Ahmet ÖZYANIK Kurum Başkanı

Transkript

1

2 SUNUŞ Bilindiği gibi Kurumumuz tarafından çok önemli ve bir daha geri getirilemez doğal değerlerin korunması için yerel ve ulusal seviyede karar vericilere temel prensipleri temin etmek, bölge halkı için ekolojik ve ekonomik olarak yaşanabilir bir geleceğin yaratılmasına yardımcı olmak amacıyla ÖÇK Bölgelerinde Karasal, Denizel ve Kıyısal Biyolojik Çeşitliliğin Tespiti, Bölgelerin Taşıma Kapasiteleri, Yönetim Planları projelerini yaptırılmaktadır. Bu projelerle Bölgelerimizdeki kara, deniz ve kıyı ekosistemlerinin doğal dengelerinin tespiti bu doğrultuda rasyonel kullanma kararlarının oluşturulması, bozulan ekolojik dengelerin korunması bu kapsamda insan yaşamının bozulan ekolojik dengelerden olumsuz etkilenmesinin önlenmesi amaçlanmaktadır. Kurumumuz tarafından yaptırılan Karasal, Denizel ve Kıyısal Biyolojik Çeşitlilik Projeleri sonucunda, Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından yayımlanan Kırmızı Listede de soyu kritik derecede tehdit altında olan, ülkemizin de taraf olduğu Barselona Sözleşmesinde yer alan Türler Dördüncü Protokolü, Bern (Ek II) listeleri gibi ülkemizin de taraf olduğu Uluslararası Sözleşmeler tarafından koruma altına alınan ve Ulusal Mevzuatımız kapsamında da koruma altına alınmış türler belirlenmekte ve türlere ilişkin Kurumumuzca koruma ve izleme çalışmaları yürütülmektedir. Bu kapsamda Kurumumuzca yürütülen projelerin bilimsel bir ortamda kamuoyu tarafından rasyonel biçimde algılanması ve paylaşılması, geniş kitlelere ulaştırılması, toplumsal çevre bilincinin geliştirilmesi amacıyla Bakanımız Sayın, Prof. Dr. Veysel EROĞLU nun himayelerinde Özel Çevre Koruma Bölgeleri Biyoçeşitlilik İzleme ve Koruma konulu iki günlük bir sempozyum düzenlenmiştir. Sempozyum proje bilgileri bir eğitim kitapçığı haline getirilmiştir. Söz konusu, Sempozyumun düzenlenmesinde emeği geçenlere ve araştırma çalışmalarını yürüten tüm araştırmacılara ve araştırmaların sonuçlarının Kurumumuz görev alanı içinde değerlendirilmesinde katkı sağlayan Kurumumuz elemanlarına şükranlarımı sunarım. Ahmet ÖZYANIK Kurum Başkanı 2

3 ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGELERİ BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİN TESPİTİ PROJELERİNİN AMACI Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak ilan edilmiş alanlarda, ulusal ve evrensel ölçeklerde bölgenin sahip olduğu; doğal ve kültürel (tarihi, arkeolojik ve estetik) kaynakların tespiti, koruma ve kullanma kriterlerinin hassas bir şekilde belirlenmesi; sürdürülebilir bir doğal yaşam için mutlaka gereklidir. Bu çalışmalar ile; doğal, kültürel değerleri ve sosyoekonomik yapıyı bütünleşik alan yönetimi yaklaşımı ile sürdürülebilirlik anlayışına uygun şekilde planlayarak korumak ve yönetmek stratejisinden hareketle, Özel Çevre Koruma Bölgesinde yapılacak Yönetim Planına altlık oluşturmak üzere, karasal alanda biyolojik çeşitliliğin tespiti, endemik, nadir, nesli tehdit ve tehlike altında olan tür ve habitatlarının sınıflandırılması, bölgelenmesi, tehditlerinin ve koruma önlemlerinin ortaya konulması, amaçlanmaktadır. Bu amaçla gerçekleştirilen Biyolojik Çeşitliliğin Araştırılması Projeleri ve çıktıları aşağıda detaylandırılmıştır. 3

4 UZUNGÖL ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ KARASAL BİYOLOJİK TESPİTİ PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (730 Takvim Günü) Proje Yürütücüsü: Tarımsal Kalkınma Vakfı İktisadi İşletmesi Yapılan çalışmalar: Projenin Çalışmayla ülkemizin önemli turizm merkezlerinden biri olan Uzungöl Özel Çevre Koruma (ÖÇK) Bölgesi nin karasal biyolojik çeşitliliği tespit edilmiş, biyotoplar ortaya konmuştur. Çalışmalarda coğrafi bilgi sistemleri (CBS), uzaktan algılama ve Küresel Yer Belirleme (GPS) gibi güncel bilişim teknolojileri kullanılarak ilgili tüm tematik haritalar sayısal ortamda oluşturulmuş ve ko- 4

5 numsal veri tabanı kurulmuştur. Çalışmayla hassas olan bitki, yaban hayvanları, balık ve amfibi türleri ve alanları tespit edilmiş, tehditler ve koruma önlemlerine ilişkin öneriler sunulmuştur. Alanda 125 alttür, 68 varyete olmak üzere 311 cinse ait toplam 658 adet bitki taksonu tespit edilmiştir. Ayrıca Uzungöl Çuha Çiçeği (Primula x uzungolensis) alandan ilk kez toplanmış, yeni bir bitki taksonu olarak bilim dünyasının dikkatine sunulmuştur. IUCN e göre CR (kritik) kategorisinde yer alan Erodium hendrikii (İğnelik) bitkisinin bu alanda yayıldığı saptanmış ve yayıldığı alan mutlak koruma alanı olarak önerilmiştir. Yapılan arazi çalışmaları ve literatür taraması sonucunda ÖÇK Bölgesi nde toplam 90 adet memeli ve 250 adet kuş türü tespit edilmiştir. Tespit edilen memeli ve kuş türlerinin, IUCN, CITES, BERN, AB Kuş Direktifi, Çevre ve Orman Bakanlığı ve Merkez Av Komisyonuna göre koruma durumları belirlenerek listeler halinde sunulmuştur 5

6 KAŞ-KEKOVA ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ KARASAL BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİN TESPİTİ PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (730 Takvim Günü) Proje Yürütücüsü: AKS Planlama Mühendislik Ltd. Şti. Yapılan çalışmalar: Kaş-Kekova Özel Çevre Koruma Bölgesi Biyolojik Çeşitliliğin Tespiti Projesi tarihinde başlamış, iki yıl sürmüştür. Proje ekibinde bitki sosyolojisi uzmanı, bitki sistematik uzmanı, memeli ve kuş uzmanları, ikiyaşamlı ve sürüngen uzmanı, şehir ve bölge plancısı ile coğrafi bilgi sistemi uzmanı yer almıştır. Biyolojik çeşitlilik projesi kapsamında bölgedeki bitki toplulukları, EUNIS habitat sınıfları, bitki türleri, memeli ve kuş türleri ile ikiyaşamlı ve sürüngen türleri üzerine ayrıntılı çalışmalar yapılmıştır. Ayrıca, Özel Çevre Koruma Bölgesi nde yaşayanların sosyo-ekonomik durumları ile bölgedeki mülkiyet ve arazi kullanım durumları da ortaya konmuştur. Proje kapsamında ayrıntılı biyolojik çeşitlilik envanteri ile birlikte insan kullanımlarının biyolojik çeşitlilik üzerine etkileri de araştırılmış, tehditler belirlenmiş ve bu tehditleri ortadan kaldıracak tavsiyeler geliştirilmiştir. Tespit türler, IUCN, CITES, BERN, AB Kuş Direktifi, göre koruma durumları belirlenerek listeler halinde sunulmuştur. Bölgede yapılan floristik çalışmalar sonucunda, 51 familyaya ait 187 cins ve bu cinslere ait 272 tür ve türaltı takson tespit edilmiştir. Bu türlerin 26 sı ülkemize özgü endemiktir. Bu endemiklerden Daucus conchitae türü ilk kez W. Greuter tarafından 1974 de Meis adasında tespit edilmiş ancak bu çalışmaya kadar Türkiye sınırları içerisinde tespit edilemeyen bu tür, Türkiye için yeni kayıt olarak ilk kez bu çalışmada tespit edilmiştir. 6

7 Fauna çalışmaları sonucu bölgede; 20 memeli türü tespit edilmiştir. Bunlardan 2 tür böcekçil, 4 tür yarasa, 9 tür kemirici, 3 tür yırtıcı, 2 tür ise çift toynaklılardandır. Kuş araştırmaları, Kaş-Kekova Özel Çevre Koruma Bölgesi nde Ekim 2008-Temmuz 2010 Arazi çalışmaları sırasında görülen ve sesleri duyulan 96 kuş türü tespit edilmiştir. Bu türlerden Ada Martısı ve Gökkuzgun IUCN koruma kriterlerine göre Tehlikeye Yakın (nt), Küçük Kerkenez Zarar Görebilir (VU) statüsündedir. Tespit edilen diğer türlerin tamamı IUCN koruma statüsü kriterlerine göre Düşük Risk (lc) kategorisindedir. Kaş-Kekova ÖÇKB içerisinde yapılan herpetolojik çalışmalar neticesinde şimdiye kadar 1 semender, 3 kuyruksuz kurbağa, 1 kaplumbağa, 9 kertenkele ve 6 yılan olmak üzere toplam 20 Amphibi ve Reptil türü tespit edilmiştir (Tablo 12). Bu türlerden Lyciasalamandra luschani bölge için endemik bir türdür ve lucn koruma kriterlerine göre zarar görebilir (VU) statüsündedir. Özellikle Şubat-Mart aylarında mevsimin yağışlı olması nedeniyle çok görülen bu semender türü, yağışların azalmasıyla daha derinlere inerek yaşamını daha nemli ortamda devam ettirmeye çalışmaktadır. Tespit edilen türlerden Testudo graeca ve Pseudepidalea variabilis da Zarar Görebilir (VU) kategorisindedir. Koruma sahasında tespit edilen diğer Amphibi ve Reptil türleri Düşük Risk (lc) statüsünde bulunmaktadır. Özel Çevre Koruma Bölgesi içinde bazı alanlar barındırdığı tür çeşitliliği ve insan kullanımları ile ilişkileri bakımından hassas bölge olarak tanımlanmıştır. Bitki ve hayvan türleri için elde edilen sonuçlar üst üst çakıştırılarak biyolojik çeşitlilik bakımından en önemli alanlar elde edilmiş, bu alanlar da mevcut arazi kullanımları (ziraat, otlatma, turizm ve bitki toplayıcığı) ile ilişkilendirilerek hassas bölgeler elde edilmiştir. Proje kapsamında bazı alt projeler de önerilmiştir. Bu projeler; tıbbi ve aromatik bitki yetiştirilmesi ve yöre halkının bilinçlendirilmesi, süs bitkisi olarak kullanılabilecek türlerin süs bitkisi sektörüne kazandırılması, Falco naumanni (küçük kerkenez) türünün izlenmesi ve korunması ile biyolojik çeşitliliğin tanıtılması ve farkındalığın arttırılması projeleridir. 7

