ERP KURUMSAL KAYNAK PLANLAMA

Transkript

1 ERP KURUMSAL KAYNAK PLANLAMA Mustafa Fatih YEGÜL YÜKSEK LİSANS SEMİNERİ GAZİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ANA BİLİM DALI Ocak 2002 ANKARA

2 İÇİNDEKİLER I. GİRİŞ... 1 II. KURUMSAL KAYNAK PLANLAMA (ERP) NEDİR?... 2 II.1. TANIMI... 2 II.2. ERP SİSTEMLERİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ... 3 II.3. ERP NİN GELİŞİM SÜRECİ... 5 II.3.1 Malzeme İhtiyaç Planlamasõ (MRP)... 6 II.3.2 Kapalõ Çevrim MRP... 7 II.3.3 Kapasite İhtiyaç Planlamasõ (CRP)... 9 II.3.4 Üretim Kaynaklarõ Planlamasõ... 9 II.3.5 Dağõtõm Kaynaklarõ Planlamasõ II.3.6 ERP nin Ortaya Çõkõşõ II.4. NEDEN ERP? II.4.1 Kurumlarõ ERP Kurmaya Götüren Sebepler III. ERP YAZILIM PAZARI VE MODÜLER YAPI III.1. ERP YAZILIM PAZARINDAKİ FİRMALAR III.2. ERP PAZARINDAKİ EĞİLİMLER III APICS Konferansõnda Ortaya Çõkan Eğilimler III.2.2 Yeni Eğilimler III.3. ERP NİN MODÜLER YAPISI III.3.1 SAP R/3 de Bulunan Modüller III Malzeme Yönetimi III Üretim planlama ve kontrol III Satõş ve dağõtõm (SD) III Proje sistemleri (PS) III Kalite yönetimi (QM) III Finansman (FI) III Finansman muhasebesi III Genel Muhasebe III Alacak ve borç hesabõ III Konsolidasyon i

3 III Sabit Varlõk yönetimi III Kontrol etme (CO) III Faaliyet bazlõ maliyetlendirme III Maliyet merkezli muhasebe III Genel giderler III Ürün maliyetlendirme III Ürün maliyet planlama III Maliyet unsuru kontrolü III İnsan kaynaklarõ (HR) III.4. ÖNDE GELEN ERP PAKETLERİNDEKİ İŞLEVLERİN KIYASLANMASI III.4.1 Desteklenen Modüller III.4.2 Desteklenen Endüstriler III.4.3 Desteklenen Özel İşlevler IV. ERP ÜZERİNE TARTIŞMALAR IV.1. ERP HAKKINDA AKADEMİK ÇALIŞMALAR IV.2. ERP GERÇEKTEN GEREKLİ Mİ? IV.2.1 FoxMeyer Firmasõnõn İflasõ IV.2.2 ERP Hakkõnda Eleştiriler ve Bir İstatistiksel Çalõşma V. SONUÇ KAYNAKLAR ii

4 ŞEKİL LİSTESİ Şekil 1 ERP Temel Özellikleri Kavramsal Grafik (Hagman, 2000)... 5 Şekil 2 MRP Sistemi (Acar, 1991)... 8 Şekil 3 Kapalõ Çevrim MRP Sistemi (Durmuşoğlu, 1993) Şekil 4 MRP II Sistemi (Sümen, 1994) Şekil 5 ERP Sisteminin Kronolojik Gelişimi (Altõnkeser, 1994) Şekil 6 Değişen rekabet unsurlarõ (Altõnkeser 1999) Şekil 7 Kapsam Bakõmõnda ERP nin Gelişimi (Altõnkeser, 1999) Şekil 8 ERP Kurma Sebeplerinin İlişkisel Gösterimi (Ross ve Vitale, 2000) Şekil 9 ERP Kurma Sebepleri ve Beklentiler (Hagman, 2000) Şekil 10 Satõn Alma ya da Kendine Uygun Yazõlõm Üretme Durumu Kõyaslamasõ (Hagman, 2000) Şekil 11 ERP nin Temel Modülleri ve Genel Yapõsõ (Mabert ve arkadaşlarõ, 2001).. 27 Şekil 12 SAP R/3 de Bulunan Ana Modüller (SAP, 1998) iii

5 TABLO LİSTESİ Tablo 1 Dünya genelinde ERP pazarõ büyüklüğü tahmini Tablo 2 ERP Firmalarõnõn Yõllõk Gelirleri ve Pazar Paylarõ Tablo 3 Önemli ERP Paketlerindeki Modüller (APICS, 2000) Tablo 4 Önemli ERP Paketleri Tarafõndan Desteklenen Endüstriler (APICS, 2000). 43 Tablo 5 Önemli ERP Paketlerinin Desteklediği Özel İşlevler (APICS, 2000) Tablo 6 ERP Hakkõnda Yaygõn Eleştiriler (Mabert ve arkadaşlarõ, 2001) Tablo 7 ERP Uygulama Maliyetleri Dağõlõmõ (Mabert ve arkadaşlarõ, 2001) iv

6 KULLANILAN KISALTMALAR APICS : American Production and Inventory Control Society Amerikan Üretim ve Stok Kontrol Topluluğu; sonradan ismi Educational Society for Resource Planning olarak değiştirilmiştir. BS BT CAD : Bilgi Sistemleri : Bilgi Teknolojileri : Computer Aided Design Bilgisayar Destekli Tasarõm CAM : Computer Aided Manufacturing Bilgisayar Destekli İmalat CIM : Computer Integrated Manufacturing Bilgisayar Bütünleşik İmalat CRM : Customer Relationship Management Müşteri İlişkileri Yönetimi CRP DRP EDI ERP JIT : Capacity Requirement Planning Kapasite İhtiyaç Planlama : Distribution Resource Planning Dağõtõm Kaynaklarõ Planlamasõ : Elektronik Data Interchange Elektronik Veri Değişimi : Enterprise Resource Planning Kurumsal Kaynak Planlama : Just in Time Production Tam Zamanõnda Üretim KOBİ : Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler MRP : Material Requirement Planning Malzeme İhtiyaç Planlama MRPII : Manufacturing Resource Planning İmalat Kaynaklarõ Planlamasõ SCM SRM Y2K : Supply Chain Managment Tedarik Zinciri Yönetimi : Supplier Relationship Management Tedarikçi İlişkileri Yönetimi : Bilgisayar sistemlerinde yaşanan 2000 yõlõ problemi v

7 I. GİRİŞ Geride bõraktõğõmõz yüzyõlõn son yarõsõnda insanlõğõn gösterdiği teknolojik ilerleme belki de ondan önce yaşanan teknolojik gelişmelerin toplamõndan fazla olmuştur. Çok hõzlõ gelişmelerin yaşandõğõ bu yarõm yüzyõla teknolojik anlamda damgasõnõ iletişim ve bilgi teknolojilerinde yaşanan yenilikler vurmuştur. Ve yenilikler hem insanlarõn yaşam tarzõnõ değiştirmiş hem devletlerin yönetilme şeklini değiştirmiş hem de yepyeni bir iş altyapõsõ ve anlayõşõnõn oluşmasõnõ sağlamõştõr. Firmalar bilgi ve iletişim teknolojisinde yaşanan gelişmelere paralel olarak yeni yönetim ve iş yapma yaklaşõmlarõ geliştirmişler ve bilgisayar yazõlõmlarõ giderek firmalarda hakimiyetini kurmuştur. Bu gelişmelerin vardõğõ son noktalardan birisi de ERP dir. Uluslar arasõ literatürde Enterprise Resource Planning, kõsaca ERP, olarak adlandõrõlan ve bu çalõşmanõn konusu olan sistemler Türkçe kaynaklarda genelde iki adla anõlmaktadõr: (1) İşletme Kaynaklarõ Planlamasõ, (2) Kurumsal Kaynak Planlama. Bu çalõşmada Kurumsal Kaynak Planlama teriminin kullanõlmasõ uygun görülmüştür, zira bu sistemler kar amacõ güden ya da gütmeyen her türlü kurumda kullanõlabilmekte ve bu yüzden kar amacõ güden kurumlar için kullanõlan işletme kavramõ, terimin anlamõnõ daraltmaktadõr. Çalõşmada, Kurumsal Kaynak Planlama teriminin kõsaltmasõ olarak da tüm uluslar arasõ literatürde sõkça kullanõlan ERP kõsaltmasõ kullanõlacaktõr. ERP, kõsaca tanõmlanacak olursa, kurumlarõn tedarikten, dağõtõma kadar tüm iş süreçlerini bütünleşik bir veri/bilgi yönetim sistemi desteğiyle yönetmesini sağlayan geniş kapsamlõ ve modüler yapõya sahip bir yazõlõm paketidir. Dünya çapõnda oldukça büyük bir pazar oluşturan bu yazõlõm paketinin üreticisi konumunda olan irili ufaklõ yüze yakõn firma faaliyet göstermektedir. Bu çalõşmada ERP nin tanõmõ, tarihsel gelişimi, dünyadaki pazar yapõsõ üzerinde durulmuş, çeşitli ERP ürünlerinin birbirleriyle olan kõyaslamasõna yer verilmiş ve ERP hakkõnda akademik alanda ve iş dünyasõnda rastlanan tartõşmalar sunulmuştur. 1

8 II. KURUMSAL KAYNAK PLANLAMA (ERP) NEDİR? II.1. TANIMI Kurumsal Kaynak Planlama nõn ne olduğu konusuna akademik bağlamda üzerinde anlaşõlmõş genel kavramlar bulunmasõna karşõn, tanõmõ üzerinde tartõşmalar devam etmektedir. Kurumsal Kaynak Planlamasõ kavramõ için değişik açõlardan bakarak farklõ tanõmlar yapmak mümkün olsa da en genel şekilde, bir şirkette süregelen tüm bilgi akõşõnõn entegrasyonunu sağlayan ticari yazõlõm paketleri olarak tanõmlanabilir (Davenport, 1998). Kurumsal Kaynak Planlama kavramõna 3 farklõ şekilde bakmak mümkündür: (1) ERP, bilgisayar yazõlõmõ şeklinde alõnõp satõlabilen ticari bir maldõr, (2) ERP, bir kurumun tüm süreç ve verilerini tek bir geniş kapsamlõ ve bütünleşik yapõ altõnda toplayan bir gelişim amacõdõr, (3) iş süreçlerine çözümler sunan bir altyapõnõn anahtar öğesidir (Klaus ve arkadaşlarõ, 2000). Bu çalõşmada, yukarõda verilen bakõş açõlarõndan tek biri üzerinde durmak yerine, ERP kavramõ her açõdan incelenmeye çalõşõlacaktõr. Bu sistemler adlandõrõlõrken "Kurumsal" kelimesinin kullanõlmasõnõn sebebi, kapsamlarõnõn belirli bir hizmet veya ürün üretmeye yönelik faaliyet gösteren kurumlarõn tüm fonksiyonlarõnõ içermesidir. ERP sistemleri bütünün bu bütünü oluşturan parçalardan daha büyük olduğu felsefesi üzerinde kurulmuştur. Bu felsefeden yola çõkõlarak meydana getirilen ERP sistemleri, kurumlarda daha önceleri ayrõ ayrõ ele alõnan işlevleri birbirine bağlõ bir şekilde kurumun amaçlarõnõ yerine getirmek için çalõşan parçalar olarak ele alõr ve bundan faydalanarak kurumlardaki her türlü kaynağõn (İşçilik, Malzeme, Para, Makine) verimliliğini en üst düzeye ulaştõrmayõ amaçlar. Başka bir bakõş açõsõyla, ERP sistemleri şirketin ortak bir yerde saklanan verilerinden elde edilen bilgilerin doğru olarak ve doğru makamlara iletilmesini sağlar. Kurumsal Kaynak Planlamasõ Sistemlerinde yer alan en temel fonksiyonlar içinde Üretim, Finans, Dağõtõm, İnsan Kaynaklarõ, Satõş&Pazarlama, Envanter Yönetimi, Satõn Alma, Kalite ve Proje Yönetimi sayõlabilir. Bu işlevlerin açõklamalarõ ilerleyen bölümlerde verilecektir. Bu genel kurumsal işlevlerin yanõnda ERP sistemleri, hastanelerde hasta yönetimi, üniversitelerde öğrenci yönetimi ya da perakendecilikte yüksek hacimli ambar yönetimi gibi sektöre özel işlevleri de desteklemektedir. 2

9 II.2. ERP SİSTEMLERİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ ERP yazõlõmlarõ farklõ sektörlerin farklõ ihtiyaçlarõna uyum sağlayabilecek seviyede özelleştirilebilirler. Bu sebepten dolayõ ERP yazõlõmlarõ 3 farklõ biçimde ortaya çõkmaktadõr: (1) Yazõlõmõn en kapsamlõ ve en genel halidir, pek çok sektörü hedef alõr ve kullanõlmadan önce yapõlandõrõlmalõdõr. (2) Yazõlõmõn kapsamlõ halinden önceden yapõlandõrõlmõş şablonlar oluşturulur. Bu şablonlar sektöre ve firma büyüklüğüne göre özelleştirilir. (3) Yazõlõm, birinci ve ikinci şekilde yüklendikten sonra firmanõn kendi yapõsõna göre özelleştirilir. Sektöre, firma büyüklüğüne ya da firmanõn kendisine göre özelleştirilmiş ERP sistemlerinin genel özelliklerinden bahsetmek anlamlõ olmayacağõndan ancak bu sitemlerin en kapsamlõ ve genel hallerinin ortak özelliklerinden bahsedilebilir. Buradan hareketle, ERP sistemlerinin tanõmlayõcõ özellikleri hakkõndaki genel kanõlar şu şekilde özetlenebilir (Klaus ve arkadaşlarõ, 2000) Tüm sektörleri hedef alan ve kurulumu esnasõnda özelleştirilebilen standart yazõlõm paketidir. Diğer paketlere kõyasla özelleştirmeye çok daha müsait yapõya sahiptir. Çünkü, hedef sektörü tanõmlanmamõş olan bu standart paketler kurulum esnasõnda kurumun özel ihtiyaçlarõna göre özelleştirilebilmelidirler. Bir veri tabanõ yönetimi yazõlõmõ, ara katman yazõlõmõ (middleware) ya da bir işletim sisteminden ziyade ERP bir uygulama yazõlõmõdõr. Hem ana verileri hem de iş süreçlerine ait verileri tutan bütünleşik Bir veri tabanõdõr. Temel iş süreçleri hakkõnda çözüm önerileri sunar. Birçok kurumsal işlevi desteklemeyi hedeflemesinden dolayõ yüksek oranda işlevsel bir yapõya sahiptir. ERP ürün paketleri dünya genelinde, ülkelerden ve bölgelerden bağõmsõz çözümler sunmak üzere tasarlanmõştõr. ERP paketleri, ülkeden ülkeye farklõlõk 3

10 gösteren muhasebe işlemleri, özel biçimli belgeler oluşturulmasõ (teklifler, faturalar vs) ve insan kaynaklarõ yönetimi gibi işlevleri ülkesel gereksinimlere uygun bir şekilde yerine getirirler. Temel ERP ürün paketi dünya ölçeğinde kullanõmõ sağlamaya yeterli işlevselliği içermesi sayesinde bazõ sektörleri değil tüm sektörleri hedefler. i ERP yazõlõmlarõnõ diğerlerinden ayõran bir özellik de ERP paketlerinin tedarik yönetimi, sipariş yönetimi ve ödeme işlemleri gibi, tekrar eden ve sürekli olan iş süreçlerini destekliyor olmalarõdõr. Bu paketler sadece pazarlama, ürün geliştirme ve proje yönetimi gibi düşük seviyede yapõlandõrõlmõş ve düzensiz olan işlevler üzerinde yoğunlaşmazlar. ERP nin temel teknik özellikleri ise şunlardõr: Tüm uygulama alanlarõnda birbiriyle tutarlõ grafik arayüzleri. Uygulama, veri tabanõ ve sunum olmak üzere üç katmandan oluşan bir istemcisunucu mimarisi. İşletim sistemi ve donanõmdan bağõmsõzdõr, ERP paketleri Solaris, Windows NT ya da Linux gibi farklõ sistemler üzerine kurulabilir. Yönetimin karmaşõk olmasõ sadece ERP nin özelliği olmamakla birlikte, bu sistemler kadar kritik öneme haiz sistem sayõsõ azdõr. ERP nin sayõlan bu ortak özellikleri Şekil 1 de verilen kavramsal grafikte görülebilir. i Bunu gerçekleştirmenin iki yolu olabilir: [1] Tek çözüm altõnda birden çok sektörü kapsamak (üretim ve perakendecilik işlevlerini tek bir pakette toplamak gibi) ya da [2] önceden tanõmlanmõş kuruma veya sektöre özel çözümler (örneğin Peoplesoft, iletişim, federal devlet, finansal hizmetler, sağlõk, yüksek öğrenim gibi sektörlere özel paketler sunmaktadõr). 4

11 Ekonomik Mal Özelleştirme İhtiyaç doğurur Ortak Arayüz Destekler Genel için hazõrlanmõştõr İçerir Süreç odaklõ Paket Uygulamalar Yüksek işlevsellik Bakõş açõsõ Bir örneğidir Birleştirir İşlem (transaction) Odaklõ ERP Sistemleri kullanõr İstemci/sunucu teknolojisi Sonuçlarõ depolanõr bir parçasõdõr Büyütülebilir kõlar Bütünleşik veri tabanõ Bütünleşik hale getirir Kurum İş Atyapõsõ Şekil 1 ERP Temel Özellikleri Kavramsal Grafik (Hagman, 2000) II.3. ERP NİN GELİŞİM SÜRECİ Kurumsal Kaynak Planlama sistemlerinin tarihsel gelişimini incelemek için iş entegrasyonu kavramlarõnõn gelişim sürecine bakmak gerekir. ERP kavramõnõn, Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP Material Requirement Planning) ve Üretim Kaynaklarõ Planlama (MRP II Manufacturing Resource Planning) terimlerinden türediği varsayõlmaktadõr. MRP malzeme ihtiyacõnõ daha etkin bir biçimde hesaplamak için geliştirilmiş bir sistemdir. Bu sistem sonradan genişletilerek, satõş planlama kapasite yönetimi ve çizelgeleme gibi işlevleri de kapsayan MRP II sistemi 5

