ÇİNKO BORAT ÜRETİMİ ÖN FİZİBİLİTE ETÜDÜ

Transkript

1 ETİ HOLDİNG A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ARAŞTIRMA GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI ÇİNKO BORAT ÜRETİMİ ÖN FİZİBİLİTE ETÜDÜ Mayıs 2003

2 Hazırlayanlar Erhan TEKTAŞ (Teknik Şef) Dr. Ayhan MERGEN (Teknik Uzman) Kontrol Edenler M.S. Uğur BİLİCİ (Birim Müdürü) Dr. Muhittin GÜNDÜZ (Daire Başkanı) ETİ HOLDİNG A.Ş. ARAŞTIRMA GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI

3 İÇİNDEKİLER Sayfa No 1. GİRİŞ Çinko Borat Kullanım Alanları Çinko Boratın Diğer Alev Geciktiricilere Göre Bazı Avantajları Çinko Boratın Kimyasal Ve Fiziksel Özellileri Çinko Borat Üretimi Bazı Üretici Firmalar Pazar Durumu Fiyatlar Çinko BoratınGelecek Yıllarda Tüketiminin Artmasını Teşvik Edecek Faktörler Pazardaki Gelişmeler MALİ ANALİZ-I MALİ ANALİZ-II Ek

4 PROJE GENEL ÖZELLİKLERİ Proje Kapasitesi: ton çinko borat/yıl Üretilecek Ürün: 2ZnO.3B 2 O 3.3,5H 2 O formülüne sahip toz halinde çinko borat Yatırım Süresi: 1 Yıl (2004) Projenin Ekonomik Ömrü: 17 Yıl ( ) 3

5 GENEL DEĞERLENDİRME (%100 Kapasitede) MALİ ANALİZ-I Teknik safiyette borik asit ve çinko oksit kullanılacaktır. Çinko Borat Fiyatı: ABD$/ton Yatırım indirimi uygulanmamıştır. MALİ ANALİZ-II Teknik safiyette borik asit ve çinko oksit kullanılacaktır. Çinko Borat Fiyatı: ABD$/ton Yatırım indirimi uygulanmamıştır. Sabit Yatırım Tutarı (ABD$) Toplam Yatırım Tutarı (ABD$) Net Bugünkü Değer (ABD$) Fayda/Masraf Oranı 5,650 4.,015 İç Karlılık Oranı (%) %58,39 %43,43 Kara Geçiş Noktası %17,36 (1.736 Ton) %23,54 (2.354 Ton) Geri Ödeme Süresi 2,04 Yıl 2,57 Yıl 4

6 1. GİRİŞ Plastik maddelerin günlük hayatta artan oranlarda kullanılması, bu malzemelerin alev almalarının geciktirilmesi işleminin önemini de arttırmıştır. Çinko borat, son yıllarda alev geciktirici olarak gittikçe artan oranlarda kullanılan ve bünyesinde bor ihtiva eden kimyasal bir maddedir. En yaygın olarak kullanılan çinko borat 2ZnO.3B 2 O 3.3,5H 2 O dır. Bununla birlikte bir çok farklı kimyasal formüle sahip çinko boratlar mevcuttur (örneğin; 4ZnO.B 2 O 3.H 2 O, 2ZnO.3B 2 O 3, ZnO.B 2 O 3.2H 2 O, ZnO.3B 2 O 3.7H 2 O, 2ZnO.3B 2 O 3.9H 2 O). Çinko borat dışında ticari olarak kullanılan önemli alev geciktiricilerden bazıları; alüminyum trihidrat (ATH), magnezyum hidroksit, antimon bileşikleri, bromin, klorür ve fosfat bileşikleridir. Alüminyum trihidrat, dünya toplam talebinin yarısını teşkil etmektedir. Magnezyum hidroksit ise giderek artan oranlarda kullanılmaktadır. Bunlardan antimon trioksit ve antimon trioksit-halojen karışımlarının, yanma esnasında zehirli duman açığa çıkarmaları sebebiyle kullanımları yasaklama yoluna gidilmiştir. Halojenli bileşiklerin kullanımının yasaklanması, alev geciktiricilerin kombine olarak kullanımını teşvik etmiştir. Çinko borat, ATH ile bağlantılı olarak artan şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Çünkü bu iki madde, halojen olmayan bir formasyonda olup yanma koşullarında daha az duman ve zehirli madde çıkmasını sağlar. Bunun yanında çinko borat, çinko boratantimon oksit kombinasyonu ile veya yalnız başına da kullanılabilmektedir Çinko borat kullanım alanları: Çinko boratlar, alev geciktirici, duman bastırıcı, korozyon geciktirici olarak polimerlerde ve kaplamalarda, özellikle PVC, halojenli polyester ve naylonlarda kullanılır. Yüksek dehidrasyon sıcaklığına ( C gibi) sahip olduğu için yüksek sıcaklıklara dayanıklı plastik malzemelerin imalatında yaygın olarak kullanılır. Çinko boratlar, kablolarda, yanmaya dayanıklı boyalarda, kumaşlarda, elektrik/elektrotronik parçalarda, yanmaya dayanıklı halı kaplamalarda, otomobil/uçak iç aksamlarında, tekstil ve kağıt endüstrisinde kullanım alanına sahiptir. 5

