DALMA TEKNİĞİNDE KULLANILAN TERMİNOLOJİ

Transkript

1 DALMA TEKNİĞİNDE KULLANILAN TERMİNOLOJİ ABC dalış: Maske, palet ve şnorkelle nefes tutarak yapılan dalış, serbest dalış Acil çıkış: Aletli ve serbest dalışta acil bir durumda mümkünse ağırlığı bırakarak yüzeye çıkmak Ağırlık: Sudaki yüzerliği kontrol etmek ve genellikle nötr yüzerliği sağlamak için kullanılan kurşundan yapılmış farklı şekil ve ağırlığa sahip, kemere takılan dalış aracı Ağırlık kemeri: Kurşun ağırlıkların takıldığı tokalı kemer Ahtapot: Yedek 2. kademeye verilen isim Aletsiz dalış: Serbest dalış, nefes tutarak dalma Algoritma: Algoritma; bir işlemin nasıl yapılacağının tanımlanmasıdır. Azotun alınması ve vücuttan atılmasını derinlik değişimi ve zamana göre hesaplamak için dalış bilgisayarlarındaki denklemler grubu. Dalış bilgisayarları farklı algoritmalara sahiptir. Altimetre: Basınç farkı yerine yükseklik cinsinden basınç değişimini göstermek üzere düzenlenmiş, üzeri eşit aralıklarla bölünmüş bir barometredir. Deniz seviyesinden itibaren yükseklikleri metre veya feet olarak belirtir. Akciğer sıkışması: Nefesli dalışlarda 30 m nin altına inildiğinde basınç etkisiyle akciğerlerin kalıcı hava hacminden daha çok küçülmesi Akıntı: Rüzgar, tuzluluk, yoğunluk, gel-git ve dalgaların neden olduğu su hareketleri Arama halatı: Sualtında kayıp bir nesneyi ararken kullanılan halat Arkadaş halatı: 1-2 m uzunluğunda balıkadamlar arası iletişimi kurmak için kullanılan emniyet halatı Arkadaş sistemi: Aletli dalışlarda en az 2 kişi dalmak gerekliliğini ifade eden sistem Atmosferik basınç: Havanın ağırlığının nesnelere yaptığı basınç (deniz seviyesinde 1 kg/cm 2,rakım artıkça hava basıncı azalır) Azot narkozu: 4 atmosfer basınçtan sonra azot gazının kısmi basıncının artmasından kaynaklanan ve balıkadam üzerinde olumsuz etkiye neden olan durum Balıkadam: Kendinden ikmalli solunum cihazını kullanan dalıcıdır (SCUBA) Balıkadam giysisi: Su ortamında üşümeyi engelleyen veya geciktiren giysi

2 Balıkadam yeleği: Yüzeyde beklerken, dalışta seviye ayarı yapmaya yarayan, dalış tüpünün bağlandığı yüzerlik ceketidir (BCD) Bar: Basınç birimidir. 1 bar = 0,9869 Atmosfere eşittir. Barometre: Rakım nedeniyle değişen atmosfer basıncını ölçmeye yarayan cihaz Barometrik basınç: Atmosferik basınç Barotravma: Sualtında basıncın doğrudan etkisiyle vücudumuzda meydana gelen travmalar Basınç odası: Dekompresyon hastalığının tedavisinde kullanılan ortam basıncının değiştirebildiği tedavi ve kontrol odası Basınç nakil odası: Hastayı basınç odasına götürmek için kullanılan, basıncı ayarlanabilen, saf oksijen tedavisi yapılabilen geçici basınç odası Batisfer: Yuvarlak, ana gemiden suya indirilen, halatlarla ana gemiye bağlı ve kendi gücüyle alçalıp, yükselemeyen motorsuz dalış aracı Batiskaf: Düz şekilli, kendi yüzerliğini sağlayan sistemi olan, kendi gücüyle alçalıp yükselebilen, yatay hareket yapmayan, motorsuz araçlar Benthos: Deniz dibinde yaşayan bitkisel ve hayvansal organizmaların hepsi Birinci kademe: Regülatörün yüksek basıncı ortam basıncının 8-10 bar civarına indiren kısmı Boğulma Ortamda nefes alınacak hava bulunmadığı için karbondioksit-oksijen alış-verişinin durması ile oluşan ölüm Boyle yasası Sabit bir sıcaklıkta bir gaz modelinin hacmiyle basıncı arasındaki veren bağıntı Çalışma basıncı: Dalış tüplerinin üzerinde belirtilen, doldurma sırasında aşılmaması gereken ve manometrede okunan basınç değeri Charles yasası: Basınç sabit kaldığında, bir gazın sıcaklığıyla hacminin doğru orantılı olduğunu açıklayan bağıntı CMAS: Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques, Dünya Sualtı Aktiviteleri Konfederasyonu Dünya genelinde dalış kulübü, 82 ulusal federasyon ve 4,5 milyon balıkadamı kapsayan bir organizasyondur Çerçeve (Quadrate): Kare şeklinde, alanı bilinen, hayvan ve bitki örneklemesi yaparken kullanılan demir veya plastik araç Çıkış hızı: Aletli dalışlarda uyulması gereken yüzeye çıkış hızı (15-18 m/dak)