12 geliştirilmiştir. MRP II o zamanlar, etkin imalat planlama için bir sonraki adõm olarak görülmekle birlikte, firmalar, karlõlõk ve müşteri memnuniyeti gibi amaçlarõn sadece üretim değil tüm işletmeyi ilgilendiren kavramlar olduğunu anlamakta gecikmemiş ve finans, satõş, dağõtõm ve insan kaynaklarõ işlevlerinin de dahil olduğu sistemlere ihtiyaç duyulmaya başlanmõştõr. Bu arada, ürün geliştirme safhasõnõn teknik işlevleri ile üretim sürecini bütünleştiren Bilgisayar Bütünleşik İmalat (CIM Computer Integrated Manufacturing) sistemleri ile firmalarõn ürün dağõtõm kanallarõnõ ve ürün dağõtõmlarõnõ planlamalarõnõ ve yönetmelerini sağlayan dağõtõm kaynaklarõ planlama (DRP Distribution Resource Planning) sistemleri ortaya çõkmõştõr. Günümüzde (90 lõ yõllarõn başõndan bu yana), bu kavramlarõn tamamõnõ kapsayan bütünleşik bir kurumsal çözüm olarak Kurumsal Kaynak Planlama ortaya çõkmõştõr. ERP nin kapsamõnõ ve içerdiği işlevleri daha iyi anlamak açõsõndan yukarõda adõ geçen kavramlarõ açõklamak uygun olacaktõr. II.3.1 Malzeme İhtiyaç Planlamasõ (MRP) Sõnai işletmelerde hammadde gereksinimlerinin en uygun biçimde sağlanmasõnda bugüne kadar iki temel yaklaşõm görülmüştür. Bunlardan ilki geleneksel diyebileceğimiz İstatistik Envanter Kontrolü yöntemidir. Bu yöntemde talep tahminleri sonrasõnda karşõlaşõlan minimum stok düzeyi, sipariş sayõsõ, sipariş miktarõ gibi değerler yer almaktadõr ve stoklardaki değişimlere göre davranõlmaya çalõşõlarak hammadde gereksinimleri karşõlanõr. İkinci yöntem ise Malzeme İhtiyaç Planlamasõ (Material Requirement Planning, MRP) olarak anõlan ve önceki yönteme kõyasla daha düşük stok düzeyleri ile daha etkin stok yönetimi, sağlayan çağdaş bir yaklaşõmdõr. MRP ilk olarak 1960 larõn başlarõnda ABD de malzeme tedarikinde ve üretiminde bilgisayara dayalõ bir yaklaşõm olarak ortaya çõktõ. Bu tekniği tanõmlayõcõ kitap Orlicky tarafõndan 1975 te yayõnlandõ. Bu tekniğin ikinci dünya savaşõ sonrasõnda Avrupa da birkaç yerde bilgisayar olmaksõzõn kullanõldõğõ yönünde kayõtlar bulunmaktadõr. Ancak Orlicky bu tekniğin bilgisayar kullanõmõyla imalat stoklarõnõ yönetmede daha detaylõ uygulamalarõn yapõlmasõnõ sağladõğõnõ fark etti. MRP faaliyetlerinde kullanõlan ilk bilgisayar yazõlõmlarõ sadece hesap yükünü hafifleten uygulamalar şekline gelişti. Bu uygulamalar bugünkü modern MRP II ve ERP 6

13 sistemlerinin temelini oluşturan ve ana üretim çizelgesine dayanarak yapõlan en basit sipariş planlamalarõydõ. MRP nin popülaritesi 1970 lerin başlarõnda Amerikan Üretim ve Stok Kontrol Topluluğu (APICS) nõn bu yöndeki teşvik edici çalõşmalarõyla arttõ. APICS, insanlarõ MRP nin tüm üretim prosesinin yönetiminde entegre iletişim ve karar destek sistemi olarak çözüm olduğu konusunda ikna etmeye çalõştõ. Tekniğin optimize edilmesi için sistem analizinin ve yönetim biliminin gerekliliği üzerinde duruldu. En önemli sorunlar olarak disiplin, eğitim, anlayõş ve iletişim olarak gösterildi. Bu teşvik sonralarõ bilgisayar endüstri tarafõndan sürdürüldü. MRP basitçe, son ürün için hazõrlanan ana üretim çizelgesini ürün ağacõ bilgisi yardõmõyla gerekli parça ve malzeme çizelgesine çevirerek satõn alma ve imalat emirleri hazõrlayan bir envanter yönetim tekniği olarak tanõmlanabilir. MRP sistemi ana üretim çizelgesinden hangi son ürünlerin ne zaman ve hangi miktarlarda üretilmesi gerektiğini öğrenir. Ürün ağacõ bilgilerinden yararlanarak bir son ürün için gerekli olan parçalarõ ve miktarlarõ hesaplar. Bu bilgileri envanter durumu ile karşõlaştõrõr, üretim ve temin sürelerini de kullanarak parçalarõn ne zaman ve ne kadar sipariş edileceğini belirler (Şekil 2). MRP den önce kullanõlan lojistik teknik ikmal yapmak, kullanõlanõn yerini doldurmak ilkesi üzerine idi. MRP ileriye bakarak, ileride sadece nelerin gerekeceği tahmin etti. Bu değişikle itme den çekme ye dönen yaklaşõmla daha yüksek seviyede hizmet sağlanõrken envanter seviyeleri düşmüştür. Bu yaklaşõm sadece etkin bir işletimle yararlõdõr ve talep tahmini, müşteri siparişlerini değerlendirme gibi destekleme fonksiyonlarõna bağlõ olarak bir dereceye kadar etkindir. II.3.2 Kapalõ Çevrim MRP Kapalõ çevrim (Closed Loop) MRP, malzeme ihtiyaç planlamasõnõn ana üretim çizelgesinde hedeflenen üretim miktarlarõ ile işletmenin imalat kapasitesi arasõndaki ilişkiyi kontrol etmemesi gibi bir sakõncalõ özelliği nedeniyle geliştirilmiş bir sistemdir. Bu sistemde MRP kapasite ile karşõlaştõrõlmakta ve mevcut kullanõlabilir kapasitenin yeterli olmadõğõ durumlarda ana üretim çizelgesi bir geri besleme ile uyarõlmaktadõr. Şekil 3 te kapalõ çevrim MRP sisteminin algoritmasõ gösterilmiştir. Bu sistemle MRP 7

14 sadece siparişleri planlayan malzeme yönetim aracõ olmaktan çõkarak üretim kontrolüne katkõda bulunmaya başlamõş olmaktadõr. Müşteri Siparişleri GİRDİLER Tahminler Tasarõm Değişiklikleri ANA ÜRETİM PROGRAMI - Ne Üretilecek - Ne Zaman Üretilecek Envanter Raporlarõ ÜRÜN AĞACI BİLGİLERİ - Ürün yapõsõ verileri - Ürün Ağaçlarõ - Operasyon planlarõ ENVANTER DURUMU BİLGİLERİ - Eldeki envanter düzeyleri - Siparişler - Temin Süreleri - Emniyet Stoklarõ MALZEME İHTİYAÇ PLANLAMA Ana planõ uygulayarak net ihtiyaçlarõ ve temin sürelerini belirler DİĞER RAPORLAR - Hangi malzeme ne kadar sipariş edilmelidir? - Sipariş ne zaman verilmelidir? - Hangi siparişler iptal edilmelidir? ÇIKTILAR Satõnalma Siparişleri İş Emirleri Yeniden Çizelgeleme Emirleri Şekil 2 MRP Sistemi (Acar, 1991) 8

15 II.3.3 Kapasite İhtiyaç Planlamasõ (CRP) Kapasite İhtiyaç Planlamasõ (CRP Capacity Requirement Planning) MRP nin çõktõlarõnõ kapasite kõsõtlarõ ile karşõlaştõrõr ve Ana Üretim Çizelgesinin yapõlabilirliğini kontrol eder. APICS tarafõndan şu şekilde tanõmlanõştõr: kapasite seviyelerini veya sõnõrlarõnõ belirleme, ölçme ve ayarlama fonksiyonudur, ayrõca üretim gereklerini yerine getirebilmek için gereken makine ve işgücü miktarõnõ belirler. MRP deki açõk atölye emirleri ve planlanmõş siparişler bu siparişleri zaman periyodunda iş saatleri olarak iş merkezlerine yükleyen CRP için birer girdidir. CRP kõsa veya orta dönemde MRP ile üretilen malzeme planõnõ gerçekleştirmek için gerekli olan spesifik işgücü ve teçhizat kaynaklarõnõ miktarsal olarak belirler. Daha sonra gerekli kapasite, potansiyel aşõrõ veya az yüklemeleri belirlemek için mevcut kapasite ile karşõlaştõrõr. (Yetiş, 1993) II.3.4 Üretim Kaynaklarõ Planlamasõ Üretim Kaynaklarõ Planlamasõ (MRP II Manufacturing Resource Planning) üretim işletmelerindeki tüm veri çalõşmalarõnõn entegrasyonu ile ilgilidir. Bu entegrasyonla, işletme içindeki tüm malzeme hareketleri sürekli ve düzenli olarak bilgisayar kaydõna alõnarak bütün işletme birimlerince ortaklaşa kullanõlan bir veri tabanõnda yaşatõlmaktadõr. Böylece işletme yönetimine geleceği daha etkili planlayabilme ve alõnan kararlarõn sonuçlarõnõ süratle irdeleyebilme gücü kazandõrõlmõş olur. MRP II. bir firma işletim sistemi ve bazen de işletmenin bilgisayar modeli olarak adlandõrõlmaktadõr. Başka bir deyişle, MRP II, gerçek imalat işletmesini, her faaliyetin etkisini test etmek için benzetebilen (simulate) standart, mantõklõ bir sistemdir. Üst yönetime, alternatifler arasõnda daha sağlam karar vermeyi sağlayan bir yoldur. İşletmeler malzeme kaynağõnõn yanõ sõra işgücü, makine ve para kaynaklarõnõ da en etkin bir şekilde planlamak ve kontrol etmek zorundadõr. Üretim Kaynaklarõ Planlamasõ MRP sistematiğine bağlõ olarak söz konusu kaynaklarõn da eşgüdümlü olarak planlanmasõ ve kontrolünü gerçekleştiren bir yaklaşõmdõr. Esas itibariyle MRP II malzeme ihtiyaç planlamasõnõ yanõ sõra, makine ve işçilik kaynağõna yönelik olarak da kapasite planlamasõ çalõşmalarõnõ içerir. (Tanyaş, 1994) 9

16 Ürün Talebi Üretim Planõ Siparişler ANA ÜRETİM PROGRAMI Kapasite Planlamasõ; İşgücü, Ekipman Envanter Durumu MALZEME İHTİYAÇ PLANLAMASI Ürün Ağacõ Bilgileri Planlanan Siparişler Verilen Siparişler KAPASİTE İHTİYAÇ PLANLAMASI Hayõr Kapasite Yeterli mi? Evet Satõnalma Siparişi İş Emirleri Ambarlama (Stok) Tezgah Yükleme ÜRETİM ÜRÜN Müşteri Şekil 3 Kapalõ Çevrim MRP Sistemi (Durmuşoğlu, 1993) 10

17 MRP II kavramõnõn entegrasyondan sonra gelen anahtar özelliği geri besleme olgusudur. Planlama ve üretimin her aşamasõnda ortaya çõkabilecek sorunlar ya da yeni oluşumlar karşõsõnda daha önceki seviyelere geri dönerek sistemi yeni şartlara uydurabilme olanağõ her zaman vardõr. MRP II bir imalat işletmesinin tüm kaynaklarõnõn etkin olarak planlanmasõ yöntemdir. Sonuç olarak, MRP II entegrasyon ve geri besleme faktörlerini bilgisayar teknolojisi yardõmõyla etkin bir şekilde kullanarak işletmedeki planlama,üretim, finansman sürecini modelleyen ve verim artõşõnõ hedefleyen bir araçtõr. MRP II sisteminin genel işleyiş şemasõ şekil 4 te verilmiştir. II.3.5 Dağõtõm Kaynaklarõ Planlamasõ Dağõtõm Kaynaklarõ Planlamasõ (DRP Distribution Resource Planning) MRP den esinlenerek envanterin dağõtõmõnda optimizasyon sağlamaya çalõşan bir yöntemdir. Literatürde ilk kez 1975 yõlõnda Kanada da bulunan Abbott laboratuarlarõnda kullanõlmõştõr (Greene,1987). Dağõtõm Kaynak Planlamasõ sistemi şu kriterleri dikkate alarak çalõşõr; taşõma araçlarõ ve teçhizatlarõ, yükleme/ indirme alanõ, depolama alanõ ve hacmi, ürünlerin birbirine göre taşõma ve depolama özellikleri, taşõmadaki tonaj ve zaman kõsõtlarõ. DRP, ihtiyaçlar oluştukça ilk planlamayõ yapar ve bununla yetinmeyerek her değişiklik için de planlarõ yeniler. Dağõtõm kaynaklarõ planlamasõnda bir merkezi depo ve ona bağlõ dağõtõm depolarõ söz konusudur. Talep gerek ara depolara gerekse merkezi depolara olabilir. Merkezi depo hem tali depolardan gelen hem de doğrudan kendisine gelen talepleri karşõlamak zorundadõr. Bunlarõ karşõlayabilmek için daha fazla miktarda emniyet stoku bulundurur. DRP, periyotlar boyunca dağõtõm depolarõnõn gereksinimlerinin projeksiyonunu yapar ve ana depodan planlanmõş siparişler oluşturur. DRP; üretim kapasitesinin ve stoklarõn etkin bir şekilde tahsis edilmesini sağlamak, müşteri servis düzeyini yükseltmek ve stok yatõrõmlarõnõ düşürmek için, üretim ve dağõtõm yöneticileri tarafõndan ihtiyaç duyulan bilgi akõşõnõ sağlar. 11

18 ÜST YÖNETİM PLANLAMA İşletme Planlama Satõş Planlama Üretim Planlama AMAÇLAR TALEP KAYNAKLAR Kaynaklar Yeterli mi? Hayõr ORTA KADEME PLANLAMA Ürün Ağaçlarõ Stok Durumu İş Rotalarõ Evet Ana Üretim Planõ Malzeme İhtiyaç Planõ Kapasite Planõ G E R İ B E S L E M E ÜRÜNLER HAMMADDE KAPASİTE Planlar Yapõlabilir mi? Hayõr Evet ORTA KADEME İCRAAT Satõnalma İmalat Kontrolü PARÇALAR İŞ SAATLERİ MUHASEBE Performans Ölçümü Şekil 4 MRP II Sistemi (Sümen, 1994) 12

19 II.3.6 ERP nin Ortaya Çõkõşõ MRP ve MRP II sistemlerinin devamõ olarak bünyesine CIM ve DRP sistemlerini de katarak gelişen ve tüm işletme kaynaklarõnõn modüler yapõdan oluşan tek bir bütünleşik sistemle planlanõp yönetilmesini amaçlayan ERP sistemi fikri 1990 lõ yõllarõn hemen başõnda ortaya çõkmõştõr. Şekil 5 te ERP nin ortaya çõkõşõnõn kronolojik bir özeti verilmiştir. DRP MRP MRP II MRP II ERP CIM Şekil 5 ERP Sisteminin Kronolojik Gelişimi (Altõnkeser, 1994) 1960 lõ yõllarda bilgisayarlarõn imalat yönetiminde kullanõlmaya başlamasõyla MRP sitemleri popüler olmaya başlamõş, ardõndan 1970 li yõllarda kapasite planlama, satõş gibi işlevleri de içeren MRP II sistemleri hõzla yayõlmaya başlamõştõr li yõllarda ise bilgisayarlarõn ürün tasarõmõ ve imalatõ alanõnda önemli gelişme kaydetmesi ile birlikte CIM devreye girmiştir. Aynõ zaman aralõğõnda, birden fazla dağõtõm kanalõna sahip büyük işletmelerin, ürün dağõtõm kanallarõnõ ve dağõtõmõn kendisini en iyi şekilde yönetmelerini sağlamak için gene bilgisayarlarõn kullanõldõğõ DRP geliştirilmiş ve MRP II, CIM ve DRP nin birbirinden bağõmsõz olarak kullanõldõğõ melez sistemler ortaya çõkmõştõr. Bu sistemlerin birbirleriyle bütünleşik bir şekilde uyumlu çalõşmasõnõ sağlamak ihtiyacõ ile insan kaynaklarõ, kalite yönetimi gibi yeni işlevlere olan ihtiyaç doğrultusunda 1990 lõ yõllarõn başõndan itibaren tüm bu işlevleri modüler fakat aynõ zamanda bütünleşik bir sistem altõnda toplayan ERP yazõlõm paketleri görülmeye başlanmõştõr. 13