7 Diğer alev geciktiricilerle karşılaştırıldığında çok daha etkili bir duman bastırıcı olması ve diğer alev geciktiricilere göre daha ucuz olması sebebiyle, bazı alev geciktiriciler yerine tamamen olmasa bile kısmen kullanılır (örneğin Sb 2 O 3 in kullanıldığı alanlarda kullanılmaktadır). Son yıllarda çinko boratın, diğer alev geciktiricilerle farklı uygulamalarda kombine kullanımı gittikçe artmaktadır. Örneğin, çinko borat halojen içeren ve içermeyen sistemlerde Al(OH) 3 ve Mg(OH) 2 ile birlikte kullanılma özelliğine sahiptir. Çinko borat, alev geciktirici olarak kullanılmasının dışında, mantar ve böcek öldürücü olarak ahşap aksamların korunmasında, bor silikat cam hammaddesi ve seramik sanayiinde ergime noktasını düşürücü (flux) olarak da kullanılabilmektedir Çinko boratın diğer alev geciktiricilere göre bazı avantajları: Duman emisyonunu azaltma yeteneğine sahiptir ve kömürleşmeyi çabuklaştırmaktadır. Çok çeşitli sayıda plastikte, etkili alev geciktirici olarak kullanılır. Borun varlığı çinko boratı etkin bir alev bastırıcı yapar. Antimon ile birlikte yüksek dereceli bir alev geciktirici özelliğe sahiptir. ATH ile birlikte kullanılarak duman bastırma özelliği kuvvetlendirilir. Boyama (renk verme) kuvveti zayıftır. Antimon ile karşılaştırıldığında daha ucuzdur. Elektriksel özellikleri iyileştirir (naylon ve polyesterlerde dikkate değer anti-ark özellikleri sağlar). Metallerle plastikler arasında yapışma özelliğini arttırır. Antimon oksidin aksine, reçine tabakalarında yarı şeffaflık özelliği gösterir. Zehirli özelliğe sahip olmadığından, reçinelere ilave edilmeleri esnasında özel aletlere ihtiyaç yoktur. Nem absorplamaz ve suda çözünmez. 6

8 1.3. Çinko Boratın Kimyasal ve Fiziksel Özellikleri: Molekül formülü 2ZnO.3B 2 O 3.3,5H 2 O veya 4ZnO.6B 2 O 3.7H 2 O olan çinko borat beyaz, nem çekmez, viskoz, toz bir mamuldür. Çinko borat, plastik ve kauçuk bileşiklerinde çok fonksiyonlu alev geciktirici katkı maddesi olarak kullanılır. Çinko borat, hidrasyon suyunu C'ye kadar muhafaza ederek yüksek sıcaklıktaki polimer proseslerine olanak sağlar. Böylece sıcak bir polimer şarjına ilave edilebilme özelliği taşır. Çinko borat, birçok polimer sistemin kırılma indisine benzer bir indise sahiptir. Bu nedenle hem düşük pigment yüküne izin verir, hem de yarı şeffaflığı muhafaza eder. Diğer katı polimer katkı maddelerine benzer yöntemle, yani sıkma (extruders), veya püskürtmeli kalıplama yoluyla ilavesi yapılabilir. Kullanılan polimerlere ve arzu edilen standartlara uygun olarak çinko borat, kısmi olarak veya tamamen antimon oksit gibi bazı alev durdurucuların yerine kullanılabilir. Antimon oksit ile kullanıldığında daha kuvvetli bir etkiye sahiptir. Halojen içeren sistemlerde alev durdurucu 3,5 suya sahip çinko boratın kullanım seviyesi 100 birim reçine başına 3-25 birim arasında değişirken, halojen içermeyen sistemlerde bu miktar birimdir. Teorik Kompozisyonu: Bor Oksit (B 2 O 3 ) % 48,05 Çinko Oksit (ZnO) % 37,45 Kristal Su (H 2 O) % 14,50 Başlıca Fiziksel Özellikleri: Kırılma İndisi 1,58 Ortalama Tane Boyutu 7-12 µm Çözünürlüğü (oda sıcaklığında) <%0,28 Özgül Ağırlığı 2,77 Ayrıca çinko borat, 290 C'a kadar stabil olup, kuvvetli asit ve bazlarla hidroliz edilebilmektedir. 7

9 1.4. Çinko Borat Üretimi Çinko borat (2ZnO.3B 2 O 3.3,5H 2 O) genel olarak borik asit ve çinko oksit hammaddeleri kulanılarak üretilmektedir. Borik asit o C sıcaklıkta su içerisinde çözülmekte ve katı toz halindeki çinko oksit ile aşı kristali olarak kullanılan çinko borat (2ZnO.3B 2 O 3.3,5H 2 O) belli bir oranda çözeltiye ilave edilmektedir. Oluşan karışım reaksiyon süresi boyunca bir reaktörde karıştırılmakta ve reaksiyon sonucunda oluşan katı çinko borat ve zayıf borik asit çözeltisi katı-sıvı ayırımına tabi tutulmaktadır. Katı çinko borat kekinin tuttuğu çözeltideki borik asit, kekin kademeli olarak sıcak ve soğuk yıkanması suretiyle kazanılmakta ve elde edilen zayıf borik asit çözeltisi yeniden sisteme geri çevrilmektedir. Yıkanmış nemli çinko borat keki ise bir kurutucuda kurutulduktan sonra paketleme ünitesine gönderilmektedir. 8

10 Su Borik asit Çinko Oksit Aşı Kristali Reaktör Yıkama Suyu Filtre Karışım Hazırlama Tankı Zayıf Çözelti Nemli Kek I. Yıkama Çözeltisi II. Yıkama Çözeltisi Kurutucu Katı Ürün (Çinko borat) Atık Çözelti Çinko Borat Üretimi Akış Şeması 9

11 1.5. Bazı Üretici Firmalar: Aşağıdaki tabloda bazı çinko borat üreticileri ve kapasiteleri verilmiştir. Ülke Adı Üretici Firma Tesis Yeri Kapasite (Ton/Yıl) Çin Hainan Zhongxin Chemical Haiko Shanghai Jinghua Chemical Wujing. - Wuxi Daxhong Chemical - - Zhenjiang Sulphuric Acid Plant Zhenjiang City Hindistan C-Tech Mumbai - Norway Waardels Skalevik - USA Anzon Laredo - US Borax Wilmington Bunların dışında AllChem Industries, Inc., Product 2000, CharlottE Inc. ve William Joung And Co. gibi firmalarda çinko borat üretmektedirler Pazar Durumu: Alev geciktiricilerin tüketildiği en büyük pazarlar ABD ve Batı Avrupa dır yılı rakamlarına göre alev geciktirici pazarı bölgelere aşağıdaki şekilde dağılmaktadır. Kuzey Amerika %45 Batı Avrupa %32 Japonya %13 Diğer Asya Ülkeleri %8 Diğerleri %2 10

