ÇOCUK HAKLARINA DAİR SÖZLEŞME

Transkript

1 ÇOCUK HAKLARINA DAİR SÖZLEŞME Dr. Günay SAKA HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI 1

2 Dersin amacı Bu bir saatlik dersin sonunda Dönem III öğrencileri, Çocuk Hakları Sözleşmesi ile ilgili bilgi sahibi olacaklardır. Öğrenim hedefleri Bu amaca ulaşabilmek için öğrenciler; 1) Çocuk Hakları Sözleşmesi nin tarihçesi ile ilgili bazı önemli olayları sıralayabilecekler, 2) Çocuk Hakları Sözleşmesi nin temel çalışma alanlarını sayabilecekler, 3) Sözleşmenin sağlıkla ilgili olan temel maddelerini sıralayabilecekler, 4) Sözleşmenin uygulanması ile ilgili olarak Türkiye deki kurumları söyleyebileceklerdir 2

3 Tarihçe 1920, Cenevre : Uluslararası Çocuklara Yardım Birliği 1924 yılında Milletler Cemiyeti beş maddelik Cenevre çocuk hakları bildirgesini yayınladı Kısa süre sonra Atatürk tarafından imzalandı 1948, insan hakları evrensel beyannamesi kabul edildi 1959, on maddelik ikinci Çocuk hakları bildirgesi BM de onaylandı 1979, Dünya çocuk yılı kabul edildi 3

4 ÇHS BM Genel Kurulu nda 20 Kasım 1989 tarihinde benimsenmiş ve 2 Eylül 1990 da yürürlüğe girmiştir. Ülkemizin bu sözleşmeyi tarihinde imzalayarak, 4058 sayılı yasayla onaylanmasını uygun bulmuş ve 1995 yılında sayılı Resmî Gazetede yayımlanmak suretiyle yürürlüğe girmiştir. Bu sözleşme Anayasa mıza göre de yasa hükmündedir. 4

5 Neden çocuk hakları? Çocuklar büyüme ve gelişme basamaklarına göre farklılık gösteren, kendine has özellikleri olan, ayrı bireylerdir Çocukların özel ihtiyaçları pek çok toplumda tarihsel olarak ihmal edilmiştir Her yıl milyonlarca çocuk sıradan nedenlerle ölmektedir, Milyonlarcası yaşamını kötü koşullarda sürdürmektedir Çocuklar bir çok ülkede şiddete, istismara uğramakta, ağır işlerde çalıştırılarak sömürülmekte, terkedilmektedir. Pek çok ülkede zorla kaçırılmakta, satılmakta, askere alınmakta Uygun eğitim alamadıklarından yaşam boyu cehalet ve yoksulluğa mahkum edilmektedir 5

6 Yürütme ile ilgili bazı bilgiler: Taraf devletler, sözleşmede yer alan hükümlerin hayata geçirilmesini ve sözleşmenin uygun ve etkili araçlarla, gerek çocuklar ve gerekse yetişkinler tarafından bilinmesini sağlamakla yükümlüdürler. Bu nedenle iç hukuklarını sözleşmeye uyarlamak, idari işlemlerde de, kurumların oluşmasında uyum için gerekli değişiklikleri yapmakla yükümlüdürler. 6

7 Bu yükümlülüklerin yerine getirilişi, on uzmandan oluşan Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesince izlenir. Sözleşmeye taraf devletler, sözleşmeyi onayladıktan iki yıl sonra ve ardından her beş yılda bir Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi'ne ülkelerindeki çocuk hakları ile ilgili durum hakkında rapor vermekle yükümlüdürler. Ayrıca taraf devletler, hazırladıkları bu raporları kamuoyuna yaygın bir biçimde duyuracaklardır. 7

8 Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi, çocuk haklarına ilişkin belirli konularda özel araştırmalar yapılmasını isteyebilir. Değerlendirmelerini taraf devletlerden her birine ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na iletir. Devlet raporları dışında, Sivil toplum kuruluşları da Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesine rapor sunabilmektedirler. Ülkemizde sözleşme ile ilgili koordinatör kuruluş Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu dur. 8

9 Çocuk Hakları Sözleşmesi (ÇHS), Tarihteki en geniş katılımlı insan hakları sözleşmesidir. Bugün dünyada sadece iki ülke bu sözleşmeyi imzalamamıştır (ABD, Somali). Sözleşmeye katılan devletler sözleşme hükümlerine yasal olarak bağlanmayı kabul ederler. Bu sözleşme tarihte çocuk hakları ile ilgili yasal bağlayıcılığı olan ilk sözleşmedir. 9