8 PAMUKKALE ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ KARASAL BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİN TESPİTİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (730 Takvim Günü) Proje Yürütücüsü: Çınar Mühendislik Müşavirlik ve Proje Hiz. Ltd. Şti. Ülkemizde yılları arasında Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen 14 Özel Çevre Koruma Bölgesi nden biri olan Pamukkale Özel Çevre Koruma Bölgesi, Denizli ili Akköy ilçesine bağlı 2 belde (Pamukkale, Karahayıt) ve 2 köyü (Develi ve Yeniköy) sınırları içine almaktadır. Alan 66,56 km 2 büyüklüğündedir. Pamukkale ÖÇKB, 22 / 10 / 1990 tarih ve 90 / 1117 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmiştir. Alanın güneyinde Baba Dağları, kuzeyinde de Büyük Çökelez ve Küçük Çökelez dağları yer almaktadır. Denizli ili, Akköy ilçesi sınırları içinde yer alan Pamukkale Özel Çevre Koruma Bölgesi nin sahip olduğu doğal değerleri korumak amacıyla; Özel Çevre Koruma Kurumu tarafından Yönetim Planı ve fiziki planlama çalışmalarına altlık oluşturacak şekilde hazırlanmıştır. Doğal kaynak değeri olarak, önemli ve geri getirilemez ekosistemlerin tespiti ve korunmasına yönelik esas verilerin ortaya konması sağlanmış, yerel, bölgesel ve ulusal karar vericiler için koruma ve kullanma ilkeleri belirlenmiş, bölge halkı için ekolojik ve ekonomik sürdürülebilir bir geleceğin oluşturulmasına katkıda bulunmak amacı ile tüm çalışmalar tamamlanmıştır. Proje kapsamında yapılan çalışmaların, karasal alanda biyolojik çeşitliliğin tespiti, endemik, nadir, nesli tehdit ve tehlike altında olan 8

9 tür ve habitatlarının sınıflandırılması, bölgelenmesi, tehditlerinin ve koruma önlemlerinin ortaya konması, bölgenin korunması ve yönetilmesini sağlamak üzere karar vericilere yol gösterici olması amaçlanmıştır. Pamukkale travertenlerinde gözlenen kararmaların mikroorganizma seviyesinde biyolojik çeşitlilik ve ekolojisinin tespit edilmesi, kararmaların artmaması için ekolojik çözüm önerileri getirilmesi ve tüm koruma alanının biyolojik çeşitlilik değerinin taranarak envanterinin ortaya çıkarılması projenin genel hedefi olarak ortaya konmuştur. Bölgede yapılan arazi çalışmaları sonucu da 4 liken türü (Lecania sylvestris (Arnold) Arnold, Lecanora sambuci (Pers.) Nyl., Opegrapha herbarum Mont. ve Peltula patellata (Bagl.) Swinsc. Et Krog.) bugüne kadar yapılan çalışmalara göre Türkiye de ilk defa bu alandan tespit edilmiştir. Floristik bulgularda ise 1500 bitki örneğinin incelenmesi sonucu 76 familyaya ait 316 cins, 587 tür ve tür latı takson elde edilmiş olup, bunlardan 29 tanesi endemiktir. Fauna omurgalı arazi çalışma sonuçlarında da Bölgede 23 amfibi ve sürüngen taksonu tespit edilmiştir. Bu taksonlardan 4 tanesi kurbağa, 2 tanesi kaplumbağa, 9 tanesi kertenkele, 8 tanesi de yılan grubuna girmektedir. Ayrıca bölgede 33 kuş türü tespit edilmiştir. Projede farklı CBS (Coğrafi Bilgi Sistemi) ortamlarında, farklı datum ve projeksiyonlardaki raster ve vektörel veriler bir araya getirilip düzenlenerek sayısallaştırılmış ve proje veritabanı oluşturulmuştur. 9

10 KÖYCEĞİZ-DALYAN ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ DENİZ VE KIYI BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİN TESPİTİ PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (150 Takvim Günü) Proje Yürütücüsü: SAD Sualtı Araştırmaları Danışmanlık Mühendislik ve Tic. Ltd. Şti. Projenin amacı: Yapılan Denizel Alan Biyolojik Çeşitlilik araştırması ile alanın daha bütüncül bir şekilde korunmasına yönelik tespitlerin elde edilmesi ve nihai alıcı ortam olan deniz alanında daha etkin koruma-kullanma dengesinin sağlanması mümkün olabilecektir. Yapılan çalışmalar: Köyceğiz-Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesi Denizel Alan Biyolojik Çeşitlilik Araştırması nın amacı supralit-toral 10

11 zondan başlayarak 50 metre derinliğe ulaşan alanda makroskopik denizel biyoçesitliliğin tespit edilmesidir. Biyolojik açıdan kıyı ve deniz ortamı değerlendirilerek önceliklerin belirlenmesi amacıyla fasiyeslerin durumu ve nesli tehdit altında veya endemik olan alandaki önemli türler de tespit edilmiştir. Ayrıca Biyolojik araştırmalar, Fiziksel ölçümler, anket çalışması ve değerlendirmeler yapılmaktadır. Böylece, Özellikle turizm ve balıkçılık açısından önemli olan kıyı ve deniz alanlarının mevcut durumu hakkında bilgi sahibi olmak ve bu alanların biyolojik Çeşitliliğinin tespit edilebilmesi açılarından olduğu kadar sürdürülebilir kalkınma açısından da önemi yadsınamayacak olan çalışma bittiğinde, Datça-Bozburun, Gökova ve Fethiye- Göcek ÖÇKB lerden sonra ülkemiz ÖÇKB deniz alanlarında gerçekleştirilmiş dördüncü benzer araştırma olacaktır. Proje alanı, Köyceğiz-Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesi nin deniz alanıdır. Bozburun un hemen güneyinden başlayan ve Ekincik Koyu nu da kapsayan çalışma alanı, yaklaşık 26 km kıyı çizgisi ve 32,8 km 2 deniz alanına sahiptir. 11

12 FETHİYE-GÖCEK ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİNİN KIYI VE DENİZ ALANLARI BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİNİN TESPİTİ PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (2 Yıl) Proje Yürütücüsü: Derinsu Sualtı Mühendislik ve Danışmanlık Hiz. Ltd. Şti. Projenin amacı, Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi nin kıyı ve deniz alanlarının biyoçeşitliliğini tespit etmektir. Bu çalışmada, bölgenin biyoçeşitliliğinin saptanmasının yanı sıra, bölgedeki kıyı ve deniz ortamının karşı karşıya kaldığı çevresel sorunlar tespit edilmiş ve bu konuda bölge için en uygun çözümlerin gerçekleştirilebilmesi amacıyla gerekli veriler toplanmıştır. Ayrıca koruma altındaki türler, egzotik türler ve fasiyes oluşturan türlerin (özellikle alg ve fanerogamlar) bölgedeki dağılımları ve populasyon yapıları araştırılmıştır. Bölgeyi temsil eden 15 istasyonda deniz suyunda fiziksel, kimyasal, biyolojik ve bakteriyolojik analizler gerçekleştirilmiştir. Fethi- 12

13 ye Göcek ÖÇK Bölgesi Kıyı ve Deniz Alanlarının Biyolojik Çeşitlilik Tespiti Projesi kapsamında bölgenin 345 km² olan kıyı ve deniz alanında tüm koylar ve adalar dahil olmak üzere 55m derinliğe kadar olan alanlarında belirlenen 88 istasyonda gerçekleştiri len 581 scuba ve 335 serbest dalış ile elde edilen biyolojik çeşitlilik araştırmaları ve bölgeyi temsil eden 15 istasyonda deniz suyunda ve sedimanda gerçekleştirilen fiziksel, kimyasal, biyolojik ve bakteriyolojik analizleri kapsamaktadır. Proje alanında seçilen 15 istasyonda: - Fiziksel analizler kapsamında CTD, Secchi Disk ve Akıntı Ölçümleri, - Kimyasal analizler kapsamında belirlenen istasyonlarda deniz suyunda besin tuzları, Klorofil-a, Çözünmüş Oksijen ve Ağır Metal analizleri, sedimanda Ağır Metal ve besin tuzları değerleri ölçümleri, - Bakteriyolojik analizler kapsamında Toplam Koliform, Fekal Koliform ve Fekal Streptekok analizleri, - Biyolojik analizler kapsamında ise fitoplankton, zooplankton, ihtiyoplankton ve bakteriyolojik kirlilik ölçümü için örneklemeleri gerçekleştirilmiştir. 13

14 FETHİYE-GÖCEK ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ GÖCEK KÖRFEZİ TAŞIMA KAPASİTESİ BELİRLENMESİ PROJESİ Proje süresi: 2007 Proje Yürütücüsü: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Deniz Mühendisliği Araştırma Merkezi Projenin amacı: Taşıma Kapasitesinin Belirlenmesi Projesi ile Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi Göcek Körfezi ile koylarının, deniz üstü araçları açısından taşıma kapasitesinin belirlenmesi ve alan yönetimine ilişkin kararların alınabilmesi için bilimsel çalışmalar yapılarak, önerilerin hazırlanması hedeflenmiştir. Yapılan çalışmalar : Proje kapsamında Göcek Körfezinde demirleyecek maksimum deniz üstü araç sayısı, büyüklükleri, demirleme 14