20 II.4. NEDEN ERP? Organizasyonlar bugün hayati önemi olan iki unsurla karşõ karşõyadõr. Küreselleşme ve kõsalmõş Ürün Pazar Ömrü. Küreselleşme rekabeti şimdiye kadar görülmemiş boyutlara çõkarmõş durumdadõr. Rekabetin değişen unsurlarõ Şekil 6 da görülmektedir. Hayatta kalabilmek ve gelişebilmek için işletmeler zaman içinde ortaya çõkan yeni rekabet unsurlarõna uyum sağlamak zorundadõrlar. Böyle bir rekabet ortamõnda şirketler başarõlõ olmak için endüstrideki en iyi uygulamalarõ takip etmek zorundadõr. Rekabet Unsurlarõ KALİTE SÜRE SERVİS Müşeri İstekleri İyi Hizmet Hõzlõ Kaliteli MALİYET ve İŞLEVSELLİK Ucuz Şekil 6 Değişen rekabet unsurlarõ (Altõnkeser 1999) Kõsalmõş ürün Pazar ömrü sürekli geliştirme, ürün esnekliği, süper etkin lojistik kontrol ve daha iyi tedarik zinciri yönetimi gerektirir. Bütün bunlar organizasyon içi ve dõşõ tüm tedarik zincirinde bilgilerin daha hõzlõ ve hassas girilmesine bağlõdõr. Finans, pazarlama, üretim, insan kaynaklarõ gibi organizasyonel bölümler esnekliklerini kaybetmeden daha yüksek seviyede entegrasyon ile çalõşmaya ihtiyaç duyarlar. Organizasyon çapõnda bir ERP sistemi ile bu ihtiyaçlar karõşlanabilir. Bilgisayar ve iletişim teknolojisindeki büyük ilerlemeler organizasyonun birimlerini aralarõnda daha sõkõ bir entegrasyon oluşturacak şekilde güvenli iletişim ağlarõ ile birbirine bağlanabilir hale getirmiştir. Bilgi sistemleri teknolojisi günümüzde makul fiyata yüksek güvenirlikte bol miktarda veri girişimi mümkün kõlmaktadõr. Açõk sistem (Open System), İstemci/Sunucu Mimarisi (Client/Server Architecture), yüksek performanslõ işletim sistemleri, hõzlõ uygulama geliştirme araçlarõ organizasyon bütünlüğünde böyle bir sistemin çalõşmasõnõ sağlamaktadõr. Bilgi teknolojilerindeki bu gelişmeler çağdaş bir sistem olan Kurumsal Kaynak Planlama Sistemlerinin gündeme gelmesini sağlamõştõr. 14

21 Daha önce de ifade edildiği gibi ERP sistemleri, MRP ve MRP II sistemlerinin evriminden ortaya çõkmõştõr. MRP sistemleri tek bir görev olan malzeme gereksinim planlamasõ işini yapmõşlardõr. MRP II tüm imalat fonksiyonlarõnõ kapsayacak şekilde genişletilmişti. İmalat sanayi bilgisayar kullanõmõ için iyi bir ortamdõr. Mühendislerden oluşan ilk imalat komisyonlarõnda bilgisayar korkusu yoktu. İkinci geniş kullanõm alanõ olarak CAD ve CAM bilgisayarlarõn çok iyi kullanõm alanõ bulduğu imalat fonksiyonlarõ olmuşlardõr. Aslõnda imalat mühendisleri önemli ölçüde grafik, bilgisayarlõ geometri, bilimsel görüntüleme gibi teorik bilgisayar bilimleri ile ilgilenmişlerdir. GM, Ford, IBM, HP&Digital gibi büyük şirketler 1980 lere kadar kendilerini daha ziyade imalat şirketleri olarak gösterdiler. Doğal olarak PICS, MAMAN gibi komplike MRP sistemleri en son kurumsal bilgi sistemi olarak düşünülmüştü. Böyle karmaşõk imalat çözümlerini başarmak için yazõlõm ve donanõm yatõrõmlarõ endüstride bu sistemlere görülmemiş bir ayrõcalõk tanõndõğõ açõkça ortaya koymuştur. Bu sistemlere göre muhasebe finansman ve personel bilgi sistemleri organizasyon için daha az önemlidir. İşletmelerin küreselleşmesi ve bilgisayar ağlarõnõn hõzla yayõlmasõyla imalat organizasyonlarõnõn bilgi sistemlerini tedarik zincirleri boyunca genişletmeleri dikkat edilecek bir gelişme oldu. Kõtalara yayõlmõş karmaşõk yazõlõm ve donanõm kombinasyonlarõyla tedarikçi bilgi sistemleri entegre edilebilmelidir. Aynõ şekilde satõcõ-dağõtõcõ ağõ da imalat bilgi sistemi ile entegre olmalõdõr. Ürünlerin Pazar ömürlerinin çok kõsalmõş olmasõ pazarõ kontrol eden ve hõzlõ yanõt veren imalat sistemlerini mecburi hale getirmiştir. Bu, imalat bilgi sistemlerini pazarlama bilgi sistemleri ile daha sõkõ bir entegrasyona zorlamõştõr. Esnek imalat sistemleri özelleştirilmiş kitlesel imalata dönüşmek zorunda kalmõştõr ki, bu da daha ileri bir bilgi sistemleri entegrasyonu gerektirmektedir. Çin ve Hindistan gibi büyük Asya devletlerini de içeren dünya ekonomilerinin açõlmalarõ, Avrupa Topluluğu, NAFTA gibi konsolide Pazar ve ticari bloklarõn ortaya çõkõşõ muhasebe ve finans fonksiyonlarõnõn imalat fonksiyonlarõ ile daha iyi bir entegrasyonunu gerekli kõlan gereksinimler zinciri oluşturmuştur. Üretmek ve satmak yetersiz kalmõş, organizasyonlarõn finans sistemlerini karmaşõk ticaret sõnõrlarõ, bariyer 15

22 ve kotalara göre düzenlemek durumunda kalmõşlardõr. Bilançolar çok döviz kurlu, çok ithalat-ihracat yasalõ ve yönetmelikli, çok muhasebe kodlu, uygulamalõ ve dönemli sistemlere uymalõdõr. Bu durum muhasebe ve finansman bilgi sistemlerini imalat sistemleri daha ileri bir entegrasyonu gerektirmiştir. Bütün dünyada ve özellikle Asya ülkelerinde oluşan geniş iş imkanlarõ sayesinde kontrat ve ihracat amaçlõ imalat uygulanabilir olmuştur. Bu durumda aniden ortaya imalat fonksiyonunun ötesinde bağõmlõ ve bağõmsõz lojistik, malzeme yönetimi, proje yönetimi, finans, satõşlar ve personel yönetimini içeren bir Kurumsal Bilgi Sistemi ihtiyacõ ortaya çõkmõştõr. Münferit bilgi sistem modüllerini entegre etmek neredeyse imkansõzdõr. Gerekli olan kurumsal gereksinimleri tasarõm safhasõnda dikkate alan bir sistemdir. Kurumsal Kaynak Planlama sistemleri bu değişim senaryosunun doğal bir sonucudur. Yukarõda anlatõldõğõ şekilde ERP sistemlerinin kapsam bakõmõndan gelişimi Şekil 7 de gösterilmiştir. * Kalite Yönetimi * Proses / Operasyon Planlama * Depo Yönetimi * Laboratuvar Bilgi Planlama * Kontrol Sistemleri * Düzenleyici Raporlama * Bilgi Yönetimi * İnsan Kaynaklarõ * Lojistik Sistem * Kaynak Planlama * Üretim Kontrol * Finansal Planlama * Satõş Planlama * Lot kontrol * Satõn alma planlama * Muhasebe * Ürün Ağaçlarõ * Ana Üretim Planõ * Malzeme İhtiyaç Planlama * Envanter Yönetimi * Rotalar / İş İstasyonlarõ Şekil 7 Kapsam Bakõmõnda ERP nin Gelişimi (Altõnkeser, 1999) ERP Sistemlerinin ortaya çõkõş nedenleri şöyle özetlenebilir. Küreselleşme ve uluslar arasõ rekabet 16

23 Bilgi teknolojisinin sağladõğõ yeni olanaklar Uluslar arasõ dağõtõm zincirlerinin yaygõn ve daha etkin kullanõlõr hale gelmesi Çok tesisli organizasyonlarõn iyi idare ve kontrol edilmesi ihtiyacõ Ürün ve üretim politikalarõndaki rekabete bağlõ değişmeler II.4.1 Kurumlarõ ERP Kurmaya Götüren Sebepler Bilgi Sistemleri (BS) alanõnda dünyadaki sayõlõ uzmanlardan biri olarak kabul edilen Tom Davenport (2000) çalõşmasõnda ERP nin faydalarõnõ şu şekilde ortaya koymuştur: İş süreçleri açõsõndan faydalarõ: Arka plandaki (back office) işlemlerin otomasyonu. Fonksiyonel iş süreçleri arasõnda koordinasyon. Yöneticilerin kurumlarõnda dünya üzerindeki tüm birimlerinde ne olup bittiğini takip etmelerini sağlayan coğrafi olarak birbirinden uzak birimler arasõnda koordinasyon. Aynõ terime kurumun farklõ birimlerinde farklõ anlamlar yüklenmesini önleyen terminoloji birliğinin sağlanmasõ Teknik açõdan faydalarõ: Bilgi teknolojisi altyapõsõnõ anlamayõ ve bu yapõda çalõşmayõ kolaylaştõran tutarlõ uygulama mantõğõ, tutarlõ bilgi ve arayüz. Bilgi teknolojisi altyapõsõnõ yönetmeyi kolaylaştõran tek bir sistemin varlõğõ. (Örneğin, 2000 yõlõ problemi ve Euro para birimini gibi dönüşüm işlemlerinde kolaylõk.) Kullanõlabilir bir alternatif olmasõna rağmen, pahalõ ver riskli bir yol olan kendi bütünleşik siteminizi kendiniz kurmaktan kurtulmanõz. Ross ve Vitale (2000), yõllõk gelirleri 25 ile 125 milyon dolar arasõnda değişen 15 firma ile yaptõklarõ bir anket çalõşmasõ sonucunda, firmalarõ ERP sistemlerini kurmaya götüren en önemli sebepler olarak şu maddeleri ortaya koymuşlardõr (Şekil 8): 17

24 1. Hem eskimiş ve sayõlarõ birbirinden bağõmsõz olarak çoğalmõş sistemleri tek bir sistem altõnda toplayacak, hem de 2000 (Y2K) yõlõ problemine karşõ bir katalizör vazifesi görecek ortak bir platform ihtiyacõ. 2. İş süreçlerinde iyileşme beklentisi. 3. İşletme kararlarõnda iyileşmeyi sağlamasõ için veriye kolay erişim ihtiyacõ. 4. İşletme maliyetlerinde azalma beklentisi. 5. Süreçlerde müşteri katkõsõnõn artõrõlmasõ beklentisi. 6. Stratejik kararlarõn iyileşmesi beklentisi. Ortak Platform Süreç İyileştirme Veriye Erişilebilirlik Maliyette Azalma Stratejik Karar Verme Müşteri Katõlõmõ Altyapõ Sistem Yetisi Performans Şekil 8 ERP Kurma Sebeplerinin İlişkisel Gösterimi (Ross ve Vitale, 2000) Geçmişi çok kõsa bir süre öncesine dayanan ve hale getirilerinin netlik kazanmadõğõ ERP sistemi için son zamanlarda pek çok da eleştiri getirilmektedir. Bu eleştiriler hakkõnda bilgiler çalõşmanõn ERP Üzerine Tartõşmalar bölümünde (Bölüm IV) ortaya konmuştur. Şekil 9 da verilen grafikte kurumlarõn ERP kurmaya iten etmenler ve kurulumun ardõndan kurumlarõn ERP sisteminden beklentileri yukarõda anlatõlanlar õşõğõnda özetlenmiştir. 18

25 Baskõlar: - Değişim - E-altyapõ ihtiyacõ - Küreselleşme - Dağõnõk coğrafi yapõ Durum: - Karmaşõk, dağõnõk Bilgi Sistemi altyapõsõ Strateji: - Süreçleri İyileştirme Strateji: - Verilere kolay erişim Faaliyet: - Bütünleşik ERP Sistemi seçimi Olasõ faaliyet: - ERP'nin özelleştirilmesi Etki: - Bakõm ihtiyacõ olan bir sistem İstenen Etki: - Müşteri katõlõmõ İstenen Etki: - Stratejik karar verme İstenen Etki: - Maliyette azalma Şekil 9 ERP Kurma Sebepleri ve Beklentiler (Hagman, 2000) 19

26 III. ERP YAZILIM PAZARI VE MODÜLER YAPI Bu bölümde paket ERP yazõlõmõ üreten büyük firmalar ile bunlarõn ürünlerinin kõyaslamasõ sunulacak ve bu pazarda lider konumda olan SAP R/3 ERP paketinin modülleri tanõtõlacaktõr. III.1. ERP YAZILIM PAZARINDAKİ FİRMALAR ERP paketlerinin oluşturduğu kurumsal yazõlõm pazarõ günümüzde yaklaşõk 35 milyar dolarlõk bir büyüklüğe ulaşmõştõr ve tahminlere göre 2004 yõlõnda 73 milyar dolarlõk hacme ulaşarak yõllõk ortamla % 24.9 luk bir büyüme hõzõnõ yakalayacaktõr (Tablo 1). Dünya çapõnda 100 ün üzerinde irili ufaklõ ERP yazõlõm paketi üreticisi olmasõna rağmen bunlarõn büyük çoğunluğu küçük ölçekli firmalarõ hedef almaktadõr ve içlerinde Büyük Beş olarak anõlan SAP-AG, Oracle, J.D. Edwards, Peoplesoft ve Baan firmalarõ toplam olarak dünya çapõndaki ERP pazarõnõn yaklaşõk %60 õnõ ellerinde tutmaktadõrlar. YIL Yõllõk Ortalama Büyüme 24.9% Milyar USD Tablo 1 Dünya genelinde ERP pazarõ büyüklüğü tahmini ( 2000) Yukarõda adõ zikredilen bu alanõn lider firmalarõnõn pazar paylarõ da 1999 verilerine göre tablo 2 de görülebilir. Bu rakamlar değişik araştõrma şirketlerine göre farklõlõk gösterse de genelde birbirine yakõndõr ve SAP firmasõ pazarda tartõşmasõz lider konumdadõr. SAP, R/3 ile pazara koyduğu ağõlõğõnõ web tabanlõ yeni ürünü olan MySAP ile devam ettirmektedir. Türkiye ye baktõğõmõzda da SAP nin lider durumda olduğu görülmektedir. Kendi iddiasõna göre SAP, Türkiye deki 500 büyük firmadan 200 üne hizmet sağlamaktadõr ( 20

27 Yõl: 1999 Pazar Payõ Yõllõk Gelir (Milyar USD) SAP 30% 5.49 Oracle 14% 2.56 PeopleSoft 7% 1.28 J.D. Edwards 5% 0.92 Baan 3% 0.55 Diğer 41% 7.50 TOPLAM 100% Tablo 2 ERP Firmalarõnõn Yõllõk Gelirleri ve Pazar Paylarõ ( 2000) III.2. ERP PAZARINDAKİ EĞİLİMLER III APICS Konferansõnda Ortaya Çõkan Eğilimler 1998 de Nashville/ABD de yapõlan APICS uluslar arasõ konferansõnda 200 den fazla satõcõnõn sergilediği yazõlõmlardan edinilen izlenimler ERP dünyasõndaki eğilimleri ortaya koymuştur. (Melynk, 1999) O tarihte ortaya konan eğilimler şunlardõr. 1. ERP sistemlerinin pazarda ağõrlõğõnõn ve öneminin artmasõ 2. Lojistik/Dağõtõm sistemlerinde artõş 3. Tedarik zinciri yönetimi paketleri yükselişte 4. Çok Yöntemli tahmin yazõlõmlarõnõn çõkmasõ 5. Elektronik ticaret ve internetin öneminin artmasõ 6. Gelişmiş planlama ve çizelgelemeye ilgilinin artmasõ 7. Firmalardaki çeşitli boşluklarõn ERP sistemleri ile kapatõlmasõ 8. Yazõlõmõn seçiminde daha iyi araçlar kullanõmõ O tarihten günümüze meydana gelen gelişmeleri de dikkate alarak bu eğilimleri ve yeni ortaya çõkan eğilimleri incelemek yerinde olacaktõr. Öncelikle 1998 yõlõndaki konferansta ortaya konan eğilimleri görelim. 21

28 ERP nin artan önemi ERP satõcõlarõ kurulumun büyük ve kapsamlõ bir iş olduğunu anlamõşlardõr. ERP sistemlerinde basitleştirme, hõzlandõrma ve odaklanma çabalarõ vardõr. Bu çabalar ERP sistemlerini, başarõlõ ve hõzlõ kurulumlarõ gerçekleştirilmesini garanti altõna almaksõzõn ERP sistemlerinin kurulumlarõnõn önemi daha iyi anlaşõlmõştõr. SAP, PeopleSoft, ve MK Group, hõzlandõrõlmõş kurulum programlarõnõ tanõtmõştõr. Bunlara ilaveten belirli sektörleri için ön konfigürasyonun ve ayarlarõ yapõlmõş kurulum süresi kõsaltan şablon yazõlõmlar gündeme gelmektedir. Lojistik ve dağõtõm sistemleri çoğalmakta Lojistik ve Dağõtõm sistemleri değişmekte ve çoğalmaktadõr. Lojistik sistemlerine, çizelgeleme, bölümlerinde yönetimin verimliliği ve etkinliği artõran yeni yazõlõmlar çõkmaktadõr. Tedarik zincirinde malzeme-para, bilgi akõşõ başarõ için kritik faktör olmaktadõr. Tedarik zinciri yönetimi paketleri yükselişte ERP sistemleri tedarik zincirinin yönetiminin karmaşõk yapõsõna birebir yanõt verecek uygunlukta değiller. ERP sistemleri tedarik zincirine değil, kurumun kendisine odaklanmõşlardõr. Bu nedenle tedarik zincirinin çeşitlendirilmesi, çizelgelemede daha fazla kontrol imkanõ tanõmasõ, müşteri isteklerine daha esnek yaklaşõm sağlamasõ gibi avantajlar sağlamaktadõr. Çok yöntemli tahmin yazõlõmlarõnõn çõkmasõ Her tedarik zincirinin hedefi olan envanter seviyesini azaltmak konusunda talep tahmininin hassasiyeti en önemli konusudur. Tedarik Zincirini oluşturan her halkadaki birim kendi müşterisinin talebini tahmin etmeye ve ona göre stok bulundurmaya çalõşõr. Tedarik zincirinde ilerledikçe envanter seviyesi lineer olmayan bir değişim gösterecek normal boyutuna ulaşabilir. Bu problemi kaldõrmak için çok yöntemli planlama tahmini ve ikmal prosedürü kullanmaktadõr. Bu yöntemle envanterlerde önemli ölçüde azalma isteklerini karşõlayabilmekte önemli ölçüde artõş, nakit akõşõnõ iyileştirebilmektedir. Elektronik ticaret ve internet 5 yõl önce (1993) yazõlõm paketlerinin EDI (Elektronik Data Interchange Elektronik Veri Değişimi) yeteneği bulunmasõ önemli bir özellikti ancak internetin kurum ve 22

