3. MAKROFORM 3.1. ANKARA DA MAKROFORMUN GELĐŞĐMĐ

Transkript

1 3. MAKROFORM 3.1. ANKARA DA MAKROFORMUN GELĐŞĐMĐ Ankara kentinde kentsel makrfrmun gelişim süreci, kentin özellikle Cumhuriyet dönemi yaşadığı hızlı kentleşme sürecine kşut bir gelişime sahip görünmektedir. Ülkemiz kentlerinin yağ lekesi larak adlandırılan kendi çevresinde bir genel gelişim şemasından yksun larak yğunlaşıp, sıkışarak genişlemesi eğilimi, Ankara için de bütün planlı gelişme süreci ve çabalarına karşın, kentin gelişimindeki en önemli belirleyicilerden biri larak yrumlanabilir. Bu çerçevede Ankara da makrfrmun gelişimi, planlama çalışmaları ve planla yapılmaya çalışılan müdahaleler bağlamında tartışılacaktır. Lörcher Planı ( ) Dönemi Kale ve çevresindeki eski kent çevresindeki gelişimi ile rta büyüklükteki bir Anadlu kasabası görünümüyle Cumhuriyete kadar ulaşan, ancak bir Rma Kenti larak önemli bir çk uygarlığa evsahipliği yapmış Ankara da, 1924 yılında Eski Ankara (kale ve çevresi) ve 1925 yılında Yenişehir için Đstanbul Đmar Kmisynu üyesi, Berlin li mimar Dr. Carl Ch. Lörcher e öncelikle zrunlu kentsel altyapıların götürülebilmesi arayışlarıyla yaptırılmış planlar ile başlayan planlama çalışmaları, kentin makrfrmuna yönelik ilk biçimlendirme arayışı larak yrumlanabilir. Lörcher planı eski Ankara için ldukça radikal görülen öneriler içeren ve kenti Ankara Garı girişi ile Ulus meydanı, Kale ve Dışkapı eksenlerine açılan bulvarlar üzerine kurgulamış, Gar dan bugünkü Talatpaşa Bulvarının nüvesini luşturan bir yl öngörerek bu yl ile eski kentin güneyinden yeni kente ulaşan bir başka aks üzerinden Yenişehir adı verilen ve bugünkü Sıhhiye- Kızılay bölgesinin luşumunu biçimlendiren bir knut bölgesi luşumu kararını vermiştir. Lörcher in eski kent için önemli yıkımlar içeren radikal öngörüsü uygulanamaz bulunurken, kenti güney yönüne sıçratan ve kentin bugün kalbini luşturan Kızılay merkezi ve çevresini biçimlendiren Yenişehir önerisi ise yerinde görülmüştür. Bu sıçrama, dönemin erişilebilirlik lanakları ve mesafeleri dikkate alındığında çk önemli ve zr bir karar larak görünmesi yanında, kent makrfrmunun yönlenişi açısından da stratejik bir yer tutmuştur. Atatürk ün Cumhurbaşkanlığı köşkü için Çankaya çevresinde bir yer seçmesi ile Kale-Çankaya aksına turduğu söylenen kentsel gelişimin yönlenişinde en önemli çaba larak görülebilecek Lörcher Planının yl öngörüsü, dönemin kısıtlı mali lanaklarına rağmen bir yandan hızla hayata geçirilmeye başlamıştır. Bugünkü Kızılay çevresine hayat veren yl ve imar adası altyapısını luşturan temel kararları vermiş lan Lörcher Planının, Kale ve çevresi için hayat geçmeyen kararlarına ilaveten, Đncesu deresinin Sıhhiye çevresinden geçişinde dğu yönünden başlayarak dğu-batı aksında luşturduğu yeşil aks ve ayıraç da kentsel gelişme sürecinde büyük ölçüde yitirilmiştir. Uzun süre kentin ilk planı larak bilinen Jansen Planının da nüvesini luşturan Lörcher Planı ile, kentin bir makrfrm üzere biçimlenip, güneye yönlenmesi anlamında çk önemli bir adım atıldığı söylenebilir. Jansen Planı ( ) Dönemi 1928 yılında snuçlanan Başkent Ankara için yapılan sınırlı uluslararası yarışmayı kazanan Jansen planı, 1932 yılında uygulamaya yönelik kesin plan ile hayata geçmiş ve kentin gelişimi için en önemli kararları veren çalışmalardan birisidir. Tplam 1500 ha. alan üzerinde rtalama kişi/ha yğunlukla 1978 yılı itibariyle yaklaşık kişinin yaşayacağını varsayan Jansen Planı, Lörcher Planının Yenişehir için öngördüğü gelişim ve uygulama seçeneğini büyük ölçüde kabul etmiştir. Eski Ankara ya fazla müdahale etmeksizin Yenişehir Kavaklıdere aksında memur kesimin yaşayacağı bir knut gelişim öngören plan, dğu ve batı uçlar larak tanımladığı Tandğan, Bahçelievler aksı ve Cebeci çevresini ise işçi mahalleri larak tasarlamıştır. Kenti 62

2 dğu batı yönünde geçen bir yeşil aks luşumunu da öngören bu yaklaşım, Ankara yı rta-düşük yğunluklu bir bahçekent, güzelkent larak geliştirme hedefindedir. Jansen planının yarışma ve uygulama prjeleri arasında bazı farklılıklar da bulunmaktadır. Sözgelimi Lörcher planında da Gar çevresi için tasarlanan ticaret merkezi, uygulama prjesinde Atatürk ün müdahalesiyle yerini Gençlik Parkına bırakmıştır. Jansen planının yeni bir ticaret merkezi luşturma kararının sekteye uğramasına karşın bu anlamda merkez için yeni yer belirlememesi, önemli bir seçim lmuştur. Bu yaklaşımın, daha snraki yıllarda Yenişehir in merkez larak kendi içinde yğunlaşması sürecinin de dlaylı hazırlayıcısı lduğu söylenebilir. Jansen planı dğu-batı yönündeki yeşil aks arayışını, kentin temel gelişim aksı larak gördüğü kuzey-güney aksında da dğal eşik ve belirleyicilere turtmaya çalışmış, Ankara Çayı, Đncesu Deresi ve Kavaklıdere yi önemli açık-yeşil alan aksları larak tanımlamıştır. Atatürk Bulvarını bir prömenad ve prtkl ylu larak murga biçiminde tanımlayan bu plan, kentin bugün merkez bölgelerindeki dkunun temellerini atmış ancak bu alanlardaki süreç içinde arttırılan katlar ve kendi içinde yğunlaştırma perasynları ile, bu dku temel dinamiklerini yitirmiştir. Kentteki dğal yükselti ve yapıları kruyarak gelişme öngören bu planın makrfrma verdiği biçimin, özellikle dere ve su geçişlerinde ise büyük ölçüde tahrip edildiği, üzeri kapatılan Kavaklıdere ve Đncesu Derelerinden netçe kunmaktadır. Jansen planının diğer kararları, Tarihçe bölümünde verilmiş lup, bu planın uygulanması ile ilgili bir çk srun yaşandığı ve planın makrfrm ve dku öngörüsünün büyük ölçüde tahrip edildiği görülmektedir tarihli Kesin Đmar Planı ile 1928 Jansen Yarışma Prjesi arasında; geleneksel dkunun kendi haline bırakılması planın çekirdeği nin Kale den Çankaya ya yönlenmesi, Kızılay Meydanı nın düzenlenmesi başta lmak üzere farklılıklar luşması yanında, kentin aldığı hızlı göç ve arsa spekülasynu, Jansen in de planın danışmanlığından istifa etmesine kadar varan bir süreci beraberinde getirmiştir yılında planın uygulamasını Ankara Şehri Đmar Müdürlüğü ne bırakan Jansen in planının 1957 tarihli Yücel-Uybadin planına kadar her gün uğradığı erzynu hazırlayan temel etmen lan hızlı göç, 1945 yılında i, 1950 de i aşan kent nüfusuyla, planın 1978 yılı öngörüsüne yaklaşık 30 yıl önce ulaşıldığını ve planda tanımlanan alanların yetersiz kalarak yeni yerleşim alanları bulunmasının temel bir görev haline geldiğini göstermektedir. Yeni knut alanları bulunması yönündeki bu görev, Bahçelievler bölgesinden başlayarak, yeni işçi mahalleleri luşturulması yönündeki çabalarda ve kentin aha snraki yıllarda makrfrmunun gecekndu bölgeleri ile mevcut dkuya yağ lekesi gibi eklenen knut alanları luşumuyla kunmaktadır. Yağ lekesi biçimindeki bu kntrlsüz büyüme eğilimi, snraki yıllarda da Ankara nın en temel makrfrm srunu lacaktır. Yücel-Uybadin Planı ( ) Dönemi Kentsel gelişme hızının en yüksek lduğu ve adeta bir nüfus patlaması yaşanan bu dönem, ülkede nüfus artış rtalaması yaklaşım binde 27 iken, Ankara da nüfus artış hızının binde 75 civarında gerçekleşmesi ile, kentin ssy-eknmik ve mekansal gelişimine damga vurmuştur. Özellikle döneminde binde 89 a varan nüfus artış hızı, 1940 lı yıllarda Ankara nın ülke nüfusu içinden aldığı %1 civarındaki payın, 1970 e gelindiğinde %3,5 e yaklaşmasına yl açmıştır. Kentin bu denli hızlı bir nüfus yığılmasına sahne lduğu bu döneme, 1932 naylı ve nüfus öngörülü Jansen Planı dönemiyle girilmiş lması, 1950 ler geçildiğinde bu öngörüyü geçen nüfusun barınma gereksinimlerinin çözümlenmesinde marjinal yöntemlerin gündeme gelmesine ve bu spntane çözümlerin kentsel mekanı da biçimlendirmesine yl açmıştır. Bir yandan Kayaş bölgesinde banliyö güzergahında, diğer yandan Etlik sırtlarında, Keçiören çevresinde, öte taraftan Çankaya güneyinde Dikmen çevresinde başlayan gecekndu gelişimleri, Jansen planının kentsel gelişme öngörmediği bu alanlarda, teknik ve ssyal altyapısı lmayan yapıların ağırlıkla 63