15 noktaları, güzergahları tespit edilerek, deniz üstü araçlarının katı ve sıvı atıklarının bertarafı konularında öneriler geliştirilecek, alan yönetimine ilişkin kararlar bilimsel verilere dayanarak alınacaktır. Alanın fiziksel, ekolojik, sosyo demografik, ekonomik bileşenlerinin tespitinde ayrıntılı çalışmalar yapılmıştır. Çalışma alanının, jeolojik özellikleri, iklimi, doğal ve tarihi değerleri, ulaşımı, iletişim sistemleri, kıyı uzunluğu ve niteliği, kıyı yapıları nitelikleri ile kapasiteleri (tür ve büyüklük), üst yapı tesisleri, atık alım ve atık toplama tesislerinin özellikleri ve kapasiteleri, kıyı yapılarında yer alan altyapı tesisleri, yerleşime ilişkin su, atık su iletim sistemleri, gelen turist sayısı, deniz üstü araç sayısı, büyüklükleri, nitelikleri, taşıdığı insan sayısı, bunların yerleşme ve kıyıyla olan ilişkileri, kıyı tesislerini kullanım biçimleri incelenmiştir. Ayrıca Göcek Körfezi nin batimetrisi ve akıntı ölçümleri ile alt bölgelerin akıntı yönü ve hızları, rüzgar verilerinin elde edilebilmesi için yaptırılan Göcek Hidrografik ve Oşinografik Deniz Araştırmaları Projesi nin bahar döngüleri çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Taşıma Kapasitesi belirleme ve Kıyı Alan Yönetiminde, Göcek Körfezi nin Özel Çevre Koruma Bölgesi olması büyük önem taşımakta ve biyoçeşitlilik temel veriler arasında ele alınmaktadır. Bu amaçla yaptırılan, kıyı şeridinden başlayarak, makroskobik tür çeşitliliğinin azaldığı derinliğe kadar, mevcut biyolojik çeşitliliğin tespit edildiği Göcek Körfezi ve Civarı Kıyı ve Deniz Alanları Tür ve Habitatlarını Tespiti Projesi tamamlanmış, alanın biyolojik çeşitliliğine ilişkin veriler, uluslar arası kriterlerde göz önüne alınarak değerlendirilmiştir. Bu veriler taşıma kapasitesi belirlemede girdi olarak kullanılmıştır. 15

16 KAŞ-KEKOVA ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ DENİZ YÖNETİM PLANI VE UYGULAMASI Proje süresi: Dört yıl (Ocak Ekim 2012) Proje Yürütücüsü: WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı (ÖÇKKB) Proje Gerekçesi: WWF-Türkiye, 2002 yılında Patara dan Antalya ya kadar uzanan ve Likya Kıyıları olarak adlandırılan bölgede deniz ve kıyıların korunması konusundaki çalışmalarını geliştirerek Likya Kıyılarında Doğa Koruma ve Sürdürülebilir Turizm Projesi ne dönüştürmüştür. Aynı yıl, tüm kıyı şeridi ve deniz alanında bölgenin biyolojik zenginliğini değerlendirmek amacıyla Denizel Biyolojik Zenginlik Araştırması gerçekleştirmiştir. Bu kapsamda, Tekirova Üç Adalar Bölgesinden sonra en zengin alanlardan birisi, Kaş taki İnceburun ve Uluburun arasındaki kıyı şeridi ile adaları kapsayan bölge olarak saptanmıştır. Bu çalışmanın sonucunda, bölgeye en yakın koruma alanı olan Kekova Özel Çevre Koruma Bölgesi nin sınırlarının, Kaş çevresindeki denizel biyolojik zenginlik açısından önemli alanları da kapsayacak şekilde genişletilmesi, WWF-Türkiye tarafından Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığına önerilmiştir. 8/11/2006 tarihli ve 2006/11266 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile batıda Uluburun a kadar olan sınırları Kaş-İnceburun u da içine alacak şekilde genişletilmiş, bölgenin adı Kaş - Kekova Özel Çevre Koruma Alanı olarak değiştirilmiştir. Projenin Amacı: WWF Akdeniz Program Ofisi nin koordinasyonu altındaki Güney MedPAN Projeleri kapsamında Deniz ve kıyı 16

17 biyo-çeşitliliğinin korunması ve Akdeniz deki deniz koruma alanları ağının geliştirilmesi felsefesinin ve metodolojisinin Türkiye kıyılarına uyarlanmasıyla uyumlu bir deniz koruma ağı aracılığıyla Akdeniz Havzası deniz ekosisteminin işlevlerinin kalıcı olarak korunması ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımının sağlanması hedeflenmektedir. Türkiye pilot projenin uygulanacağı ülkelerden biri olup Kaş-Kekova ÖÇK bölgesinde denizel alanda koruma ve kullanma ölçütlerinin en iyi uygulamaların geliştirilmesini amaçlamaktadır. Projenin Hedefleri: Oluşturulacak Deniz Yönetim Planı hazırlanması, Kaş-Kekova ÖÇK Bölgesi yönetimin sisteminin güçlendirilmesi. Koruma, kullanma ölçütlerinin belirlenmesi ve hayata geçirilmesi. Deniz ve Kıyı biyolojik çeşitliliğin korunması ve kaynakların sürdürülebilir kullanımı Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarından sorumlu kurumların ihtiyaç duyduğu kapasitenin güçlendirilmesi Kaş-Kekova ÖÇK Bölgesinin Akdeniz Deniz Koruma Alanları Ağına katılması (MedPAN) Proje Kapsamında Yürütülen Faaliyetler: Faaliyet 1: Biyolojik Çeşitlilik Araştırması Faaliyet 2: Sosyo-ekonomik araştırma Faaliyet 3: Taşıma Kapasitesi Belirlenmesi Faaliyet 4: Coğrafi Bilgi Sistemleri Faaliyet 5: Kapasite Geliştirme Faaliyetleri Faaliyet 6: Deniz Yönetim Planının Hazırlanması Faaliyet 7: Kaş-Kekova ÖÇK Bölgesine Şamandıra Sistemlerinin Kurulması Faaliyet 8: Sualtı Patikası 17

18 GEF ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ KIYI VE DENİZ KORUMA ALANLARI PROJESİ Proje süresi: Mayıs Ekim 2013 (4 yıl 5 ay) Proje Yürütücüsü: T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı Projenın Hedeflerı 1. Mevcut Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının daha etkin yönetimi ve yeni deniz ve kıyı koruma alanlarının kurulmasına öncelik vermek için sorumlu kurumların ihtiyaç duyduğu kurumsal yapının ve kapasitenin güçlendirilmesi, 2. Deniz ve Kıyı Koruma Alanları için finansal planlama ve yönetim sistemlerinin geliştirilmesi ve uygulanması ile etkin iş planlamasının, yeterli düzeyde gelir üretiminin ve maliyet etkin yönetiminin sağlanması, 3. Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının çok amaçlı kullanım alanlarında, ekonomik faaliyetlerin düzenlenmesi ve yönetimi için kurumlar arası koordinasyonun sağlanması. Türkiye nin Deniz Ve Kıyı Koruma Alanları Türkiye, adalar hariç Akdeniz, Ege Denizi, Marmara Denizi ve Karadeniz kıyıları olmak üzere yaklaşık km kıyı uzunluğuna sahiptir. Böylesine uzun deniz ve kıyı alanları zengin biyolojik çeşitlilik değerlerini barındırmakta ve yaklaşık 3 bin bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yapmaktadır. Türkiye deki mevcut kıyı ve deniz koruma alanlarının çoğu Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı (ÖÇKKB) tarafından yönetilmektedir. Bu alanlara ek olarak Doğa Koruma ve Mil- 18

19 li Parklar Genel Müdürlüğü (DKMPGM), Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı mevcut deniz ve kıyı koruma alanlarından bazılarını yönetmekle ve planlamakla yetkilidir. Türkiye deki yaklaşık hektarlık denizel alan 30 Deniz ve Kıyı Koruma Alanı altında yasal olarak koruma altında bulunuyor. Türkiye kara sularının yaklaşık % 2,8 i korunmaktadır. Türkiye nin denizel biyolojik çeşitliliği ciddi şekilde insan baskısı altında bulunmaktadır. Denizel yaşam alanlarının ve ekosistemlerinin tahribatı, denizel kaynakların aşırı kullanımı ve kıyı alanlarının dönüştürülmesi ve/veya tahribatı en temel tehditler arasındadır. Projenin Türkiye ye Katkısı Türkiye nin taraf olduğu uluslar arası Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi nin korunan alanlar iş programının uygulanmasına katkıda bulunacaktır. Türkiye nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları sistemi yaklaşık olarak hektar genişletilecek; yani başlangıca göre yüzde 44 artırılacaktır. En az iki Deniz ve Kıyı Koruma alanında Balıkçılığa Kısıtlı Alanlar oluşturulacak ve sürdürülebilir bir balıkçılık yönetimi sağlayacaktır. Mevcut Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının daha etkin yönetimi hususunda yerel teşkilatlarda kapasite artırımı sağlayacaktır. Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının sürdürülebilir finansmanı için gerekli sistemler oluşturulacaktır. Kurumlar arası koordinasyon yapılarını güçlendirecektir. Kurumlar ve diğer ilgi grupları, denizel biyolojik çeşitliliğe yönelik hem karasal hem de deniz kaynaklı tehditlere etkin müdahale edebilecektir. Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Strateji ve Eylem Planı Önerisi hazırlanacaktır. Deniz ve Kıyı Koruma Alanları sisteminin sürdürülebilirliği sağlanacak, mevcut durumdaki değişimlerle beraber uzun vadede denizel biyolojik çeşitlilik üzerindeki olumlu etkiler projenin tamamlanmasından sonra da devam edecektir. 19

20 GÖKOVA ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ BÜTÜNLEŞİK DENİZ VE KIYI ALANLARI YÖNETİM PLANLAMASI PROJESİ Proje süresi: Ocak 2009-Kasım 2010 Proje Yürütücüsü: Sualtı Araştırmaları Derneği-Akdeniz Foku Araştırma Grubu (SAD-AFAG) Koordinatörlüğünde, Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı, Muğla Valiliği, Ula Kaymakamlığı, Akyaka Belediye Başkanlığı, Gökova Belediyesi Gökova Akyakayı Sevenler Derneği (GASDER) Akyaka Kent Konseyi Akyaka-Akçapınar-Akbük Su Ürünleri Kooperatifleri Projenin amacı: Gökova Özel Çevre Koruma Bölgesi nin Kıyı ve Deniz Alanlarının Bütünleşik Yönetim Planı taslağının hazırlanması ve ülkemizde örnek olabilecek bir Yönetim Planlaması modeli oluşturulması projenin temel amaçlarıdır. Proje süresince yürütülecek çalışmalar sonucunda ulaşılması planlanan birinci amaç; Gökova Körfezi nin biyolojik değerleri ile korunması ve alandaki sosyo-ekonomik faaliyetlerle birlikte bölgenin sürdürülebilir bir deniz-kıyı alanları bütünleşik yönetim planlamasına kavuşmasıdır. Projenin uzun vadede beklenen katkısı ise, Türkiye de denizel ve kıyı biyolojik çeşitliliğin korunmasına katkı sağlaması ve ülke çapın- 20

