dönemlerde de bu ilişki devam eder çünkü bu dönemde ilk denemeleri acemice olabilir. İlk altı yılı kapsayan okul öncesi dönem, çocukların karakter ve kişilik yapısının şekillenmeye başladığı, gelişimin hızlı yaşandığı bir dönemdir. Gelişimin ve fiziksel olgunlaşmanın doğal bir süreç olduğu bu dönemde, çocukların temel alışkanlıkları kazanması kolay ve hızlı olabilir. Çocuklar becerilerini acemice sergilemeye başladıklarından, alıştırma yapmalarına izin verilen ortamların sağlanması çocukların bağımsız birey olmalarına daha çok olanak verecektir. Okul öncesi dönemde çocuğa kazandırılacak öz bakım becerileriyle ilgili temel bilgi ve alışkanlıklar onun sağlıklı bir birey olarak yetişmesini sağlayacak ve gelecek yaşamda bağımsız, kendine yeten, topluma uyumlu, olumlu davranışlara sahip bir birey olmasına zemin hazırlayacaktır. Öz bakım becerileri -tuvalet eğitimi, temizlik ve yeme alışkanlığı vb.- doğuştan getirilmeyen ve öğrenilerek sonradan kazanılan davranışlardır. Çocuklar, öz bakım ve günlük yaşam becerilerini zihinsel gelişim düzeylerine ve bedensel olgunluklarına paralel olarak kazanırlar.

3 Yaşlara Göre Öz Bakım Becerileri 3-4 yaşındaki çocuklar için: - Kendi kendine yemek yer. - Giysilerin önünü ve arkasını ayırt eder. - Düğmesiz ve bağsız giysileri yardımsız giyer. - Burnunu mendille siler. - Gereksinim duyduğunda bağımsız olarak tuvalete gider. - Kendine ait eşyaları toplar. 4-5 yaşındaki çocuklar için: - Giysisindeki büyük düğmeleri ilikler, çözer. - Yardımla saçını tarar. - Boyuna uygun bir askıya ceketini ya da hırkasını asar. - Dişlerini fırçalar. - Ayakkabılarını bağlar. - Ellerini ve yüzünü yardımsız yıkar. - Sofra kurallarına uyar. - Yemekle ilgili araç- gereçleri uygun kullanır. - Sofra kurmak gibi ev işlerinde yardımcı olur. 5-6 yaşındaki çocuklar için: - Günlük işlerde sorumluluk alır ve yerine getirir. - Ayakkabılarını bağlar. - Kendi kendine giyinir, soyunur. - Yolda yardımsız yürür. - Giysilerinin düğmelerini çözer ilikler. - Saçlarını tarar. - Yemeğini kendi kendine yer. - Bıçak kullanır. - Yemek tabaklarını ya da servis tepsisini taşır. - Dişlerini fırçalar. - Elini yüzünü yıkar kurular. - Hava şartlarına uygun giysiler seçer. - Tuvalet gereksinimini kendi başına karşılar.