3 tescil harici ve eğimi yüksek hazine arazileri üzerinde kente göç eden yığınların barınma gereksinimlerinin karşılandığı bir özel dönemin yaşanmasına yl açmıştır. Gecekndulu, dlmuşlu, işprtalı şehir 19 larak adlandırılan bu dönem sınırlı kamu kaynaklarının, kentsel gelişimin gerektirdiği, kentsel teknik altyapıya ve knut srununun çözümüne yönlendirilemediği ve kente göç eden yığınların kendi barınma ulaşım ve iş srunlarını kendi yöntemleriyle çözümlemeye çalıştıkları ve bu kendiliğinden çözümün peşinden gitmeye çalışan bir planlama kurumu da luşturmuştur. Bu döneme kadar planlı yönlendirilmeye çalışılan ve mdernite hareketinin temsil mekanı Ankara için kentsel mekanın kntrlsüz gelişimini tekrar kntrl altına alabilmek amacıyla, acil bir planlama çalışması yapılması gerekliliği tespit edilmiştir. Lörcher ve Jansen Planlarının maksimum ulaştığı 1500 hektarlık kent büyüklüğü, 1957 yılında naylanan Nihat Yücel-Raşit Uybadin Planının yerleşik alan larak kabul ettiği meskun dkunun yaklaşık 5720 ha lduğu dikkate alındığında, ne denli büyük bir alanın gecekndu larak kente eklendiğini görülmektedir. Kentin bu denli büyük bir göç ve nüfus baskısı altında kaldığı, kamu kaynaklarının bu nüfusun gereksinimlerini karşılayacak arsa üretimi, çalışma alanı luşturulması ve teknik ve ssyal altyapı unsurlarının hayata geçirilmesi anlamındaki açmazlarının lduğu bir dönemde açılan ulusal yarışmayı kazanan Yücel-Uybadin Planı ise, kentin gelişimi için tüm bu çeperlere yayılmayı kntrl etmeye çalışan bütünleşik bir makrfrm üretmeye çalışmıştır. Sınırlı kamu kaynaklarını verimli kullanma çabasının da etkili lduğu bu kmpakt makrfrm arayışı, kaçak yapılaşma eğilimlerinin bulunduğu alanlar ve çevresinde rta ve yüksek yğunluklu kentsel gelişmeler öngörülmesini beraberinde getirmiş görünmektedir. Kentin dğu ve batı uçlarında luşan çalışma alanlarını banliyö güzergahı ile ilişkilenecek knut bölgeleri luşturarak birbirine ve kente entegre etmeye çalışan bu plan, güne dek gündemde lmayan Etimesgut çevresinde şeker fabrikasıyla iş-iskan ilişkisi kurmayı hedefleyen, Kayaş bölgesinde Askeri fabrikaların işçi gereksinimlerini karşılayarak geceknduların luşumunu engellemeyi seçen plan kararları üretmiştir. Kamunun sınırlı kaynakları ve bir çk kısıt içinde kenti bir plan üzerine biçimlendirme amacındaki bu plan döneminde, kentin merkezinin Yenişehir-Kızılay aksına gelişme eğiliminde lduğu verisi yeterince süzülememiştir. Kızılay çevresinde bir merkezi iş alanı luşturabilme yönünde açılımlar üretemeyen bu planın, günümüzde merkezi iş alanlarında yaşanan bir çk srunun da hazırlayıcısı lduğu ifade edilebilir. Ancak, bu planın naylandığı yıllarda hayata geçmesini lanaksızlaştıran ve planın adeta ölü dğmasına yl açan çk önemli bir gelişme larak Kat Mülkiyeti Kanunu ve bu Kanun uyarınca, Yücel Uybadin Planını baz alarak ylların genişlikleri uyarınca kat yüksekliği belirleyen Bölge Kat Nizamı Planı adı verilen ancak plan larak nitelendirilemeyecek haritaların etkili lduğu söylenebilir. Lörcher ve Jansen Planlarının 2 katlı bahçeli evler larak öngördüğü Yenişehir de, 4 ten başlayarak 10 a ulaşan, hatta özel yüksek inşaat bölgeleri belirleyen bu haritalar, mevcut yl altyapısını değiştirmeksizin bulunduğu yerde yükselen blklarla, hem kentin görünümünü hem de kentin merkezinden başlayarak, altyapı srunları çözülmemiş yerleşim bölgelerinin yapısını değiştirmiştir. Yücel-Uybadin planının kentsel sistem ve makrfrmun biçimlenmesi bağlamındaki en temel öngörüsü, bugün de kentin en temel ulaşım murgasını luşturan Knya-Samsun Ylu larak adlandırılan çevre ylu öngörüsüdür. O dönem için kenti kuşaklayan ve Mamak yönünden Etlik, Ulus ve Kazıkiçi, Bahçelievler, Balgat üzerinden Knya yönüne ulaşan bu yl sistemi öngörüsü, geçtiği güzergahlardaki planlı ve plansız knut gelişimlerinin de hizmet aldığı önemli bir ivme lmuş ve kent makrfrmuna biçim veren temel bir perde niteliği de taşımıştır. 19 Okyay, T., Tekeli, Đ., Gülöksüz, Y., 1976, Gecekndulu, Dlmuşlu, Đşprtalı Şehir, Cem Yayınevi, Đstanbul. 64

4 Belediye sınırları ile sınırlanan bu planın, nayından snra hemen nay sınırına bitişik kaçak yapılaşma eğilimleri de kendisini göstermiştir. Buna en temel örnek larak belediye sınırının batı ucunda önemli bir ssyal knut bölgesi larak hayata geçirilen Yenimahalle nin batı ve kuzeybatısındaki gecekndu ve kaçak yapılaşma eğilimleri gösterilebilir. Demetevler, Karşıyaka ve giderek Şentepe yöresinde başlayan ve bu yerleşimlerin belediye sınırı dışında kalmasının da bu bir etmen lduğu bu bölgedeki gelişimin benzerleri, Đncirli, Keçiören, Siteler e bitişik Önder- Ulubey, Tuzluçayır, Akdere, Öveçler, Skullu bölgelerinde kendisini göstermektedir. Bu plan ile, ldukça yğun ve görece hmjen nüfuslu bir kent larak tasarlanan Ankara da, bu planın 1987 yılı için tanımladığı nüfus öngörüsüne de, 1965 yılına gelmeden ulaşılmış, sürekli bir yğunluk artışı talebi, kentin yerleşik alanlarında bugün de çözülemeyen srunların hazırlayıcısı lmuştur. Belediye sınırı dışındaki gecekndulaşma eğilimleri, bugün bile dönüşememiş önemli gecekndu bölgelerinin önerilen çevre ylunun kuzeyi başta lmak üzere, Şentepe, Esertepe, Aktepe, Zerdalitepe vb. hazine arazilerinin bulunduğu tepelerde ve Keçiören, Mamak, Önder vb. kenti her yönden çevreleyen yeni yerleşimlerde luşumunu hazırlamış ve bu süreç yağ lekesi gibi büyüyen bir kent makrfrmu kente biçim veren temel unsur lmuştur. Ankara 1990 Nazım Planı ( ) Dönemi 1969 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile Đmar ve Đskan Bakanlığı bünyesinde kurulan Ankara Metrpliten Alan Nazım Plan Bürsu (AMANPB) ile, ülkede ilk kez metrpliten ölçekte bir planlama çalışması, Đstanbul ve Đzmir ile birlikte Ankara da da başlamıştır. Kendisinden snra yapılan ancak naylanamayan diğer üst ölçekli plan çalışmaları, 1990 Nazım Planının bugüne değin yürürlükte lmasına yl açsa da bu plan, 1990 lı yıllarla birlikte güneybatı kridrundaki kentsel yayılmayı kapsayamadığı için büyük ölçüde ömrünü tamamlamıştır. Ankara kentinin yapısal plan anlayışı ile batı kridru byunca gelişimini öngören bu plan, kapsamlı analizleri ve kenti bütüncül bir anlayışla uygularken izleyerek yönlendiren bir yönetim anlayışı ile de bütünleşen çk önemli bir çalışmadır lere gelindiğinde, Yücel-Uybadin planının nüfus ve yerleşim öngörülerinin çktan aşıldığı ve metrpliten nitelik kazanmaya başlayan bir kentin karmaşık srunları çözümlemede naylı planın yetersiz kaldığı tespit edilmişti. Kent büyük bir hızla göç almaya devam ediyr. Kentleşme hızı ülke rtalamasının 3 katı civarında seyrediyr ve rta büyüklükteki bir kentten metrpliten ölçeğe geçişin sancıları yaşanıyrdu yılı i aşan kent nüfusu, kentin %70 ini aşan kesiminin gecekndularda yaşadığı ve kentin tpğrafik çanağı içine sıkışmış bir Başkent tanımlıyrdu. Metrpliten Planlama Bürsunun 1970 yılından itibaren yaptığı analizler ve kapsamlı arazi kullanım çalışması; 1970 yılında kentin yerleşik alanının ha a ulaştığını, kuzeyde bugün Şentepe, Eğlence, Danişment, Kuşcağız, Dutluk, Hasköy, Önder, Ulubey, adı verilen yerleşmelerin, dğuda Tuzluçayır, Akdere, Türközü çevresinin batıda Demetevler nüvesinin luştuğunu gösteriyrdu. Yücel-Uybadin ve özellikle Bölge Kat Nizamı Planı ile bir yandan kendi içinde yğunlaşıp sıkışan kent ve merkezine karşın, öte taraftan hızla kendi etrafında gecekndu bölgelerinin sarmalamasıyla büyüyen bir kent makrfrmu, çk hızlı göçün süreceği varsayımıyla ivedilikle yeni knut gelişme alanlarının bulunmasını zrunlu kılıyr ve Bür, bu yeni yerleşmelerin bir makrfrm uyarınca gelişebilmesi anlamında özel bir strateji arıyrdu. Bu çerçevede Ankara nın içinde bulunduğu dğal çanak ve kentin dğal, çevresel değerlere zarar vermeksizin en az maliyetle büyüyebileceği kridr larak, büyük knut ve sanayi bölgelerinin kentin batısında yerleşmesini sağlayacak gelişme dinamiği luşturulmaya çalışılmış, özellikle Batıkent, Eryaman, Sincan gibi Tplu Knut Alanları ile Sincan Organize Sanayi Bölgesi gibi önemli daklar batı kridru adıyla gelişmeye açılarak kent ağırlıkla Đstanbul Ylu aksına yönlendirilmiştir. 65