21 da ilgili ulusal kurum-kuruluşlar ile yerelde mülki idare ve yerel yönetimler tarafından etkin uygulanabilen yönetim planlaması modeli oluşması ve ilgili mevzuata kavuşulmasıdır. Projenin Kapsamı: Proje alan olarak tüm Gökova ÖÇK Bölgesi ni kapsamaktadır. Projede gerek alandaki tüm kıyılar, gerekse deniz alanları çalışma kapsamındadır. İçerik olarak ise, projenin kapsamı ekolojik boyutun yanısıra sosyo-ekonomik boyutu da içermekte olup, bütüncül bir değerlendirme yapılacaktır. Ayrıca insan faaliyetlerinin doğal ve kültürel değerlerin üzerinde yaptığı baskılar ve çözüm önerilerinin getirilmesi de proje faaliyetleri arasındadır. Balıkçılık Yönetimi ve Bütünleşik Deniz-Kıyı Alanları Yönetimi konularında mevzuat çalışmaları da yapılarak, uygulamada ilgili kurum-kuruluşların önceden işlerini kolaylaştıracak olan taslak mevzuat çalışmaları da proje faaliyetleri içinde yer almaktadır. Projenin Hedefi: Projemizin birinci prensibi, proje çalışmaları ve çıktılarını kapalı devre bir yapıda sadece yürütücü STK lar olarak çalışmak değil, gerek karar verici ve uygulayıcı konumundaki sorumlu kurumlar (ÖÇKKB, TKB-KKGM, Valilik, Kaymakamlık, SGK, v.d.) ve gerekse ana paydaşların tüm süreçte görüş, önerileri ve aktif katılımları ile Deniz Kıyı Alanları Bütünleşik Yönetim Planlaması nı birlikte hazırlamak. 21

22 KAŞ-KEKOVA ÖLÜDENİZ ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ TAŞIMA KAPASİTESİNİN BELİRLENMESİ PROJESİ Proje süresi: Haziran Kasım 2010 (Beş ay) Proje Yürütücüsü: SAD Sualtı Araştırmaları Danışmanlık Mühendislik ve Tic. Ltd. Şti. Projenin amacı: Proje çalışması ile, bölge içinde yer alan Ölüdeniz ve bu denizi çevreleyen kıyı alanları ile koyların, deniz üstü araçları, deniz trafiği, dalış faaliyetlerine özel bir ağırlık verilmek üzere günübirlik veya daha uzun süreli turizm kullanımı gibi faaliyetlerin, deniz ve kıyı ekosistemi üzerine etkisi ve bu alanın bu etkileri Taşıma Kapasitesinin belirlenmesi, Kaş-Kekova Deniz ve Kıyı Alanları Yönetim Planı ile fiziksel planlama çalışmalarına bilimsel altlık oluşturulması ve kıyı ve deniz kullanımlarına ilişkin önerilerin hazırlanması amaçlanmıştır. 22

23 Proje çıktıları: Kaş-Kekova ÖÇKB kıyı ve deniz alanlarının denizüstü araçları açısından taşıma kapasitesinin belirlenmesi, bu kapsamda hem mevcut kullanım özelliklerinin ortaya çıkarılmasında hem de yakın, orta ve uzun vadeli yönetim kararlarının oluşturulmasında önemli bir rol oynayacaktır. 23

24 GÖLBAŞI ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ TÜR İLE HABİBAT KORUMA VE İZLEME PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (170 Takvim Günü) Proje Yürütücüsü: Anadolu Çevre ve Ormancılık Haritacılık İnş. Tic. San. Ltd. Şti. Projenin amacı: Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesinde bulunan hassas ekosis-temlerin, habitatların ve bu habitatlardaki nesli tehdit ve tehlike altında bulunan türlerin belirlenmesi ve izlenmesi, bölgeye endemik bir tür olan çekirdek zon konumundaki Sevgi Çiçeğinin bulunduğu lokalitelerde koruma ve izleme çalışmalarının yapılması, yöre halkının bilinçlendirilmesi ve Sevgi Çiçeğinin tanıtılması, Mo- 24

25 gan Gölünde yüzey temizliğinin yapılması ve bölgede koruma kontrol çalışmalarının yapılması temel amaç olarak belirlenmiştir. Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesinde doğa koruma planları geliştirmek ve doğal değerlere zarar verici tüm faaliyetleri disiplin altına almak, zengin biyolojik çeşitliliği koruyabilmek amacıyla ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları ile koordinasyon ve işbirliği halinde; su kaynakları, altyapı, tarımsal kirlilik, erozyon, biyoçeşitlilik vb. konularda araştırma planlama ve uygulama projeleri yürütülmektedir. Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi Habitat ve Tür Koruma izleme Projesi bu kapsamda yürütülmekte olan projelerdendir. Proje çıktıları : Yapılan arazi çalışmalarında 494 bitki türü tespit edilmiştir. Fauna çalışmaları sonucunda Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesinde 3 tür ikiyaşamlı (Amphiba), 12 tür sürüngen (Reptilla), 83 tür kuş (Aves) ve 25 memeli türü tespit edilmiştir. Çalışma alanında yapılan incelemelerde zooplantonik organizmaların dominant gruplarını oluşturan Cladocera, Copepoda ve Rotifera ya ait toplam 15 takson tayini yapılmıştır. Bunlardan en baskın grup Rotifera grubudur. Rotifera phylumuna ait 11, Copepoda ve Cladocera grubuna ait toplam 4 takson teshis edilmiştir. Araştırma alanı içerisi nde 6 ayrı alg divizyosuna ait toplam 100 takson (tür ve alttür) tespit edilmiştir. Ayrıca Bölgede koruma kontrol, Mogan gölü yüzey temizliği, göl etrafı katı atıkların toplanması, bölge halkına ve okullarda eğitim/ bilgilendirme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. 25

26 TUZ GÖLÜ ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ TÜR İLE HABİBAT KORUMA VE İZLEME PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (195 takvim günü) Proje Yürütücüsü: Eko-Zon Halk Sağlığı ve Çevre Danışmanlığı Medikal Eğitim İlaç San. Tic. Ltd. Şti. Projenin amacı: Tuz Gölü ÖÇKB hassas habitatların belirlenmesi ve bölgede yayılış gösteren nadir, endemik ve nesli tehlikede olan bitki türlerinin tespiti ve bu türler üzerindeki tehditlerin ve koruma tedbirlerinin ortaya konulmasıdır. Proje çıktıları: 2010 yılı Nisan-Ekim aylarında periyodik olarak gerçekleştirilen arazi çalışmalarında metoduna uygun olarak bitki örnekleri toplanmıştır. Tuz Gölü ÖÇKB de yayılış gösteren endemik nadir ve hassas olmak üzere 41 takson tespit edilmiştir. Taksonların lokasyonlarını belirtmek için Tuz Gölü 10x10 km lik karelere bölünmüştür. Bu kareler içinde türlerin dağılışı işaretlenmiştir. Buna göre Tuz Gölü havzasının güney ve özellikle güney batı kesiminde endemik, hassas ve nadir türlerin yoğunlaştığı tespit edilmiştir. 26

27 Tuzgölü civarında 2010 yılında yapılan faunastik çalışmalarda, İkiyaşamlı, Sürüngen, Kuş ve Memeli hayvan türleri ve yayılışları çalışıldı. Faunastik zenginliğin genelde gölün batı kesimlerinde belirgin şekilde fazla olduğu saptandı. Buna göre çalışmalarda göl civarından 3 İkiyaşamlı, 12 Sürüngen, 85 Kuş ve 20 memeli hayvan türü kaydedildi. Yapılan çalışmalarda göçmen su kuşlarının özellikle de Flamingo populasyonun tuz yoğunluğunun düşük olduğu ve Artemia salina türünün bol bulunduğu batı kesimlerinde fazla olduğu saptandı. Artemia salina üzerinde yürütülen hidrobiyolojik çalışmada, Tuz gölü ÖÇK alanını temsil edecek nitelikte seçilen 10 istasyonda gölün bazı fiziksel parametreleri ile birlikte A. salina nın dağılımı ve bolluğu çalışıldı. Gerçekleştirilen arazi çalışmaları sonucu Tuz Gölü çevresinde topraktaki tuz konsantrasyonuna bağlı olarak Tuzlu Step (Bozkır) Vejetasyonu, Tuzlu Çorak Vejetasyonu ve Tuzlu Bataklık Vejetasyonu olmak üzere üç farklı vejetasyon tipi ayırt edilmiştir. Tuz Gölü Özel Çevre Koruma Bölgesinde 12 farklı EUNIS habitat tipi tanımlanmıştır. 27