3 Çimlenme: Dipte havası biten balıkadamın arkadaşının 2. kademesi ile yaptığı ortak soluma Çorap: Palet takmak için kullanılan, Neoprene, ayağa giyilen dalış malzemesi Dalga: Rüzgar, yoğunluk, yerçekimi gibi nedenlerle oluşan deniz yüzeyinde oluşan su hareketi Dalgıç: Yüzeyden ikmalli solunum cihazlarını kullanan dalıcıdır Dalış bayrağı: Aletli dalış yapan kişilerin dalış bölgesinde kullanması gereken standart işaret Dalış bilgisayarı: Dalış planlaması yapan, dalış hızı, derinlik, dip zamanı gibi kaydeden cihaz Dalış brövesi: Geçerli bir dalış kurumundan kurs alan adayın hak ettiği dalıcı belgesi Dalış çıkış hızı: Aletli dalışlarda uyulması gereken yüzeye çıkış (15-18 m/dak) Dalış iniş hızı: Aletli dalışlarda uyulması gereken dibe iniş (15-18 m/dak) Dalış kayıt defteri: Yapılan dalışla ilgili tüm bilgilerin yer aldığı ve düzenli olarak tutulan defter Dalış lideri: Farklı dalış sistemlerine göre belirlenen, deneyimli, liderlik yapabilecek dalış tecrübe ve bilgisine sahip balıkadam Dalış pasaportu: Balıkadamın derecelerini içeren bilgilerin olduğu uluslararası kimlik defteri Dalış planlaması: Dalışın amacı, yeri, derinlik,dip zamanı vb nin belirlendiği dalış planı Dalış şamandırası: Aletli dalış yapılan bölgede dalış bayrağının ve diğer araçların takıldığı yüzdürücü Dalış teknesi: Dalış yapmaya uygun, her türlü ilkyardım ve dalış donanımının bulunduğu gemi Dekompresyon: Dekompresyon sualtı hekimliği literatüründe basınç azalması olarak kullanılır. Türkçe de dekompresyon ya da dekompresyon yapmak; dalıcının dip zamanını ve dalış derinliğinin göz önünde tutularak yüzeye gelirken yapmış olduğu beklemelerdir Deko duraklaması: Dokularda biriken azotu solunum yoluyla atmak amacıyla yüzeye çıkarken belirli derinliklerde ve belli sürelerde yapılan duraklama Deko durakları: Dekompresyon duraklaması yapmak için dalış tablolarında verilen derinlik noktaları