5 1990 da nüfusun 2.8 milyn (düşük göç kabulü)-3.6 milyn (yüksek göç kabulü) aralığında lacağını öngören bu yaklaşım, yağ lekesi frmunda genişleyen kentsel dkuyu bir makrfrm üzeri ışınsal larak yönlendirme anlamında çk önemli bir arayış larak görülmelidir. Bugün kentin en önemli yerleşim ve çalışma alanlarına yönelik temel çerçeveyi çizen bu planın nüfus öngörüsü dahil bir çk tahlil ve önerisi yerinde lmakla birlikte, kentsel makrfrmun gelişimi anlamında görece başarısız lduğu 2 nktanın altı çizilebilir. Bunlardan ilki ve en önemlisi, kenti çepeçevre saran gecekndu alanlarını düzensiz knut alanları larak tanımlayıp, dönüşümlerine yönelik bir mdel ve arayış geliştirememiş lmasıdır. Đkinci önemli srun ise, batı kridru byunca desantralize lacağı varsayılan kentin merkezi iş alanının mevcut yapısını kruması ya da bu anlamda yeni bir öngörüde bulunulmamış lması larak ifade edilebilir. Plan resmi bir belge larak 1982 yılında askeri yönetim döneminde naylanmış lmakla birlikte, planın temel kararları başta Batıkent (Akkndu) larak hayata geçirilmeye başlanmış, önemli ve stratejik kentsel kullanımlar luşturulma aşamasına getirilmiş, ulaşım öngörülerinin altyapısının hayata geçtiği gözlenmiştir. Ancak planın resmi nayının gerçekleştirildiği 1980 snrası, aynı zamanda planlı plansızlık sürecinin de başlangıcı larak tarihe geçen bir dönem larak ifade edilebilir. Bu dönemde art arda çıkarılan imar affı yasalarıyla, ıslah planları aracılığıyla geceknduları aratan biçimde çk katlı betn yığınlarına dönen varşlar, teknik ve ssyal altyapı srunları çözülmek bir yana, daha önce kent merkezinin yaşadığı kendi içinde yğunlaşma, kat arttırma perasynları ile yeni srun yumakları haline gelmiştir yılları itibariyle yaşanan bu süreç büyükkentlerin yönetim sisteminin de 3030 sayılı yasa ile iki kademeli (Büyükşehir, ilçe) bir yapıya sahip, imar planı yetkileriyle dnatılmış bir belediye mekanizmasının luşturulmasıyla, yepyeni süreçleri de hazırlamıştır. Đmar rantları ve arsa spekülasynunun daha önce hiç lmadığı kadar kentsel mekanın biçimlenmesinde etkili lduğu ve yerel yönetimlerin kenti yönetebilmesindeki temel belirleyici unsuru larak imar rantlarını kullanmaya başladığı bu dönemde patrn-adamı ilişkileri için de temel rant argümanı larak kentsel imar rantları kullanılmaya başlanmıştır nazım planının yürürlükte lduğu bu dönemde, güne dek dönüşümü için yeterli açılım geliştirilip, mdel üretilmemiş ve 775 Sayılı yasa ile tanımlanan araçların hayata geçirilmesi yönünde yeterince kaynak yaratılmayıp, istekli davranılmayan bir sürecin snunda, kat arttırıp parsel bazında yap-satçı müteahhit eliyle dönüşüm öngören af ve ıslah planı yaklaşımı, kentlerin en srunlu gecekndu bölgelerinin srunlarını çözmek bir yana içinden çıkılmaz bir hale getirmiştir. Bu dönüşüm kenti çepeçevre saran geceknduların bir makrfrm yaratıp dku luşturacak biçimde dönüşümünü de öngörmediğinden, gecekndular benzer sınırlarla 4 katlı, kttan kazanmış, bahçesi, tparkı lmayan apartmanlarla luşmuş bir başka dkuyla yer değiştirmiştir. Üstelik affın özendirdiği gecekndu yapma eğilimi, dönüşme eğilimi başlayan alanların çevresinde yeni geceknduların yer seçmesini de beraberinde getirmiştir li yıllar byunca süren bu eğilim 1990 lı yılların başına da taşınmıştır Nazım Planında iş-iskan ilişkisi kurma anlamında karışık kullanımların bir arada bulunduğu bir aks larak rtaya çıkan Đstanbul Yluna karşın, küçük bir knut gelişme bölgesi larak öngörülen Eskişehir Ylu kridrunun 1990 lı yıllar byunca hızla speküle edilmesi ve çalışma alanlarından yksun düşük ve rta yğunluklu bir knut alanı larak gelişmesi süreci de, kentin makrfrmu ve ulaşım ilişkilerinin biçimlenmesinde büyük önem taşımaktadır Nazım Planının çevre ylu öngörüsünün de bir hükümet kararı ile değiştiği ve TEM ylunun Ankara geçişinde planlara uyulmamasında da, ıslah planlarında lduğu gibi bir planlı plansızlık tan söz edilebilir. Bu dönemde, 1990 nazım planında irili ufaklı bazı değişiklikler yapıldığı ve planın mevcut duruma uydurulması yönünde bir sürecin de başladığı ifade edilebilir Nazım Planının kent makrfrmu için öngördüğü dğu-batı yönündeki açıklık sistemi ve kenti çepeçevre saran yeşil kuşak öngörüsü de, bazı bölgelerin yerleşim dışı tutulması ve ağaçlandırılması anlamında önemli bir karardır. Planın rtaya kyduğu tpğrafik çanağın kapalı 66

6 görünen dğu ve kuzeydğu ucundaki ağaçlandırma ve yerleşim dışı tutma kararları hayata geçerken, çanağın batı kridruna açılan kesimlerinde hem kentsel gelişme etkisi, hem tyl geçişi hem de görece düz tpğrafya, ağaçlandırmanın luşmaması yanında bu bölgelerin plan değişiklikleri ile de yerleşime açılmasını beraberinde getirmiştir. Bu ve benzeri plan değişiklikleri 1980 lerin ikinci yarısından itibaren kentin gelişiminde temel srun ve belirleyici haline gelecek, uzun yıllar sürecek yetki kavgalarıyla birlikte, makrfrm uyarınca gelişme eğiliminden her yönde ve özellikle en speküle edilen bölgelerde yayılmasaçılma sürecinin de başlangıcını luşturacaktır. Bu yayılma ve farklı ellerden naylanan parçacı planlarla mücadele edebilme anlamındaki üst ölçek srunsalı, planlamanın rant dağıtma aracı haline indirgendiği ve bağlayıcı üst ölçek kararların verilmesinden kaçınıldığı bir sürecin de başlangıcı larak yrumlanabilir Yapısal Planı 1980 snrası gerek ulusal düzeyde serbestleşme plitikaları ve gerekse yerel ölçekte belediyelerin yetki, görev ve srumlulukları bağlamında önemli değişimler yaşanmaktaydı de 3030 sayılı Kanun ile yeni bir Büyükşehir Belediyesi yönetimi düzenlemesi gerçekleştirilerek, başlangıçta 5, daha snra 8 ilçeye ulaşan Ankara Büyükşehir Belediyesi sınırları luşturulmuştur. Bu sınır, Ankara nın metrpliten etki alanından küçük lup, km lik bu etki alanı halkasında Kazan, Hasanğlan, Elmadağ, Çubuk, Kutludüğün, Akyurt, Pursaklar, Bağlum, Karagedik ve Yenikent lmak üzere bağımsız belediyeler bulunmaktaydı. Bu dönemde, Ankara kenti, tpğrafik çanak içinde yğunlaşmış, kentin meterljik havalanma kşulları rtadan kalkmış ve yağ lekesi biçiminde büyüyen kent makrfrmu, kentsel hava kirliliğinin de sebebi haline gelmişti. Bu srunu çözümleyebilmek ve giderek karmaşıklaşan kent içi ulaşım srununa bir Ana Plan aracılığıyla çözüm üretmek çabasıyla, Ankara Büyükşehir Belediyesi, bir ulaşım ana planı ve bu plana altlık teşkil edecek kapsamlı bir kentsel gelişme öngörüsü hazırlanması gerekliliğini tespit etti. Bu tespit üzerine, 1986 da Orta Dğu Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümünde luşturulan bir araştırma grubunca, 2015 yılı hedef alınarak Ankara kent makrfrmu değişim süreçlerine ilişkin 1/ ölçekte bir Yapısal Plan hazırlandı. Bu planlama çalışması; başlangıçta Ankara Kentsel Ulaşım Prjesi nin gerektirdiği 2015 yılının makrfrmuna ilişkin girdi sağlamak gibi sınırlı bir amaçla başlasa ve belediyenin planlama yetkisi mücavir alan sınırı ile sınırlansa da, bu plan kentin metrpliten etki alanını gözden kaçırmayan bir çerçeve tanımladı. Bu çerçeve, tpğrafik çanak içine sıkışmış Ankara nın hava kirliliği srununu çözümlemek, bzulmuş iş-iskan ilişkilerini narmak ve kentsel ulaşıma ilişkin makr hedef ve uygulama araçları tanımlamak yönünde ilkeler tanımlamıştı Yapısal Plan Şeması; kamu kuruluşlarının yer seçim süreçleri, kent içi ulaşımın örgütlenme biçimleri, altyapı sistemleri ve arsa fiyatlarının kntrlü, merkez luşumu, sanayi yer seçimi gibi kent makrfrmunu etkileyen süreçleri irdeleyerek, desantralizasyn un Ankara için sadece nrmatif bir istek değil süreçlerdeki değişimlerin gerçekleşmesine lanak sağlayan bir eğilim lduğunu saptamıştır. Bu saptama, kridrlar byunca gelişen ana daklarda uzmanlaşarak düğümlenen, ışınsal bir kentsel gelişme frmunun kentin gereksinim duyduğu desantralizsyna ilişkin en önemli açılımlar lduğunu vurgulamaktaydı. Işınsal kridrlar arasındaki yeşil kamalar ile havalanma kridrları luşturulmasını, krunacak bu açıklıkların ve yağ lekesi frmundan kurtarılacak kent makrfrmunun kentin hava kirliliği srunun çözümü yanında ulaşım ve iş-iskan ilişkileri için de yararlı lacağını da belirleyen bu şema; 1990 Ankara Nazım Planı kararlarını temel ilke larak krumuş, ancak batı kridru gelişme stratejisine karşın, kuzey, kuzey-dğu ve güneyde de Ankara nın mevcut gelişme eğilimine bakılarak, desantralize bir yapılaşma öngörmüştür. Güneyde teknlji yğun sanayi dağı larak Ahibz, batıda önemli çalışma dakları larak 67