12 ABD ve Batı Avrupa da kullanılan farklı alev geciktiricilerin % dağılımları şu şekildedir: Alev Geciktirici ABD Batı Avrupa Al(OH) Brom Bazlı Bileşikler Fosfor Bazlı Bileşikler Klor Bazlı Bileşikler 11 3 Antimuan Oksitler 8 7 Mg(OH)2 1 2 Diğerleri* 2 5 * Alev geciktirici olarak kullanılan çinko borat ve bazı bor bileşikleri diğerleri kapsamında verilmiştir. Dünyada üretilen alev geciktiricilerin %85 i plastik ürünlerde tüketilmektedir. Plastik malzemelerde kullanılan alev geciktiricilerin en önemlisi Al(OH) 3 olup, bu alandaki pazar payı %50 civarındadır. Mevcut durumda bor bileşikleri dünya alev geciktirici pazarından düşük bir pay almaktadır. Örneğin; ton/yıl alev geciktirici tüketimi olan Kuzey Amerika da borlu bileşiklerin payı yaklaşık %1 dir (3.500 ton). Bununla birlikte, ABD de borlu bileşiklerin alev geciktirici olarak kullanımı 1990 lı yıllarda artmış ve bu nedenle US Borax çinko borat kapasitesinde artışa gitmiştir. Alev geciktirici malzemelerin dünya pazarı 2 Milyar US$ civarındadır. Bu pazarda ABD'nin payı 758 milyon US$, Avrupa'nın payı ise 800 milyon US$'dır. US Borax ın t/y çinko borat üretip sattığı kabul edilirse, US Borax ın pazar payı 24 Milyon US$ olarak hesaplanabilir (2.4 $/kg baz alınmıştır). Dünya çinko borat pazarının yıllık %12-15 lik bir büyümeye sahip olacağı tahmin edilmiştir. US Borax 1996 yılında kapasite artışı için 3 Milyon US$ harcamıştır. US Borax t/y olan kapasitesini 1996 yılında t/y a, 1998 yılında t/y a çıkarmıştır. Kapasite artışı plastik endüstrisinde ortaya çıkan talebi karşılamak için yapılmıştır. US Borax bu alanda %15/yıl lık bir büyüme hedeflemiştir. 11

13 1.7. Fiyatlar: ABD de çinko borat fiyatları yıllara göre aşağıdaki şekilde değişmektedir: Yıl Fiyat (US$/ton) ABD de çinko borat fiyatları 2001 yılında 2300 ABD$/ton civarında olmasına rağmen, dünya pazarında 1250 ABD$ ve 1470 ABD$/ton gibi düşük fiyatlara da rastlanmaktadır Çinko Boratın Gelecek Yıllarda Tüketiminin Artmasını Teşvik Edecek Faktörler: Çinko boratın alev geciktirici malzeme olarak en fazla kullanılan alüminyum trihidrat ile birlikte kullanımının yaygınlaşarak artması, çinko boratın gelecek yıllarda tüketiminin artmasını teşvik eden faktörlerdendir. Bunun nedeni ise, bu iki maddenin beraber kullanıldığı zaman halojen olmayan bir kömür oluşmasını sağlamasıdır. Hemen hemen dünyadaki tüm ülkelerde halojen maddeler açığa çıkaran alev yavaşlatıcıların kullanımı kısıtlanmıştır ve bu yüzden de halojen içeren ürünlerden halojen içermeyen ürünlere bir yönelim vardır. Çinko borat ile alüminyum trihidratın beraber kullanılması aynı zamanda yangın sırasında daha az duman çıkmasını ve dolayısıyla daha az zehirli ortam oluşmasını sağlar. Uç ürünlerde alev yavaşlatıcı kullanılmasında daha sıkı standartların uygulamaya konulması. Antimuan oksit ve bromin bazlı alev yavaşlatıcı malzemelerde çinko boratın ucuz ikame malzemesi olarak kullanılması. 12

14 Çinko boratın, alüminyum trihidrat, magnezyum hidroksit, kalay oksit ve melaminlerde performans geliştirici olarak kullanılması, uç ürünlerde alev geciktirici kullanılmasında daha sıkı standartların uygulanması, çinko boratın antimon oksit ve bromin bazlı alev geciktirici malzemelerde ikame ve alüminyum trihidrat, magnezyum hidroksit içerisinde performans geliştirici olarak kullanılması, bu ürünün gelecek yıllardaki tüketiminin artacağını göstermektedir Pazardaki Gelişmeler: Albemarle ile Borax Polymer Additive Group (US Borax) çinko borat alev geciktirici ürünlerinin Asya'da pazarlanması hususunda ticari bir anlaşma yapmışlardır. Yeni çinko borat ürünler, Albemarle şirketinin halojen ve halojen olmayan alev geciktirici sistemleri ürün yelpazesini genişletecektir. Albemarle ve Borax Flame Retardant Group (US Borax), US Borax ın üretmiş olduğu çinko boratın Albemarle firmasının ürettiği alev geciktiricilerle birlikte kombine kullanımı ile ilgili bir anlaşma imzalamışlardır. Bu anlaşmanın amacı halojen ve halojen olmayan alev geciktiricilerin polimerlerde kullanımının arttırılmasına yöneliktir (örneğin mühendislik plastikleri ve reçinelerde). Bu gelişmeler çinko boratın alev geciktirici pazarındaki payının artabileceğini göstermektedir. 13