28 GÖKSU DELTASI ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ TÜR İLE HABİTAT KORUMA VE İZLEME PROJESİ SUNUMU Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (230 Takvim Günü) Proje Yürütücüsü: Kuş Araştırmaları derneği İktisadi İşletmesi Projenin Amacı: Ulusal mevzuatımız ve taraf olduğumuz uluslar arası sözleşmeler kapsamında yapılan araştırma, koruma ve izleme çalışmaları sonucunda elde edilen fiziksel, biyolojik ve sosyoekonomik parametreleri (indikatörleri) izleyerek önemli tür ve habitatlarının korunması ve muhafazasını sağlamaktır. Göksu deltası, tatlısu gölü, tuzlu lagünler, tuzcul bozkırlar, çayırlar, kumullar, nehir, geçici sulakalanlar, tarım ve yerleşim alanlarından oluşan çok çeşitli habitatlara sahiptir. Göllerin biri tatlı su gölü olmak üzere 4 göl ve lagünden oluşmaktadır. Tatlı su gölü olan Akgöl, vejetasyonlu tek göldür ve birçok su kuşu bu gölde ürer. Tuzlu lagünler olan Paradeniz, lagünlerin en büyüğü olup ayrıca Kuğu ve Arapalanı lagünleri de mevcuttur. İlk 3 göl kanallar aracılığıyla birbiriyle ve denizle ilişkilidir. Ara-palanı gölü, tamamen kapalıdır. Göksu deltası Ülkemizin iyi korunmuş deltalarından biridir. Avrupa Kıyı Koruma Birliği (EUCC) Göksu Deltası nı, kumul jeomorfolojisi ve doğa koruma açısından Doğu Akdeniz kıyılarında bulunan en önemli alanlardan biri olarak belirlemiştir. Proje Çıktıları: Bu çalışma ile Göksu deltasında bitki grupları esas alınarak habitat tipleri belirlenmiş; bu habitatlarda yer alan bitkiler tespit edilmiş ve tehlike durumları belirlenmiştir. Geçmiş yıllarda 28

29 koruma ve izleme çalışması yapılan deniz kaplumbağaları (Caretta caretta, Chelonia mydas) ve Nil kaplumbağası (Trionyx triunguis), kum zambağı (Pancratium maritimum), yaz ördeği (Marmaronetta angustirostris) türleri için araştırma ve izleme çalışması yapılmış ve geçmiş yıllarda elde edilen verilerle karşılaştırılarak değerlendirme yapılmıştır. Ayrıca nesli tehlikedeki kuş türlerinden pasbaş patkanın (Aythya nyroca) alandaki durumu araştırılmıştır. Proje kapsamında yöre insanının alana karşı ilgi ve sevgisini artırmak, çevre bilincini geliştirmek, daha çok insanın alanı sahiplenmesini ve koruma çalışmalarına katılımı arttırmak üzere değişik hedef kitlelere yönelik eğitim çalışmaları yapılmıştır. Çalışma bulguları; 1. Habitat Tipleri: Göksu ÖÇK bölgesi içinde 3 doğal habitat tipi mevcuttur. Bunlar Sucul Habitatlar, Kumul Habitatlar ve Tuzcul Habitatlardır. Bunlarda kendi içlerinde farklı alt habitat tiplerine ayrılmaktadır. 2. Korumada Öncelikli Bitki Türleri: Göksu Deltası nın florasında 507 takson (Uygun, Düzenli, Karaömerlioğlu) kayıtlıdır. Bu türlerden 10 takson Türkiye için endemiktir. Bu taksonlardan Beta trojana, Bromus psamophilus ve Trigonella halophila nesli kritik düzeyde tehlikede (CR), Halocnemum yurdakulolii, Beta adanensis ve Alopecurus myosuroides var. Latialatus nesli tehlike altında (EN), Ononis basiadnata hassas (VU), Allium junceum subsp. 29

30 Tridentatum düşük risk altında-korumaya bağımlı (LR-cd), Hypericum polyphyllum subsp. Polyphyllum ve Onopordum boissieri ise düşük risk altında-tehlike altına girebilir (LR-nt) kategorisinde yer almaktadır. 3. Deniz Kaplumbağaları (Caretta caretta ve Chelonia mydas) Göksu Deltası Kumsalı nda 2010 yaz dönemi deniz kaplumbağa izleme ve koruma çalışmaları esnasında toplam 209 adet yuva tespiti yapılmıştır. Bunlardan 185 yuva Caretta caretta türüne, 23 yuva Chelonia mydas türüne ve bir adet de Trionyx triunguis türüne ait olduğu tespit edilmiştir. Kaplumbağalara ait toplam 554 adet yuvasız çıkışların ise 509 adeti Caretta caretta türüne ait, 39 adeti Chelonia mydas türüne, 6 adeti ise Trionyx triunguis türüne ait olduğu belirlenmiştir. 4. Kuş araştırma ve izleme çalışmaları a) Yaz ördeği (Marmaronetta angustirostris) dünya çapında nesli tehlikede bir tür olup, vulnerable (Hassas) kategorisinde yer alır. Dünyada toplam nüfusunun bin civarında olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye de sadece Göksu deltasındaki Akgöl de üredikleri bilinmektedir. Çalışma sonunda türün alandaki nüfusu birey, üreyen çift sayısı 4-7 ve toplam kuluçkadan çıkan civciv sayısı da 25 olarak tahmin edilmiştir. Ancak 12 civcivli dişi görülmesine rağmen her kuluçkadan en çok 2 civcivin büyüyebildiği görülmüştür. 30

31 b) Pasbaş patka (Aythya nyroca): Dünya çapında nüfusu azalmakta olan bir ördek türüdür. Near-threatened (NT-Tehlike altına girebilir) kategorisindedir. Yoğun olarak Avrupa da, Asya nın batısında ve Afrika nın kuzeyinde ürer. Dünyadaki toplam nüfusu bin arasında tahmin edilmiştir. Türkiye de birçok sulakalanda az sayılarda ürer, Kızılırmak deltasında, Uluabat gölünde ve bazı diğer alanlarda az sayıda kışlar. Türe Göksu Deltasında sadece Akgöl de, iç adanın batısındaki orta derinlikteki sularda rastlanmıştır. Ancak, yapılan incelemelerde türün 2010 yılında alanda üremediği, sadece yazladığı sonucuna varılmıştır. Bölgede bulunan diğer kuş türleriyle ilgili olarak da detaylı çalışmalar yapılmıştır. 31

32 KÖYCEĞİZ-DALYAN ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ İZMİR YALIÇAPKINI VE TOPLU ÜREYEN KUŞ TÜRLERİ ARAŞTIRMA, İZLEME VE KORUMA PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (230 Takvim Günü) Proje Yürütücüsü: Kuş Araştırmaları Derneği İktisadi İşletmesi Projenin Amacı: Proje ile nesli tehdit ve tehlike altında olan İzmir Yalıçapkını ve toplu üreyen kuş türlerinin araştırılması, tatlı ve tuzlu su ekosistemleri, sazlıklar, bataklıklar ile geniş ve bakir kumullarıyla oldukça zengin bir biyolojik çeşitliliğe sahip Köyceğiz-Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesinde, Özel Çevre Koruma Kurumu nca bugüne kadar yürütülen araştırma, koruma ve izleme çalışmaları sonucunda elde edilen verilerin karşılaştırılması; hem tür, hem de habitatlara yönelik yeni koruma ve izleme çalışmalarının sürdürülmesi tehditlerin, tehlikelerin ve sınırlayıcıların belirlenmesi, bunlara yönelik somut ve uygulanabilir koruma tedbirlerinin geliştirilmesi, uygulanması ve koruma etkinliğinin artırılması için çevre bilincinin oluşturulması amaçlanmaktadır. İzmir yalıçapkını Türkiye de görülen üç yalıçapkını türünden birisidir. Yalıçapkını ve alaca yalıçapkınının aksine suya en az bağımlı olan tür bu nedenle hem yaşama ortamı hem de beslenme şekli olarak diğer yalıçapkınlarından farklılık gösterir. Ülkemizdeki türün dağılım alanı Ege ve Akdeniz kıyı şerididir. İsmini aldığı İzmir şehrimizde ise uzun süredir görülemeyen tür geçen senelerde az sayıda yeniden gözlemlenmeye başlanmıştır. Önceki yıllarda Köyceğiz Gölü ile ilgili yapılmış çalışmalar neticesinde İzmir yalıçapkınının alanda kesin olarak kaç çift ürediği be- 32

33 lirtilmemekle birlikte, az sayıda ve azalan bir popülasyonundan bahsedilmektedir. Proje Çıktıları: İzmir yalıçapkını ve toplu halde üreyen türlerin araştırılması için, Köyceğiz-Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesi nde toplam 52 günlük arazi çalışması gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu çalışma neticesinde Köyceğiz gölü çevresinde kesin olarak üreyen en az 4 çift İzmir yalıçapkını olduğu belirlenmiştir. Tür göl çevresinde iki bölgede üremektedir. Bu bölgeler göl çevresinde türün yaşamasına uygun son doğal alanlardandır. Çalışma alanı içerisinde kuşların koloni olarak üreyebilecekleri adalar, sık ağaçlıklar ve subasar ağaçlık alanlar gibi uygun yerler olmasına rağmen bölgede toplu halde üreyen kuş türleri ile ilgili veri elde edilememiştir. Flamingo, küçük ak balıkçıl, gri balıkçıl, sığır balıkçılı, martı ve sumru türleri kaydedilmiş olmakla birlikte bu türlerin ürediği alan tespit edilmemiştir. Tüm çalışma neticesinde ise alanda 126 farklı kuş türü tespit edilmiştir. Bu türlerle ilgili olarak alanı ne şekilde kullandıkları ile ilgili veri toplanmıştır. Koruma alanı içerisinde kuşlar için belirlenen önemli tehditler ise; tarım ve turizm nedeniyle yaşam alanlarının kaybı, habitat kalitesinin bozulması, yasadışı avcılık ve insan kaynaklı rahatsızlık gelmektedir. 33

34 BELEK ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ KUŞ HALKALAMA PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (230 Takvim Günü) Proje Yürütücüsü: Kuş Araştırmaları Derneği İktisadi İşletmesi Projenin Amacı: Proje ile nesli tehdit ve tehlike altında olan İzmir Yalıçapkını ve toplu üreyen kuş türlerinin araştırılması, tatlı ve tuzlu su ekosistemleri, sazlıklar, bataklıklar ile geniş ve bakir kumullarıyla oldukça zengin bir biyolojik çeşitliliğe sahip Köyceğiz - Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesinde, Özel Çevre Koruma Kurumu nca bugüne kadar yürütülen araştırma, koruma ve izleme çalışmaları sonucunda elde edilen verilerin karşılaştırılması; hem tür, hem de habitatlara yönelik yeni koruma ve izleme çalışmalarının sürdürülmesi tehditlerin, tehlikelerin ve sınırlayıcıların belirlenmesi, bunlara yönelik somut ve uygulanabilir koruma tedbirlerinin geliştirilmesi, uygulanması ve koruma etkinliğinin artırılması için çevre bilincinin oluşturulması amaçlanmaktadır. İzmir yalıçapkını Türkiye de görülen üç yalıçapkını türünden birisidir. Yalıçapkını ve alaca yalıçapkınının aksine suya en az bağımlı olan tür bu nedenle hem yaşama ortamı hem de beslenme şekli olarak diğer yalıçapkınlarından farklılık gösterir. Ülkemizdeki türün dağılım alanı Ege ve Akdeniz kıyı şerididir. İsmini aldığı İzmir şehrimizde ise uzun süredir görülemeyen tür geçen senelerde az sayıda yeniden gözlemlenmeye başlanmıştır. Önceki yıllarda Köyceğiz Gölü ile ilgili yapılmış çalışmalar neticesinde İzmir yalıçapkınının alanda kesin olarak kaç çift ürediği be- 34