29 tedarik zinciri için bilgi otobanõ haline gelmesiyle internet özelliği bulunmasõ şart oldu. Internet kullanõmõ ile etkinlik ve avantajlarõ artõran paketler ve yazõlõmlar piyasaya çõkmaktadõr. Bu yazõlõmlarda internet elektronik ticareti gibi aktiviteleri desteklemekte kullanõlmõştõr. Elektronik ticarette müşteri internetten firmanõn kataloglarõna bakabilir ve siparişini girebilmektedir. ii İleri düzeyde planlama ve çizelgelemeye ilgilinin artmasõ Üc yõl önceki APICS, konferansõnda sonlu kapasite planlama ve çizelgeleme içeren birkaç yazõlõm geliştirmişti. O zamanki inceleme, yazõlõmõn sabitler teorisi (Theory of Constraits, TOC) yaklaşõmõna mõ dayandõğõ yoksa üretken algoritmalar içerdiği, kural bazlõ yapay zeka, benzetim odaklõ veya bir sezgisel kaideler kümeleriyle mi çalõştõğõ konusunda idi. Bu teknikler hala geçerli olmak beraber ilgi odağõ yalnõz kapasite olayõndan kapasite ve talebin eş zamanlõ etkileşimine kaymaktadõr. Daha hõzlõ ve daha etkin çözüm vaat eden bu yeni sistemler ileri düzeyde planlama ve çizelgeleme (APS) sistemleri olarak anõlmaktadõr. ERP uygulamalarõnda benzer algoritmalara ihtiyaç artmaktadõr. Firmalardaki çeşitli boşluklarõn ERP sistemleri ile kapatõlmasõ ERP nin en önemli avantajlarõndan bir tanesi de kurumun finans, muhasebe gibi arka plandaki işlemlerinin gerçekleştirilmesinde çok etkin olmasõdõr. Yazõlõm firmalarõ bu işlemlerin daha basit ve daha kolay yapõlmasõ için birtakõm yenilikler üretmektedir. Örneğin, Shopfloor 2000 kağõtsõz bir ofis vaat etmektedir. Bunun yanõ sõra MES frontline management system, bir takõm yardõmcõ sistemler çõkarmaktadõr. Yazõlõmõn seçiminde daha iyi araçlar kullanõmõ Yazõlõm seçmek daha karmaşõk hale geliyor. İhtiyaçlarõ belirleme ve buna uygun yazõlõm seçme firmalarõn yardõm taleplerini artõrmaktadõr. Yazõlõm seçimi için Expert ii Son yõllarda büyük ERP satõcõlarõ ürünlerini web platformu üzerine taşõmaya başlamõşlardõr. SAP nin yeni ürünü mysap web teknolojisi ile üretilmiştir. Oracle aynõ şekilde tamamen web teknolojisi kullanõlarak üretilen E-Business Suite adlõ ürünü piyasaya sürerken, Baan ibaan OpenWorld adlõ web tabanlõ paketi sunmaya başlamõştõr. 23

30 Buying System Inc. Tarafõndan Plan Smart ve Choose Smart yazõlõmlarõ pazara sunulmaktadõr. III.2.2 Yeni Eğilimler Bilgi teknolojisi tüm dünyada hõzlõ bir şekilde ilerleyişini sürdürmektedir. Bu ilerlemeyle birlikte ERP gibi yönetim paketlerinden beklentiler ve pazardaki eğilimler değişmektedir. Günümüzde bu konuda görülen 4 ana eğilim aşağõdaki gibidir (Hagman, 2000): (1) Son zamanlarda ERP sistemleri arka ofis uygulamalarõndan ön ofis uygulamalarõna doğru kaymõş ve Tedarik Zinciri Yönetimi (SCM) ve Müşteri İlişkileri Yönetimi (CRM) sistemlerini destekler konuma gelmiştir. Bu yöndeki gelişimin kaynağõnõn müşteri talebi mi yoksa ERP satõcõlarõnõn pazardaki büyümeyi sabit tutma çabalarõnõ mõ olduğu tartõşõlabilir. Bu önermelerden ikincisi bir spekülasyon olarak kalsa da birincisinin ERP satõcõlarõndan bağõmsõz SCM ve CRM uygulamalarõ satõşlarõnõn hõzlõ artõşõna bakõlarak gerçeğe daha yakõn olduğu düşünülebilir. Kaynağõ ne olursa olsun kullanõcõlar ister kendi ERP satõcõlarõndan olsun ister başka satõcõlardan olsun ERP sistemlerini CRM ve SCM uygulamalarõ ekleyerek genişletmektedirler. Bu oluşum Genişletilmiş ERP (Extended ERP) ya da ERP II terimleriyle anõlmaktadõr. (2) Pazarõn büyüklerden oluşan kõsmõnõn doyuma ulaşmasõyla birlikte ERP satõcõlarõ artan bir şekilde KOBİ leri hedef almaya başlamõşlardõr. Satõcõlar bunu kendi orijinal sistemlerini basitleştirerek veya Uygulama Servis Sağlayõcõlar (ASP Application Service Providers) aracõlõğõyla sunarak sağlamaktadõrlar. Bu ikinci yöntem ERP hizmetini üçüncü parti firmalardan kiralamak yoluyla olmaktadõr ve bu genelde İnternet üzerinden yapõlmaktadõr. Bu yöntemi seçmenin hem satõcõlar hem de kullanõcõlar açõsõndan çeşitli sebepleri olmakla birlikte çok yeni bir yöntem olduğu için potansiyel sonuçlarõ hakkõnda fikir yürütmek için erkendir. (3) Son yõllarda gerçek pazar faaliyetleri göstermesi ve gelir getirmesi açõsõndan henüz aktif konuma geçmiş olmamasõna karşõn dijital pazar kavramõ ortaya çõkmõştõr. Bu pazarlar önceleri genelde Bilgi Teknolojileri (BT) firmalarõ tarafõndan kurulmuştur fakat sonradan endüstriyel konsorsiyumlar bu pazarlarõ 24

31 oluşturarak BT firmalarõna teknoloji sağlayõcõ görevi yüklemişlerdir. Bu dijital pazarlarõn geleceği ve ERP nin bu yeni oluşumdaki konumu henüz belli olmamakla birlikte bu pazarlar ciddi bir eğilim konumundadõr. İki önemli fayda vaat etmektedirler: (a) birkaç firmayõ birbirine bağlamakla elde edilebilecek olandan çok daha ciddi SCM olanaklarõ ve (b) teknolojik entegrasyon maliyetlerinde azalma. Önemli ERP satõcõlarõndan olan SAP ve Oracle, SAPMarkets ve Oracle Exchange ürünleri ile bu oluşumda yer almak istediklerini oraya koymuşlardõr. (4) Yüz milyonlarca dolara varan uygulama masraflarõ nedeniyle ERP projeleri ERP satõcõlarõnõn ardõndan şimdi de kullanõcõlarõ değer arayõşõna itmiştir. Kurulumu tamamlayõp uygulamaya geçtikten sonra kullanõcõlardan ERP nin istenen iş faydalarõnõ sağlayamadõğõ eleştirileri ortaya çõkmaya başlamõştõr. Bu tartõşmada konu edilen değer hem yatõrõmõn geri dönüşü hem de daha önceden bahsedilen (bölüm II.4.1) işle alakalõ faydalardõr. Bunlarõn her ikisi de birbirinden bağõmsõz incelenemez. ERP projeleriyle ilgili bu değer arayõşõndan ötürü, ERP nin getirilerini ve performansõnõ ölçmeye yönelik çalõşmalar yapõlmõştõr. Örneğin Tetlumbe (2000), ERP projelerinde başarõsõnõn sadece maliyet göz önüne alõnmadan değerlendirilmesi için metodolojik bir yaklaşõm önermiştir. Bu konuyla ilgili çalõşma sahasõnõn hala açõk olduğu ve yeni metodolojiler geliştirilmesinin mümkün olduğu düşünülmektedir. III.3. ERP NİN MODÜLER YAPISI ERP sistemlerinin en önemli özelliklerinden birisi de modüler bir yapõya sahip olmasõ ve kurumlarõn, ihtiyaçlarõna göre kendilerine uyan modülleri bünyelerine monte etmeleridir. Modüller birbirlerinden bağõmsõz kurulabilseler de hepsi birbiriyle bütünleşik bir yapõ içinde işlevlerini yerine getirirler. Bir modüldeki veriler diğer bir modül için girdi olarak kullanõlabilmektedir. 25

32 Maliyet Esneklik Çeviklik Rekabet gücü 0 Yazõlõmõ Satõnalma 100 Oranõ (%) Şekil 10 Satõn Alma ya da Kendine Uygun Yazõlõm Üretme Durumu Kõyaslamasõ (Hagman, 2000) Bir kurum ERP sistemi kurmak istediğinde önünde iki uç seçenek bulunmaktadõr: (1) Tüm ERP paketini tek bir firmadan temin etme, (2) Tüm ERP paketini kendi imkanlarõyla tamamen kendi sistemine göre üretme. Her iki seçeneğin de kendine göre artõ ve eksileri bulunmaktadõr. Birinci seçenekte yazõlõmõn kurumun kendi sistemine özelleştirme esnekliği minimum düzeyde bulunurken maliyet de en düşük konumdadõr. İkinci seçenekte maliyet çok yüksek düzeylerde seyrederken yazõlõmõ tamamen kendi sisteminize göre özelleştirmek elinizdedir. Bu iki uç seçeneğin esneklik ve maliyet kõyaslamasõnõ gösteren grafik şekil 10 da verilmiştir. Günümüzde ERP yazõlõmõnõ kendi kendine üretme yolu pek tercih edilmemektedir. Daha çok tercih edilen ERP çözümleri paketin tamamõnõ tek bir satõcõdan almak ya da farklõ satõcõlardan farklõ modülleri birbirine entegre ederek en iyi karma (best of breed) yöntemi ile ERP sistemi kurmaktõr. En iyi karma çözümü içinde sayõlabilecek ve belki de en çok kullanõlan olma özelliği taşõyan bir diğer çözüm de ERP sisteminin temel modüllerini tek bir satõcõdan temin ettikten sonra destekleyici diğer modülleri konunun uzmanõ başka satõcõlardan alarak sisteme entegre etmektir (şekil 11). 26

33 İNSAN KAYNAKLARI FİNANS VE MUHASEBE DESTEK MODÜLLER MERKEZİ VERİ TABANI DESTEK MODÜLLER TEDARİKÇİLER SATIŞ VE DAĞITIM MİMARİ STOK VE İMALAT ENDÜSTRİYEL ÇÖZÜMLER MÜŞTERİLER Şekil 11 ERP nin Temel Modülleri ve Genel Yapõsõ (Mabert ve arkadaşlarõ, 2001) Şekil 11 de verilen yapõda firma içi iş sistemi ERP ile kontrol altõna alõnõrken, firmanõn tedarikçileri ve müşterileriyle olan ilişkileri de ERP ye entegre edilen Tedarik Zinciri Yönetimi (SCM Supply Chain Management) ve Müşteri İlişkileri Yönetimi (CRM Customer Relationships Management) sistemleri ile sağlanmaktadõr. Bu üç sistemin bir arada kullanõmõ iş dünyasõnõn son zamanlarõnda gündemini oldukça meşgul etmektedir. ERP bu yapõsõyla daha önce de belirtildiği gibi yeni bir kavram oluşturmakta ve bu yeni kavram gene daha önce belirtildiği gibi ERP II ya da Genişletilmiş ERP olarak adlandõrõlmaktadõr. III.3.1 SAP R/3 de Bulunan Modüller SAP õn olay yaratan başarõsõndan oldukça memnun olan SAP danõşmanlarõnõn da etkisiyle SAP, ERP pazarõnda oldukça fazlar ilgi görmektedir. ERP ile ilgili kurslar ve konuşmalar SAP ile ilgili bilgiler içermedikçe okuyucular/dinleyicilerce takdir edilmemektedir. Üç IBM mühendisi tarafõndan kurulan SAP-AG, yönetim merkezi Almanya da bulunan yaklaşõk 30 yõllõk bir şirkettir. ERP pazarõnda, bir ERP yazõlõmõ olan SAP R/3, çoğu kişi tarafõndan ERP ile eşanlamda kullanõlmaktadõr. SAP hiçbir soru kabul etmeyecek kadar 27

34 açõklõkla alanõnda yaklaşõk %30 luk Pazar payõ ile liderdir. SAP, 5.49 milyar USD yi bulan 1999 yõlõ cirosu ile dünyanõn en büyük iş yazõlõmõ çözüm şirketidir. Dünya çapõnda in üzerinde müşterisi vardõr. Fortune õn 500 büyük şirketi arasõnda en büyük on şirketten 10 u, en çok kar eden ilk on şirketten 8 i ve en yüksek yatõrõm geri dönüşümüne (ROI) sahip ilk on şirketten 7 si SAP R/3 kullanõlmaktadõr. Tek ve birleşik bir satõş stratejisi nedeniyle çok miktarda SAP R/3 danõşmanõna ihtiyaç duyulmaktadõr. Altõ büyük danõşmanlõk şirketi SAP õn iş ortağõ durumundadõr. Yoğun talep SAP danõşmanlarõnõn saatlik ücretlerini oldukça yüksek seviyeler çõkarmõştõr. SAP ilk ürününü 1979 da piyasaya sürmüştür ve SAP R/2 mainframeler için örnek bir başarõ olmuştur. Halen çalõşmakta olan SAP R/2 uygulamalarõ bulunmaktadõr. SAP nin lokomotif ürünü olan SAP R/ yõlõnda çõktõ ve bir şok dalgasõ yaratmõştõr. SAP R/3 tipik bir endüstrinin her ihtiyacõnõ karşõlayan olay yaratacak fonksiyonellikte satõş&dağõtõm, malzeme yönetimi, üretim planlama, finansal muhasebe, kontrol, proje yönetimi, proses kontrol, kalite yönetimi gibi modüllere sahip olarak piyasaya çõkmõştõr. SAP R/3 müşterilerinin donanõmlarõna veya donanõm seçimlerine göre açõk sistemin (OS) avantajlarõnõ sağlayan sunucu-istemci mimarisini (client-sever architecture) geliştirmiştir. SAP ayrõca R/3 ü özelleştirmiş, örneğin IBM in AS/400 platformu geleneksel veri merkezlerine taşõmõştõr. R/3 sürümü, ileri gelen O/ZS platformlarõ, örneğin VMS, Unix, OS/400, MVS, için de mevcut olup sonradan Windows NT içinde bir sürüm çõkararak son kullanõcõlara rakipsiz bir avantaj sağlamõştõr. SAP R/3 ileri gelen RDBMS (Relational Database Management System İlişkisel Veri Tabanõ Yönetim Sistemi) yazõlõmlarõ olan Oracle, Infomix ve son olarak da Microsoft SQL sunucusunun avantajlõ yönlerini kullanma imkanõ vermiştir. SAP R/3 dağõnõk bilgisayarlardan çeşitli entegre donanõm, yazõlõm ve RDBMS ürünlerini bazõ standart protokoller kullanarak destekler. R/3 Lotus Notes gibi standartlaşmõş iş akõşõ yazõlõmlarõ ile entegre olur, elektronik posta, EDI (Electronic Data Interchange Elektronik Veri Değişimi) ve ofis programlarõnõ destekleyen (Ms Word, Excel, vs.) arayüzleri vardõr. Bütün bunlar SAP nin başarõsõnõ sağlamõştõr. SAP nin başarõsõnõ sõrrõ sağlam, kaliteli ve olgunlaşmõş bir ürün, kuvvetli bir Ar-Ge desteği, teknoloji esaslõ değil proses esaslõ yaklaşõmõ olmasõ,danõşman ve bilgi teknolojisi firmalarõyla olan iş ortaklõklarõ, stratejik satõş, öz sermayelerini yazõlõma ve eğitime kontrollü olarak ayõrmalardõr. Büyük global 28

