TABLO ve GRAFİKLER. Dr. Gamze Aktuna 2016

Transkript

1 TABLO ve GRAFİKLER Dr. Gamze Aktuna 2016

2 Tanımlama Tablo: Genellikle sayımla belirlenmiş ve gruplanmış verinin sunum şekli Verilerin satırlar ve sütunlar haline getirilmesi Grafik: İstatistiksel verilerin şekiller ve koordinatlar ile sunum hali

3 Neden Kullanıyoruz? Verilerin İşlenmesi Veri sınıflaması düzenlenmesi ve temizliği yapılarak verilerin Verilerin bir araya getirilerek verilerin özetlenmesi Eğilim, ilişki ve hata gibi kavramların değerlendirilerek verilerin ileri incelemesi Verilerin Sunulması Makale, poster ve sunumlarda tam, anlaşılabilir nitelikteki verilerin iletilmesi açık ve çabuk

4 Veri Sunumunun Nitelikleri Amacına uygun olmalıdır Nesnel olmalıdır Yalın olmalıdır Tablolar Grafikler Haritalar Uygun yöntemle yapılmalıdır

5 Oluşturulma Farkı Kağıtta Zaman sorunu yok Tekrar kullanılabilir Detay eklemek olası Siyah-beyaz veya tonları Statik Ekranda Yansı başına 1 dakikadan az Tekrar genelde yok Detay az olmalı Renk seçenekleri Statik veya animasyon

6 Hatırlayalım Değişkenler Niceliksel Kesikli (Süreksiz) Sürekli Niteliksel Çocuk Sayısı, Vaka Sayısı Ağırlık, Uzunluk, Yaş Nominal(İsimsel) Dikotom(İkili) Cinsiyet (Kadın/Erkek), Hastalık ( Var/Yok) Çoklu Din, Uyruk, Göz Rengi Ordinal (Sıralı) Sosyal Sınıf, Kanser Evresi

7 Değişken Neden-sonuç ilişkisi aranıyorsa Bağımsız Değişken Sonucu etkileyen ya da etkileyebilecek değişken Ör.: Yaş, Cinsiyet, Maruziyet Bağımlı Değişken Bir ya da daha çok etkenin etkisi ile ortaya çıkabilen ve bu etkenle ilişkisi aranan değişken Ör.: Vaka olma durumu

8 TABLOLAR

9 Tabloların Özellikleri Tablo numarası Başlığı - üstte Ne, Nerede, Ne zaman (Kişi-Yer-Zaman) Bağımsız değişkenler satırlarda, Bağımlı değişkenler sütunlarda Başlık yazımında; önce bağımsız değişken sonra bağımlı değişken

10 Tabloların Özellikleri Satır ve/veya sütun toplamları tutarlı Amaca uygun yüzdeler Satır ve sütunların başlıkları, alt başlıklar, kullanılan birimlerin belirtilmesi Yıl, mg/dl, Hız 1000 de Tablo orijinal değilse kaynak gösterimi

11 Tabloların Özellikleri Değişkenlerin alt grupları çok fazla veya az olmamalı Sayılar kesirli ise desimal noktadan sonra aynı sayıda hane Satır ve sütunlar arasında yeterli aralık ve içerik düzenlemesi Dipnot: Kısaltmalar Tabloya dahil edilmeyenler

12 Tablo Türleri 1. Marjinal (Tek değişkenli) Tablo 2. Çapraz Tablo İki Değişkenli Üç Değişkenli

13 Tek Değişkenli (Marjinal) Tablo Tablo numarası ve adı olmalı Sayı ve % belirtilir sütun % si kullanılır Tablo1: Araştırma grubunun yaş gruplarına göre dağılımı, Güzelbahçe, Yaş Grubu (Yıl) Sayı Yüzde (%) , , , , ,7 Toplam ,0 Toplam %100.0 olmalıdır. Birden fazla seçenek işaretlendiyse %100.0 den fazla olabilir, Ancak * ile altına açıklama yapılır