35 lirtilmemekle birlikte, az sayıda ve azalan bir popülasyonundan bahsedilmektedir. Proje Çıktıları: İzmir yalıçapkını ve toplu halde üreyen türlerin araştırılması için, Köyceğiz-Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesi nde toplam 52 günlük arazi çalışması gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu çalışma neticesinde Köyceğiz gölü çevresinde kesin olarak üreyen en az 4 çift İzmir yalıçapkını olduğu belirlenmiştir. Tür göl çevresinde iki bölgede üremektedir. Bu bölgeler göl çevresinde türün yaşamasına uygun son doğal alanlardandır. Çalışma alanı içerisinde kuşların koloni olarak üreyebilecekleri adalar, sık ağaçlıklar ve subasar ağaçlık alanlar gibi uygun yerler olmasına rağmen bölgede toplu halde üreyen kuş türleri ile ilgili veri elde edilememiştir. Flamingo, küçük ak balıkçıl, gri balıkçıl, sığır balıkçılı, martı ve sumru türleri kaydedilmiş olmakla birlikte bu türlerin ürediği alan tespit edilmemiştir. Tüm çalışma neticesinde ise alanda 126 farklı kuş türü tespit edilmiştir. Bu türlerle ilgili olarak alanı ne şekilde kullandıkları ile ilgili veri toplanmıştır. Koruma alanı içerisinde kuşlar için belirlenen önemli tehditler ise; tarım ve turizm nedeniyle yaşam alanlarının kaybı, habitat kalitesinin bozulması, yasadışı avcılık ve insan kaynaklı rahatsızlık gelmektedir. 35

36 36

37 ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGELERİNDE DENİZ KAPLUMBAĞASI (CARETTA CARETTA, CHELONİA MYDAS) VE NİL KAPLUMBAĞASI (TRİONYX TRİUNGUİS) POPÜLASYONLARININ İZLENMESİ VE KORUNMASI PROJLERİ Ülkemizde deniz kaplumbağalarının yuvalama yoğunluğu açısından 17 bölge tespit edilmiştir. Bu kumsallardan 13 tanesi birinci derecede öneme sahip olup, 5 tanesi (Köyceğiz-Dalyan, Fethiye- Göcek, Göksu Deltası, Belek ve Patara Özel Çevre Koruma Bölgeleri) Özel Çevre Koruma Bölgesidir. Kurumumuzun kuruluşundan itibaren (1989), üreme periyodu içerisinde (Köyceğiz-Dalyan, Fethiye-Göcek, Göksu Deltası, Belek ve Patara Özel Çevre Koruma Bölgeleri) Özel Çevre Koruma Bölgeleri ndeki kumsal alanlarında, deniz kaplumbağalarını olumsuz yönde etkileyen faaliyetlerin minimuma indirilebilmesi, önceki yıllarda başlatılan popülasyon izleme çalışmalarının devamlılığını sağlayarak; koruma-kullanma dengesi içerisinde alınması gereken tedbirlerin uygulanması, bölgede turizm faaliyetlerinin ve deniz kaplumbağalarının yuvalama alanı ile örtüşmesinden kaynaklanan sorunların eğitim ve bilinçlendirme yoluyla aşılmasını sağlamak amacıyla, sürekli olarak izleme çalışmalarını yürütülmektedir. 37

38 BELEK ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ DENİZ VE NİL KAPLUMBAĞALARI KORUMA VE İZLEME PROJELERİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (165 takvim günü) Proje Yürütücüsü: Ekolojik Araştırmalar Derneği İktisadi İşletmesi Proje Yürütücüsü: Ekolojik Araştırmalar Derneği İktisadi İşletmesi Projenin 2010 yılı çıktıları: Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi kumsal alanlarında yürütülen bu çalışmalarda Köprüçay ve Niğit de 705 adet deniz kaplumbağası (Caretta caretta ve Chelonia mydas) yuva- 38

39 sı, 538 adet de yuvasız çıkış saptanmıştır. Bununla birlikte Niğit teki Çevre ve Orman Bakanlığı sorumluluğunda olan kumsal alanda ise 605 adet deniz kaplumbağası yuvası saptanmıştır. Her iki farklı statüde bulunan alanlardaki toplam deniz kaplumbağası yuva sayısı 1310 adettir. Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi sınırları içerisinde saptanan 705 adet deniz kaplumbağası yuvasının 703 ü Caretta caretta ya ikisi ise Chelonia mydas a aittir. Ayrıca Bölgede bir adet Trionyx triunguis yuvası da saptanmıştır. Gece çalışmaları sırasında 44 adet deniz kaplumbağası markalanmıştır. Turizm tesislerinin yoğunlaştığı alanlarda olası insan tahribatına karşı yuvalar yüzeyden görünen prizma kafeslerle ya da etrafı çevrilerek kontrol altına alınmıştır. Predasyonun etkin olduğu alanlarda ise yuvalar kum altına gömülen tel kafeslerle korunmuştur. Belek Özel Çevre Koruma Bölgesi ne yapılan yuvalara yaklaşık adet yumurta bırakılmıştır. Bu yumurtalardan in üzerinde yavrunun yuvalarından çıkıp denize ulaştığı tahmin edilmiştir. 39

40 FETHİYE-GÖCEK ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ DENİZ VE NİL KAPLUMBAĞALARI KORUMA VE İZLEME PROJELERİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (165 takvim günü) Proje Yürütücüsü: Ekolojik Araştırmalar Derneği İktisadi İşletmesi Projenin 2010 yılı çıktıları: Fethiye Kumsalında 12 Haziran-15 Eylül 2010 tarihleri arasında yapılan çalışmalarda; 160 adet Caretta caretta çıkışı saptanmıştır. Bu çıkışlardan 95 i (%59,4) yuva ile 65 i (%40,6) ise yuvasız çıkış (iz) ile sonuçlanmıştır. Fethiye Kumsalında 2010 yılı alan çalışmalarında iki adet Chelonia mydas çıkışı saptanmıştır. Bu çıkışlardan biri yuva ile diğeri ise yuvasız çıkış (iz) ile sonuçlanmıştır. Fethiye Kumsalında 2010 yılı alan çalışmalarında altı adet C.caretta ergin dişi bireyi markalanmıştır. C.caretta yuvalarının %40,0 ı olası insan zararlarına karşı prizma kafeslerlerle kafeslenmiş, %100,0 ünde yavru çıkışı gerçekleşmiştir. 40

41 KÖYCEĞİZ-DALYAN ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ DENİZ VE NİL KAPLUMBAĞALARI KORUMA VE İZLEME PROJELERİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (165 takvim günü) Proje Yürütücüsü: Kuş Araştırılması Derneği İktisadi İşletmesi Proje 2010 Yılı Çıktıları: Köyceğiz-Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesi içerisinde yer alan Dalyan-İztuzu Kumsalındaki deniz kaplumbağaları ve Yumuşak Kabuklu Nil Kaplumbağasının üreme ve yuva bilgileri 2010 yaz sezonunda araştırılmıştır. Deniz kaplumbağa yuvalarının tamamı iribaş kaplumbağaya (Caretta caretta) ait olup Dalyan Kumsalında saptanan 1005 adet C.caretta çıkışının %35 i (354) yuva ile sonuçlanırken %65 i (651) ise yuvasız çıkış olarak sonuçlanmıştır. Yuva yapan bireylerden 60 adeti markalanmış ve bunların 12 adeti tekrar ikinci yuvada görülmüştür ve daha önceki yıllarda markalanmış 4 adet birey de gözlenmiştir yaz sezonu içerisinde tespit edilen toplam 354 yuvanın 133 adeti tamamen tilkiler tarafından predasyona uğrarken 92 adeti de kısmen predasyona uğramıştır. Toplam yumurtadan çıkmış yavruların (%94,5) i denize ulaşmayı başarmıştır. Yuvaların ve yuva derinliğindeki kumların sıcaklıkları elektronik olarak kaydedilmiş olup, sıcaklığı kaydedilen toplam 24 yuvadan çıkan yavruların cinsiyetleri tahmin edilerek % 61 oranında dişi ağırlıklı bir yavru populasyonunun olduğu hesaplanmıştır. Yumuşak Kabuklu Nil Kaplumbağası (Trionyx triunguis) na ait yuvaların büyük çoğunluğu predasyona uğramıştır. 41

42 GÖKSU DELTASI ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ DENİZ VE NİL KAPLUMBAĞALARI KORUMA VE İZLEME PROJELER Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (230 Takvim Günü) Proje Yürütücüsü: Kuş Araştırılması Derneği İktisadi İşletmesi Proje 2010 Yılı Çıktıları: Göksu Kumsalında Mayıs-Eylül 2010 döneminde toplam 209 adet yuva ve 554 adet yuvasız çıkış tespit edilmiştir. Ergin dişi bireylerin kumsala çıkış tarih ve yerleri (GPS ile koordinatlarının tayini), çıkışların yuvayla sonuçlanma durumu, yuvasız (iz) ve yuvalı çıkışların aylara göre bölgelere göre ve denizden uzaklıklarına göre dağılımı ve % oranları verilmiştir. Göksu Kumsalına yapılan deniz kaplumbağası yuvalarının tarih, çıkış bölgesi, hangi türe ait oldukları ve yapılan yuvaların bölgesel GPS koordinatları Tablo 7 de verilmiştir. Bu tabloda proje teknik şartnamesinde belirtilen veriler verilmiş olup bu verilerin analiz ve grafikleri takip eden başlıklar altında ayrıca özetlenmiştir. 42