15 2. MALİ ANALİZ-I (ÇİNKO BORAT, 2ZnO.3B 2 O 3.3,5H 2 O, ÜRETİM TESİSİ) ( TON/YIL) (Çinko Borat Satış Fiyatı: ABD$/Ton) KAPASİTE: Tesis kapasitesinin ton/yıl olacağı kabul edilmiştir ton/yıl çinko borat üretmek için gerekli hammaddeler ve miktarları: Hammadde Yıllık Tüketim Miktarı (Ton) Pay (%) Borik Asit Çinko Oksit 4.000* 27 Borik Asit* Çinko Oksit Bileşim % Bileşim % B 2 O 3 56,30 ZnO >99,5 H 2 O 43,70 Pb <0,01 * Teknik kalite borik asit Fe <0,01 Cu <0,05 Mn <0,05 Cd <0,05 Kullanılan hammaddelerin dökme yoğunlukları: Borik Asit Dökme yoğunluğu : 0,78-0,815 g/cm 3 Çinko Oksit Dökme yoğunluğu : 0,5-0,7 g/cm 3 14

16 YATIRIM TUTARI TABLOSU İÇ DIŞ TOPLAM (ABD$) A. YATIRIM TUTARININ HESAPLANMASI 1. Etüd proje Know how Arsa bedeli Arazinin düzenlenmesi İnşaat işleri Ulaştırma yatırımları Ana fabrika makine donanımı Yar. işletmeler makine donanımı Taşıma ve sigorta giderleri Dış alım ve gümrük giderleri Montaj giderleri Genel giderler Taşıt araçları İşletmeye alma giderleri ARA TOPLAM Beklenmeyen giderler SABİT YATIRIM İşletme sermayesi İLK YATIRIM TOPLAMI

17 A.1. Etüd ve Proje Giderleri Ana fabrika makine donanımının %10 u alınmıştır: ABD$ A. 2. Know-How: Know-how satın alınması öngörülmemiştir. A.3. Arsa Bedeli: Tesis ana binası, yardımcı tesisler, depolama ve idari binaları için m 2 alan gerekmektedir. m 2 si TL den arsa bedeli 400 Milyar TL (1$= TL) ABD$ öngörülmüştür. A.4. Arazinin Düzenlenmesi: Arsa bedelinin %10 u alınmıştır: ABD$ A.5. İnşaat İşleri: Tesis ana binası, hammadde depolama binası, yardımcı tesisler, ürün depolama binası ve idari binalar için m 2 lik kapalı alan uygun görülmüştür. İnşaat işleri için ana fabrika makine donanımının %10 u alınmış ve ABD$ öngörülmüştür. A.6. Ulaştırma Yatırımları: Arsa bedelinin %10 u alınmıştır: ABD$ A.7. Ana Fabrika Makine Donanımı: Ayrıntısı Ek-1 de verilen ana fabrika makine donanımı için ABD$ öngörülmüştür. A.8. Yardımcı İşletmeler Makine Donanımı: Basınçlı hava ve hatları, demineralize su tesisi, buhar ünitesi, atık su tasfiye tesisi için ABD$ öngörülmüştür. A.9. Taşıma ve Sigorta Giderleri: Ana fabrika makine donanımının ve yardımcı işletmeler makine donanımı toplamının %8 i alınmıştır: ABD$ 16

18 A.10. Dış Alım ve Gümrük Giderleri: Yatırımın teşvikli olacağı kabul edilmiştir. Dış alım ve gümrük gideri olarak ana fabrika makine donanımının dış para toplamının %3 ü alınarak hesaplama yapılmış ve dış alım ve gümrük giderleri olarak ABD$ ı öngörülmüştür. A.11. Montaj Giderleri: Ana fabrika makine donanımının ve yardımcı işletmeler makine donanımı toplamının %10 u alınmıştır: ABD$ A.12. Genel Giderler: Bu kaleme kadar olan harcamalar toplamının %4 ü alınmıştır ABD$ A.13. Taşıt Araçları: Cinsi ve niteliği daha sonra belirlenecek olan araçlar için ABD$ öngörülmüştür. A.14. İşletmeye Alma Giderleri: Ana fabrika makina donanımı ve yardımcı işletmeler makina donanımı toplamının %2 si alınmıştır: ABD$ A.15.Beklenmeyen Giderler: Bu kaleme kadar olan harcamaları toplamının %8 i alınmıştır.: ABD$ 17

19 A.16. İşletme Sermayesi: - Hammadde stoku (1 aylık) (823,5 ABD$ )/12= ABD$ - Mamul Madde Stokları (1 aylık) /12= ABD$ Amortisman hariç 1 aylık sabit üretim giderleri alınmıştır. - Yedek Parça Stokları = ABD$ Bakım-onarım giderlerinin %25 i olarak alınmıştır. - Nakit İhtiyacı /12= ABD$ 1 Aylık işletme giderleri nakit ihtiyacı olarak alınmıştır. İŞLETME SERMAYESİ (1 AYLIK) ABD$ 18

20 B. İŞLETME DÖNEMİ GELİR-GİDER TAHMİNLERİ B.1. PROSES GİRDİLERİ: B.1.1. Hammaddeler: 1 ton çinko borat üretmek için gerekli hammadeler ve fiyatları şu şekildedir: Hammadde Yıllık Tüketim Miktarı Birim Hammadde Fiyatı Yıllık Toplam Maliyet (ABD$/Yıl) Maliyet İçerisindeki Payı (%) (Ton/Yıl) (ABD$/Ton) Borik Asit Çinko Oksit Yıllık Toplam Hammadde Maliyeti ton çinko borat üretmek için gerekli toplam hammadde maliyeti: 823,5 ABD$ B.1.2. Toplam Enerji Maliyeti: Tesislerde değişik ünitelerde fuel oil-6 ve elektrik enerjisi kullanılacaktır. Kullanılacak enerjinin miktarı ve hangi ünitelerde kullanılacağı aşağıda verilmiştir. Yakıt tüketim miktarları ve fiyatları: Türü Kullanıldığı Ünite Enerji Birim Tüketim Tüketimi Fuel Oil-6 Çözme ve Kurutma Üniteleri ton/yıl 0,20 /ton çinko borat Elektrik enerjisi Diğer Üniteler kwh/yıl 150 kwh/ton çinko borat Not: Fuel Oil-6 nın kalorifik gücü, 9500 kcal/kg dir. 19