35 bir şirketin fonksiyonel ihtiyaçlarõnõ karşõlayabilecek yeterliliktedir. Bu en iyi iş uygulamalarõnõ, global muhasebe normlarõnõ, kurlarõ, ticaret uygulamalarõnõ ve çok dil kullanabilme desteğini içerir. SAP ayrõca, bankalar, hastaneler ve ticaret firmalarõ gibi farklõ endüstri dallarõ için farklõ özel modüller sunmaktadõr. SAP yõllõk bütçesini %10 undan fazlasõnõ Ar-Ge ye sadece teknoloji araştõrmasõ için değil, global olarak en iyi iş uygulamasõnõ bulmak için ayõrmaktadõr. Danõşman firmalarda, bilgi teknolojisi satõcõlarõyla (donanõm ve yazõlõm) SAP ye büyük ölçüde yardõmcõ olmaktadõr. SAP õn kazandõğõ her 1$ için SAP õn iş ortaklarõ 4.5$ kazanmaktadõr. Price Waterhouse gibi danõşmanlõk şirketleri kendi yatõrõm imkanlarõyla SAP yeterlilik Merkezi kurmuşlardõr. Donanõm satõcõlarõ (HP ve Compaq gibi) son kullanõcõlara yardõmcõ olmak için ön kurumu kendileri yapmaktadõrlar. (Altõnkeser, 1999) Tüm dünyada yerel temsilcileri ve yerel şirketleri ile faaliyet gösteren SAP, 1995 yõlõnda Türkiye deki faaliyetlerini organize etmek için SAP Türkiye yi kurmuştur. SAP, R/3 paketini müşteri talepleri doğrultusunda sürekli geliştirmeye devam etmektedir. Internet teknolojisindeki son gelişmelere paralel olarak ürünün yeni sürümleri e-ticaret işlemlerine doğrudan entegre edilebilecek şekilde hazõrlanmõştõr. ( SAP, ERP sistemlerinin yanõ sõra mysap.com çatõsõ altõnda CRM (Customer Relationship Management), SCM (Supply Chain Management) ve SRM (Supplier Relationship Management) çözümleri sunmaktadõr. ERP sisteminin modüllerini biraz daha detaylõ incelemek için ERP piyasasõnda en çok adõ geçen ve pazardaki payõ en büyük şirket olan SAP nin şu an piyasada en çok kullanõlan ürünü olan SAP R/3 paketinin modüllerini kullanmanõn uygun olacağõ varsayõlabilir. Bu varsayõmdan yola çõkarak aşağõda bir özeti şekil 12 de verilen SAP R/3 de bulunan modüllerin açõklamalarõ sunulmuştur (SAP, 1998): 29

36 Malzeme Yönetimi Üretim Planlama Kalite Yönetimi Satõş ve Dağõtõm Tesis Bakõm/Onarõm İnsan Kaynaklarõ SAP R/3 İstemci / Sunucu Mimarisi Finansal Muhasebe Sabit Varlõk Yönetimi Kontrol Proje Sistemleri İş Akõşõ Endüstri Çözümleri Şekil 12 SAP R/3 de Bulunan Ana Modüller (SAP, 1998) III Malzeme Yönetimi R/3 Sistemi, bütün tekdüze iş akõşõnõ yönetir ve kişileştirilmiş hata verilerini satõn alma dokümanlarõnõn işlenmesi esnasõnda sağlar. Satõn alma talebinin, planlama akõşõ maliyet merkezi ihtiyaçlarõ veya satõş sebebiyle ortaya çõkmasõ önemli değildir. SAP R/3 daima alõcõya talebin kaynağõnõ tanõmasõnõ sağlar. Eğer arzu edilirse satõn alma dokümanlarõ esnek onay sürecine tabi tutulabilir. Alõcõlar, geçmiş tedarikçi fiyatlarõna ve uzun dönemli kontratlarõ içeren önemli satõn alma siparişlerine sahiptirler. Fiyat karşõlaştõrmasõnõn her satõn alma işleminde otomatik olarak devreye alõnmasõ mümkündür. Ayrõca satõcõ değerlendirmesi, en kaliteli ürünü ve hizmeti sunan satõcõnõn seçilmesine olanak sağlar. Bu özellikler satõn alma maliyetini minimuma indirir. Otomatik olarak güncelleştirilmiş satõn alma siparişlerinin tarihi,mal ve fatura bilgisi, günlük işlemlerin takibi kullanõcõya bilgi olarak iletilir. Malõn irsaliyesi alõndõğõ dönemde, R/3, malzeme ve miktarõnõ karşõlaştõrarak siparişleri kontrol eder. SAP e-posta vasõtasõyla satõcõyõ da bilgilendirir. (Malõn tesliminden önceki değişiklikler de dahil olmak üzere) Envanter yönetimi, verileri otomatik olarak kontrol için Kalite Yönetimine gönderir. Her malõn irsaliyesinin gelmesiyle malzeme stok 30

37 miktarõ güncellenir. Eş zamanlõ olarak irsaliye bilgileri, gönderme maliyetleri de dahil olmak üzere (navlun,gümrük masraflarõ,vergiler) Finansal Muhasebe de güncellenir. R/3 ayrõca LIFO ve FIFO gibi değerleme metotlarõnõ destekler. Faaliyete dayalõ maliyetlendirme analizlerini içeren envanter kontrol fonksiyonlarõ da bulunmaktadõr. Belli kriterlere göre (örneğin, sevkõyat zamanõ, ürün kalitesi, ve anlaşma şartlarõna bağlõlõk gibi.) kalite tedarik ilişkisini elde edebilirsiniz. Karar alma süreci, detaylõ fiyat analizleri,malzeme gruplarõ, fiyat tarihi gibi başlõklarla desteklenir. R/3 Malzeme Yönetimi, yalnõzca malõn etkin tedarik edilmesini sağlamakla kalmaz ayrõca güvenilir, zamanõnda etkin hizmetleri satõn almayõ kolaylaştõracak sofistike araçlarõ da sağlar. Dolayõsõyla etkili stok dönüşümü ve düşük depo maliyetleri elde edilir. Depo Yönetimi işlevi, en kompleks depo yapõlarõnõ yönetmeye yardõmcõ olur. Stok kalemleri blok, raf ve sabit kutu mantõğõyla ihtiyaçlar dahilinde yönetilir. Erişim mesafelerinin en kõsa şekilde tutulmasõ amaçlanõr. R/3 Depo yönetimi firmaya zaman kazandõran ve hatayõ azaltan barkod teknolojisinin kullanõlmasõnõ da destekler. Envanter Yönetimi ve Satõş-Dağõtõm, Depo Yönetimiyle bütünleşik çalõşõr. Bu entegrasyon atõlacak ve ayrõlacak maddeyi basitçe düzenler. R/3 ayrõca Depo Yönetimini, depo kontrol birimiyle birleştiren entegre iletişim arayüzüne sahiptir. Fatura onaylama bölümü, sipariş edilmiş miktarlarõ ve tutarlarõ herhangi bir nakit indirim veya vergiye göre tekrar faturalandõrõlabilir. Satõn alma siparişindeki değişkenlik, faturadaki fiyat ve miktarlarõn değişmesiyle ortaya çõkar. Kabul edilebilir limitler miktar, fiyat veya gün gibi değişkenlere göre düzenlenebilir. Eğer limit aşõlõrsa sistem otomatik olarak ödeme faturasõnõ bloke edebilir. Bir fatura gönderildiğinde otomatik olarak veriler finansal muhasebeye, aktif muhasebesine ve maliyet muhasebesine gönderilir. Yeni lojistik fatura doğrulama işlevi, finansal muhasebedeki fatura doğrulama işlemini ayõrõr ve bu işlemin R/3 çoklu sistemi boyunca dağõlmasõna olanak verir. Satõn alma bilgi sistemi ve satõcõ değerlendirme, satõcõyla yapõlacak olan görüşme için gerekli bütün ana bilgiyi sunar. Mal irsaliyesi ve faturasõ giriş yapõldõğõnda, veriler satõn alma bilgi sistemine yansõtõlõr. Ayrõca Satõcõ Değerlendirme fonksiyonu bütün geçerli bilgiyi ihtiyaç anõnda kullanõma sunar. 31

38 III Üretim planlama ve kontrol R/3 Üretim Planlama ve Kontrol Sistemi (R/3 PP),R/3 sisteminin ana parçalarõndan biridir. R/3 PP, dünya çapõndaki imalatçõlara planlama kontrol ve üretim çözümleri sunmaktadõr. R/3 PP modülü yalnõzca üretim planlamasõnõ kapsamaz. Bunun dõşõnda müşteri odaklõ üretim ve yönetim sistemi ve Kurumsal Kaynak Planlamasõ sisteminin bütün boyutlarõnõ da içerir. R/3, KANBAN ve JIT tekniklerini ERP ile pürüzsüz bir şekilde entegre eder. R/3 PP, çalõşanõn ihtiyaç duyduğu bilgiye kapõ açar ve sorumluluğun merkezileşmesini önler. R/3 yazõlõmõ kullanõcõlarõnõn bilgiye çabuk bir şekilde cevap vermesini kolaylaştõrõrken ürün ve hizmetlerin müşteri ihtiyaçlarõna göre düzenlenmesini yönlendirir. R/3 Satõş Dağõtõm sistemi, müşteri sipariş sürecini, sipariş girişinden faturalandõrmaya kadar yönlendirir. Sistem müşteri sipariş sürecini de yönetir. Bilginin ve işlevlerin entegrasyonu doğru tedarik zincir entegrasyonu sağlamaktadõr. Satõş alanõyla, ürün ailesiyle veya tanõmladõğõnõz herhangi bir alanda tahminler yapõlabilir ve tahminler bütün özel planlarla birleştirilebilir, fakat planlamacõlar aynõ zamanda operasyonel kararlarda tahminleri kullanõrken ihtiyatlõdõrlar. Temel üretim talepleri için, tahminlerden ziyade müşteri bağlantõlarõ ve satõş siparişleri bilgilerini tercih ederler. R/3 sistemi nin fonksiyonel çeşitliliği anlamlõ satõş ve operasyon planlamasõnõ destekler. Operasyon planlamada tahminler ve uzman planlama teknikleri birleşmiştir. Tahminler, R/3 den gelen bilgilere göre, örneğin sevkõyatlar, satõşlar, tüketim, alõnan ödemeler ile belirlenebilir. Üretim grubu veya belirli üretim tahminleri, üretim kaynaklarõnõ geliştirmeye ve tedarikçilerle sözleşme yapõlmasõna yardõmcõ olur. Ürün aileleri, üretim gruplarõ, satõş bölgeleri ve organizasyonel birimlere dayalõ planlama hiyerarşileri inşa edilebilir. Çoklu tahmin modelleri ve stratejiler en iyi tercihin yapõlmasõnõ sağlar. R/3, sürekli olarak modelin geçerliliğini kontrol eder. Faaliyetlerin etkisini, örneğin pazarlamacõ promosyonlarõnõ, sezonluk etkileri tahminlerinde birleştirebilir. Geçmiş taleplerin ve tahminlerin değerleri önemlidir. R/3 içinde tüm entegrasyon periyodik tahmin değişikliklerini kolaylõkla yapar. Bütün tahmin talepleri, planlama seviyesinden en alt üretim seviyesine kadar değiştirilebilir. Planlama seviyesindeki kaba planlama, 32

39 gerçek bir kaynak tõkanõklõğõ kontrolü sağlar. Tahminler, gelen satõş siparişlerine bağlõ olarak talep yönetimine ve ana üretim programlamasõna kolaylõkla transfer edilebilir. Ayrõca hesapta olmayan talepler de eklenebilir. İmalat zamanlarõnõ ve üretim tõkanõklõklarõnõ, ana üretim programlamasõnõ kullanarak detaylõ bir şekilde değerlendirmek mümkündür. Ana üretim programlamasõ, tahmini talepleri ve müşteri sipariş taleplerini ürün başõna talebe dönüştürebilir. R/3 ile bütün programlar tek bir entegre sistem veya dağõnõk sistem içinde elde edilebilir. Temel bir programõn kapsamõ genişletebilir. İhtiyaç duyulan sõklõkta da gözden geçirilmesi sağlanõr. Bu firmanõn çapraz planlama programlarõnõ elverişli hale getirmesini sağlar. Malzeme ihtiyaçlarõ planlamasõ, planlama seviyesinde detaylandõrõlõr. Bütün üretim parçalarõ, ara ürünler, satõn alõnmõş bileşenler ve hammaddeler, malzeme artõş hesaplarõ için ikmal programlarõ da bu sayede genelleştirilir. Program, üretim siparişleri ile satõn alma isteklerinin son tarihlerini zaman programlama aracõlõğõyla düzenler. İş merkezleri için kapasite yüklemelerini genelleştirerek planlamacõlarõn MRP seviyesinde kapasite yüklemesini kontrol edebilir. Basamaklar halinde Satõş Tahmin, Ana Üretim Programõ, ve Malzeme İhtiyaç Planlamasõ uygulanabilir detaylõ bilgiler sunar. R/3 PP sisteminde planlama seviyeleri kolaylõkla entegre olur. Bir seviyeden diğerine nasõl gideceğine dair bir çok seçeneğiniz oluşur. Her seviyede ve her programla planlamacõ planõn geçerliliğini kontrol edebilme şansõna sahiptir. Ana Üretim Programõ ve Malzeme İhtiyaç Planlamasõnõn etkin uygulanabilmesi için gerçekçi detaylõ planlar sağlar ve müşteri memnuniyeti ile tedarikçi entegrasyonu açõsõndan temel oluşturur. SAP, R/3 sistemi içinde üretim planlama kontrol modülü için endüstrilere özel çözümler sunar. Bütün çözümlerde ortak temel veriler, MRP ve maliyet modülleri ortaktõr. Dolayõsõyla karmaşõk imalat bünyesinde her bir ortak bir şekilde kullanõlabilir. Farklõ çözümler ise; Üretim emrine göre atölye kontrol Maliyet toplayõcõlara dayalõ Kanban kartlarõyla Kanban işlevi Proses endüstrileri için proses sipariş yönetimidir. 33

40 III Satõş ve dağõtõm (SD) Satõş ve Dağõtõm Modülü, satõş dönemi, satõş talebi, pazarlama kampanyalarõ, rekabetçiler ve ürünler, maliyet tayini, araştõrma bilgileri hakkõnda kolaylõkla kullanõlabilecek bilgiye ulaşmak için araçlar sağlar. Satõş ve pazarlama personeli bu veriyi satõş faaliyetlerini düzenlemek için sisteme girer. Satõş desteği sadece satõş sürecini verimli hale getirmek için değil yeni iş kaynaklarõnõ bulmak için de kullanõlabilir. R/3 sistemi içindeki sipariş girişi yüksek seviyede otomatiktir. Kullanõcõ arayüzlerine giriş yaptõğõnõz verilere bağlõ olarak sistem ödeme şartlarõ ve sevkiyat planlarõ gibi bilgileri toplar. Daha sonradan bu bilgiyi satõş siparişinde önerir. R/3 sistemi ilgili malzemelerin işlenmesinde kolaylõk sağlar. Malzemeler manuel girilebilir, müşteri bazlõ ürün teklifleri seçilebilir veya farklõ konfigürasyonlarla müşteri ihtiyaçlarõnõ karşõlayacak bir ürün detaylandõrõlabilir. Fiyatlandõrma otomatik olarak satõş işleminde yapõlõr. Daha önceden tanõmlanmõş geçerli fiyatlarõ ve indirimleri belirlemek için üretim maliyetine göre miktar belirlenir. Fiyatlandõrma fonksiyonu çok esnektir ve en karmaşõk fiyatlandõrmalarõ gerçekleştirilmesi mümkündür. Satõş miktarlarõndan veya promosyonlardan sağlanan veriyle fiyat bilgisine ulaşõlabilir. Müşterinin kredi limitini doğrulamak için dinamik kredi limit kontrolünü sağlar. Sistem ayrõca müşteri siparişleri kontrol edilmediği zaman otomatikman kredi veya satõş personelini uyarõr. Kontrolün kapsamõ geniştir. Malzeme yönetimi ve üretim planlama uygulamalarõyla bağlantõlõ olarak çalõşõrken müşteri siparişini karşõlayabilmek için talep edilen sevkõyat gününde ihtiyaç duyulan miktar doğrulanabilir. Talep edilen sevkõyat gününde siparişi karşõlamak mümkün değilse gereken miktarõn ne zaman üretileceği görülebilir ve müşteriye bir tarih verilebilir. Satõş ve Dağõtõm, genel sözleşmelerden daha spesifik ve dar kapsamlõlara kadar geniş tabanlõ sözleşmeleri destekler. Bu sayede teslim miktarõ, günleri ve fiyatlarõ gruplandõrõlabilir. Anlaşmalarõn programlanmasõ ve daha karmaşõk ihtiyaçlar sistem tarafõndan desteklenir. Satõlan ürünler, müşteri hizmet işlevlerini içeren (garanti yönetimi, hizmet ve bakõmlar) Hizmet Yönetimi bölümüyle takip edilebilir. 34