4 Yeme İçme Becerileri Yemek yeme konusunda zorlama ya da çocuğun yemek yemesi için her türlü isteğinin kabul edildiği ortamlar, çocuğun sağlıklı bir yeme alışkanlığı kazanmasını zorlaştırabilir. Çocuk, kendi başına yemek yemenin keyfini aldığında hem sağlıklı bir yemek alışkanlığı oluşturacak hem kendine olan güvenini geliştirecektir. Başkası tarafından doyurulan çocuklar; daha hızlı, daha temiz ve daha çok miktar yemek yiyerek masadan kalkabilir ancak bununla birlikte çocukların ilerleyen yıllarda el becerilerini kullanma, daha da önemlisi kişisel sorumlulukları alma ve kendilerine güvenme konusunda zorlanmaları olasıdır. Yaklaşık 2,5-3 yaşlarından itibaren ise çocuklara ebeveynleri ile birlikte masada oturarak kendi başlarına yemek yeme fırsatı verilebilir. Etrafın bolca kirlendiği bu zorlu süreçte ebeveynlerin sabırlı olmaları ve çocuklarına kendi becerilerini geliştirecek fırsat ve zamanı tanımaları önemlidir. - Öğretim zamanını çocuğun yemek yeme öğünlerine denk getirin. - Çocuklarınızın yemeklerini süsleyerek, şekiller yapın. Böylece onu yemeye özendirip tabağındakileri daha kolay yedirebilirsiniz. - Çocuğunuza yemek saatinde seçenekler sunarak onun farklı tat, koku ve yapıdaki besinleri tanımasını ve yiyecek seçimi konusunda karar verme sürecine katılmasını sağlayın. - Çocuğunuzun mutfakta bulunan yiyecek paketlerini açmasına, yıkanmış tabak ve bardakları yerleştirmesine, meyveleri yıkamasına, sandviç hazırlamasına, yemek hazırlarken malzemeleri karıştırmasına fırsat verin. - Çocuğunuzu beslerken ona ne yedirdiğinizi söyleyin. - Çocuğunuzun kaşığı tutmasına yardımcı olun. - Çocuğunuza yumuşak ve sert besinleri ayırabilmesini sağlayın.

5 Kendi Başına Giyinme ve Soyunma - Kendine ait eşyaları, giysileri, oyuncakları düzenli bir şekilde kullanması için onu yönlendirin. Örneğin, dolabı için birlikte bir düzenleme yapın ve giysilerini ya da oyuncaklarını özelliklerine göre bu sınıflandırmaya uygun olarak yerleştirmesine yardımcı olun. - Çocuğunuzun arkasında durarak ona giyinmeyi öğretin. - Çocuğunuzun daha kolay giyinebilmesi için cep, düğme ya da fermuar gibi kısımların yerlerini göstererek ipuçları verin. - Çocuğunuzu giydirirken ve soyarken ne yaptığınızı ona anlatın ve zamanla yardımı azaltın. - Çocuğunuza kıyafetlerini belirli bir düzen içinde yerleştirmeyi öğretin. Tuvalet Alışkanlığı Kazandırma Bebeklikten çocukluğa geçişin en önemli basamaklarından biri de tuvalet eğitimidir. Çocuğun fiziksel gelişim olarak buna hazır olması birincil koşuldur. Bununla birlikte sabırlı ve tutarlı bir ebeveyn tutumu çok önemlidir. 36. aya gelindiğinde çocuklar arası değişkenlik göstermekle birlikte birçoğu tuvalet eğitimi alışkanlığı kazanmış durumdadır. Oyun çağı çocukları özellikle oyunlara odaklandıkları zaman tuvaletini ertelemektedir. Bazen de çok fazla idrar tuttukları için tuvalete yetişemeyip giysilerine kaçırmaktadırlar. Bu durum çocuklar için çok olağandır. Bu konuda çocukları ara sıra uyarmak fayda sağlayabilir. -Tuvalette rahatça oturabilecekleri minik klozetler bulundurun ya da normal klozetlere adaptör yerleştirerek oturma yerini çocuğa uygun hale getirilin. - Tuvaletini yaparken ayaklar yerle temas etmesi gerektiğinden çocuğun ayaklarının altına basamak koyun. - Tuvalet kâğıtlarını çocukların ulaşabileceği bir mesafede bulundurun. - Yatmadan iki saat önce sıvı tüketimini azaltın. -Çocuğunuzu gece tuvalete gitmesi için belirli aralıklar ile kaldırın. - Eğer sabah çocuğun yatağı ıslak ise çarşafları değiştirmenize onun da yardım etmesini sağlayın. Onu cezalandırmayın veya azarlamayın. - Banyo duvarına çocuğa yapması gereken aşamaları hatırlatan resimler koyun (altını silme, sifon çekme, ışık kapatma vb.). Bu resimleri beraber çizebilir ve boyayabilirsiniz. Eğer isterseniz çocuğunuz bu işlemleri yaparken fotoğraflarını çekebilir ve çektiğiniz bu fotoğrafları da duvara asabilirsiniz.