4 Dekompresyon tablosu: Deniz: Derinlik saati: Dip zamanı: Echo-sounder: Dalıcının dip zamanı ve dalış derinliğini göz önünde tutarak yüzeye gelirken yapmış olduğu beklemeleri ve emniyetli dip zamanını gösteren dalış tabloları Yerkürenin çukur bölümlerini dolduran birbirleriyle bağlantısı olan su kütleleri İnilen derinliği gösteren basınç sensörlü cihazlar Suya girip alçalmaya başlanılan andan, dalış bitimiyle yükselmeğe başlanılan ana kadar geçen zamandır. Ses dalgalarıyla sudaki nesnelerin boyut, şekil ve bulundukları derinlikleri tespit etmeye yarayan akustik cihaz Eldiven: Neoprene, Naylon, sentetik deri ve Lcyra gibi malzemelerden imal edilen, ellerin ısı kaybını ve fiziksel yaralanmasını önleyen araçlar Formol (Formaldehit): Gece dalışı: Gel-git: Gösterge basıncı: Günbatısı: Gündoğusu: Hava: Hava (gaz) embolisi: Hava kompresörü: Hiperventilasyon: Hipoksia: Hipotermi: Islak giysi: İğneli vatoz: Hayvan ve bitki örneklerinin bozulmadan saklanabilmesi için seyreltilmiş olarak kullanılan keskin kokulu kimyasal Güneş ışığı olmadan fener ışığıyla yapılan özel dalış Güneş ve Ay ın Dünya üzerindeki çekim etkisi nedeniyle oluşan su hareketleri (deniz seviyesinin alçalması ve yükselmesi) Su yüzeyinden itibaren dalış yapılan derinliğe kadar olan basınç Batıdan doğuya doğru esen rüzgar Doğudan batıya doğru esen rüzgar % 21 oksijen, % 78 azot ve % 1 diğer gazlar içeren ve sportif dalışlarda basınçlı olarak kullanılan gaz Dalıcının akciğerlerindeki havanın yüzeye çıkış sırasında dışarıya verilmemesi ve hızlı çıkış durumlarında oluşan akciğerlerdeki yüksek basınçlı havanın alveollerde aşırı genişlemesi ve patlaması Dalış tüplerine yüksek basınçlı hava doldurmaya yarayan düşük debili hava makineleri Arka arkaya aşırı soluk alarak akciğerleri havayla doldurmak Oksijen yetersizliği Vücut ısısının 36,5 ºC den aşağı düşmesi durumu Vücudu iyi saran, vücut ile giysi arasında kalan az miktardaki, vücut tarafından ısınan suyun dolaştığı dalış giysisi Myliobatoidei alttakımında yer alan, bulundukları ortama uyabilen, sırtı koyu, esmer, koyu gri, esmer yeşil ve

5 kırmızı gri olup bazıları koyu lekeli veya dalgalı bir renk içeren, karın tarafları genellikle beyaz, dar eşkenar dörtgene benzer vücuda sahip, baş uçta sivri ve gözler üstte, sırt yüzgeçleri olmayan, kuyruklarının üzerinde testere dişli, zehirli iğnesi olan kıkırdaklı balık İkinci kademe: Regülatörün havanın solunduğu ağızlık kısmı İrtifa dalışı: Deniz seviyesinden yüksek rakımlarda göllere yapılan özel dalış İskandil: Derinlik ölçmeye yarayan basit alet İskorpit: Scorpaenidae familyasından sırt yüzgeci ve solungaç kapaklarının üzerinde zehirli dikenler bulunan kemikli balık J-valf: J şekilli, günümüzde pek fazla yaygın olmayan tüp valfları (vana) Kapalı devre sol. cihazı: Soluma gazını temizleyip tekrar kullanarak dip zamanını uzatan kapalı devre solunum sistemi Karayel: Kuzey batı yönünden esen rüzgar Karbondioksit: Metabolizma faaliyetlerinin sonucu ortaya çıkan akciğerler yoluyla dışarıya verilen havadaki kokusuz, tatsız gaz Karbonmonoksit: Hidrokarbon içerikli yakıtların tam yanmamasıyla meydana çıkan çok zehirli, kokusuz, tatsız gaz Karbondioksit zehirlen.: Kandaki karbondioksit miktarının sığ su bayılmasına neden olabilecek kadar aşırı artması sonucu meydana gelen baş ağrısından nefesin kesilmesine kadar uzanan belirtiler gösteren hastalık Karbonmonoksit zehirlen.: CO gazının neden olduğu, baş ağrısından, bilinç kaybına ve hatta ölüme kadar uzanan belirtiler gösteren hastalık Keşişleme: Güney doğu yönünden esen rüzgar Kılavuz halat: Dalış sırasında yüzeyden dibe doğru inmeyi kolaylaştıran, dalışa kılavuzluk eden halat Kısmi basınç: Birbirleriyle tepkimeye girmeyen gazların karışımındaki bir bileşenin basıncı, aynı koşullar altında bu gazın aynı hacimde tek başına bulunduğu basınca eşit olup, bu basınca bileşenin kısmi basıncı denir Kompartıman: Azot alınması ve atılması için rasgele seçilmiş bir yarı ömürle vücudun teorik olarak bölünmesi. Dalış tablolarını tasarlarken, vücut hesaplamalar yapmak amacıyla 5, 6, 7 gibi veya daha çok sınırlı bir kompartıman sayısına bölünmektedir