14 İki veya Üç Değişkenli (Çapraz) Tablo Nedensel ilişkiyi inceleyen tablolar Bağımlı değişken Tablo2: Araştırma grubunda cinsiyete göre koroner kalp hastalığı sıklığı,güzelbahçe, Cinsiyet Sayı Koroner Kalp Hastalığı Yok Var Toplam Yüzde (%) Sayı Yüzde (%) Sayı Yüzde (%) Kadın ,3 16 7, ,0 Satır % si Erkek ,1 12 8, ,0 Toplam ,8 28 8, ,0 Bağımsız değişken

15 Birlikte Değerlendirelim Tablo 2: İlçelerin OPV aşılama durumları, Adana

16 Tablo 3: Çocuk Cinsiyeti ve Gebelik Arasında İlişki Çocuğun Cinsiyeti Gebe Gebe Değil Toplam Yüzde Erkek Kız ,75 Toplam ,0

17 Raşitizmin Güneşle İlişkisi Güneş alma RAŞİTİZM Var Yok Toplam Yeterli güneş Yetersiz güneş Toplam

18

19 Tablo 8: Kadınların kürtaj olma durumuna göre kullandıkları kontraseptif yöntemler Kullanılan kontraseptif yöntem Şimdiye kadar kürtaj olmuş mu? Evet Hayır Toplam Kullanmıyor 21 (36.0) 58 (43.0) 79 Etkin yöntem kullanıyor 86 (69.7) 67 (83.3) 153 Etkisi kısıtlı yöntem kullanıyor 56 (57.4) 70 (68.6) 126 Toplam

20 Hayat Karmakarışık Bir Grafiktir GRAFİKLER

21 Grafiklerin Özellikleri Grafik numarası Başlık altta Ne, nerede, ne zaman sorularına cevap Kendi kendisini açıklayıcı Metni okumadan bilgi verici nitelikte Tabloyu destekleyici Eksenler verilere uygun şekilde tanımlanmış

22 Grafiklerin Özellikleri Genellikle Yatay (x) eksende bağımsız / bağımlı değişken, Dikey (y) eksende frekans, sayı, oran, yüzde.. Nedensel İlişki düşünülüyorsa; Yatay (x) eksende bağımsız değişken, Dikey (y) eksende bağımlı değişken Yatay eksene göre dikey eksenin değişimi incelenir

23 Grafiklerin Özellikleri Eksenlerin gösterdikleri değişkenler, birimler belirtilmeli Eksenlerdeki birimlerin aralıkları iyi seçilmeli Farklı çizgi, patern, renk gibi veri gösterme araçlarının ne anlama geldiğini açıklayan anahtarlar kullanılmalı Çok sayıda çizgi veya eğrilerle karmaşık hale dönüştürülmemeli

24 Grafiklerin Özellikleri Öncelikli amaç, önemli verilerin özetlerini, vurgu noktalarını göstermek Gereksiz ayrıntı verilmemeli Yüzde ve hızlar sayı olarak grafik üzerinde gerekmedikçe gösterilmemeli Dipnot, kısaltmalar gerektiğinde kullanılmalı Unutmayın! Raporlarda tablosuz grafik olmaz

25 Başlıca Grafik Türleri 1.Uzunluğa Dayalı Çizgi grafik Çubuk (Bar/Sütun) grafik Histogram 2.Orantılara Dayalı Pay (Daire, Pasta) grafik 3. Diğer Serpme(Scatter) Diyagramları

26 Çizgi Grafiği Genellikle zaman içinde bir değişkenin, olayın değişimini (trendini) gösterir Sürekli değişkenler için uygundur Y dikey eksen - Sürekli değişkenin miktarını sayı/yüzde/hız X yatay eksen Genellikle zaman olan bir değişken Yorumlama dikey eksen üzerindeki değerlerden Birden çok değişkenin durumunu aynı anda gösterebilir

27 20 Eylül 21 Eylül 22 Eylül 23 Eylül 24 Eylül 25 Eylül 26 Eylül 27 Eylül 28 Eylül 29 Eylül 30 Eylül 1 Ekim 2 Ekim 3 Ekim 4 Ekim 5 Ekim 6 Ekim 7 Ekim 8 Ekim 9 Ekim 10 Ekim 11 Ekim 12 Ekim 13 Ekim 14 Ekim 15 Ekim 16 Ekim 17 Ekim 18 Ekim 19 Ekim 20 Ekim Başvuru Sayısı Tarih Grafik 1: Başvuruların Günlere Göre Dağılımı, X ili, Eylül-Ekim,