43 Göksu Deltası Kumsalı nda 2010 yaz dönemi deniz kaplumbağa izleme ve koruma çalışmaları esnasında toplam 209 adet yuva tespiti yapılmış olup bunlardan Caretta caretta türüne ait 185 yuva, Che-lonia mydas türüne ait 23 yuva ve bir adet de Trionyx triunguis türüne ait yuva tespit edilmiştir. Tespit edilen 209 yuvanın 93 adeti tam ve 9 adeti ise yarı olmak üzere 102 adeti predasyona uğramış olup 107 adeti ise sağlam olarak takip edilmiştir. Bu yuvaların 40 adeti kuluçka alanlara taşınarak, 11 adeti de kum altı kafesi ile koruma altına alınmıştır. Predasyonların büyük çoğunluğu yuvaların yapıldığı gece çakallar tarafından gerçekleştirilmiştir. Kaplumbağalara ait toplam 554 adet yuvasız çıkışların ise 509 adeti Caretta caretta türüne ait, 39 adeti Chelonia mydas türüne, 6 adeti ise Trionyx triunguis türüne ait olduğu tespit edilmiştir. 43

44 PATARA ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ DENİZ VE NİL KAPLUMBAĞALARI KORUMA VE İZLEME PROJELERİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : (165 takvim günü) Proje Yürütücüsü: Ankara İleri Teknoloji Yatırımları A.Ş Bu proje kapsamında, Patara Özel Çevre Koruma Bölgesi kumsal alanında önceki yıllarda başlatılan deniz kaplumbağaları (Caretta caretta, Chelonia mydas) araştırma ve koruma çalışmalarının 2010 yılı üreme periyodu içinde devam ettirilmesi, bölgenin turizm ve deniz kaplumbağalarının yuvalama alanı olarak örtüşmesinden kaynaklanan sorunlarının aşılması için yerel halk, ziyaretçi ve turizm yatırımcılarının eğitim ve bilinçlendirme yolu ile koruma faaliyetlerine iştirakinin sağlanması ve yönlendirilmesi amaçlanmaktadır. Patara ÖÇK bölgesinde araştırma ekipleri 12 Haziran 2010 tarihinde çalışmaya başlamıştır. Çalışma sahasında ilk yuva çıkışı Haziran ayında ve son yuva çıkışı 16 Ağustos 2010 tarihinde tespit edilmiştir. Üreme dönemi boyunca kumsalda toplam (Caretta caretta + Che-lonia mydas) 310 çıkış tespit edilmiş ve bu çıkışların 117 si (%37,74) yuva ile sonuçlanırken, 193 ü (%62,26) yuvasız çıkışla sonuçlanmıştır. 117 yuvanın 116 sı (%99,15) C. caretta, 1 i (%0,85) C. mydas ya aittir. 116 C. mydas yuvasından 3 ü Kumluova bölümünde gerçekleşmiştir. Çalışma döneminde, kumsalın çıkış açısından yoğun bölgesinde (günübirlik alan kısmındaki kısa taraf) yuvalardan çıkan yavruların sıcaklığa bağlı olarak cinsiyet oranlarını tespit etmek için toplam 6 44

45 tane yuvaya sıcaklık ölçer yerleştirilmiştir. Fakat yalnız bunların 1 tanesinden inkübasyon sonuna kadar veri alınabilmiştir. Yuvalarda inkübasyon süresi boyunca yuva sıcaklığı en az oc ile en çok oc arasında değişmiştir. Yapılan analizler sonucunda inkübasyon sıcaklık ortalamasına göre söz konusu yuvadan %79 oranında dişi yavru çıkışı olduğu gözükmektedir. 45

46 DENİZ KAPLUMBAĞALARI BİLGİLENDİRME VE REHABİLİTASYON MERKEZİ FAALİYETLERİ Proje süresi: 2008 yılı itibari ile sürekli olarak çalışmalar yürütülmektedir. Proje Yürütücüsü: Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Dalyan Belediyesi Pamukkale Üniversitesi Projenin amacı: Köyceğiz-Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesindeki İztuzu Kumsal Alanında, önceki yıllarda başlatılan deniz kaplumbağaları (Caretta caretta, Chelonia mydas) ve Nil Kaplumbağası (Trionyx triunguis) popülasyon izleme çalışmalarının üreme periyodu içinde devam ettirilmesi, bölgelerin turizm ve deniz kaplumbağalarının yuvalama alanı olarak örtüşmesinden kaynaklanan sorunlarının aşılması için yerel halk, ziyaretçi ve turizm yatırımcılarının eğitim ve bilinçlendirme yolu ile koruma faaliyetlerine iştirakinin sağlanarak yönlendirilmesi, ayrıca İztuzu Kumsalındaki araştırma, kurtarma, rehabilitasyon ve bilgilendirme merkezinde yaralı Deniz Kaplumbağalarına gerekli müdahalenin yapılarak, doğal ortamlarına kavuşturulması ve merkeze gelen ziyaretçilerin bilgilendirilmesidir. 46

47 Çevre ve Orman Bakanlığı-Özel Çevre ve Koruma Kurumu, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ve Dalyan Belediyesi ile Pamukkale Üniversitesi arasında imzalanan bir protokol çerçevesinde, Dalyan Kumsalı (Ortaca, Muğla) nda Deniz Kaplumbağaları Araştırma, Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi (DEKAMER) 2008 yılı içerinde çalışmalarına başlamış ve bu çalışmalar 2009 yılında resmiyet kazanmıştır yılında 2 yaralı kaplumbağa, 2009 yılında ise 12 toplam yaralı kaplumbağa merkeze gelmiştir yılın içerinde şu ana kadar toplam 12 adet deniz kaplumbağası ulaşmış ve böylece toplam yaralı kaplumbağa sayısı 26 olmuştur. Bunlardan toplam 17 adeti iyileştirilerek tekrar doğaya bırakılmış, maalesef toplam 7 adeti ise ölmüştür. Halen Merkezde 3 adet deniz kaplumbağası (2 Caretta, 1 Che-lonia) bakım altındadır. Merkeze gelen kaplumbağalardan 19 adeti Muğla ili sınırları içinden (Bodrum, Fethiye arasından) olup, 5 adeti Antalya ilinden (Kaş, Kemer ve Belek bölgelerinden) ve 1 adeti de Mersin bölgesinden gelmiştir. Bu kaplumbağaların çoğunluğu 21 adet Caretta caretta (iribaş deniz kaplumbağası), 5 adeti de Chelonia mydas (yeşil deniz kaplumbağası) türüne aittir. Ayrıca 2010 yılı içerisinde bu kumsalda yuva yapan bir dişi iribaş deniz kaplumbağası ile İtalya dan getirilen bir adet yeşil deniz kaplumbağası da uydu cihazı takılarak Akdeniz de göç yolları takip edilmektedir. Kumsaldaki koruma ve izleme çalışmaları yanında, bilgilendirme çalışmaları da devam etmiştir. Yerel halktan da katılan gönüllüler ve projede görev alan görevlilerce bilgilendirme çalışmaları kumsaldaki bilgilendirme ofislerinde ve DEKAMER de yapılmıştır ve yaklaşık kişiye birebir bilgi verilmiştir. 47

48 KÖYCEĞİZ-DALYAN ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ KARA SEMENDERİ KORUMA VE İZLEME PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Şubat 2010 Proje Bitiş Tarihi : Temmuz 2010 (150 takvim günüdür) Proje Yürütücüsü: Ankara İleri Teknoloji Yatırımları A.Ş. Projenin Amacı: Köyceğiz-Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesi bulunan nesli tehdit ve tahlike altında bir tür olan Kara semenderi (Lycıasalamandra fazılae) ilgili Koruma biyolojisi (Conservation biology) ve Ekosistem yönetimine (Ecosystem management) yönelik Kara semenderi Eylem Planının hazırlanması amaçlanmaktadır. Proje Çıktıları: Araştırma bölgesindeki Göcek Kara Semenderinin tespiti, habi-tat tercihleri ve yayılışları hakkında daha güncel bilgiler elde edilmesi amacıyla Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs aylarında arazi tarama çalışmaları yapılmıştır. 48

49 Bulgular L.fazilae bireyleri Şubat ayı ile Mayıs ayının sonuna kadar olan zamanda oldukça bol bulunurlar. Özellikle yağmur sonrası, nemli ormanlık ve makilik alanları tercih ederler. Geceleri hava karardıktan sonra beslenmek ve üremek amacıyla dışarı çıkarlar. Büyük taş altları, kaya yarıkları toprakla karışık küçük taş yığınları arasına gizlenirler Türün temel besinlerini örümcekler ve küçük karasal böcekler oluşturur. Bu bakımdan bakıldığında bu türün ekosistemde üreme potansiyeli yüksek olan omurgasız hayvan türlerini yiyerek ekolojik dengenin korunmasına yardımcı olduğu görülmektedir. Hayvanların doğal ortamlarında yapılan yuva bağımlılığı ile ilgili çalışmalar 1999 yılında Gökbel Köyü nde başlamıştır. Bu alanda yakalanan örneklerin karın bölgelerine tüm yaşamları boyunca kalacak olan bir cip yerleştirilmiştir. Hayvanların yaş tayini için en uzun ön parmaktan 1-2 cm boyunda parmak örneği alınmıştır. Bu sırada hayvanın vücut ölçüleri ile ilgili ölçümler alınmıştır. Tehditler Ve Koruma İçin Çözüm Önerileri: L.fazilae türü, yaşam alanlarının hızla azalması, tarımsal ilaç kullanımı ve habitatlarının turistik amaçlarla tahrip edilmesi gibi nedenlerle tehdit altındadır. Köyceğiz ve civarı bölgelerde bu semender türünün izlenmesi ve korunması türün neslinin devamında oldukça büyük önem arz etmektedir. Türün korunmasına yönelik bir eylem planı hazırlanmıştır. 49