6 Konsol: Kulak sıkışması: Kuru giysi: K-valf: Lagün : Lipsoz: Lodos: M değeri: Manometre: Maske: Maske sıkışması: Mutlak basınç: NAUI: Negatif yüzerlik: Neoprene: Nötr yüzerlik: Oksijen tüpü: Birinci kademeye yüksek basınç hortumuyla bağlanan, manometre, derinlik göstergesi, sıcaklık, pusula, dalış bilgisayarı gibi cihazları barındıran gövde Vücut üzerindeki dış ortam basıncı artıkça, solunum yolları ve akciğerler içindeki havanın basıncı artar ve inişte suyun artan basıncı dış kulak yolu ile kulak zarına etki etmesi ve zarın çökmesi Suyun giysiye girmediği ve genellikle deri ile giysi arasında hava tabakası olan soğuk su dalış giysisi K şekilli, günümüzde yaygın olarak kullanılan tüp valfı (vana) Deniz sahillerinde kıyı kordonuyla denizden ayrılmış tuzlu veya acı suya sahip göl Scorpaenidae familyasında yer alan zehirli bir balık, iskorpit (Scorpaena porcus) Güney batı yönünden esen rüzgar Teorik bir doku kompartımanın belli bir ortam basıncında dalıcıda dekompresyon hastalığı görülmesine sebep olmadan vücut tarafından kaldırılabilen maksimum inert gaz basıncını ifade eder. Bir gaz örneğinin basıncını ölçmek için kullanılan bir aygıt olup barometre örnek alınarak yapılmıştır Sualtında daha iyi görebilmek için yapılan, serbest ve aletli dalış için geniş görüş alanına ve küçük iç hacme sahip araç Maske içine hava vermeden çabuk dalış yapılması veya yüz maskesi kullanıldığında inişte havanın kesilmesiyle oluşan, yüzde çekilme hissi, ağrı, sıkışma, nefes alamama, yüz şişmesi, göz, burun ve akciğerlerden kan gelmesi olayı Dalış yapıldığı derinlikteki ortam basıncı ile, deniz seviyesindeki atmosferik basıncın toplamıdır National Association of Underwater Instructors (Ulusal Sualtı Eğitmenleri Kurumu) Sudaki bir cismin suyun kaldırma kuvvetini yenip tamamen suya batması hali Dalış giysilerinin yapımında kullanılan sentetik kauçuk Sudaki bir cismin suyun kaldırma kuvvetine denk bir kuvvet ile suda asılı kalması. Saf oksijen içeren, basınçlı tüp

7 Oksijen zehirlenmesi: Solunum havasındaki oksijenin kısmi basıncının kritik seviyeyi aşması sonucu merkezi sinir sisteminin etkilenmesi O-ring: Sızdırmazlık sağlayan lastik conta PADI: Professional Association of Diving Instructors (Profesyonel Dalış Eğitmenleri Kurumu) Palet: Su içinde rahat hareketi sağlayabilmek için ayağa takılan plastik malzemelerden yapılmış araç Patik: Neoprene malzemeden yapılmış, atkılı paletleri giymek için kullanılan ayağa giyilen giysi parçası Plankton: Pelajikte pasif olarak yer değiştiren sucul organizmalar Poyraz: Kuzey doğu yönünden esen rüzgar Pozitif yüzerlik: Sudaki bir cismin suyun kaldırma kuvvetini yenememesi ile su yüzeyinde kalması hali Pusula: Kadranı 0º (kuzey), 90º (doğu), 180º (güney) ve 270º (batı) olarak bölünmüş 4 ana yönü gösteren alet Regülatör: Tüp içindeki yüksek basıncı çevre koşullarına uygun şekilde veren alet Resif: Rezervli tüp: Seki disk: Deniz dibindeki doğal yükselti ve kayalıklar Bazı tüpler hava rezervli (yedekli) olarak yapılırlar. Hava tüplerinde hava bittiğinde veya bitmek üzereyken yedek hava su üzerine çıkış olanağı sağlar Sudaki askı yükün neden olduğu turbiditenin, yatay ve dikey görünebilirlik mesafesini ölçmeye yarayan, genellikle beyaz renkte, sac disk Sıfır deko limiti: Herhangi bir derinlikte dekompresyon yapmadan kalınabilecek maksimum toplam dip zamanıdır. Şnorkel: Başın sudan çıkarılmasına gerek kalmadan nefes alınmasını sağlayan özel şekilde kıvrılmış boru Sualtı bıçağı: Sualtı feneri: Sualtında kesme, kazma, kazıma, örnek alma, kaldırma, ses çıkarma ve ölçme eylemlerinde kullanılan gereç Sualtında görüş az olduğunda veya karanlıkta ihtiyaç duyulan, bataryası olan ve ışık veren araç Sualtı fotoğraf makinesi: Sualtında fotoğraf çekmeye yarayan, kendinden muhafazalı veya su üstü fotoğraf makinesinin basınca dayanıklı muhafaza ile kullanılan şekli Sualtı kaldırma balonu: Sualtı video kamerası: Sualtındaki cisimleri içine hava basılarak kaldırmaya yarayan farklı ağırlık kapasitelerine sahip balon Basınca dayanıklı bir muhafaza ile sualtında kullanılabilen görüntü ve ses kayıt cihazı