10 ÇHS, üzerinde uluslar arası planda mutabakata varılmış, üzerinde pazarlık yapılması mümkün olmayan standartlar ve yükümlülükleri içermektedir. Belge, nerede doğduklarına, kim olduklarına, cinsiyetlerine, dinlerine ya da sosyal kökenlerine bakılmaksızın bütün çocukların haklarını tanımlamaktadır 10

11 Temel ilkesi çocuğun yüksek yararı dır. Çocukların haklarının korunmasında asgari standartları tespit eder, çocuğun öncelikle aile ve çevresinde korunmasını öngörür. Çocuğun kendisi ile ilgili kararlarda görüş bildirmesini emreder. 11

12 Sözleşme 54 maddeden ve dört temel bölümden oluşmaktadır. Bu temel alanlar Çocukların yaşama, Eksiksiz biçimde gelişme, Zararlı etkilerden, istismar ve sömürüden korunma ve Aile, kültür ve sosyal yaşama eksiksiz katılma hakları olarak belirlenmiştir 12

13 ÇHS, medeni, siyasal, ekonomik, sosyal ve kültürel alanlardaki insan haklarını en geniş biçimde tanımlamaktadır. ÇHS ye yön veren temel değerler şunlardır: Ayırım gözetmeme Çocuğun yararının gözetilmesi Kendisiyle ilgili konularda görüşünün alınması Yaşama ve gelişme Korunma Katılım 13

14 ÇHS, onsekiz yaşın altındakileri çocuk olarak tanımlamakla başlamaktadır. ÇHS de özetlenen haklar, nerede olurlarsa olsunlar bütün çocuklar için geçerlidir. Çocuklarla ilgili bütün konularda, çocuğun yüksek yararı gözetilecektir. Devletler çocukların haklarına eksiksiz biçimde saygı gösterilmesini sağlayacak önlemleri almakla yükümlüdürler. 14

15 İhtiyari protokoller: 25 Mayıs 2000 tarihinde Birleşmiş Milletleri Genel Kurulu, iki ihtiyari protokol kabul etmiştir. Bunlar: Çocukların silahlı çatışmaya karışmasına ilişkin protokol Çocukların satılması, çocuk fuhuşu ve çocuk pornografisine ilişkin protokol 15

16 ÇHS de ele alınan konular: Ana babanın sorumluluğu; bunun ihmal edildiği durumlarda ise devletin rolü ve sorumluluğu Bir isme ve vatandaşlığa sahip olma ve bunu koruma hakkı Yaşama ve gelişme hakkı Sağlık hizmetlerine erişim hakkı Sosyal güvenlik hizmetlerine erişim hakkı 16

17 ÇHS de ele alınan konular: İnsana yakışır biçimde yaşam hakkına erişim hakkı Eğlence, dinlenme ve kültürel etkinlikler için zamana sahip olma hakkı İstismar ve ihmalden korunma hakkı Uyuşturucu bağımlılığından korunma hakkı Cinsel sömürüden korunma hakkı Ekonomik sömürüden korunma hakkı 17

18 ÇHS de ele alınan konular: Satış, kaçırılma ve zorla alıkoyulmadan korunma hakkı Özgürlükten yoksun bırakıcı uygulamalardan korunma hakkı Silahlı çatışmalardan dolaylı ya da dolaysız korunma hakkı İfade özgürlüğü hakkı Düşünce özgürlüğü hakkı Din ve vicdan özgürlüğü hakkı 18

19 ÇHS de ele alınan konular: Dernek kurma özgürlükleri hakkı Kendileriyle ilgili konularda görüşlerini dile getirme hakkı Gerekli bilgilere ulaşma hakkı Özel yaşamı saklı tutma hakkı Özel gereksinimleri olan çocukların hakları Çocuk mülteciler Özürlü çocuklar Azınlık ve yerli gruplara mensup çocuklar Aileleri olmayan çocukların hakları Adil bir çocuk ceza adaleti sistemi uygulaması 19

20 Çocuk haklarının gerçekleştirilebilmesi için herkesin yapabileceği bir şey daima vardır!!! 20

21 21

22 22