50 FOÇA ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ AKDENİZ FOKU KORUMA VE İZLEME PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : Proje Yürütücüsü: SAD Sualtı Araştırmaları Danışmanlık Mühendislik ve Tic. Ltd. Şti. Projenin amacı: Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi (ÖÇKB) nde yılları arasında Akdeniz keşiş foklarının korunması projeleri kapsamında araştırma, kamuoyu bilgilendirme ve eğitim faaliyetleri başarılı bir şekilde gerçekleştirilmiştir. Ancak yılları arasında bu çalışmalar çeşitli nedenlerle gerçekleştirilememiştir. Ayrıca Akdeniz fokları 2004 öncesine göre daha az sıklıkla gözlenmektedir. Bu nedenle ve koruma ve izleme çalışmalarının süreklilik arz etmesi gerekliliği açısından, Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı, yeni bir proje ile bu sürekliliği sağlamak için Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi ndeki güncel fok mevcudiyetini tespit etmek üzere arazi çalışmalarını gerçekleştirmeyi, aynı zamanda türü ve yaşam alanlarını korumaya yönelik önlemler hakkında öneriler almayı ve de çeşitli enstrümanlar ile kamuoyu bilgilendirme çalışmalarını yapmayı amaçlamaktadır. Türkiye karasularında yaşayan tek yüzgeçayaklı türü olan Akdeniz keşiş foku (Monachus monachus) nun en son yapılmış olan populasyon tahmini 100 birey olarak verilmiştir. Tür, Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından yayımlanan Kırmızı Liste de nesli kritik derecede tehdit altında olan tür olarak sınıflandırılmış olup, durumundan dolayı ülkemizin de taraf olduğu Barselona (Türler Dördüncü Protokolü), Bern (Ek II) ve CITES Uluslararası Sözleşmeleri tarafından da koruma altına alınmıştır. 50

51 Tür Ulusal Mevzuatımız kapsamında Çevre ve Orman Bakanlığı ve Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından da sırasıyla 1977 ve 1978 yıllarından beri koruma altındadır. Bu nedenlerle, proje, Akdeniz keşiş fokunun yaşam alanı olarak kullandığı ve tarih ve 90/1117 sayı ile Bakanlar Kurulu Kararı tarafından ilan edilmiş olan Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi nin deniz ve kıyı sınırları içerisinde kalan deniz alanında yürütülmüştür. 51

52 KÖYCEĞİZ-DALYAN ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ SIĞLA (Liquidambar orientalis) KORUMA VE İZLEME PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : Proje Yürütücüsü: Yeşerim Ormancılık Tarım Turizm İnşaat Ticaret Sanayi Danışmanlık Ltd. Şirket Sığla Ormanlarının Korunmasına Yönelik Eğitim Çalışmaları Projesinin amacı; Muğla ilinde Sığla ağacı yaşam alanlarında yaşayan halkın, öğrencilerin ve öğretmenlerin sığla konusunda bilgilendirilmesi ve farkındalık yaratılmasıyla sığla alanları ve habitatlarının korunmasına katkıda bulunmaktır. Yapılan Çalışmalar; Sığla Ağacının Korunmasına Yönelik Eğitim Çalışmaları Projesi kapsamında 11 köyde köylü kadınlar ve erkeklere eğitim ve bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır. Ayrıca 11 okulda öğretmen ve öğrencilere olmak üzere eğitim ve bilgilendirmeler yapıl- 52

53 mıştır. Eğitimde; ekoloji, biyolojik çeşitlilik, ekosistem ve sığla biyolojisi, ekonomik değeri ile popülasyonları ve tehditlerle çözüm önerileri konuları işlenmiştir. Sığla ağacını öğrencilerin ve öğretmenlerin daha fazla tanımaları için her okula 5-10 adet sığla fidanı öğrencilerle birlikte dikilmiştir. Öğrencilere sığla dostu katılım belgeleri hazırlanmıştır. Ayrıca her okula sığla bilgilendirme panosu yapılmıştır. Sığla ekosistemlerde bütünlük sağlamak amacıyla parçalanmış sığla meşcereleri ve habitatları birleştirilmeli, bu amaçla geçiş koridorları planlanmalı ve bu alanlar ağaçlandırılarak sığla habitatlarının bütünlüğü sağlanmalıdır. Bütün yatırım projelerinde ve planlarda sığla yaşam alanları koruma altına alınmalıdır. 53

54 GÖKOVA ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ KUM KÖPEKBALIĞI (Carcharinus Plumbeus) KORUMA VE İZLEME PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : Proje Yürütücüsü: Pamukkale Bilim Merkezi Derneği Danışmanlık ve Organizasyon İktisadi İşletmesi Projenin amacı: Bölgede bulunan tüm ilgi gruplarına biyolojik çeşitlilik ve önemi, ülkemizin biyolojik zenginlikleri, Kum köpekbalığının genel tanıtımı, önemi, bölgemizdeki durumu ve koruma çalışmaları, çevre korumanın Ülkemiz için önemi anlatılarak ve farkındalık oluşturulması hedeflenmiştir. Yapılan çalışmalar: Hedef kitleye verilen bilgiler çerçevesinde; Biyolojik çeşitlilik kavramının genetik çeşitlilik, tür çeşitliliği ve ekosistem çeşitliliği olmak üzere 3 aşamada tanımlandığı örnekler verilerek anlatılmıştır. Bu çalışmada, Gökova Özel Çevre Koruma Bölgesi içerisinde yer alan 7 yerleşim biriminde (Gökova, Akyaka, Akçapınar, Gökçe, Çamlı, Çetibeli ve Karacasöğüt) yerel halka, öğrencilere ve öğretmenlere yönelik bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır. Bu kapsamda; Biyolojik çeşitlilik ve önemi, ülkemizin biyolojik zenginlikleri, Kum köpekbalığının genel tanıtımı, önemi ve bölgemizdeki durumu ve koruma çalışmalarından bahsedilerek çevre korumanın geleceğimiz olduğu vurgulanmıştır. Kum köpekbalığının genel özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Genel bilgiler kapsamında türün Boncuk Koyunda ürediği ve bu bilinen Akdeniz deki tek üreme yeri olduğu ile başlanarak Köpek balıklarının genel özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. 54

55 Bu bilgilendirme toplantıları sonucunda 70 öğretmen, 550 öğrenci ve 130 yerel halka bilgisayar sunumu ile bilgiler verilmiş yaklaşık 350 kişiye de el broşürlerinden dağıtmak suretiyle bilgiler verilmiştir. Farkındalık oluşturma, Özel Çevre Koruma Kurumunun yapmış olduğu projelerin bölge halkı tarafından bilinmesi bakımından önemli olduğunu düşündüğümüz bu projenin hedefine ulaşmış olduğu ve benzer çalışmaların devam ettirilmesi önerilmiştir. 55

56 GÖKOVA ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ SU SAMURU (Lutra lutra) KORUMA VE İZLEME PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : Proje Yürütücüsü: Pamukkale Bilim Merkezi Derneği Danışmanlık ve Organizasyon İktisadi İşletmesi Projenin amacı: Bölgede bulunan tüm ilgi gruplarına biyolojik çeşitlilik ve önemi, ülkemizin biyolojik zenginlikleri, Su samurunun genel tanıtımı, önemi, bölgemizdeki durumu ve koruma çalışmaları, çevre korumanın Ülekemiz için önemi anlatılarak ve farkındalık oluşturulması hedeflenmiştir. Yapılan çalışmalar: Gökova Özel Çevre Koruma Bölgesi içerisinde yer alan 7 yerleşim biriminde (Gökova, Akyaka, Akçapınar, Gökçe, Çamlı, Çetibeli ve Karacasöğüt) yerel halka, öğrencilere ve öğretmenlere yönelik bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır. 56

57 Çalışma hazırlanan poster ve bilgilendirme broşürlerinin önceden ilgili yerleşim birimlerinde asılarak hedef kitlelere duyurulmuştur. Yetkili kişilerle önceden belirlenen toplantı yer ve saatleri Muğla Özel Çevre Koruma Müdürlüğü aracılığı ile bütün ilgili kurum ve makamlara resmi olarak bildirilmiştir. Toplantı gün ve saatinde ilgili hedef kitleye bilgisayar sunumu şeklinde görsel olarak sunumlar proje ekibi tarafından yapılmıştır. Hazırlanan sunum, soru ve cevaplardan oluşan yaklaşık bir saat süren bir toplantı şeklinde organize edilmiştir. Hedef kitleye Biyolojik çeşitlilik kavramı genetik çeşitlilik, tür çeşitliliği ve ekosistem çeşitliliği olmak üzere 3 aşamada tanımlandığı örnekler verilerek anlatılmıştır. Su samurunun genel özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Farkındalık oluşturma, Özel Çevre Koruma Kurumunun yapmış olduğu projelerin bölge halkı tarafından bilinmesi bakımından önemli olduğunu düşündüğümüz bu projenin hedefine ulaşmış olduğu ve benzer çalışmaların devam ettirilmesi önerilmiştir. 57

58 BELEK-PATARA ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ KUM ZAMBAĞI (Pancratium maritimum) KORUMA VE İZLEME PROJESİ Proje süresi: Proje Başlama Tarihi : Proje Bitiş Tarihi : Proje Yürütücüsü: Yeşerim Ormancılık Tarım Turizm İnşaat Ticaret Sanayi Danışmanlık Ltd. Şti. Projenin amacı: Belek ve Patara Özel Çevre Koruma Bölgelerinde Yayılış Gösteren Kum Zambağı (Pancratium maritimum) Türünün Biyolojik Çeşitlilik Yönünden Korunması ve İzlenmesi Projesinin Amacı; Belek ve Patara Özel Çevre Koruma Bölgelerinde arazi çalışmaları yapılarak kum zambağı türünün biyolojisinin araştırılması, vejetasyon ve habitat bilgilerinin elde edilmesi ile tehdit ve önerilerin belirlenmesidir. Bu kapsamda; Belek ve Patara Özel Çevre Koruma Bölgelerinde yapılan arazi çalışması ve değerlendirmelerle; türün alandaki dağılımı, vejetasyon ve habitat bilgileri, eşlik ve rekabet eden bitkilerin belirlenmesi, lokalite ve yayılış alanları ile isteklerinin belirlenmesi, türün karşı karşıya bulunduğu ve gelecekte olası tehditler ve çözüm 58

59 önerileri geliştirilmiştir. Türün dağılımı haritalandırılarak yoğunluklarına göre derecelendirme yapılmıştır. 3x3m= 9 m 2 lik deneme alanında bulunan birey sayısı, öbek sayısı, öbekteki birey sayısı, boy, yaprak, çiçek ve meyve sayıları ile eşlik eden bitkilerle tehdit, koruma ve izleme önerileri geliştirilmiştir. 9 m 2 alanda bulunan birey sayısından yola çıkılarak deneme alanının içinde bulunduğu poligonda var olan birey sayısına ulaşılarak popülasyonun genel durumu hakkında veri elde edilmiştir. 59

60