28 Nisan Mayıs Grafik 1: Yağış Durumu ve Vaka Sayıları, G Beldesi, 15 Nisan-13 Mayıs

29 Çubuk (Bar/Sütun) Grafikler Genellikle niteliksel veya kesikli değişkenler için Doğal bir sıralama ya da artan veya azalan Yatay veya dikey hazırlanabilir Y ekseni= Çubuğun uzunluğu (yüksekliği)= Sayı/Yüzde X ekseni = Değişkenin kategorileri

30 Çubuk (Bar/Sütun) Grafikler Çubukların kalınlıkları aynı, kalınlığın bir önemi yok Yorum çubukların uzunluğu ile Tek değişken ya da gruplama Çubuklar arasında boşluk Grup içinde boşluk olmaz

31

32 Çubuk (Bar/Sütun) Grafikler Kadın Yüzde < Yaş Grupu Grafik 1: Kadın vakaların yaş dağılımları, Ankara, 2005

33 Çubuk (Bar/Sütun) Grafikler Erkek 25 Yüzde < Yaş Grubu Grafik 1: Erkek vakaların yaş dağılımları, Ankara, 2005

34 Gruplandırılmış Çubuk (Bar/Sütun) Grafikler Erkek Kadın 25 Yüzde < Yaş Grubu Grafik 1: Vakaların yaş ve cinsiyet dağılımları, Ankara, 2005

35 Bölmeli Çubuk (Bar/Sütun) Grafikler 80 Kadın Erkek Sayı < Yaş Grubu Grafik 3: Vakaların yaş ve cinsiyet dağılımları, Ankara 2005

36 Yatay Çubuk (Bar/Sütun) Grafik Erkek Kadın Yaş Grubu < Sayı Grafik 2: Vakaların yaş ve cinsiyet dağılımları, Ankara 2005

37 %100 Bileşenli Çubuk (Bar/Sütun) Grafikler 100% Kadın Erkek 80% Yüzde 60% 40% 20% 0% < Yaş Grubu Grafik 3: Vakaların yaş ve cinsiyet dağılımları, Ankara 2005

38 Nüfus Piramidi; Yatay Çubuk Grafik Kadın Erkek ,06 0,04 0,02 0,00 0,02 0,04 0,06

39 Histogram / Salgın Eğrisi Sürekli bir değişkenin sıklık dağılımını gösterir Sütunlar arasında boşluk yok sürekli veriler X ekseni = Sürekli değişken genellikle zaman Epidemiden önceki dönem ve sonrasına dek Aralık inkübasyon döneminin ⅓ veya ¼ ü kadar Y ekseni = Sıklık genellikle vaka sayısı Genelde bir kare bir vaka

40

41 Sayı :00 13:00 14:00 15:00 16:00 17:00 18:00 19:00 20:00 21:00 22:00 23:00 00:00 01:00 02: Saat Grafik 1: Salgın Eğrisi, H İli,

42 Pay (Daire, Pasta) Grafikler Bir değişkenin ya da grubun bileşen parçaları 360º lik açıda grupların payları hesaplanır Gruplar arası karşılaştırma görseli Yalın ve kolay anlaşılırdır Genellikle süreksiz değişkenler için kullanılır Genellikle yüzde dağılımları

43 Kadın Erkek Grafik 6: Vakaların cinsiyet dağılımları, Edirne 2008

44 Serpme (Scatter) Diyagramları İki sürekli değişken arasındaki ilişkinin işaretlenmesi X ve y eksenleri birer değişkeni temsil eder Bir çift değer Değer çiftleri kesişim yerine bir nokta konularak Yorumda noktaların oluşturduğu toplam örüntü Yoğun örüntü yüksek derecede bir ilişki Dağılmış örüntü zayıf bir ilişki olabileceği düşüncesi

45

46 Serpme (Scatter) Diyagramları Değişkenler arasında doğrusal olan ya da olmayan bir ilişki konusunda fikir verebilir.

47 Birlikte Değerlendirelim Bölge 1 Bölge 2 Bölge 3 Bölge 4 Bölge 1 Bölge 2 Bölge 3 Bölge Bölge 1 Bölge 2 Bölge 3 Bölge 4 Grafik 3: Vakaların bölge dağılımları, Türkiye 2012