7 Temelli ve Platlı, kuzeyde Đstanbul ylu sanayi gelişimlerini tparlayan Kazan dağı, kuzeybatıda Akyurt-Çubuk Kridru bazında bir dizi sınırlı gelişme ve dğuda Elmadağ, Kırıkkale daklarında savunma sanayi-ağır sanayi dakları, bu planın kridr ve dak önerileridir. Bu planla; metrpliten bir merkez larak hizmetler sektörü yğunlaşmasının dağı lan kentsel çekirdek ise, yeni ulaşım aksları ve yenilenmelerle Başkentin merkezi larak kurgulanmalıydı. Kentin metrpliten ilişkilerini ve desantralizasyn kşullarını hayat geçirebilmek amacıyla önerilen çevre ylu sistemi öngörüsü ile de desteklenen 2015 Yapısal Planı, TEM tylunun Ankara geçişinde rtada bir plan ve analiz ykmuşçasına bambaşka bir güzergah belirlenerek, göllerin, sulak sistemlerin üzerinden geçen, yerleşmeleri bölen, bir geçiş tasarlanmasıyla, büyük ölçüde işlevsiz kalmıştır. Planlı plansızlık döneminin bir başka uygulaması larak gösterilebilecek çevre tylu Ankara geçişinin işlevsizleştirdiği bu plan; bir prtkl ile Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı, Đl Müdürlüğü ve Büyükşehir Belediyesi tarafından temel çerçeve larak kabul edilse de naylanamadığı için, alt ölçekli plan ve uygulamaları lması gerektiği gibi yönlendirememiştir. Ancak, bu planı temel çerçeve larak kabul eden kamu triteleri, birbirinden kpuk bir şekilde özellikle kentin güneybatı aksında yğunlaşan plan namaları ve yetki kavgaları ile gündeme gelmişlerdir Planının desantralizasyn öngörüsünü 1/ ölçekli bir Đl Gelişme Şeması haline getirerek uygulamaya başlayan Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı bir yandan güneybatı Ankara Gelişme Kridru nda 1/25000 ölçekli bir çevre düzeni planı naylarken, diğer yandan Bayındırlık Đl Müdürlüğü aracılığıyla Đncek, Beytepe, Tuluntaş çevresinde nayladığı mevzi planlar ile bu kridrda, kntrllü ve çalışma alanları ile bütünleşen bir desantralizasyn ve dak luşumu yerine, hızlı bir kentsel yayılma sürecinin de başlangıcını gerçekleştiriyrdu. Bu aşamada, Mgan ve Eymir Gölleri çevresinin Gölbaşı Özel çevre Kruma Bölgesi larak tespit edilmesi ve bu planla önemli miktarda alanın az yğun villaların yerleşebileceği bağ-bahçe alanları larak öngörülmesiyle kentsel makrfrm açısından önemli bir başka süreç yaşanmıştır. Bu bölgede plan nayan kurumun kentsel altyapı knusunda srumluluğu bulunmaması ve bu kararların yerel yönetimlerle eşgüdümlü üretilememesi süreci, güneybatı kridrundaki kentsel yayılma ile birleşen, güney kridrundaki az yğun knut gelişimini de hazırlamıştır. Böylece, Eskişehir ve Knya ylu güzergahındaki km. lik bir yelpazede çk hızlı bir üst gelir grubu knut alanı yayılması rtaya çıkmış luyrdu Yapısal Planının öngördüğü desantralizasynu kntrlsüz bir yayılma haline getiren bu eğilim, kentin makrfrmundaki havalanma kridru tanımlayan yeşil kamaların yitirilmesi, kridrlardaki mevcut altyapıyı kullanan et kalınlığı nın şişirilmesi, daklar ile kpmuş kridr gelişimlerinin bu gelişimleri dak lmaktan çıkaracak bir süreklilik sunacak hale getirilmesine yl açmıştır. Buna ilaveten, bu alanların tek elden yönetilmesini engelleyen bir Büyükşehir yönetim sistemi bulunmaması, Bakanlığın yargı kararı ile iptal edilmiş Đl Gelişme Şeması ve Güneybatı Ankara Kentsel Gelişme Kridru Çevre Düzeni Planı ile birleşince, tam bir spekülasyn ve kentsel yayılma süreci yaşanmasının da tabanını luşmaktaydı. Çayylu, Beytepe ve Gölbaşı yöresinde mevzi planlarla luşturulan yeni knut alanları, Đlçe Belediyelerince yapılan Islah Đmar Planı uygulamaları, Đvedik yöresindeki Organize Küçük Sanayi Bölgesi ile benzer uygulamalar, 2015 Şeması ile öngörülen knut-işyeri dengesini bzmuştur Planlama çalışmasının öngördüğü desantralizasynu gerçekleştirecek bir karalılık ve yönetsel bütünlük de sağlanamadığı için, dak ve aksların lduğu bölgelerde, planın ilkeleri gereği lmayan spekülatif arsa-arazi hareketlenmeleri meydana gelmiştir. Bu sürecin kentin bir saçaklanma, yayılma eğilimini hazırlaması, kentsel gelişme için çk önemli makrfrm önerileri lan 2015 Planı nın önemli ölçüde zarar görmesine yl açmıştır. Bundan snraki dönem, arsaarazi spekülasynları ve üst ölçek plan lmaksızın imar rantlarının paylaşımına indirgenmiş plan namaları ile gündemde kalacaktır. 68

8 2025 Planlama Çalışmaları ve Parçacı Üst Ölçek Onamaları 1990 Ankara Nazım Planı nın kentsel gelişmeyi yönlendirme ve güneybatı kridrundaki hızlı kentsel yayılmayı kntrl altına alabilme anlamında sınırlılıkları lması ve 2015 Yapısal Planının naylanmamış, üstelik çevre ylu öngörüsü benzeri süreçlerle işlevsizleştirilmiş lması, 1990 yılında prjeksiyn yılını tamamlayan bu üst ölçek planın yerine yeni bir üst ölçekli planın üretilmesini gerekli kılmaktaydı. Bu çerçevede, kentsel gelişimi kntrl edebilme amacıyla, anakentin etki alanını genişleten yeni bir yetki alanı tanımlanma çabası ile, 2025 yılı erimli planlama çalışmaları da Büyükşehir Belediyesi nce başlatılmışsa da bu aşamada, Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı ile, Büyükşehir Belediyesi arasında gerek mücavir alan ve gerekse parçacı çevre düzeni planları üzerinden davaların yaşandığı ve metrpliten kentin kntrl edilebileceği bir çerçevenin luşturulamadığı görülmektedir. Bu sürecin ilk parçacı üst ölçek naması, tarihinde Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı nca 1/ ölçekli Güneybatı Ankara Gelişme Aksı ve 1/ Yakacık-Yuva Çevre Düzeni Nazım Đmar Planlarıdır. Güneybatı ve kuzeybatı kridrlarındaki spekülatif gelişmeleri kntrl altına alabilme amacıyla naylanan bu planlar, kentin en yğun gelişen bu kridrlarını kntrl etmekten çk, kent bütünü süreç ve gerekliliklerini çözümleyen kapsamlı ve bütüncül analizlere dayanmadığından çk geniş alanları az yğun knut gelişimine açan, çevresindeki arazi spekülasynlarını tetikleyen ve kentsel altyapıyı verimli kullanmayan, kentsel ulaşım sistemi ile entegre labilecek tplutaşım sistemleri luşumuna da lanak sunmadığı için, önemli srun ve açmazlar da üretmiştir. Bu çevre düzeni planlarına ait 1/5.000 ölçekli nazım imar planları etaplar halinde Ankara Valiliği nce naylanmışsa da, 1997, 1998 yıllarında Danıştay 6. Dairesi tarafından parçacı ldukları gerekçesiyle iptal edilen bu üst ölçekli planlar, speküle edilmiş durumdaki bölgenin kntrl edilmesindeki süreçleri önemli ölçüde etkilemiştir. Yargı kararıyla bu bölgenin Ankara Büyükşehir Belediyesi Mücavir Alanı lduğunun naylanması ve bu alanda Bakanlıkça naylanan çevre düzeni planlarının iptal edilmesi, bölgede plan yapma nama yetkisini yargı kararı ile elde etmiş Büyükşehir belediyesinin bu bölge için, kent bütünü ile bütünleşen ve/veya kent bütününe yönelik bir üst ölçekli çerçeveyi hayata geçirememesi nedeniyle, bölgede luşmuş srun, beklenti ve spekülasynlar giderilememiştir. Bu dönemde, 1980 li yılların snundan itibaren sürdürülen 2025 yılı hedefli üst ölçek plan çalışmaları, Ankara Büyükşehir Belediyesi Đmar Dairesince tarihinde snuçlandırarak Ankara 2025 Nazım Planı naylanmak üzere Büyükşehir Belediye Meclisine sunulsa da, bu planın üst ölçekli bir plan larak önemli kuramsal açmazları lduğu ifade edilmiştir. Büyükşehir Belediyesi nin yetki alanını luşturan mücavir alan sınırı ile sınırlanan ve 3030 sayılı Yasa kapsamı dışında kalan belde belediyelerince (Pursaklar, Sarayköy, Bağlum, Altınva, Esenbğa, Yenikent) yapılan planlara müdahale edemeyen bu plan çalışması ise, kent makrfrmunun güneybatı kridru ağırlıklı larak gelişimine yönelik bir büyüme öngörmüş, ancak bu öngörünün bir makrfrm bütünlüğü ve 2015 Planının tartıştığı yeşil kamaları da yitiren bir abartılı nüfus ataması yaptığı (6,5-8 milyn arası) ifade edilmiştir. Kentsel makrfrmun gelişimi ve yönlendirilmesi anlamında alınması gereken radikal kararların bir kısmın yetki alanı dışında lduğu için üretemeyen (belde belediyesi planlarına müdahale), güneybatı kridrundaki spekülasynları sınırlama anlamında kararlı bir çerçeve sunamayan bu üst ölçek çalışması, Danıştay tarafından Büyükşehir belediyelerinin 1/5000 ölçekten daha üst ölçekli plan naması yapamayacağı yönündeki kararından snra nay süreci ve gündeminde de düşmüştür. Bu süreç, bir yandan Büyükşehir sistemi dışındaki ilçe ve beldeler, bir yandan da merkezi ve yerel yönetimlerce, mevzi ve parçacı üst ölçek planlarla, emlak pazarı üzerinden biçimlenen bir kent eknmisi ve arsa spekülasynunun peşinden giden bir planlama mekanizması ve kntrlden çıkan bir kentsel yayılma tanımlamıştır. Bu yayılma ve parçacı üst ölçekli planlama anlayışının en çarpıcı iki örneği, daha önce güneybatı kridru larak speküle edilen, ve Büyükşehir ile Bakanlık arasında dava knusu 69