21 1 ton çinko borat üretmek için gerekli enerji miktarları şu şekildedir: Türü 1 Ton Çinko Borat Üretmek için Gerekli Miktar Birim Enerji Fiyatı Toplam Maliyet ABD$/ton çinko borat Fuel Oil-6 0,20 ton 401 ABD$/ton 80,20 Elektrik enerjisi 150 kwh 9,54 Cent /kwh 14,31 TOPLAM 94,51 Enerji Fiyatlerının Hesabı: Fuel Oil-6: TL/lt %18 KDV = TL/lt = TL/kg = 401 ABD$/ton Elektrik Enerjisi: TL/ kwh (sanayi tesisleri için, tek terimli tarife) % 1 (BTV, Belediye Tüketim Vergisi)= TL/kWh %18 KDV = TL/kWh 9,54 Cent/kWh. Yıllık enerji tüketimleri şu şekildedir: A. Fuel Oil-6 Tüketimi: ,20= ton/yıl B. Elektrik Enerjisi Tüketimi: = kwh 20

22 Yıllık hammadde ve enerji tüketimleri özet olarak şu şekildedir ( ton/yıl için): 1 Ton Çinko Borat İçin (ABD$) Ton Çinko Borat İçin (ABD$) Hammaddeler 823, Enerji 94, TOPLAM 918, B.1.3. İşçilik ve Personel Giderleri: Sayı 1 Kişinin Yıllık Brüt Ücreti (ABD$) Yıllık Toplam Brüt Ücretler(ABD$) Üst Düzey Yönetim ve İdari Personel Kalifiye İşçi Düz İşçi TOPLAM

23 B.1.4. Amortisman: Amortisman hesaplamaları için aşağıdaki oranlar kullanılmıştır: Harcama Türü Gider Miktarı Amortisman Yıllık ABD$ Oranı (%) Amortisman Miktarı (ABD$) Etüd proje Know how Arsa bedeli (Amortisman dahil değil) Arazinin düzenlenmesi İnşaat işleri Ulaştırma yatırımları Ana fabrika makine donanımı, yardımcı işletmeler makina donanımı, taşıma ve sigorta giderleri, dış alım ve gümrük giderleri ve montaj giderleri toplamı Taşıt Araçları Genel giderler İşletmeye alma giderleri Beklenmeyen Giderler TOPLAM Amortismana tabi olup, Vergi Usul Kanunu nda amortisman oranları verilen değerlerin (giderlerin) toplamı: ABD$ / =%10,43 (Arsa bedeli hariç diğer tüm gider kalemlerine = ABD$ ortalama uygulanacak oran) Yıllık Ortalama Amortisman: = ABD$ Amortisman Süresi: / =9.59 yıl Dolayısıyla ilk 9 yıl için toplam amortisman: = ABD$ Son yıl ise: = ABD$ miktar ayrılmış olacaktır. 22

24 B.1.5. Bakım ve Onarım Giderleri: Ana fabrika makina donanımı, yardımcı işletmeler makina donanımı, taşıma ve sigorta, montaj giderleri, taşıt araçları, ulaştırma yatırımları ve inşaat işleri toplamının %3 ü bakım ve onarım gideri olarak alınmıştır. Bunların toplamı = ABD$ Bakım ve Onarım Giderleri: = ABD$ B.1.6. Genel Üretim ve İdare Giderleri: Sabit yatırım tutarının %2 si alınmıştır. Bu ise = ABD$ dır. B.1.7. Satış Giderleri: Satış tutarının ( = ) %1 i olarak alınmıştır: ABD$ B.1.8. Diğer Giderler: Buraya kadar olanların toplamının %1 i alınmıştır. Toplamın ( ) %1 i= ABD$ 23

25 YILLIK İŞLETME GİDERLERİ TABLOSU %50 %75 % Değişken Üretim Giderleri 1.1 Hammadde Enerji Değişken Üretim Giderleri Toplamı Sabit Üretim Giderleri 2.1 İşçilik-Personel Amortismanlar Bakım Onarım Genel Üretim İdare Sabit Üretim Giderleri Toplamı SINAİ ÜRETİM GİDERLERİ (1+2) Satış Giderleri Diğer Giderler TOPLAM YILLIK İŞLETME GİDERLERİ

26 YILLIK SATIŞ GELİRLERİNİN HESAPLANMASI: Tesiste yılda üretilecek toplam çinko borat miktarı ton dur. 2ZnO.3B2O3.3,5H2O formülüne sahip çinko boratın satış fiyatı ABD$ ı arasında değişmektedir. Bu fiyatların ortalaması alındığında çinko boratın birim fiyatı 1700 ABD$/ton olmaktadır. Buna göre satış geliri; Satış Geliri: = ABD$ EKONOMİK DEĞERLENDİRME 1. KARA GEÇİŞ NOKTASI Yıllık Sabit Giderler: ABD$ Yıllık Değişken Giderler: Yıllık İşletme Giderleri-Yıllık Sabit Giderler: = ABD$ Birim Değişken Giderler: (Değişken Üretim Giderleri Toplamı + Satış Giderleri + Diğer Giderleri)/10.000= ( )/10.000= /10.000=945,7 ABD$/Ton Kara Geçiş Noktası (KGN): KGN=Yıllık Sabit Gideler/(Birim Satış Fiyatı-Birim Değişken Giderler) KGN= /( ,7)= /754,3=1.736 Ton KGN =1.736 Ton (%17,36 yıl) Not: Çinko borat %17,36 kapasite ile üretilirse tesisin kar-zararı sıfır olmaktadır. 25