48 vaka sayısı Çeyrek zaman (günler) 06.Kas 07.Kas 08.Kas 09.Kas 10.Kas 11.Kas 12.Kas 13.Kas 14.Kas

49 Grafik 2: Olası Vakaların Semptom Dağılımı (n=247) % %; İshal; 100 %; Karın ağrısı; 93,9 %; Ateş; 81 %; Bulantı; 74,5 %; Kusma; 63, İshal Karın ağrısı Ateş Bulantı Kusma

50 HARİTALAR

51 Haritalar Coğrafi dağılımı göstermek için değerli Şekillerin tanımlanması önemli Okunulabilir olmalı

52 Başlıca Epidemiyolojik Harita Türleri 1. Nokta Haritaları 2. Alan Haritaları 3. Çizgisel Veri Haritaları

53 Nokta Haritalar Bir olayın meydana geldiği ya da bir hastalığın çıktığı yeri belirtmek amacıyla Noktalar ya da diğer semboller kullanılır Risk altındaki nüfusun büyüklüğünü göz önüne almaz Kümelenme görmek için değerlidir

54 John Snow - Kolera

55

56 Alan Haritaları Hız Haritaları Özellikle prevalans İnsidans mortalite gibi kavramlar Risk altındaki nüfus da göz önüne alınarak hız hesapları Aynı rengin tonları ile dizayn En yüksek hız = En koyu bölge

57 Hız >10 Şekil 1: İllere göre X hastalığının atak hızları, Türkiye 2014

58 Obezite CDC

59 Olabilir Asla Daha iyi

60 Çizgisel Veri Haritaları Bir hastalık salgınının harita üzerinde nereden başlayıp nereye doğru gittiğini Hangi yöne doğru gittiğini çizgiler üzerindeki oklar gösterir Nicel verilerin gösteriminde çizgilerin kalınlığı Nitel verilerin(farklı hastalık/tür gibi) renk değişkeni

61 Şekil 4: Mavi dil virüsü ne (BTV) ait epidemiyolojik harita

62 Kompleks Tasarımlar Neden Olmasın?

63 Kompleks Tasarımlar Neden Olmasın?

64 Biraz Özetlersek

65 Tablolarda; Amaca göre ne göstermek istediğinizi saptayın Sadece gerekli veriyi gösterin Gereksiz satır ve sütun çizgilerinden kaçının Sayılar, toplamlar, yüzdelerin tutarlılığına dikkat edin Satıra bağımsız, sütuna bağımlı değişkeni yazın

66 Grafiklerde; Amaca göre ne göstermek istediğinizi saptayın Sadece gerekli veriyi gösterin Gereksiz şekil, renk, sayı ve çizgi kullanmayın En basit, yalın fakat anlaşılır grafiği seçin Gereksiz 3D kullanmayın!!

67 Başlık Dizaynı Tablolarda Üst tarafa Grafik, harita, şekil, fotoğraf ve şemalarda Alt tarafa

68 Ne zaman Ne Kullanalım? Tanımlama Kişi: Tablolar veya çubuk grafikler Yer: Haritalar veya tablolar Zaman: Çizgi grafikler veya salgın eğrileri(histogram) Klinik özellikler: Tablolar ve çubuk grafikler Analiz Karşılaştırma: Çapraz tablolar

69 Zamanımız kalmış Ekstra Bilgiler

70

71 Kutu Grafİk 71

72 Komponent Band Grafikleri

73 Sıklık Poligonu

74 Yığılımlı Sıklık

75 Nokta Grafiği

76 %100 Bileşenli Çubuk Şemaları

77 Sapmalı Çubuk Şemaları

78 Kaynakça Bilgilerinin Emeklerine Teşekkürler Prof. Dr. Bahar Güçiz Doğan; Hütf, Tablo Ve Grafikler Sunumu Nihal Rezzan Gökalp; Epidemiyolojik Haritaların Tasarımı,Yüksek Lisans Tezi Prof. Dr. Ömer Akbulut; Atatürk Ünv., Biyoistatistik Notları Sağlık Bakanlığı; Temel Epidemiyoloji Kitabı Andrew G. Dean; Population-based Spot Maps: An Epidemiologic Technique...

79 Beni Dinlediğiniz İçin Teşekkür Ederim