9 lan alanda, Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı ile Büyükşehir Belediyesi işbirliği ile naylanan 2 ayrı 1/ ölçekli plandır. Bunlardan ilki, Güneybatı Ankara Gelişme Aksı nda (Eskişehir-Knya ylu ve çevre tylu arasında kalan bölümde) tarihinde Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı nca naylan 1/ ölçekli Ankara 1990 Nazım Planı Kısmi Revizynu dur. Bu plan ile, 2015 planlama çalışmaları kapsamında tanımlanan kridrların varlığı kabul edilip, sürdürülmeye çalışılsa da, plan sadece mücavir alan sınırları ile sınırlanan ve daklara karar üretemeyen zrunlulukları nedeniyle, kridrlar byunca luşturulmuş ışınsal gelişme, yeşil kama sistemi (Eskişehir Ylu Aksı - Đncek, Taşpınar Aksı) ve bunlar arasındaki Atatürk Orman Çiftliği açılımı sağlayan havalanma kridrunu tanımlayan makrfrmun büyük ölçüde yitirildiği gözlemlenmektedir. Đkinci larak, aynı aksta tyl dışı larak tanımlanan, Güneybatı Ankara Metrpliten Đmar Planı ismiyle Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı nca tarihinde bir başka 1/ ölçekli plan naması daha yapılmıştır. Danıştay 6. Dairesi nce gün ve E: 2005/875 sayılı kararı ile, parçacı lduğu ve abartılı bir alanı yerleşime açtığı gerekçesiyle yürütmesi durdurulan bu plan da, tyl dışındaki kentsel yayılma ve kamu kaynakları ve altyapısını verimli kullanacak bir kmpakt şema gereksinimi karşısında yetersiz ve srunlu görünmektedir snrası parçacı üst ölçek namaları, davalar, anlaşmazlıklar ve arsa spekülasynları ile gündeme gelen ve yetki alanı sınırlılıkları, yetersiz anakent yönetim sistemi ve planlama kurumunun rant dağıtma aracı haline indirgenmeye çalışıldığı bir süreçte, yürürlüğe giren 5216 Sayılı Kanun ile; belde belediyelerini büyükşehire ilk kademe belediyesi larak bağlayıp, kentin geniş etki alanı sayılabilecek bir bölgeyi, belediye sınırı içine dahil ederek bütüncül bir üst ölçek plan yapma görev ve srumluluğu tanımlanması, kent makrfrmunun sağlıklı bir biçimde yönlendirilmesinde önemli bir çıkış larak değerlendirilmelidir. Tabl 3.1. : Ankara Üst Ölçekli Planlarına Đlişkin Özet Bilgiler Plan Adı Plan Onay Yılı Mevcut Nüfus (kişi) Kentsel Yerleşim Alanı (ha) Plan Hedef Yılı Nüfus Öngörüsü (kişi) Tplam Plan Alanı (ha) Lörcher Planı 1925 ~ ~280 ** ~ ~700 Temel Makrfrm Yönlenimi- Stratejisi Güney aksına (Yenişehir) sıçrama, Ankara Garı çevresinde yeni ticaret merkezi luşumu Jansen Planı 1932 ~ Yenişehir Gelişimi krunuyr, Dğu (Cebeci), Batı (Maltepe-Tandğan) işçi mahalleleri-bahçekent/güzelkent gelişimi Yücel-Uybadin Planı 1990 Nazım Planı ( ) 2015 Yapısal Plan Şeması (1985) 2025 Planlama Çalışması (1998) ~ (*) ~ Onaysız ~ Onaysız ~ ,8-3,6 milyn arası ,5-5,5 milyn arası ~ Kmpakt bir gelişim kaçak yapılaşma alanlarında düzenli knut larak yğunlaşma, Etimesgut, Keçiören, Yıldız, Yenimahalle yönlerine büyüme "Batı Kridru" desantralizasyn stratejisi, Batıkent, Eryaman, Sincan yönlerine büyüme, "kruma", iş-iskan ilişkisi kurma, kridr gelişimi, yeşil kuşak öngörüsü Elmadağ-Kırıkkale, Kazan, Temelli, Ahibz dalarına "ana çanak" dışına yeşil kamalarla desantralizasyn, kridrlar byunca ışınsal gelişme öngörüsü, çevre ylu tanımlama Mücavir alan sınır içinde knut gelişme 6,5-8 milyn arası ~ eğilimlerini yönlendirme çabası, güneybatı kridruna genişleme-yayılma (*) 1970 Nüfusu (**) : Eski kent kısmı naylanmadığından kente dair bütüncül bir plan hedef yılı lduğu tespit edilememiştir. 70

10 Ankara için Cumhuriyetin ilk yıllarından bu yana yapılan üst ölçek planlama çalışmalarının kentsel makrfrmun gelişimine yönelik temel öngörüleri ve kşullarını vurgulayan özet bilgiler, Tabl 3.1 de verilmekte lup, bu planlara ait şemalar 2. bölümde sunulmuştur ARAZĐ KULLANIM ÇALIŞMASI Ankara kentinde makrfrmun gelişiminin kunabilmesi anlamında kentte belirli dönemlerde yapılan arazi kullanım çalışmalarının tanımladığı kullanımlar ve sınırların değerlendirilmesi gerekli görülmüştür. Kentte belirli aralıklarla yapılan planlama çalışmaları öncesinde gerçekleştirilen arazi kullanım çalışmalarının üst üste çakıştırıldığı, kentin mevcut yerleşik alanının gelişimi ve bu üst ölçekli planların planlama sınırlarının kapsadığı alanları gösteren Harita 3.1. ve Harita 3.2 irdelendiğinde, kentin yağ lekesi biçiminde büyüme eğilimi ve bu eğilimi planlarla bir makrfrma turtma yönündeki çaba ve arayışlar açıkça görülebilmektedir te naylandığı ifade edilen Lörcher Planı için 1924 yılında yapıldığı sanılan arazi kullanım çalışması kentin kale ve bugün Ulus, Hacettepe adı verilen bölge ile Gar arasındaki sınırlı yönlenimini rtaya kymakta, bu çalışma kapsamında kenti Yenişehir yönüne güneye sıçratan ve Gar çevresi ile bütünleştiren bir makrfrm öngörülmüştür. Bu altyapıyı kullanan Jansen Planı ise, mevcut hali yaklaşık 300 ha lan kenti, 1500 hektarı bulan bir makrfrm ile, kuzeyde bugünkü Aydınlıkevler yakınlarına, batıda Bahçelievler e, dğuda Cebeci ye ve güneyde ise Çankaya sırtlarına dayandıran ve kentin bugünkü merkez bölgesini tanımlayan bir niteliğe kavuşturmuştur. Kentin aldığı çk hızlı göç ve büyüyen kent çevresindeki kaçak yapılaşma alanlarının Jansen Planı sınırlarını aşması ve kenti çevreleyen gecekndu alanlarının kente temel karakterini veren unsurlar haline gelmesi, kentte bir makrfrmdan öte yağ lekesini andıran kendi çevresinde büyüme eğiliminin başladığının da habercisi larak yrumlanabilir. Kentin planlı alanlarına eklemlenmeye çalışan bu gecekndu alanlarının luşturduğu makrfrm ile ilgili bilgi ise, 1957 yılında naylanan Yücel-Uybadin Planı için yapılan tespitlerden kunmaktadır. Belediyenin halihazır harita ve arşiv kayıtlarından, yılları arasında kentin, Jansen Planının 1978 için öngördüğü hektar alanın çk üzerine çıkarak yaklaşık 5700 hektarlık bir alana yayıldığını göstermektedir. Yücel-Uybadin Planının 1987 yılı için yaklaşık hektarı bulan bir alan için kentin kaçak yapılaşma alanlarının düzenlenmesi ve lası gelişme alanları larak Etimesgut, Yenimahalle, Yıldız, Keçiören ve kuzeyinde öngördüğü büyüme seçeneği, daha snra naylanan Bölge Kat Rejimi Planı ile, bulunduğu yerde yükselen ve yğunlaşan bir merkez bölgesi luşturması yanında, ana çanak adı verilen jemrfljik larak yerleşmeye müsait alanlarda genişleme de öngörmektedir. Bugün kentin temel aktivitelerinin bulunduğu temel yğunlaşma alanı haline gelen ana çanak içinde öngörülen büyüme ve yğunlaşmaya karşın, hızlı göç ve yğun kaçak yapılaşma eğilimi, kentin yılları arasında yaklaşık hektarlık bir alana yayılmasını ve bu yayılmanın yağ lekesi biçiminde kendi etrafına genişleme biçiminde sürmesine yl açmıştır Ankara Nazım Planı, 1970 liyıllarda yapılan tespit ev arazi kullanım çalışmaları kapsamında kentin batı kridru byunca tpğrafik çanak içinde desantralizasynu ilkesini getirmiş ve mtrlu taşıt ve tplutaşım lanaklarının gelişmesine paralel, kridr byunca çalışma ve yaşam alanları tasarlamıştır. Kentin hektardan yaklaşık 2 katı kadar bir alansal büyüklüğe ulaşmasını öngören bu makrfrm önerisi, ilk kez ana çanak dışına, jemrfljik ve tpğrafik kşullar anlamında en uygun ve düşük maliyetle yerleşilebilir alanlara büyüme öngörüsü içermekteydi yılında yapılan arazi kullanım çalışması ise, kentin yaklaşık hektarlık bir büyüklüğe eriştiğini ve batı kridru byunca öngörülen desantralizasynun hayata geçmeye başladığını göstermekteydi. Kentin dönem yaşadığı hava kirliliği için ana çanak dışına desantralizasyn öngörüsünde bulunan ve belirli daklar tanımlayarak, yğunlaşmanın getirdiği srunları ışınsal kridrlar ve yeşil kamalar ile aşmaya çalışan 2015 Yapısal Plan Şeması ise, daha snra il lan 71