41 Sevkõyat yönetimi ise paketleme, yükleme ve son teslim tarihlerini yönetmenizi sağlayan işlevleri sunar. Sistem müşteri siparişlerinin listesini vermekle kalmayõp siparişin tamamõnõn mõ yoksa parçalõ mõ sevk edileceği gibi bir takõm seçenekleri belirler. Aynõ zamanda depo yönetimi sistemiyle tam entegre çalõşarak uygun miktarlarõn alõnmasõ için inisiyatif kullanmanõzõ sağlar. Taşõma modülü taşõma planlama ve süreç için gerekli işlevleri sunar. Nereye gönderirseniz gönderin, R/3 sistemi içindeki taşõma zinciri münferit yükleme için (herhangi varõş noktasõ ve teslimat dahil olmak üzere) kullanõlabilir. Ayrõca yükleme şartlarõ ve acenteleri de seçilebilir. Satõş ve Dağõtõm dõş ticaret süreci için destek sağlar. Örneğin, otomatik ihracat kontrol sistemi ne tür ürünler ihraç edeceğinizi, hangi ülkeyle bağlantõda olduğunuzu ve müşteri takibini kolaylõkla yönlendirir. Sistem bütün gerekli gümrük formlarõnõ otomatik olarak yönetir. Mallarõn yüklendiğine dair gümrük yetkililerine yapõlacak açõklama için R/3 sistemi deklarasyon için ihtiyaç duyulacak her türlü veriyi toplar ve gerekli formlarõ oluşturur. Tercih anlaşma süreci diğer bir basamaktõr. Gümrük tercihlerine uygun olarak mal yüklemesi yapõlmasõ malzemelerin gümrüğe göre sõnõflandõrõlmasõ gibi süreçlerin yönetilmesini sağlar. Sipariş ve teslimatlarõn temelinde, sistem otomatik olarak bütün sürecin hesaplandõrõlmasõnõ sağlar. Daha sonra sistem her parça için fatura oluşturur. Müşteriye hesap doküman postayla veya faksla gönderilebilir. Aynõ zamanda gelirler, finansal muhasebe ve kontrol bölümlerinde bu detaylar görülebilir ve müşteriye satõn alma hacmine dayalõ olarak indirim de uygulanabilir. SAP, Satõş Bilgi sistemlerindeki karar alõcõ yapõlara en uygun desteği sağlar. Sistem içindeki bir Satõş Dağõtõm dokümanõna veri girildiğinde gerekli bilgi Satõş Bilgi sisteminde güncelleştirilir. Bu bilginin kullanõlabilirliğini arttõrõr. Enformasyonun nasõl gösterileceği ise müşteri, malzeme ve bölgeye bağlõ olarak firmanõn inisiyatifindedir. Firma, satõş bilgi sistemini kullanarak Pazar eğilimlerini ve değişikliklerini gözlemleyebilir. III Proje sistemleri (PS) Proje sistemi farklõ alanlarda kullanõlabilir. Örneğin: 35

42 Yatõrõm Yönetimi Pazarlama Yazõlõm ve Danõşma Hizmetleri Araştõrma ve Geliştirme Tesis Mühendisliği Kompleks sipariş üretimleri Proje sistemindeki merkezi yapõlar, iş arõza yapõlarõ, ağlar ve onlarõn faaliyetlerinden oluşmaktadõr. Bu yapõlarõ satõş siparişleriyle bağlantõlõ olarak satõş ve dağõtõm ile, üretim tedarik sistemi içindeki kompleks proje modelleriyle kullanmak mümkündür. Proje sisteminin grafik arayüzü ile kolay ve hõzlõ yapõlar üretmek söz konusudur. Maliyet iş takvimi programlama, proje detaylandõkça daha çok karmaşõklaşmõş hale gelir. R/3 sistemindeki diğer modüllerle entegrasyon satõn alma, envanter yönetimi ve malzeme yönetim planlamasõyla işbirliği içinde kaynaklarõn planlanmasõnõ sağlar. Proje sistemi, bir projenin yürütülebilmesi için gerekli olan kapasiteyi, malzemeyi kontrol eder ve görüntüler. Proje harcamalarõnõ bütçeyi onaylayarak, reddederek ve sõnõrlandõrarak kontrol etmek mümkündür. SAP İş akõşõ modülü, geniş projelerde gerekli iletişimin geliştirilmesi için uygun bir yapõdõr. Örneğin iş akõşõnõ ihtiyaç duyulan miktarõn satõn alma departmanõna bildirilmesiyle ilgili olarak da kullanmak mümkündür. III Kalite yönetimi (QM) R/3 Sistemi nin kalite yönetim uygulamasõ ürünlerin kalitesini geliştirir ve müşteri memnuniyetini arttõrõr. Kalite Yönetim standartlarõna uygunluk, yüksek kaliteli ürün üretimi için önemli bir faktördür. Ürün kalitesi uzun dönemli müşteri satõcõ ilişkilerini destekler, harcamalarõ kõsõtlar ve rekabeti arttõrõr. Örneğin ISO 9000 uluslararasõ kalite standartlarõ, bir işletmede kaliteli yönetim sisteminin diğer süreçlerle entegre olmasõ gerektiğini belirtir. Kalite yönetimiyle lojistik zincir içindeki bütün süreçlerde yüksek seviyede bir kalite elde etmek mümkün olur. Kalite Yönetimi (KY) diğer R/3 Sistem modülleriyle entegre haldedir ve bir çok avantaj sağlar. 36

43 Satõn alma departmanõna gelen taleplerle birlikte ilgili ürünlerin en son kalite raporlarõ da gelir. Üretim kalitesinin kritik olduğu durumlarda, kalite modülü bir satõcõyõ devre dõşõ bõrakabilir. Kalite Yönetiminde tanõmlanan kontrol verileri hangi malzemelerin kontrol edileceğini ve kontrol listesinde bulunacağõnõ belirler. Bu durum daha önce tanõmlanmõş kalite ihtiyaçlarõna uyan ürünlerin bir sonraki süreçte serbest bõrakõlmasõnõ sağlar. Kalite planlama faaliyetleri merkezi olarak organize edildiğinde, kalite karakterleri ve yoklama metotlarõ için kalite ihtiyaçlarõnõn belgelenmesi gerekir. Ana verinin entegre kullanõmõ, muayene planlama faaliyetlerinin etkili ve sabit olmasõnõ sağlar. R/3 Sistemi nde bir muayene sonuçlarõyla belgelenir. Muayene sonuçlarõnõ kaydetmek için birden çok seçenek vardõr. Sonuçlar doğrudan R/3 Sistemi ne kaydedilebilir, sonuçlar bağlantõ testiyle ve ölçü ekipmanlarõyla R/3 sistemine transfer edilebilir veya yoklama tarifleri alt sisteme standart arayüzle gönderilebilir ve yoklama sonuçlarõ aynõ arayüz kullanarak geri çağrõlabilir. Malzemeler, yõğõnlar halinde belli kalite karakteristiği temelinde elde edilebilir. Toplam kalitede teslimatta yõğõn araştõrma dahilinde tanõmlanan yõğõn karakteristiği kullanõlabilir. İstatistiksel süreç kontrol işlevleri, izleme, kontrol ve süreç geliştirme başlõklarõnõ kapsamaktadõr. R/3 sistemi bu amaçla kalite kontrol tablolarõnõn kullanõlmasõnõ destekler Kalite bildirileri, ürünler ve hizmetler için gerekli kaliteyle ilişki sağlar. Kalite bildirileri R/3 sisteminde satõcõlara karşõ şikayetlerde, dahili problem raporlarõnda, müşteri şikayetlerinde kullanõlabilir. Onaylatma işleri sorumlu insanlar tahsis edilerek ve süreç faaliyetlerini SAP iş akõşõyla ilişkilendirerek sorunlarõn hõzlõ bir şekilde çözülmesi sağlanõr. R/3 sisteminin kontrol uygulamalarõnõn entegrasyonuyla kolaylõkla bütün maliyetler kalite bildirim sürecinde tanõmlanabilir. Son olarak internet üzerinde kalite bildirimi yaratarak müşterilerin doğrudan problem yönetim süreciyle ilişkiye girmeleri sağlanabilir. Müşterilere mallarõn teslimatõyla bağlantõlõ yükleme dokümanlarõna ek olarak ürün kalitesini onaylayan kalite sertifikasõ verilebilir. Kalite sertifikasõ basma dõşõnda 37

44 fakslanabilir veya internet üzerinden gönderilebilir. Toplam kalite bölümünün fonksiyonlarõ, bilgisayar destekli yönetim sistemine uydurulabilir. Merkezi lojistik bilgi sisteminin bir parçasõ olarak Toplam Kalite bilgi sistemini farklõ yönetim seviyelerinde kullanarak planlayabilir, gözlemleyebilir, değerlendirebilir ve kontrol edebilirsiniz. III Finansman (FI) III Finansman muhasebesi Finansal bilginin kurum dahilinde kontrolü ve entegrasyonu stratejik karar süreci için önemlidir. R/3 finansman muhasebesi çok uluslu firmalarõn, dillerin, kurlarõn, finansal tablolarõn uluslar arasõ çerçevesi içinde finansal verileri merkezi takip yeteneğine sahiptir. Örneğin hammaddeler envanterden imalat aşamasõna gönderdiği zaman sistem, miktar değerlerini envanterde sõnõrlandõrõr ve aynõ anda bütçedeki envanter hesaplamalarõ için dolar değerini azaltõr. Finansman muhasebe bölümü uluslar arasõ muhasebe standartlarõ (GAAD ve IAS) ile uyumludur. Ayrõca bir çok ülkenin yerel kanuni uygulamalarõnõ yerine getirir ve Avrupa Birliğindeki kur birliğinden kaynaklanan kanuni ve muhasebe farklõlõklarõnõ tam olarak yansõtõr. III Genel Muhasebe R/3 Genel Muhasebesi finansman muhasebesinde ve stratejik karar alma sürecinde önemlidir. R/3 Lojistik ve diğer muhasebe sistemleri ile aktif entegrasyon ile finans veri havuzu oluşturarak raporlamaya yardõmcõ olur. Genel Muhasebe, muhasebe sisteminin istediği ve gerekli olan bütün işlevleri destekler. Bunlara firma veya firmalar grubu bazõnda hesaplarõn grafikleştirilmesi, alt muhasebe sistemlerindeki değişiklikleri aynõ anda güncelleme gibi işlemler dahildir. Genel muhasebenin gelişmiş şekli olarak Özel Amaç sistemi diğer bölümlerde tanõmlõ kullanõcõlara detay seviyesinde özel bilgi sağlar. Girilmiş veriminin kombinasyonlarõnõ yaratarak veri özetlerini planlama, dağõtõm, raporlamada kullanacak şekilde genelleştirilebilir. 38

45 R/3 Özel Amaç defteri ayrõca Genel Muhasebe ve Maliyet Muhasebesinde birçok fonksiyonun avantajõnõ kullanmanõza yardõmcõ olur. Örneğin kendi veri tabanõ tablolarõnõzõ oluşturarak ve standart olmayan alanlarõ tanõmlayarak özelleştirilmiş muhasebe ve raporlama ihtiyaçlarõnõza uygun hale getirebilirsiniz. (SAP, 1998) III Alacak ve borç hesabõ R/3 Alacak ve Borç Hesabõ, alt muhasebe fonksiyonlarõnda global iş ortaklarõ ilişkileriyle ilgili finansal değerlendirmeler sunar. Bu alt muhasebeler Genel Muhasebe, Satõş Dağõtõm ve Malzeme Yönetimi gibi finansal verilerin oluştuğu birimlerle bütünleşik haldedir. Alacak ve borç işlemleri ile ilişkili prosesler diğer R/3 bölümlerinde yer aldõğõ otomatik olarak düzenlenir. Bu modül, veri girişinden ödeme ve banka işlemlerine kadar bütün prosedürler için standart iş kurallarõnõ kullanõr. Alacak ve Borç fonksiyonlarõ internet entegrasyonu, doküman yönetimi Elektronik Veri Değişimi (EDI) desteğini, nakit yönetim entegrasyonunu esnek raporlama ve satõcõ bilgi sistemlerini kullanõr. III Konsolidasyon Konsolide mali ifadeler, münferit firma seviyesinde operasyonel verilerle etkili bir şekilde entegre olmaya ihtiyaç duyarlar. R/3 Konsolidasyon Finansman muhasebe sistemiyle bağlantõlõdõr ve münferit ifadelerden konsolide rapora doğrudan veri transferine izin veriler. Konsolide ifadelere ek olarak, Konsolidasyon ayrõcõ kendi Konsolidasyon verilerinizin farklõ görünüşlerini oluşturmanõza olanak tanõr. Bu görünüşlerle yasal varlõklar ve işin kõsõmlarõyla ilgili raporlar üretilebilir. III Sabit Varlõk yönetimi R/3 Sabit Varlõklar muhasebesi kurumun sabit varlõklarõnõ yönetir. R/3 ün genel finansal yapõsõ içinde gene Muhasebeye sabit varlõklarla ilgili işlemlerin detaylõ dökümünü sağlayan bir sistem olarak çalõşõr. Yerel kanunlara uygun amortisman yöntemleri, sabit varlõklarõn başlangõçtan elden çõkartõlana kadar izlenmesi, amortisman simulasyonlarõ ve faiz hesaplamalarõ, Proje Yönetimiyle entegrasyon gibi önemli özellikler içerir. Sabit Varlõklar modülü makine, ekipman, kiralanmõş teçhizatlar, inşa halinde sabit varlõklar için Tesis Bakõm Onarõm a rapor verir. 39

46 III Kontrol etme (CO) III Faaliyet bazlõ maliyetlendirme Geleneksel maliyet muhasebesine ilaveten Faaliyet Bazlõ Maliyetlendirme çok fonksiyonlu süreçleri ve maliyet sebeplerini tanõmlamaya yardõmcõ olur. Süreç faaliyeti miktarlarõ otomatik olarak entegre R/3 sistemini içindeki operasyonel maliyet unsuru verilerinden tanõmlanõr. Süreç maliyetleri ürünlere, tüketilen süreç miktarlarõ ve süreç fiyatlarõ ile çarpõlarak eklenir. Süreç maliyeti ayrõca kârlõ bölümlere dağõtõlabilir. Faaliyet temel maliyetlendirme dolayõsõyla stratejik karar alma sürecini doğru ürünlerle, doğru pazarlarda, doğru müşterilere odaklanmasõnõ sağlayacak şekilde destekler. III Maliyet merkezli muhasebe Maliyet Merkezli Muhasebe organizasyon içinde genel giderleri inceler. Maliyetler, kaynaklandõğõ yerlerdeki organizasyonun alt birimlerine tahsis edilir. R/3 sistemi belirlenen tutar ve miktarlarõn dağõtõlmasõ için maliyet merkezleri hiyerarşisi olarak geniş bir çeşitlilikte metotlar sunar. Faaliyet muhasebesi faaliyet kaynaklarõna dayalõ olarak maliyetin ürünlere dağõlõmõna izin verir. III Genel giderler Genel giderler münferit dahili ölçülere dayalõ olarak maliyetleri toplar ve inceler. R/3 sistemi her ölçüye tahsis edilen bütçeyi otomatikman kontrol eder ve gözlemler. Genel giderlerle ilgili tüm giderler bir hesaba atõlõr. Bu hesap daha sonradan detaylõ incelemeğe alõnabilir. III Ürün maliyetlendirme SAP R/3 sisteminin bir parçasõ olan Ürün Maliyet Kontrolü bütün bölgelerde üretilen ürünlerin maliyetlerini belirleyen gerçek zamanlõ maliyet yönetim fonksiyonlarõnõ sunar. Bu bölümden sağlanan bilgi karar alma sürecinde ihtiyaç duyulan bilgiyi destekler. Ayrõca bütçe değerlendirme amacõyla alternatif maliyetlendirme verilerini de destekler. III Ürün maliyet planlama Ürün Maliyet Planlama şunlarõ yapar: İmal edilmiş malzemenin değerlendirilmesi için Fiyatlandõrma 40

47 İmal edilmiş mallarõn maliyetini veya karlõlõk analizi için satõlacak ürünlerin maliyetini belirleme Maliyet Unsuru Kontrolü için bir standart oluşturma Ürün maliyetlerini sõnõflandõrma III Maliyet unsuru kontrolü Maliyet unsuru kontrolü şu sorulara yanõt verir: Şu dönemde kendi bölgemizde ne gibi maliyetlere maruz kaldõk? Üretilen miktarlara dayalõ olarak ne tür maliyetler bekliyoruz? Bazõ ürün gruplarõ diğerlerinden daha mõ önemli? Bu değişikliğe sebep olan nedir? Maliyet araştõrma raporlarõ detaylõ maliyet bilgisine, hõzlõ ve kolayca ulaşmanõza yardõmcõ olur. Örneğin, bölge çapõnda maliyetlerin gösterildiği bir görüntüde ürün gruplarõnõn ve münferit siparişlerin girişi yapõlabilir. III İnsan kaynaklarõ (HR) Bu sistem tüm personel yönetim görevlerini kapsayan, proseslerin basitleşmesine ve hõzlanmasõna yardõmcõ olan entegre uygulamalarõ kullanarak kurumun insan kaynaklarõnõ planlamak ve yönetmek için çözümler sunar. (SAP. 1998) Kariyer planlamasõ İnsan Kaynaklarõ nõn en önemli özelliklerinden birisidir. Son yõllarda özellikle kurumlaşma sürecini tamamlamõş olan büyük grup şirketlerinde kariyer planlamasõ önemli ölçüde kullanõlõr olmuştur. İşe alõnan bir kişinin önüne bir kariyer planõ konulmaktadõr. Böylece çalõşan kendisini nasõl bir süreç beklediğini önceden kişisel motivasyonunu sağlamaktadõr. Kõsõmlarõ şunlardõr: Personel Yönetimi o İnsan Kaynaklarõ ana verileri o Personel İdaresi o Bilgi Sistemleri 41