27 2. GERİ ÖDEME SÜRESİ (GÖS): Yıllar Net Kar (ABD$) Net Kar+ Amortismam (ABD$) Kalan Toplam Yatırım Tutarı (ABD$) 1. Yıl Yıl ,04 Yıl Not: Toplam Yatırım Tutarı= ABD$. GÖS= 2,04 Yıl 3. PROJE PROFORMA GELİR VE NET NAKİT AKIMLARI Tesisin üretime başlayacaği 2005 yılından itibaren 17 yıllık ömrü boyunca kar zarar durumu Tablo 1 de verilmiştir. 4. PROJE RANTABİLİTESİ İndirgeme oranı %10 alındığında; Net Bugünkü Değer (NBD) : ABD$ (Tablo 2). Fayda/Masraf oranı ise 5,65 olarak bulunmuştur. Projenin İç Karlılık Oranı (İKO): %58,39 (Tablo 3). 26

28 TABLO-1. İŞLETME DÖNEMİ KAR ZARAR TABLOSU (ABD$) Yıllar Gelirler 1.1 Satış Gelirleri İşletme Sermayesi Hurda Değeri Arsa Değeri - TOPLAM GELİRLER (I) Giderler 2.4 İşletme Giderleri (Amortisman Hariç) 2.4. Amortismanlar TOPLAM GİDERLER (II) BRÜT KAR (I-II) Vergi (%40) NET KAR

29 TABLO-2. NET NAKİT AKIMLARININ YILLARA GÖRE DAĞILIMI (ABD$) Yıllar NAKİT GİRİŞLERİ 1.1 Satış Gelirleri İşletme Sermayesi Hurda Değeri Arsa Değeri - TOPLAM NAKİT GİRİŞİ (I) NAKİT ÇIKIŞLARI 2.1 Sabit Yatırım Giderleri İşletme sermayesi İşletme Giderleri - (Amortisman Hariç) 2.4 Vergiler (%40) - TOPLAM GİDERLER (II) NET NAKİT AKIMLARI (I-II) İndirmege Faktörleri (%10) 1,0000 İndirgenmiş Değer ,9091 0,8264 0,7513 0,6830 0,6209 0,5645 0,5132 0,4665 0,4241 0,3855 0,3505 0,3186 0,2897 0,2633 0,2394 0,2176 0, Net Bugünkü Değer (NBD)= ABD $ Fayda/Masraf Oranı = 5,65 28

30 TABLO-3. İÇ KARLILIK ORANI Yıllar TOPLAM NAKİT GİRİŞLERİ (I) TOPLAM NAKİT ÇIKIŞLARI (II) NET NAKİT AKIMI (I-II) İndirgeme Faktörleri 1,000 İndirgenmiş Değer ,631 0,399 0,252 0,159 0,100 0,063 0,040 0,025 0,016 0,010 0,006 0,004 0,003 0,002 0,001 0,001 0, NBD = -404 İç Karlılık Oranı (İKO)= %58,39 29

31 YATIRIM TUTARI TABLOSU İÇ DIŞ TOPLAM (ABD$) 3. MALİ ANALİZ-II (ÇİNKO BORAT, 2ZnO.3B 2 O 3.3,5H 2 O, ÜRETİM TESİSİ) ( TON/YIL) (Çinko Borat Satış Fiyatı: ABD$/Ton) A. YATIRIM TUTARININ HESAPLANMASI 1. Etüd proje Know how Arsa bedeli Arazinin düzenlenmesi İnşaat işleri Ulaştırma yatırımları Ana fabrika makine donanımı Yar. işletmeler makine donanımı Taşıma ve sigorta giderleri Dış alım ve gümrük giderleri Montaj giderleri Genel giderler Taşıt araçları İşletmeye alma giderleri ARA TOPLAM Beklenmeyen giderler SABİT YATIRIM İşletme sermayesi İLK YATIRIM TOPLAMI

32 A.1. Etüd ve Proje Giderleri Ana fabrika makine donanımının %10 u alınmıştır: ABD$ A. 2. Know-How: Know-how satın alınması öngörülmemiştir. A.3. Arsa Bedeli: Tesis ana binası, yardımcı tesisler, depolama ve idari binaları için m 2 alan gerekmektedir. m 2 si TL den arsa bedeli 400 Milyar TL (1$= TL) ABD$ öngörülmüştür. A.4. Arazinin Düzenlenmesi: Arsa bedelinin %10 u alınmıştır: ABD$ A.5. İnşaat İşleri: Tesis ana binası, hammadde depolama binası, yardımcı tesisler, ürün depolama binası ve idari binalar için m 2 lik kapalı alan uygun görülmüştür. İnşaat işleri için ana fabrika makine donanımının %10 u alınmış ve ABD$ öngörülmüştür. A.6. Ulaştırma Yatırımları: Arsa bedelinin %10 u alınmıştır: ABD$ A.7. Ana Fabrika Makine Donanımı: Ayrıntısı Ek-1 de verilen ana fabrika makine donanımı için ABD$ öngörülmüştür. A.8. Yardımcı İşletmeler Makine Donanımı: Basınçlı hava ve hatları, demineralize su tesisi, buhar ünitesi, atık su tasfiye tesisi için ABD$ öngörülmüştür. A.9. Taşıma ve Sigorta Giderleri: Ana fabrika makine donanımının ve yardımcı işletmeler makine donanımı toplamının %8 i alınmıştır: ABD$ 31

33 A.10. Dış Alım ve Gümrük Giderleri: Yatırımın teşvikli olacağı kabul edilmiştir. Dış alım ve gümrük gideri olarak ana fabrika makine donanımının dış para toplamının %3 ü alınarak hesaplama yapılmış ve dış alım ve gümrük giderleri olarak ABD$ ı öngörülmüştür. A.11. Montaj Giderleri: Ana fabrika makine donanımının ve yardımcı işletmeler makine donanımı toplamının %10 u alınmıştır: ABD$ A.12. Genel Giderler: Bu kaleme kadar olan harcamalar toplamının %4 ü alınmıştır ABD$ A.13. Taşıt Araçları: Cinsi ve niteliği daha sonra belirlenecek olan araçlar için ABD$ öngörülmüştür. A.14. İşletmeye Alma Giderleri: Ana fabrika makina donanımı ve yardımcı işletmeler makina donanımı toplamının %2 si alınmıştır: ABD$ A.15.Beklenmeyen Giderler: Bu kaleme kadar olan harcamaları toplamının %8 i alınmıştır.: ABD$ 32