11 Kırıkkale ile Platlı, Temelli, Elmadağ, Kazan ve Ahibz daklarına ana yllar byunca luşan kridr gelişmeleri ile ulaşma hedefini benimsemekteydi. Bu dak ve kridr gelişmeleri arasında çevre ylları luşturarak, yeşil kuşak ve kamalar ile kentin havalanma kridrları da tanımlayacak biçimde gerçek ve planlı bir desantralizasynla, işgücü-istihdam dengelerini narmayı öngören bu plan yaklaşık hektarlık bir alanı kapsıyrdu yılında yapılan arazi kullanım çalışması ise, kentin yılları arasında çk önemli bir yayılmayı yaşadığını göstermektedir. Bu yayılmanın altyapısı, 1990 ve 2015 planlama çalışmaları ile öngörülen kridr ve daklar byunca desantralizasyn kararı ile biçimlenmekle beraber, 1997 arazi kullanım çalışması, bir desantralizasyndan çk mevzi planlar e parçacı namalar ile, dak ve kridrlar tanımlamaktan çk dağılma biçiminde bir yerleşme eğiliminin başladığına işaret etmekteydi. Kentin yaklaşık hektarlık bir alana yayıldığını tespit eden bu arazi kullanım çalışması, artan araç sahipliliği ve bireysel ulaşım daklı ulaşım seçmeleri yanında, karışık kullanımlar içermeyen ve daklar tanımlayan desantralizasyn çabalarından çk, sadece knut amaçlı prestij ağırlıklı plan kararlarının, kentsel yayılmayı hazırladığını da göstermesi açısından önemlidir Başkent Ankara Nazım Đmar Planı nın hazırlanması sürecinde de, daha önce yapılan planlama çalışmalarında lduğu gibi Ankara için kapsamlı bir arazi kullanım çalışması yapılmıştır. 1/ ölçekli halihazır haritalar üzerine, sürekli güncellenen uydu görüntüleri ve yerinde yapılan tespit çalışmaları ile snuçlandırılan bu etüd, kentin metrpliten çekirdeği ve yayılmasındaki detaylı tespitler yanında, Büyükşehir Belediyesine yeni bağlanan ilçe ve ilk kademe belediyelerinin katılımıyla luşan yeni sınırlara da uzanmaktadır (Harita 3.3. ve 3.4.). Ankara Valililiği merkez lmak üzere 50 km. lik yarıçap baz alınarak tespit edilen Ankara Büyükşehir Belediye Sınırı yaklaşık hektarlık bir büyüklüğe ulaşmıştır. Ülkedeki belediyeler içinde en geniş alandaki sınır lan bu sınır, il sınırı belediye sınırı lan Đstanbul ve Kcaeli belediyelerinin sınırlarından büyük bir alanı kapsamakta lup, içerisinde 15 ilçe ve 21 ilk kademe lmak üzere 36 belediye bulunmaktadır. Bu sınır içerisinde 401 adedi 5216 sayılı Kanun öncesi Büyükşehire bağlı lan, 59 u 5216 sayılı Kanun öncesi Büyükşehire bağlı lan 8 ilçeye eklenen, 220 si 5216 sayılı kanun ile mahalle statüsü kazanarak Büyükşehir belediyesine bağlanan, 60 adedi yeni bağlanan ilçe ve ilk kademe belediyelerinin ilk sınırları içindekiler lmak üzere tplam 740 Mahalle bulunmaktadır. Bu mahallelerin kapsadığı alan yaklaşık hektardır. Ayrıca, 5216 Sayılı Kanun uyarınca Büyükşehir belediyesine mücavir alan larak bağlanan 86 rman köyü de, yaklaşık hektarlık bir alanı kapsamaktadır. Bu sınırlar içinde yapılan arazi kullanım çalışması, 1997 yılı itibariyle yaklaşık hektara yayılmış, metrpliten çekirdek lan merkez ilçelerdeki yerleşim alanlarının yaklaşık hektarlık bir alana yayıldığını göstermektedir. Bu, 8 yıl içinde gerçekleşen yaklaşık %35 lik genişleme, yılları arasındaki %50 ye yaklaşan ve 12 yıla yayıldığı görülen büyümeden farklı özellikler içermektedir arasına göre daha az gibi görünen bu yayılma, 1997 ye kadar lan dönemde yerleşime açılarak ikamet edilir hale gelmiş, Eryaman, Batıkent, Elvankent, Sincan Gecekndu Önleme Bölgeleri gibi kentin batı kridrunda yaklaşık kişilik nüfusun yerleştiği yerleşim bölgeleri tanımlamayan, mevzi nitelikli az yğun ve kpuk kpuk, bir kısmı da ikinci knut niteliğindeki knut alanlarından luşmaktadır te dlaylarındaki kent nüfusunun 1997 yılı nüfus sayımı snuçlarına göre e ulaşması da, kentin alan larak genişlediği, döneminde tplu knut alanları yaratan, göçle artan nüfusun knut gereksinimlerini çözebilmeyi hedefleyen ve planlı larak genişleyen bir Ankara ya işaret etmektedir. Oysa 2000 yılı nüfusuna göre e yaklaşan Ankara nüfusu, arasındaki nüfus artışının lmadığı bir Ankara yı göstermekte, döneminde kent nüfusunun bu biçim ve yğunlukta artmadığı ve kentin aldığı göç 72

12 hızının düştüğü, gecekndu ve kaçak yapılaşma eğilimlerinin büyük ölçüde kntrl altına alındığı bir yapı içerisinde, büyük tplu knut alanları ve kridrlar luşturmaksızın, desantralizasyndan çk bir yayılma-saçaklanma ve dağılma yaşandığına işaret etmektedir yılı itibariyle yaklaşık hektar lan kentsel yerleşik alanın yaklaşık hektarını knut alanlarının luşturduğu, bu knut alanlarının da yaklaşık hektarı lan %70 ine yakın bölümü düzenli knut alanlarından luştuğu, bu alanlarda kentte yaşayan nüfusun yaklaşık %77,5 i yaşadığı görülmektedir. Mahalle sınırları baz alınarak, mahalle nüfusları ve her bir mahalle bazında dönüşen alanların tespit edilmesi ile elde edilen bilgiler, düzensiz knut alanlarının kentteki knut alanlarının yaklaşık %30 unu kapsamakla birlikte, bu alanlarda yaşayan nüfus, kentsel nüfusun yaklaşık %27,5 ine karşılık gelmektedir. Bu durumu düzensiz knut alanlarının görece daha az yğun niteliğe sahip lması ile açıklamak lasıdır yılı arazi kullanım çalışması verilerine göre, kentin metrpliten çekirdeği yaklaşık hektara ulaşırken, hektara ulaşan Büyükşehir sınırları içindeki yerleşik alanlar tplamı yaklaşık hektar civarında gerçekleşmektedir. Önemli nüfus atamalarına sahip naylı planları lan ve Büyükşehir belediyesine yaklaşık kişilik bir nüfus ekleyen 28 belediyedeki yerleşik alanlar ve bu belediyeler ile metrpliten çekirdek arsındaki kentsel kullanımların yaklaşık hektarlık bir büyüklük kapsıyr lduğu görülmektedir. Bu belediyelerdeki genellikle rta ve düşük yğunluklu knut alanları yanında ana yllar byunca luşan çalışma alanlarının luşturduğu bu büyüklük içinde düzenli knut alanları yaklaşık , düzensiz knut alanları ise yaklaşık 9431 hektardır yılı arazi kullanım çalışmasının alan dağılımı değerleri incelendiğinde, metrpliten çekirdek larak tanımlanabilecek kentsel ve bölgesel hizmet ve etkinliklerin yğunlaştığı alanda, ticaret, sağlık vb kullanımların sadece kent halkına hizmet eden bir nitelikle sınırlı lmadığı, bölgesine ve ülkeye de hizmet sunan üniversite, sağlık kenti, ticaret-hizmet kenti Ankara nın kendisini gösterdiği anlaşılmaktadır. Bunun en iyi kunduğu kullanım kamu kurum kuruluşları, üniversiteler ve ticaret alanları larak ifade edilebilir. Buna göre Ankara da bulunan kamu kuruluşları askeri alanlar dahil edilmeksizin kapladıkları alanlar tplanarak, kent nüfusuna bölündüğünde kişi başına yaklaşık 17 m2 kamu kurum kuruluş alanı düştüğü görülmektedir. Kişi başına hesaplanan değerler içinde ssyal dnatılar önem kazanmakla birlikte Ankara ya karakteristiğini veren işlevlerden kamu kurumlarının büyüklüğünün belgelenmesi anlamında bu değer önem taşımaktadır. Ssyal dnatı alanları dikkate alındığında Ankara da,ilk ve rta öğretim tesislerinin bir arada kapladığı alan larak kişi başına yaklaşık 2,9 m2 eğitim tesis alanı düştüğü görülmektedir. Sağlık tesisleri dikkate alındığında da Ankara da kişi başına yaklaşık 1,12 m2 sağlık tesis alanı düştüğü görülmektedir.aktif yeşil alanların kişi başına ranlanmasında ise yaklaşık 4 m2 lik bir büyüklüğe ulaşılmaktadır. Bu rana yarı aktif yeşil işlevler lan mezarlık, kamu kurumları açık alanları, refüjler ve Atatürk Orman Çiftliği eklendiğinde ise, ran kişi başına yaklaşık 12,8 m2 ye ulaşmaktadır. Ssy-kültürel tesisler açısından bakıldığında da Ankara da kişi başına yaklaşık 0,48 m2 alan düştüğü görülmektedir. Üniversiteler kampus alanları ile birlikte değerlendirildiğinde Ankara da kişi başına yaklaşık 16 m2 üniversite alanı düştüğü görülmekte, ticaret kullanımlarının kapladığı taban alanı, nüfusa ranlandığında da yaklaşık 3,3 m2 lik kişi başına ticaret kullanımı verisine ulaşılmaktadır. 1/ detayında ve mahalle, knut grubu ölçeğindeki kullanımları büyük ölçüde barındıran bu analiz, kişi başına düzen değerler hakkında kesin snuçlar üretmemekle birlikte, bazı değerler hakkında önemli fikirler sunabileceği düşüncesiyle kullanıma sunulmuştur. Buna göre eğim, sağlık ve kültür tesisleri başta lmak üze, ssyal dnatı alanlarının sayılarının ve büyüklüklerinin arttırılması ve kentsel mekana dengeli dağıtılması gerektiği ifade edilebilir. Kamusal hizmetler larak da değerlendirilebilecek ssyal dnatıların da kentin batı bölgesinde daha fazla lduğunun görülmesi, kuzey ve dğu bölgeler için ssyal dnatı alanlarının nitelik ve nicelik larak geliştirileceği özel prgramların uygulanması zrunluluğunu rtaya çıkarmaktadır. 73