48 o İşe yerleştirme o Dõş kaynak kullanõmõ o Seyahat yönetimi o Yan ödemeler yönetimi o Tazminat yönetimi Organizasyon Yönetimi o Organizasyon yapõsõ o Kariyer ve başarõ planlamasõ Zaman Planlamasõ Bordro Hesaplamalarõ III.4. ÖNDE GELEN ERP PAKETLERİNDEKİ İŞLEVLERİN KIYASLANMASI Kendisini, kaynak yönetimi alanõnda faaliyet gösteren ve kar amacõ gütmeyen uluslar arasõ bir eğitim kuruluşu olarak tanõmlayan APICS tarafõndan belli dönemlerde ERP paketi satõcõlarõ arasõnda anket düzenlenerek hangi paketin hangi özellikleri destekleyip desteklemedeği karşõlaştõrmalõ olarak sunulmaktadõr. Bu konuda 2000 yõlõnda düzenlenen ankete ERP paketi satõcõsõ konumunda olan 100 e yakõn firma cevap vermiştir. Bu firmalarõn çoğu pazarda küçük pay sahibi olan ve daha çok KOBİ leri hedefleyen yazõlõm firmalarõ olmakla birlikte aralarõnda SAP, Oracle, Peoplesoft ve Baan gibi bu sektörün en büyük firmalarõ da bulunmaktadõr. Sektörün bir diğer büyük firmasõ olan JD Edwards a bu anketteki firmalar arasõnda rastlanmamõştõr. Takip eden kõsõmda APICS in anketinden yararlanõlarak yukarõda adõ geçen dört büyük firmanõn ürünlerinin karşõlaştõrmalõ analizi yapõlmõştõr. Kõyaslamalarõn yapõldõğõ tablolarda geçen sembollerin açõklamasõ aşağõdaki gibidir: V : Var K : Kõsmi 3 : Başka Firma Yazõlõmõ ile (3rd Party) 42

49 III.4.1 Desteklenen Modüller Tablo 3 te de görüldüğü gibi SAP ve Oracle temel ERP modüllerinin tümünü desteklerken PeopleSoft ve Baan bazõ modülleri üçüncü firma yazõlõmlarõ aracõlõğõ ile desteklemektedir. MODÜL ERP PAKETİ People SAP Oracle Soft Baan MRP/MRP II V V V V Depo (Ambar) Yönetimi V V 3 V İnsan Kaynaklarõ Yönetimi V V V 3 Tahmin V V V V Satõn Alma V V V V Atölye Entegrasyonu V V 3 V Müşteri İlişkileri Yönetimi V V V V Finans V V V V Tablo 3 Önemli ERP Paketlerindeki Modüller (APICS, 2000) III.4.2 Desteklenen Endüstriler Dört büyük ERP satõcõsõnõn paketleri kõyaslandõğõnda, SAP ve Oracle õn ankette sorulan tüm endüstrileri desteklediği buna karşõlõk, PeopleSoft un karmaşõk imalatõ kõsmen, Baan õn da Gõda imalat ve Perakende satõş sektörlerini gene kõsmen desteklediği görülmektedir (Tablo 4). Baan, yeniden imalat endüstrisini destekleyip desteklemediğiyle ilgili kõsma herhangi bir cevap vermemiştir. Anket sonuçlarõnda herhangi bir işlevin desteklenmemesi durumunda bunun bir sembol ile belirtildiği bilindiğine göre boş bõrakõlan kõsmõn ne anlama geldiği tam net değildir. ERP PAKETİ People SAP Oracle ENDÜSTRİ Soft Baan Kesikli İmalat V V V V Seri İmalat V V V V Karmaşõk İmalat V V K V Otomotiv V V V V Yeniden İmalat V V V Kimya (process) V V V V İlaç V V V V Gõda V V V K Akõşkan V V V V Perakende V V V K Karõşõk Mod (mixed mode) V V V V Tablo 4 Önemli ERP Paketleri Tarafõndan Desteklenen Endüstriler (APICS, 2000) 43

50 III.4.3 Desteklenen Özel İşlevler ERP PAKETİ People SAP Oracle İŞLEV Soft Baan Ürün Ağacõ Mühendislik ve imalat emirleri V V V V Mühendislik değişim kontrolü V V K V Ürün yapõlandõrma yetisi V V V V Müşteriye online yapõlandõrma imkanõ V V V Özel yapõlardan standart ağaç çõkarma V V V V Yapõlandõrma için standart öğe kullanõmõ V V V V Finans Sipariş işleme V V V V Borçlar V V V V Alacaklar V V V V Genel muhasebe V V V V Sabit varlõk muhasebesi V V V V Uluslar arasõ işlem desteği V V V V Kurumsal sistemle entegrasyon V V V V Satõn Alma Sözleşmeli satõn alma desteği V V V V Geniş kapsamlõ satõn alma desteği V V V V Teklif isteme desteği V V V V EDI * ile sipariş durumu güncelleme V V K V Elektronik ödeme imkanõ V V K K Satõcõ kontrolü V V V K Çizelgeleme İleri çizelgeleme ve planlama desteği V V V V CPFR ** desteği V V V V Kullanõcõ tanõmlõ nitelik ekleme V V V V Raporlama Özel rapor oluşturma V V V 3 İşlemlerin finansal bazda raporlanmasõ V V V 3 Problemli durumlarda uyarõ desteği V V V V Tablo 5 Önemli ERP Paketlerinin Desteklediği Özel İşlevler (APICS, 2000) APICS in anketinde sõralanan özel işlevler bazõnda incelendiğinde, SAP ve Oracle õn gene tüm işlevleri desteklediği dikkat çekmektedir. PeopleSoft ve Baan ise bazõ * EDI Electronic Data Interchange (Elektronik Veri Değişimi) ** CPFR Collaborative Planning and Forecasting Replenishment: Bir çeşit Tedarik Zinciri Yönetimi sayõlabilecek bu yöntemde alõcõ ve satõcõ firmalar bir anlaşma ile belli bir iş üzerinde ortak planlama ve imalat yaparlar ( 44

51 işlevlere ya kõsmi destek vermekte ya da diğer firma yazõlõmlarõ ile açõklarõ kapatmaktadõr (Tablo 5). Bu çalõşmanõn yapõldõğõ sõrada APICS in daha geniş kapsamlõ olan 2001 yõlõ ERP anketi devam etmekte idi. Bilgi teknolojisinin ve yazõlõm endüstrisinin hõzla geliştiği düşünülürse bu yeni anketin sonuçlarõnõn yukarõda verilen sonuçlardan hem daha farklõ hem de daha geniş kapsamlõ (yeni modül ve işlevlerin ilavesi gibi) olmasõ muhtemeldir. 45

52 IV. ERP ÜZERİNE TARTIŞMALAR IV.1. ERP HAKKINDA AKADEMİK ÇALIŞMALAR Kõsa bir geçmişi olan ERP konusu üzerinde yürütülen akademik çalõşmalar son birkaç yõl içinde giderek hõz kazanmõştõr. Genelde bilgi teknolojileri ve işletme yönetimi konularõ ile ilgilenen akademisyenler bu konuya eğilerek ERP yi çeşitli açõlardan incelemişlerdir. Bu çalõşmalardan bazõ örnekler vererek ERP nin hangi yönlerinin akademik olarak ilgi çektiğini ortaya koyabiliriz: - Tetlumbe, A. (2000), yaptõğõ çalõşmada ERP projelerinin başarõsõnõn sadece maliyet göz önüne alõnmadan değerlendirilmesi için metodolojik bir yaklaşõm önermiştir. - Kwon, O. B. ve Lee J.J. (2001), çalõşmalarõnda ERP sistemlerinin çevresel değişimlere ayak uydurmasõnõ sağlamak için geliştirilen bir ERP bakõm ve destek sistemi sunmuşlardõr. - Johnny, K. C. (1998), makalesinde ERP ve RTMS yi (Real Time Monitoring System Gerçek Zamanlõ İzleme Sistemi) iki temel unsur olarak kullanarak işletmeler için bütünleşik bir imalat stratejisi geliştirme konusu üzerinde durmuştur. - Doumeingts, Y. ve arkadaşlarõ (2000) yaptõklarõ çalõşmada ERP ve SCM yazõlõmlarõnõn uygulanmasõnda Kurumsal Modelleme metodolojisinin kullanõlmasõnõn faydalarõ üzerinde durmuşlardõr. - Stensrud, E. (2001), makalesinde ERP projelerinde kullanõmõ uygun olabilecek çalõşma (effort çaba) miktarõnõ tahmin etme yöntemlerini ortaya koymuştur. - Shtub, A. (2001), yaptõğõ çalõşmada ERP uygulamalarõnõn giderek yaygõnlaşmasõnõ göz önüne alarak, endüstri mühendisliği ve işletme bölümleri için yeni bir metodolojik eğitim altyapõsõ önermiştir. - Scott, J. E. ve Kaindl, L. (2000) çalõşmalarõnda ERP satõcõlarõ ve müşterileri arasõndaki işbirliğinin ERP paketlerinin işlevselliğini artõrmadaki rolünü teorik olarak incelenmişlerdir. - Scott, J. E. ve Vessey, I. (2000) makalelerinde 'hata yaparak öğrenme' adõnõ verilen teoriyi açõklamõşlar bu teorinin kullanõlmasõ ile ERP projesinin başarõya ulaşacağõnõ gerçek hayattan aldõklarõ biri olumlu biri olumsuz iki örnek ile açõklamõşlardõr. 46

53 - O Connor, J. T. ve arkadaşlarõ (2000) yaptõklarõ çalõşmada ERP sistemlerinin Yatõrõm Projelerinde kullanõlmasõnõn teknik yönlerinin detaylõ bir analizini yapmõşlardõr. - Boykin, R. F. (2001) makalesinde pek çok aşamasõ olan 'geri iade edilen ürün yönetimi' sürecinin ERP sistemi kullanõlarak etkin bir şekilde çözümlenmesi üzerinde durmuştur. - Krumbholz, M. ve Maiden, N. (2001) çalõşmalarõnda ERP paketlerinin uygulanmasõnda ve başarõya ulaşmasõndaki farklõ kurumsal ve milli kültürlerin etkilerini sosyal bilim teorileri ve deneysel çalõşmalar kullanarak ortaya koymuşlardõr. - Klaus, H. ve arkadaşlarõ (2000) tarafõndan yapõlan çalõşmada ERP'nin kendisi, tarihçesi ve gelişimi hakkõnda genel bilgiler sunulmuş ve konunun bilgi teknolojileri literatüründeki konumu ile dünya çapõnda konunun uzmanõ kabul edilen kişilerin konu hakkõndaki görüşleri sunulmuştur. Türkiye de ERP konusunda yürütülen çalõşmalara bakõldõğõnda genelde konuyla ilgili yüksek lisans tezlerinin varlõğõndan bahsedilebilir. Bu tezler çoğunlukla ERP kavramõnõn geniş açõlamasõ ve Türkiye de belli firmalarda uygulamasõnõn incelenmesi üzerinedir. Bundan farklõ olarak Türkiye de yapõlmõş çalõşmalardan bazõ örnekler aşağõdaki gibidir: - Tuçalp, D. (2000) hazõrladõğõ yüksek lisans tezinde problemlerin belirlenmesi ve performansõn geliştirilmesi amacõyla ERP sistemlerinin performansõnõ değerlendirmek için bir metodoloji ile bu metodolojinin kullanõldõğõ bir örnek uygulama sunmuştur. - Bilge, T. (1999), çalõşmasõnda ERP uygulamasõnda doğru süreçleri seçmek, tanõmlamak ve bunlarla ERP süreçleri arasõndaki farklarõ ortaya koymak için geliştirilen bir süreç analiz metodolojisi ortaya koymuştur. - Öztuncer, İ. (1998), yüksek lisans tezinde ERP yazõlõmõ projeleriyle organizasyonlardaki yeniden yapõlandõrma projeleri arasõndaki ilişkileri incelemiştir. - Bayõndõr, A. (2000), çalõşmasõnda şirket içi performansõn değerlendirilmesinde ERP ve veri ambarõ sistemlerinin kullanõlmasõ konusunu işlemiştir. 47

54 IV.2. ERP GERÇEKTEN GEREKLİ Mİ? Son on yõl içerisinde iş dünyasõnõn ve akademik çevrelerin gündemine girmiş olan ERP kavramõ henüz yeterli geri bildirim elde edilememiş olmasõndan ötürü çeşitli tartõşmalarõ da beraberinde getirmektedir. iş dünyasõnõn takip ettiği yayõnlarda çõkan çeşitli makaleler ilginç şekilde iki ayrõ uçta yer alabilmektedir. Bir kõsõm yazarlar, ERP nin başarõsõz olmasõ durumunda işletmenin yok olma tehdidi altõnda bõrakacağõnõ ve büyük risk taşõdõğõnõ iddia ederken bir kõsõm yazarlar da ERP nin rekabet gücü kazanmak, tedarik zinciri yapõsõ kurabilmek, ekonomik imalatõ sağlayabilmek ve müşteri ilişkilerini kontrol altõnda tutabilmek için en önemli bileşen olduğunu savunmaktadõrlar. (Mabert ve arkadaşlarõ, 2001) ABD deki büyük firmalardan biri olan FoxMeyer firmasõnõn iflasõ gibi olaylar birinci iddiayõ destekler nitelikte olsa da ERP nin giderek yaygõnlaştõğõ ve artõk müşteri pazarõna sadece büyük firmalarõn değil küçük ve orta ölçekteki firmalarõn da dahil olduğu görülmektedir. IV.2.1 FoxMeyer Firmasõnõn İflasõ İflasõndan önce 5 milyar dolarlõk cirosu ile Amerika nin dördüncü büyük ilaç dağõtõm firmasõ olan FoxMeyer in ERP kurma projesi olan Delta III projesine start verilmesiyle başlayan iflas sürecini Judy E. Scott, The FowMeyer Drugs Bankruptcy: Was it a failure of ERP? adlõ kõsa makalesinde incelemiştir. Bu bölüm adõ geçen makaleden alõnan bilgilerden derlenmiştir. Teknolojiyi daha etkin kullanmak için FoxMeyer, 1993 yõlõnda Delta III projesini başlatmõştõr. Yapõlan pazar araştõrmasõnõn ardõndan aynõ yõlõn Aralõk ayõnda SAP R/3 ERP paketi satõn alõnmõştõr. FoxMeyer, SAP R/3 ün yanõnda aynõ zamanda Pinnacle firmasõndan depo otomasyon yazõlõmõ satõn alarak kendisine proje danõşmanõ olarak bu iki sistemi entegre etmesi için Andersen Consulting firmasõnõ seçmiştir. Delta III projesinin uygulanmasõ 1994 ve 1995 yõllarõnda gerçekleşmiştir. FoxMeyer 1996 yõlõnda iflasõnõ açõklamõş ve 1998 yõlõnda, firmanõn ERP satõcõsõ olarak SAP yi ve SAP nin entegrasyonu için danõşman firma olarak da Andersen Consulting i her biri için 500 milyon dolar ödeyerek kullandõğõ açõklanmõştõr. Pinnacle firmasõnõn bir 48

55 üst düzey yetkilisine göre projenin başarõsõzlõğõ bir otomasyon probleminin ya da ticari yazõlõm paketinin problemlerinin bir sonucu değil yönetim yanlõşlarõnõn bir sonucudur. Şirketi iflasa sürükleyen Delta III projesinin olasõ ana sebepleri şunlar olabilir: - Firmanõn üst yönetimi projeye yeterli bağlõlõğõ ve desteği vermiş olsa da çeşitli raporlardan elde edilen sonuçlara göre alt kadrolardan (kullanõcõlar) bir kõsmõ bu bağlõlõk ve desteği göstermemişlerdir. Örneğin depo otomasyon sisteminin SAP ile entegre edilmesi sonucu işlerini kaybedeceklerini düşünen depo işçilerinde büyük moral motivasyon sorunlarõ ortaya çõkmõş ve bunun sonucunda üç deponun kapanarak mallarõn otomasyon uygulanmõş depoya taşõnmasõ olayõ bir fiyaskoya dönüşmüştür. İşçiler stoktaki mallara zarar vermiş, siparişler yerlerine ulaştõrõlamamõş, yeni sistemde birçok problemle karşõlaşõlmõş ve yaklaşõk 34 milyon dolarlõk bir kayõp stok zararõ ortaya çõkmõştõr. - Projenin kapsamõ firmanõn bu sistemin ilk uygulayõcõlarõndan biri olmuş olmasõndan ötürü risk taşõmakta olmasõnõn yanõ sõra projenin başlamasõndan kõsa bir süre sonra firma, Üniversite Sağlõk Sistemi konsorsiyumunun ihtiyaçlarõnõ karşõlamak üzere çok geniş kapsamlõ bir kontrat imzalamõştõr. Bu da R/3 işlemleri hacminde öngörülenin çok üstünde bir artõşa yol açarak, teknik altyapõda sorunlara sebebiyet vermiştir. - Projenin problemlerinden biri de firmanõn yeterli sayõda gerekli bilgi ve tecrübeye sahip insan kaynağõna sahip olmamasõ ve bu yüzden sõrtõnõ danõşman firma Andersen Consulting e dayamõş olmasõdõr. - Firma projenin istendiği biçimde yürümediğinin farkõna varmõş olmasõna rağmen, danõşman firma ve satõcõya olan aşõrõ bağõmlõlõğõndan ötürü kontrolü nasõl ele alacağõnõ bilememiştir. - Firma üst yönetimi, projeye olan aşõrõ desteğinden ötürü, doğru noktada doğru adõmõ atõp projeden kademeli olarak vazgeçme cesaretini gösterememiştir. Bunlarõn dõşõnda sayõlabilecek alt sebepler olsa da, sonuç itibariyle başarõsõzlõk ve iflas olayõ ERP sisteminin bir hatasõ olarak algõlanmamaktadõr. Sebepler sistemin uygulanmasõndaki hatalara ve çevresel faktörlerin yeterince iyi hesap edilememiş olmasõna bağlõ gözükmektedir. Bir sonraki bölümde anlatõlacak istatistiksel çalõşmada 49