34 A.16. İşletme Sermayesi: - Hammadde stoku (1 aylık) (823,5 ABD$ )/12= ABD$ - Mamul Madde Stokları (1 aylık) /12= ABD$ Amortisman hariç 1 aylık sabit üretim giderleri alınmıştır. - Yedek Parça Stokları = ABD$ Bakım-onarım giderlerinin %25 i olarak alınmıştır. - Nakit İhtiyacı /12= ABD$ 1 Aylık işletme giderleri nakit ihtiyacı olarak alınmıştır. İŞLETME SERMAYESİ (1 AYLIK) ABD$ 33

35 B. İŞLETME DÖNEMİ GELİR-GİDER TAHMİNLERİ B.1. PROSES GİRDİLERİ: B.1.1. Hammaddeler: 1 ton çinko borat üretmek için gerekli hammadeler ve fiyatları şu şekildedir: Hammadde Yıllık Tüketim Miktarı Birim Hammadde Fiyatı Yıllık Toplam Maliyet (ABD$/Yıl) Maliyet İçerisindeki Payı (%) (Ton/Yıl) (ABD$/Ton) Borik Asit Çinko Oksit Yıllık Toplam Hammadde Maliyeti ton çinko borat üretmek için gerekli toplam hammadde maliyeti: 823,5 ABD$ B.1.2. Toplam Enerji Maliyeti: Tesislerde değişik ünitelerde fuel oil-6 ve elektrik enerjisi kullanılacaktır. Kullanılacak enerjinin miktarı ve hangi ünitelerde kullanılacağı aşağıda verilmiştir. Yakıt tüketim miktarları ve fiyatları: Türü Kullanıldığı Ünite Enerji Birim Tüketim Tüketimi Fuel Oil-6 Çözme ve Kurutma Üniteleri ton/yıl 0,20 /ton çinko borat Elektrik enerjisi Diğer Üniteler kwh/yıl 150 kwh/ton çinko borat Not: Fuel Oil-6 nın kalorifik gücü, 9500 kcal/kg dir. 34

36 1 ton çinko borat üretmek için gerekli enerji miktarları şu şekildedir: Türü 1 Ton Çinko Borat Üretmek için Gerekli Miktar Birim Enerji Fiyatı Toplam Maliyet ABD$/ton çinko borat Fuel Oil-6 0,20 ton 401 ABD$/ton 80,20 Elektrik enerjisi 150 kwh 9,54 Cent /kwh 14,31 TOPLAM 94,51 Enerji Fiyatlerının Hesabı: Fuel Oil-6: TL/lt %18 KDV = TL/lt = TL/kg = 401 ABD$/ton Elektrik Enerjisi: TL/ kwh (sanayi tesisleri için, tek terimli tarife) % 1 (BTV, Belediye Tüketim Vergisi)= TL/kWh %18 KDV = TL/kWh 9,54 Cent/kWh. Yıllık enerji tüketimleri şu şekildedir: A. Fuel Oil-6 Tüketimi: ,20= ton/yıl B. Elektrik Enerjisi Tüketimi: = kwh 35

37 Yıllık hammadde ve enerji tüketimleri özet olarak şu şekildedir ( ton/yıl için): 1 Ton Çinko Borat İçin (ABD$) Ton Çinko Borat İçin (ABD$) Hammaddeler 823, Enerji 94, TOPLAM 918, B.1.3. İşçilik ve Personel Giderleri: Sayı 1 Kişinin Yıllık Brüt Ücreti (ABD$) Yıllık Toplam Brüt Ücretler(ABD$) Üst Düzey Yönetim ve İdari Personel Kalifiye İşçi Düz İşçi TOPLAM

38 B.1.4. Amortisman: Amortisman hesaplamaları için aşağıdaki oranlar kullanılmıştır: Harcama Türü Gider Miktarı Amortisman Yıllık ABD$ Oranı (%) Amortisman Miktarı (ABD$) Etüd proje Know how Arsa bedeli (Amortisman dahil değil) Arazinin düzenlenmesi İnşaat işleri Ulaştırma yatırımları Ana fabrika makine donanımı, yardımcı işletmeler makina donanımı, taşıma ve sigorta giderleri, dış alım ve gümrük giderleri ve montaj giderleri toplamı Taşıt Araçları Genel giderler İşletmeye alma giderleri Beklenmeyen Giderler TOPLAM Amortismana tabi olup, Vergi Usul Kanunu nda amortisman oranları verilen değerlerin (giderlerin) toplamı: ABD$ / =%10,43 (Arsa bedeli hariç diğer tüm gider kalemlerine = ABD$ ortalama uygulanacak oran) Yıllık Ortalama Amortisman: = ABD$ Amortisman Süresi: / =9.59 yıl Dolayısıyla ilk 9 yıl için toplam amortisman: = ABD$ Son yıl ise: = ABD$ miktar ayrılmış olacaktır. 37

39 B.1.5. Bakım ve Onarım Giderleri: Ana fabrika makina donanımı, yardımcı işletmeler makina donanımı, taşıma ve sigorta, montaj giderleri, taşıt araçları, ulaştırma yatırımları ve inşaat işleri toplamının %3 ü bakım ve onarım gideri olarak alınmıştır. Bunların toplamı = ABD$ Bakım ve Onarım Giderleri: = ABD$ B.1.6. Genel Üretim ve İdare Giderleri: Sabit yatırım tutarının %2 si alınmıştır. Bu ise = ABD$ dır. B.1.7. Satış Giderleri: Satış tutarının ( = ) %1 i olarak alınmıştır: ABD$ B.1.8. Diğer Giderler: Buraya kadar olanların toplamının %1 i alınmıştır. Toplamın ( ) %1 i= ABD$ 38