13 Harita 3.1. : Ankara Kenti Yerleşik Alan Sınırlarının Gelişimi ( ) 74

14 Harita 3.2. : Planlama Çalışmalarının Makrfrm Sınırları 75

15 Harita 3.3. : Ankara 1970 Arazi Kullanımı 76

16 Harita 3.4. : Ankara 1997 Arazi Kullanımı 77

17 Harita 3.5. : Ankara 2005 Arazi Kullanımı 78

18 Harita 3.6. : Ankara 2005 Arazi Kullanımı-Yerleşik Dku ve Çevresi 79

19 3.2. MAKROFORMU BĐÇĐMLENDĐREN DOĞAL ETMENLER Ankara kent makrfrmunun gelişiminde önemli bir belirleyici lan ve kentin zaman zaman yaşadığı hava kirliliği srunlarının da hazırlayıcı lan, kentin bölge içinde bulunduğu cğrafik knum ve Đç Anadlu havzasında, denizlere kapalı, hava sirkülasynu luşturabilecek güçlü rüzgarlardan yksun yapısının dikkatlice irdelenmesi gerekmektedir JEOMORFOLOJĐK KONUM VE ANA ÇANAK Ankara mrfljik bakımdan, Đç Anadlu ile bu bölgeyi denizden ve diğer bölgelerden ayıran sıradağlar arasında yerleşime elverişli dğal bir eşik kuşağındaki Ankara ili, kuzeybatıdan başlayan ve kenti kuzey, yönünde saran yükseltiler zinciri ile, kuzey ve kuzeybatı yönünde artan engebeliklerle çevrilidir. Ankara ilinde Büyükşehir Belediye Sınırı dışında bulunan ve kent merkezinden rtalama km uzaklıkta bulunan yükselti kuşağının luşturduğu bitki örtüsü ve 1200 m. yükseklik rtalaması ile seyreden jemrfljik yapı, kuzey, kuzeybatı yönünden dğu ve güneydğu yönünde Elmadağ ile bütünleşecek bir halka gibi ili sarmaktadır. Kent merkezinin yakın çevresinde ve Büyükşehir Belediyesi Sınırları ile çakışacak biçimde kent merkezine rtalama km uzaklıktaki kuşak ile benzer bir bütünlük sunan bu ilk kuşak, Kızılcahamam ve Kazan rmanları ile Ayaş sırtları ve Elmadağ etekleri ile kent çevresinde ikinci bir dğal kuşak luşturmaktadır. Kentsel yeşil sistemin de temel belirleyicisi lan bu iki kuşağa ilişkin daha detaylı bilgi, Kentsel Yeşil Sitem bölümünde verilmektedir. Şekil 3.1. Ankara Jemrflji Haritasında Tpğrafik ve Ana Çanak Đlin merkezini luşturan ve rtalama 840 m. yükseklikteki temel tpğrafik çanak ise, Ankara Jemrflji haritasından açıkça kunmaktadır (Şekil 3.1). Kentin tarihsel gelişim sürecinden bu yana merkezi lan Ankara Kalesi, Ulus merkezini dak kabul eden ve kentsel yerleşimin yğunlaştığı alanları belirleyen dğal sınırlayıcılar, Ankara- Çubuk çayının kuzeydğu yönünden kente girerek, güneydğu yönünden Elmadağ eteklerinden süzülen Đncesu Deresi ile birleşerek, kuzeybatı yönünden kenti kuşaklayan Ova Çayına açıldığı alanda luşturduğu yerleşime müsait düzlükleri tanımlamaktadır. Bu tpğrafik çanak kentin 80

20 yerleşimini de belirlemiş, kent makrfrmunun açılım nktasını ve sınırlılıklarını da rtaya kymuştur. Ankara Çayı geçişi ve bu çayı besleyen Macun, Hacıkadın, Đncesu Dereleri ile güçlenen, kuzeyde Ovacık, Yakacık yükseltileri ile Kazan tepeleri ile sınırlanan bu yapı, Mürted (Kazan) Ovasına açılmakta ve bu bölgedeki değerli tarım tpraklarının luşturduğu havzanın krunması gerekli özellikleri ile sınırlanmaktadır. Havzanın dğu ucu Mamak bölgesinde önemli yükseltiler ile çevrili lup, bu yükseltiler önemli ölçüde gecekndular ile çevrilmiş ve dönüşümü knusunda da en önemli srunların lduğu bir nitelik sunmaktadır.tpğrafik çanağın en geniş hali larak tanımlanabilecek Ova Çayına açılan ve Sincan, Etimesgut, Yenikent yerleşimlerini de kapsayan ilk halka, kentin en önemli gelişim nktası lmuştur. Ancak kentin tarihsel gelişim sürecindeki temel yğunlaşmasının gerçekleştiği Ana Çanak ise, daha sınırlıdır. Ana Çanak ın açıldığı en önemli nkta larak 1990 Nazım Planının belirlediği temel gelişme nktası lan batı kridru ise, Etimesgut ve Sincan köylerinin önemli ilçe merkezleri haline gelmesini de beraberinde getirmiştir. Ankara nın kalbini luşturan işlevlerin yaşam bulduğu ana çanak, kuzeyde Ankara Çayı geçişinde çk geniş lmayan bir vadi ile Çubuk Ovasına açılmaktadır. Çayın geçtiği bu vadinin her iki yanında sürdürülen prtkl ylu kentsel dönüşüm prjesi ile Esenbğa ylu üzerinden Pursaklar ve Saray yerleşmelerine ve Akyurt, Çubuk ilçelerine açılan bu yğun dak, güneydğu yönünde Elmadağ etekleri, güney, güneybatı aksında da Đncek, Tuluntaş aksı byunca uzanan 1200 m. üzerindeki yükseltilerle sınırlanmış görünmektedir. Kentin en yğun merkez ilçeleri lan Altındağ, Çankaya, Keçiören, Mamak ve Yenimahalle ilçelerinin çk büyük bir kısmını kapsayan ana çanak ise, kentteki nüfusun en yğun kesiminin içerisinde yaşadığı, kentin merkezi iş alanı ve en önemli çalışma alanlarını da bünyesinde barındırmaktadır. Kentin güneydğu, dğu ve kuzey yönündeki sınırlayıcıları ile, uzun yıllar kendi içinde yğunlaşan ve bir dönem kentte yğun bir hava kirliliği yaşanan bu temel büyüme merkezinin, sıçratılması gereksinimi ise, özellikle 2015 Yapısal Planının tespit ettiği en temel vurgulardandır. Đlin en önemli gelişme kutbu lan ve kentsel hizmetlerin çk önemli bir kısmının üretildiği, il nüfusunun %85 i civarındaki kesiminin yaşadığı metrpliten kent bütünü larak adlandırılabilecek 8 ilçe içindeki nüfus ve işgücü ilişkilerinin önemli bir bölümü de Ana Çanak larak tarif edilen bölümde gerçekleşmektedir Nazım Planına kadar, neredeyse tüm kentsel üretim ve hizmetlerin bir arada bulunduğu bu tpğrafik çanak, 1990 Nazım Planı kararları dğrultusunda gelişen Sincan, Etimesgut ilçeleri yönüne genişlemiştir. Ancak, kentsel hizmetlerin en yğun larak bir arada bulunduğu ve erişilebilirlik lanakları larak Ulus, Kızılay merkezleri çevresindeki yaklaşık 7 km. lik bir kuşağı kapamaktadır. Bu batı yönünde biraz genişleyip, dğu ve güney yönünde daralan yaklaşık 7 km. lik kuşak, batıdan Macun deresi geçişi ile sınırlanıp Demetevler çevresini içine almakta, buradan kuzeye, Şentepe nin güney yamaçları byunca, Eğlence, Esertepe, Kuşcağız, Aktepe güzergahı ile Esenbğa yluna ulaşmakta, Hüseyingazi Dağının güneybatı etekleri Önder, Ulubey çevresini içine alarak Samsun Yluna erişmekte, Mamak bölgesinin engebeli tpğrafyasının Natylu, Tuzluçayır bölümünü içine alarak, Akdere, Türközü ve Kırkknaklar üzerinden, Mühye nin kuzey sırtlarına ve Çankaya eteklerini de kapsayacak biçimde, Yıldız, Dikmen, Skullu, Öveçler üzerinden, Knya Ylu ile buluşmaktadır. Balgat, Çukurambar, Söğütözü çevresini kapsayarak Çiftlik arazisinin Anadlu Bulvarı ile sınırlanan dğu bölümünü içine alıp, Macun-Gimat üzerinden başladığı nktaya ulaşıyr görünmektedir e kadar kentin büyük ölçüde geliştiği ve tpğrafik sınırlayıcılar yanında yl bağlantıları, ulaşım ilişkileri ve erişilebilirlik lanakları ile kmpakt bir biçimde kentte üretilen mal ve hizmetlerinin tamamına yakınının ve kentteki knut alanlarının çk büyük bir bölümünün bulunduğu bu ana çanak içerisine giren mahalleler, alan ve nüfus bilgilerinin ilçelere göre dağılımı ise Tabl 3.2. de görülmektedir. 81