56 bu sonuçlarõ destekler niteliktedir. FoxMeyer firmasõnõn iflas etmesi hadisesi ERP kurulumu ve uygulanmasõ esnasõnda nelerin yapõlmamasõ gerektiği konusunda iyi bir örnek teşkil etmektedir. IV.2.2 ERP Hakkõnda Eleştiriler ve Bir İstatistiksel Çalõşma İş dünyasõnda ERP sistemleri yaygõnlaştõkça, bu sistem hakkõnda olumlu ve olumsuz çeşitli genel kanõlar oluşmaya başlamõştõr. Mabert V. A. ve arkadaşlarõ (2001) çeşitli yayõn organlarõnda çõkan bu genel kanõlarõ özetleyen ve bunlarõn doğruluğunu araştõrmak amacõyla yaptõklarõ bir istatistiksel çalõşmayõ içeren bir makale yazmõşlardõr. Bu bölümde bu çalõşmada elde edilen sonuçlardan derlenmiştir. OLUMLU - ERP sistemi, işletmedeki tüm Bilgi Sistemi (BS) kaynaklõ problemleri giderecek bir çözümdür ve işletmenin tüm işlerini yürütmek için ihtiyaç duyacağõ tek BS olma yolunda ilerlemektedir. - ERP yaklaşõmõ, işletmenin tümünde sistemi hem basitleştirir hem de standardize eder ve gelecekte sistemin güncellenmesini daha kolay hale getirir. - ERP sistemi, BT işlemlerinin maliyetini düşürür ve kurumsal BS nin sürekliliğini sağlamak için gerekli personel sayõsõnõ azaltõr. - ERP sistemi, tüm süreçleri birbirine entegre etmeye zorlar ve yüksek seviyede veri entegrasyonu sağlanõr. - ERP, rekabet gücünü artõran mükemmel bir karar destek aracõdõr. - ERP sistemleri, çeşitli süreçler için en iyi uygulamalarõ içererek, kurumun sistemleri hõzlõ ve kolay bir şekilde yapõlandõrmasõnõ ve böylece uygulama maliyetlerini en aza çekmesini sağlar. - ERP sistemleri daha iyi bir küresel entegrasyon yapõsõ sunar. OLUMSUZ - ERP sistemleri sadece çok geniş ölçekli firmalarõn ilgi alanõna girer. - ERP sistemlerinin yaygõnlaşmasõnõn tek sebebi Y2K (2000 yõlõ) problemidir. Y2K problemi artõk geride kaldõğõna göre ERP nin geleceği parlak görülmemektedir. - ERP sistemleri ve uygulanmalarõ çok pahalõdõr. Sistem önemli modifikasyonlara ihtiyaç duyar ve şirketin sistemi kullanabilmesi için ciddi yeniden yapõlanma (reengineering) sürecine ihtiyaç duyulur. - Kurulu ERP sistemleri genelde yavaştõr ve çoğu şirketin işlem ihtiyaçlarõna cevap veremez. - ERP sistemleri ilk başta öngörülen yatõrõmõn geri dönüşü oranlarõnõ sağlayamamõştõr. - Pek çok firma ana sebep olarak ERP sistemi kurulumu yüzünden kapanmõştõr. * - ERP sistemleri BT maliyetlerinin ve personel sayõsõnõn artmasõna sebep olur. - Bir bütünleşik ERP sistemi kurulsa bile sistemin düzgün çalõşmasõ için ilave sistemlere gereksinim duyulur. Tablo 6 ERP Hakkõnda Yaygõn Eleştiriler (Mabert ve arkadaşlarõ, 2001) * Dell ve Allied Waste gibi ERP projelerinin başarõsõzlõkla sonuçlandõğõ bilinen firmalar olsa da FoxMeyer ERP kurulumu sebebiyle iflas ettiği bilinen tek firmadõr. (Mabert ve arkadaşlarõ, 2001) 50

57 Mabert ve arkadaşlarõ (2001), Tablo 6 da görülen ERP hakkõndaki sõk rastlanan olumlu ve olumsuz eleştirileri tespit ettikten sonra bu önermelerin doğruluklarõnõ araştõrmak için bir anket çalõşmasõ yürütmüşlerdir. Bu amaçlar 15 adet ERP kurulumu, üst düzey yöneticiler ve BT profesyonelleri ile yapõlan görüşmelerle geniş kapsamlõ olarak incelenmiştir. Hacmi sõnõrlõ da olsa, çeşitli büyüklükteki (cirolarõ 30 milyon USD ile 35 milyar USD arasõnda değişen), farklõ endüstriyel ve son kullanõcõya yönelik ürünler üreten ve altõ farklõ satõcõdan alõnmõş ERP paketleri kullanan firmalarõ içeren bir örnek uzayõ kullanõlmõştõr. Ayrõca ERP kurulumlarõ konusunda faaliyet gösteren altõ adet danõşman firma ile tecrübeleri hakkõnda araştõrmanõn bulgularõnõ doğrulayan görüşmeler yapõlmõştõr. Örnek firmalarla ve danõşman firmalarla yapõlan görüşmelerde genel olarak aşağõdaki sorularõn cevaplarõ aranmõştõr: Şirket neden bir ERP çözümünde karar kõlmõştõr? ERP satõcõsõnõn seçimi için nasõl bir süreç izlenmiştir? ERP nasõl uygulanmõştõr? Hangi kaynaklar kullanõlmõş ve ne gibi faydalar elde edilmiştir? Önemli başarõ faktörleri nelerdir? Hangi bölümlerde uygulamadan sonra iyileşme gözlenmiş, hangi bölümler hayal kõrõklõğõna uğramõştõr? Öğrenilen dersler nelerdir? Gelecekte şirket ne yapmayõ planlamaktadõr? Maliyet Kalemi Ortalama Maliyet Aralõk Danõşmanlõk %30 %20 - %60 Donanõm / Altyapõ %25 %0 - %50 Uygulama Ekibi %15 %5 - %20 Eğitim %15 %10 - %20 Yazõlõm %15 %10 - %20 Tablo 7 ERP Uygulama Maliyetleri Dağõlõmõ (Mabert ve arkadaşlarõ, 2001) Araştõrmanõn önemli bulgularõndan biri, bir ERP kurulumunda yazõlõm masrafõnõn ortalama olarak tüm maliyetin ancak %15 ine denk gelmesidir (Tablo 7). ERP nin 51

58 uygulanmasõnda en büyük maliyet kalemini ortalama %30 luk payõyla danõşmanlõk masraflarõ oluştururken, bu kalemi ortalama %25 lik payõyla donanõm ve altyapõ maliyetleri izlemektedir. Toplam uygulama maliyetleri sadece harcanan para açõsõndan bakõldõğõnda oldukça yüksektir. Küçük firmalarda dahi bu rakam milyon dolar mertebelerini geçebilmektedir. Büyük firmalarda ise on milyonlarca dolara ulaşmaktadõr. Bu miktarlara firmalarõn cirolarõnõn bir yüzdesi olarak bakõldõğõnda büyük firmalarõn daha avantajlõ olduğu görülmektedir. Bu çalõşmadaki örneklerden alõnan verilere göre büyük firmalarda bu oran %1.5 ile % 2 arasõnda değişirken, küçük firmalarda % 3 ile 6 arasõnda oynamaktadõr. Uygulama zamanlarõ ise 12 ay ile 4 yõl arasõnda değişmektedir ve bu açõdan bakõldõğõnda maliyet yönüyle dezavantajlõ olan küçük firmalar zaman konusunda avantajlõ bir konuma geçmektedirler. Küçük firmalar genelde 1.5 yõldan önce kurulumu tamamlarken, bu süre büyük firmalarda çok daha uzayabilmektedir. Bu araştõrmaya göre başarõlõ olan firmalarõn bir takõm ortak özelliklere sahip olduğu görülmüştür. Bu özellikler aşağõda özetlenmiştir: Üst yönetim başõndan itibaren kapsamlõ bir şekilde projenin içinde yer almõştõr. Üst yönetimden bir lideri olan ve firmanõn farklõ fonksiyonel birimlerinden elemanlar içeren bir uygulama ekibi kurulmuştur. Ekip, projenin nasõl uygulanacağõnõ proje başlamadan önce detaylarõna kadar belirlemek için gerekli zamanõ harcamõştõr. Performansõ ölçmek için açõk ve net kriterler belirlenmiştir. Dõşardan gelen danõşmanlarõn nasõl kullanõlacağõna ve gerekli bilgi ve tecrübenin bu danõşmanlardan firma içine nasõl aktarõlacağõna dair noktalar net bir şekilde ortaya konmuştur. Kullanõcõlarõn eğitimi için detaylõ planlar hazõrlanmõştõr. Araştõrmanõn bulgularõ göstermiştir ki ERP hakkõnda yayõnlanan olumsuz eleştiriler fazlaca abartõlmõştõr. Sonuçlar genelde bu olumsuz eleştirilerin aksi yönünde olmuştur. Araştõrmadan elde edilen verilere göre ulaşõlan sonuçlar aşağõda listelenmiştir: 52

59 ERP sistemleri çok küçüklerinden en büyüklerine kadar tüm ölçeklerdeki firmalarda uygulanmaktadõr. ERP nin uygulanmasõnõn pek çok nedeni vardõr, sadece Y2K problemi yüzünden uygulanõyor olmasõ söz konusu değildir. ERP genel olarak bir BT çözümünden ziyade bir iş çözümü olarak görülmektedir. Bir ERP kurulumu ciddi bir yatõrõmdõr ve pahalõdõr. Ancak, maliyetler elle tutulabilen ve tutulamayan faydalarla dengelenmelidir. Çoğu firmadaki ERP kurulumu henüz yeni sayõlabilecek durumdadõr. Çoğu çeşitli faydalar elde etmiş olsalar da zaman içinde tecrübelerin artmasõ ile birlikte üretkenlikte de artõş olmasõ beklenmektedir. Şu an itibariyle BT işlemlerinde maliyet azalmasõ sağlanõp sağlamadõğõ konusu net değildir. Bazõ satõcõlar tarafõndan iddia edildiği gibi tek bir ERP sistemi uygulamasõ baştan sona kesin çözüm sağlamaktan uzaktõr. Şirketlerin çoğu, bazõ özel işlevler veya karar verme süreçleri için başka sistemleri ilave olarak kullanmaktadõrlar. ERP, kurumun tamamõnda sistemleri hem basitleştirmekte hem de standardize etmektedir. Böylece firma için gelecekte yeni ilaveler ya da güncelleme yapmak daha kolay hale gelmektedir. ERP sistemlerinin tümü oldukça istikrarlõ bir görüntü çizmektedir. Çok büyük firmalarda bile firmalarõn işlemlerini yerine getiremediklerine dair bir kanõta rastlanamamõştõr. ERP sistemleri, veri mevcudiyetini ve kalitesini artõrarak karar verme sürecini iyileştirmektedir. Firmalar veri ambarlarõ oluşturdukça ve karar destek sistemleri kurdukça başka faydalar da elde edilecektir. Çoğu firma ERP sistemlerinden memnundur. Çoğu ERP sisteminin faydalõ ömrünün on yõldan daha fazla olacağõnõ düşünse de zaman içinde rutin bakõm ve güncellemeler gerekli olacaktõr. 53

60 V. SONUÇ Bilgisayarlarõn imalat yönetiminde kullanõlmasõnõn bir sonucu olarak MRP ile başlayan ve MRPII ile devam edip günümüzde ERP ile şimdilik son şeklini almõş olan kurumsal bilgi sistemleri, nadiren başarõsõzlõğa uğrasa ve birtakõm eleştirilere maruz kalsa da hõzlõ gelişimini sürdürmektedir. Dünyadaki istatistiklerin bize söylediğine göre ERP pazarõ giderek büyümeye devam etmekte ve daha önce sadece büyük ölçekli firmalarõn oluşturduğu bu pazara artõk küçük ve orta büyüklükteki firmalar da dahil olmaktadõr. Yeni rekabet unsurlarõnõn bir sonucu olarak ERP den bağõmsõz olarak ortaya çõkan SCM ve CRM gibi sistemlerin de ERP ye dahil edilmesiyle ERP II ya da Genişletilmiş ERP olarak adlandõrõlan yeni bir kavram gündeme yerleşmeye başlamõştõr. ERP sistemleri hõzlõ bir şekilde internet teknolojisine göre şekillenme yolundadõr. Bu bilgiler bize en azõndan orta vadede ERP nin popülaritesini yitirmesinin söz konusu olmadõğõnõ göstermektedir. ERP sistemleri son birkaç yõldõr akademik çevrelerin de ilgi alanõna sõklõkla girmeye başlamõştõr. Akademisyenler ERP yi çeşitli yönleriyle inceleyerek çeşitli sonuçlara varmakta ve değişik yöntemler geliştirmektedirler. Gene gelişmiş ülkelerdeki akademisyenler tarafõndan yapõlan istatistiksel çalõşmalarla da ERP sistemlerinin neler getirip neler götürdüğü yavaş yavaş tespit edilmeye çalõşõlmaktadõr. Gene de bu konuda net sonuçlara ulaşmak için kurulu sistemlerin yeterince olgunlaşmasõnõ beklemek gerektiği ve bunun için de hala bir miktar zamana ihtiyaç olduğu düşünülmektedir. Türkiye de ise ERP uygulamalarõnõn ne durumda olduğu konusunda elimizde henüz bir bilgi bulunmamaktadõr. Çeşitli akademisyenlerin Türkiye de faaliyet gösteren ve ERP sistemi kurmuş bazõ firmalarda yaptõklarõ münferit çalõşmalar bulunsa da, Türkiye nin genelinde ERP uygulamalarõnõn ne durumda olduğu konusunda literatürde bir eksiklik olduğu hissedilmektedir. 54

61 KAYNAKLAR Acar, N., (1991), Malzeme İhtiyaç Planlama, Milli Prodüktivite Merkezi Yayõnlarõ No: 323, AIMS Software INC. Altõnkeser, H., (1999), Kurumsal Kaynak Planlamasõ, Yõldõz Teknik Üniversitesi Fen. Bil. Enst. Yüksek Lisans Tezi APICS, (2000), ERP Software Comparison Survey Results, corrected version Bayõndõr, A., (2000), Using the output of an ERP system in companywide performance analyses, Marmara Ü. Fen Bilimleri Enst. Yüksek Lisans Tezi Bilge, T., (1999), A process analysis methodology for ERP implementations, Marmara Ü. Fen Bilimleri Enst. Yüksek Lisans Tezi Boykin, R. F., (2001), ERP Software: a solution to the return material authorization problem, Computers in Industry, 45, Davenport, T.H., (1998), Harvard Business Review, July-Aug. Davenport, T. H., (2000), Mission Critical: Realising The Promise of Enterprise Systems, Harvard Business School Press Doumeingts, G., Ducq, Y., Vallespir, B., Kleinhans, S., (2000), Production Management and Enterprise Modelling, Computers in Industry, 42, Durmuşoğlu, S., (1994), İmalat Kaynaklarõ Planlamasõ (MRP II), Seminer Notlarõ Greene, J., (1987), Production and Inventory Control Handbook, McGraw-Hill Hagman, A, (2000), What Will be of ERP?, Project Report, School of Information Systems Queensland University of Technology Johnny, K. C., W. H., (1998), The strategic design and development of ERP and RTMS, Computers & Industrial Engineering, v34, 4, Klaus, K., Rosemann, M. ve Gable, G. G., (2000), What is ERP?, Information Systems Frontiers 2:2, Krumbholz, M., Maiden, N., (2001), Information Systems, 26,

62 Kwon, O. B., Lee, J. J., (2001), A multi-agent intelligent system for efficient ERP maintenance, Expert Systems with Applications, 21, Mabert, A. M., Soni, A. ve Venkataramanan M.A., (2001), Enterprise Resource Planning: Common Myths Versus Evolving Reality, Business Horizaons, May-June 2001, Melynk, S.A., (1999), Latest Offerings reveal Emerging Trends, APICS The Performance Advantage O Connor, J.T, Dodd, S. C., (2000), Achieving integration on capital projects with ERP systems, Automation in Construction, 9, Orlicky, J.,(1975), Material Requirements Planning: The New Way of Life in Production and Inventory Management, New York: McGraw Hill, Öztuncer, İ., (1998), ERP Software A Tool in Reengineering, Marmara Ü. Fen Bilimleri Enst. Yüksek Lisans Tezi Ross W. R. ve Vitale M. R., (2000), The ERP Revolution: Surviving Versus thriving, Information Systems Frontier SAP Info Development and Technology, (1998), Accelerated SAP Enhancements Scott, J.E., The FoxMeyer Drugs Bankruptcy: Was it a failure of ERP?, The University of Texas Scott, J. E., Kaindl, L., (2000), Enhancing functionality in an enterprise software package, Information & Management, 37, Scott, J.E., Vessey, I., (2000), Implementing Enterprise Resource Planning Systems: The Role of Learning from Failure, Information Systems Frontiers, 2:2, Shtub, A., (2001), A framework for teaching and training in the ERP era, International Journal of Production Research, v39, 3, Stensrud, E., (2001), Alternative approaches to effort prediction of ERP projects, Information and Software Technology, 43, Sümen, H., (1994), Bilgisayar Bütünleşik Üretim ve MRP II, Otomasyon Dergisi, Mayõs

63 Tanyaş, M., (1994), Üretim Kaynaklarõ Planlamasõ (MRP II) Çözümlerinin Geliştirilmesi, Hedefleri ve Yararlarõ, MRP II Üretim Kaynaklarõ Planlamasõ Workshop Bildiriler Kitabõ Tetlumbe, A., (2000), A Framework for evaluating ERP projects, Information Systems Frontiers, V.2 N.2 Tuçalp, D., (2000), Development of ERP Post-Implementation Performance Assessment Methodology, ODTÜ Fen Bilimleri Enst. Yüksek Lisans Tezi Yetiş, N., (1993), Kapasite İhtiyaç Planlamasõ, TMMOB İstanbul Şubesi, Üretim Kaynaklarõ Planlamasõ Semineri Internet Adresleri