40 YILLIK İŞLETME GİDERLERİ TABLOSU %50 %75 % Değişken Üretim Giderleri 1.1 Hammadde Enerji Değişken Üretim Giderleri Toplamı Sabit Üretim Giderleri 2.1 İşçilik-Personel Amortismanlar Bakım Onarım Genel Üretim İdare Sabit Üretim Giderleri Toplamı SINAİ ÜRETİM GİDERLERİ (1+2) Satış Giderleri Diğer Giderler TOPLAM YILLIK İŞLETME GİDERLERİ

41 YILLIK SATIŞ GELİRLERİNİN HESAPLANMASI: Tesiste yılda üretilecek toplam çinko borat miktarı ton dur. 2ZnO.3B2O3.3,5H2O formülüne sahip çinko boratın satış fiyatı ABD$ ı arasında değişmektedir. Bu nedenle, ikinci alternatif olarak çinko boratın birim satış fiyatı ABD$/ton olarak alınmıştır. Buna göre satış geliri; Satış Geliri: = ABD$ EKONOMİK DEĞERLENDİRME 1. KARA GEÇİŞ NOKTASI Yıllık Sabit Giderler: ABD$ Yıllık Değişken Giderler: Yıllık İşletme Giderleri-Yıllık Sabit Giderler: = ABD$ Birim Değişken Giderler: (Değişken Üretim Giderleri Toplamı + Satış Giderleri + Diğer Giderleri)/10.000= ( )/10.000= /10.000=943,6 ABD$/Ton Kara Geçiş Noktası (KGN): KGN=Yıllık Sabit Gideler/(Birim Satış Fiyatı-Birim Değişken Giderler) KGN= /( ,6)= /556,4=2.354 Ton KGN =2.354 Ton (%23,54 yıl) Not: Çinko borat %23,54 kapasite ile üretilirse tesisin kar-zararı sıfır olmaktadır. 40

42 2. GERİ ÖDEME SÜRESİ (GÖS): Yıllar Net Kar (ABD$) Net Kar+ Amortismam (ABD$) Kalan Toplam Yatırım Tutarı (ABD$) 1. Yıl Yıl ,57 Yıl Not: Toplam Yatırım Tutarı= ABD$. GÖS= 2,57 Yıl 3. PROJE PROFORMA GELİR VE NET NAKİT AKIMLARI Tesisin üretime başlayacaği 2005 yılından itibaren 17 yıllık ömrü boyunca kar zarar durumu Tablo 4 de verilmiştir. 4. PROJE RANTABİLİTESİ İndirgeme oranı %10 alındığında; Net Bugünkü Değer (NBD) : ABD$ (Tablo 5). Fayda/Masraf oranı ise 4,015 olarak bulunmuştur. Projenin İç Karlılık Oranı (İKO): %43,43 (Tablo 6). 41

43 TABLO-4. İŞLETME DÖNEMİ KAR ZARAR TABLOSU (ABD$) Yıllar Gelirler 1.1 Satış Gelirleri İşletme Sermayesi Hurda Değeri Arsa Değeri TOPLAM GELİRLER (I) Giderler 2.4 İşletme Giderleri (Amortisman Hariç) 2.4. Amortismanlar TOPLAM GİDERLER (II) BRÜT KAR (I-II) Vergi (%40) NET KAR

44 TABLO-5. NET NAKİT AKIMLARININ YILLARA GÖRE DAĞILIMI (ABD$) Yıllar NAKİT GİRİŞLERİ 1.1 Satış Gelirleri İşletme Sermayesi Hurda Değeri Arsa Değeri - TOPLAM NAKİT GİRİŞİ (I) NAKİT ÇIKIŞLARI 2.1 Sabit Yatırım Giderleri İşletme sermayesi İşletme Giderleri - (Amortisman Hariç) 2.4 Vergiler (%40) - TOPLAM GİDERLER (II) NET NAKİT AKIMLARI (I-II) İndirmege Faktörleri (%10) 1,0000 İndirgenmiş Değer ,9091 0,8264 0,7513 0,6830 0,6209 0,5645 0,5132 0,4665 0,4241 0,3855 0,3505 0,3186 0,2897 0,2633 0,2394 0,2176 0, Net Bugünkü Değer (NBD)= ABD $ Fayda/Masraf Oranı = 4,015 43

45 TABLO-6. İÇ KARLILIK ORANI Yıllar TOPLAM NAKİT GİRİŞLERİ (I) TOPLAM NAKİT ÇIKIŞLARI (II) NET NAKİT AKIMI (I-II) İndirgeme Faktörleri 1,000 İndirgenmiş Değer ,697 0,486 0,339 0,236 0,165 0,115 0,080 0,056 0,039 0,027 0,019 0,013 0,009 0,006 0,004 0,003 0, NBD = -196 İç Karlılık Oranı (İKO)= %43,43 44

46 EK-1 ANA MAKİNA VE TEÇHİZAT MALİYETİ Ana makina ve teçhizat; karışım hazırlama ünitesi, reaksiyon ünitesi, filtrasyon ve kurutma üniteleri ile otomosyon kontrol sisteminden oluşmaktadır. Ekipmanlar Fiyatı (ABD$) Adet Toplam Fiyatı (ABD$) Plakalı Eşanjör (Isıtma Ünitesi) Reaktör Filtre * Kurutucu Vidalı Besleyici Borik Asit Silosu Çinko Oksit Silosu Hammadde Besleyici Kantar Paketleme Ünitesi Diğer Pompa ve Motorlar vs Elektrik otomasyon Toplam * Filtrelerden bir tanesi yedek olarak düşünülmüştür. 45