8 Sualtı zaman saati: Suni solunum: Tekrar (ardışık) dalış: Termometre: Test basıncı: Basınca dayanıklı, dip zamanı, derinlik gibi nicelikleri ölçen saat Vücut solunum sisteminin bozulması veya bu sisteme ait herhangi bir organın, herhangi bir nedenle normal çalışmaması sonucu ortaya boğulma olayını engellemek ve yaşam fonksiyonlarını normale çevirmek için farklı yöntemlere göre yapılabilen hayata döndürme işlemi Bir dalışta birkaç dakikadan, en çok 12 saat olan zaman aralığında yapılan ikinci bir dalış Ortam sıcaklığını ölçmeye yarayan cihaz Basınçlı sistemlerde çalışma basıncının üzerinde ve patlama basıncından düşük deney basınç değeri Trakonya: Trachinidae familyasından, kumda gömülü olarak bulunan, sırtı sarı-gri, kırmızımsı gri veya koyu sarı ve mavimsi olup, yan ve karın tarafa doğru açık sarı ve gümüşi renkte, operculum üzerinde dikenleri ile birincil dorsal yüzgeçlerin ilk radiuslarında kuvvetli zehir içeren bezlere sahip kemikli balık Turbidite (bulanıklık): Tüp: Tüp altlığı: Tüp hacmi: Tüp sırtlığı: Tüp vanası: Vurgun: Yapay resif: Suda asılı halde bulunan çamur, kolloidal maddeler ve diğer küçük parçacıklardan kaynaklanan bulanıklık Yüksek basınca uygun, dikişsiz olarak üretilen çelik veya alüminyum malzemeden yapılmış gaz depolama kabı Tüpün yer ile temasını keserek, darbeye ve korozyona karşı tüpü korumak için, tüp tabanına takılan genelde kauçuk malzemeden yapılmış araç Tüpte gaz doldurulan yerin hacmi veya tüp iç hacmi Tüpü sualtında sırtta taşımak için kullanılan, ayarlı kayışlara ve bel kemerine sahip tüp taşıma sistemi Tüpün hava ağzına vidalanarak takılan, gazın tüpe doldurulmasına veya boşaltılmasına yarayan tüp elemanı Dekompresyon hastalığı; basınç artışıyla azotun dokularda erimesi ve basınç azalmaya başladıktan sonra gaz haline geçen azot kabarcıklarının hayati organlara ulaşan kan dolaşımını engellemesi İnsanlar tarafından ortamdaki canlı yoğunluğunu ve çeşitliliğini artırmak için beton, plastik, çelik, kaya gibi malzemeler kullanılarak yapılan ve deniz dibine yerleştirilen bentik yapılardır. Y. kapalı devre sol. cihazı: Önceden hazırlanmış karışım gazların kapalı bir döngüde solunulduğu, karbondioksitin emildiği ve kabarcıkların su

9 Yarı kuru giysi: Yazı bloğu: Yüzey zamanı: ortamına verildiği kapalı devre ile açık devre SCUBA arasında geçiş yapan sistem Vücuda su girişi, ıslak giysilerdekinden daha azdır, ayak ve el bilekleri sıkı bir şekilde çıplak Neoprene ile sarılmıştır. Sualtında haberleşmeyi ve yazarak kayıt yapmayı sağlayan plastik yazı yazma tahtası İki dalış arasında, yüzeyde bekleme yaparken geçen süre Hazırlayan: Doç.Dr. F. Ozan Düzbastılar