21 Tabl 3.2. : Ana Çanak Sınırlarındaki Đlçelere Đlişkin Özet Bilgiler ĐLÇE MERK. TOPLAM NÜFUSU ANA ÇANAK ĐÇĐNDEKĐ MAH. SAYISI ANA ÇANAK ĐÇĐNDEKĐ NÜFUS Ana Çanak/ Đlçe Nüf % ANA ÇANAK ĐÇĐNDEKĐ DÜZENLĐ NÜFUS % ANA ÇANAK ĐÇĐNDEKĐ DÜZENSĐZ NÜFUS % ANA ÇANAK ĐÇĐNDEKĐ ALAN (Ha) ĐLÇELER ALTINDAĞ , , , ,7 ÇANKAYA , , , ,8 KEÇĐÖREN , , , ,5 MAMAK , , , ,3 YENĐMAHALLE , , , ,3 5 ÇEKĐRDEK ĐLÇE , , , ,6 Jemrfljik anlamda Ankara kentinin tarihsel gelişim sürecinde yerleştiği ve nüfusun yğunlaştığı ana çanak ta, Ankara ili tplam nüfusunun %47,7 si, 2000 yılı nüfus sayımına göre belediye sınırı içinde yaşayan nüfusun %59,6 sı yaşamaktadır sayılı Kanun snrası genişleyen belediye sınırında artan nüfus göz önüne alındığında, ana çanak içindeki nüfus belediye sınırında yaşayan nüfusun %53,2 sini luşturduğu görülmektedir. Ana çanak içinde yaşayan nüfus, kentin gelişme sürecindeki 5 merkez ilçenin tplam nüfusunun yaklaşık %70 ini luştururken, bu nüfusun yaklaşın %78,5 i düzenli knut alanlarında yaşamaktadır yılı arazi kullanım verileri bağlamında mahalle sınırları üzerinden yapılan tespitlerin rtaya kyduğu bu ran, ana çanak çeperlerindeki geceknduların önemli ölçüde dönüştüğünü göstermektedir. Bu dönüşüm büyük ölçüde imara afları ve ıslah imar planlar aracılığıyla gerçekleşmiş ve ana çanağın kendi içinde yğunlaşmasına neden lmuştur. Yıllar itibariyle bir yandan ana çanak dışına desantralizasyn gerçekleşir, önelcikle batı8 kridru lmak üzere yeni gelişme alanları ve daklara nüfus atamaları yapılırken, 2015 planının ana çanak içinde yeni yğunlaşmaya yl açılmamamsı anlamındaki ilkeye de uyulmadığı görülmektedir. Bir başka deyişle, 1985 snrası kent bir yandan imar afları ve ıslah planlarının luşturduğu dku ile ana çanakta kntrlsüz ve aşırı biçimde yğunlaşırken, diğer yandan kentsel çeperlere desantralizasyndan çk yayılma adı verilebilecek bir frmda saçılmış görünmektedir. Bu saçılmayı daha iyi algılayabilmek için yıllar itibariyle ana çanak içinde yaşayan nüfusa ve kentsel arazi kullanımına bakmak yerinde lacaktır nüfus sayımında Ankara nın nüfusunun tamamına yakını ana çanak içinde yaşarken, 1975 snrası gerek 1990 Ankara Nazım Planı karar ve uygulamaları ve gerekse ardından gelen 2015 Yapısal Plan çalışmasının ana çanak dışına desantralizasyn ilkesi bağlamında, ana çanak dışına önemli miktarda nüfus ataması yapıldığı görülmektedir Nazım Planının kentin içinde bulunduğu jemrfljik çanak bağlamında tek açılım larak gördüğü batı kridru ile başlayan ve 1985 snrası hızla güneybatı yönüne prestij knut nitelikli yayılmalar ile süren desantralizasyn süreci, belde belediyelerinin bir plan bütünlüğü ve denetiminden kpuk uygulamaları, planlama kuram ve uygulamasının indirgendiği rantsal yönelimler, araç sahipliliğinin artışı ve erişilebilirlik eşiğinin yükselmesi gibi etmenlerle, kentin çk hızlı bir kentsel yayılma-saçaklanma ile baş başa kalmasını da hazırlamıştır. 82

22 Şekil : Jemrfljik Çanak (Ana Çanak) Sınırı 83

23 2005 yılı itibariyle ana çanak içinde kentin temel çalışma alanlarından merkezi iş alanı ve nun desantralize lduğu alanlar, kentteki knut alanları ve yapı stğunun çk önemli bir bölümü ve kentte yaşayan nüfusun %70 civarının bulunuyr luşu, ana çanak adı verilen bölgenin kentin can damarı larak nitelendirilebileceğini de göstermektedir. Ana çanak dışında kentsel eknmik faaliyetlerin desantralize lduğu temel yönlenim alanı larak görünen batı kridru, Ostim, Đvedik rganize küçük sanayi bölgeleri yanında Sincan rganize sanayi bölgesi, önemli rekreasyn alanları ve Sincan, Etimesgut, Eryaman, Batıkent ve çevresindeki önemli tplu knut alanlarını da içermekte ve bu karışık kullanımlar içeren niteliğiyle daha dengeli bir gelişime sahip görünmektedir. Bu aksın Kazan vasına açılımında ise, naylı çevre düzeni planı öngörülerini de aşan kntrlsüz ve yer yer kaçak sanayi alanları kendini göstermektedir. Ana çanağın kuzeyde Esenbğa havalimanı ile ilişkilenen Akyurt-Çubuk aksı ve Pursaklar-Saray çevresindeki gelişmeler ise, 2004 yılın kadar Büyükşehir bütününden kpuk uygulamalarla biçimlenmiş, Bayındırlık Bakanlığı tarafından yapılan çevre düzeni planı ilke ve atamalarıyla uyumsuz ve abartılı nüfus ataması üreten planlar, Çubuk Ovası ve Çubuk Barajı su tplama havzasına önemli ölçüde zarar vermiştir. Ana çanağın güneybatı sınırlayıcısı lan Taşpınar, Đncek, Tuluntaş yükseltisi ise, prestij knut alanlarının luşumuna yl açan mevzi plan namaları ve spekülasynlarla, kentin ana çanak dışına bir başka saçılması larak değerlendirilebilir. Güney yönünde ise, özel çevre kruma bölgesi sınırlayıcısının luşturması gereken kntrllü yapı yerine, bu bölgede de bağ-bahçe nizamlı knut alanlarının luşturduğu seyrek yğunluklu knut alanlarının da bir başka yayılmaya işaret ettiği söylenebilir. Bu anlamda en sınırlı gelişmenin lduğu kridr, dğal eşikleri ve tpğrafyası ile ön plana çıkan dğu kridrudur. Bu alan aynı zamanda kentsel yerleşik alan içinde yaşanan gerçek srunsalların da bulunduğu niteliğiyle özel bir çalışmaya muhtaç görünmektedir. Ana çanağın dış çeperlerindeki henüz dönüşmemiş gecekndu alanlarının, ıslah planlarının kaderine bırakılamayacağı deneyimlerle görülmüş dönüşüm srunları, Eknmik ömrünü tamamlama nktasına gelen lı yılların apartmanlarının yapı ve bölge bazında yenileme ve dönüşüm srunları, Merkezi iş alanlarının çözülme, çöküntüleşme srunlarına ilişkin kapsamlı müdahale gerektiren srun alanları, Afet ve deprem riski yüksek kaçak yapılaşmış ve bir biçimde yasallaşmış knut bölgelerinin yenilenmesi, Talebin yönetilmesini zrunlu kılan önemli trafik yğunlaşmaları- ulaşım srunları, gibi bir çk srun, ana çanak içinde müdahale edilmesi gereken gerçek kentsel srunsalları tanımlamaktadır MAKROFORMU BĐÇĐMLENDĐREN ONAYLI ÜST ÖLÇEKLĐ PLANLAR 5216 Sayılı Kanun un yürürlüğe girmesinden önce, gerek Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı nca ve gerekse Gölbaşı Özel Çevre Kruma Bölgesi için Özel Çevre Kruma Kurumu Başkanlığı nca naylana üst ölçekli planlar da, kentin makrfrmunun biçimlenmesinde ve kentsel gelişme sürecinde önemli bir rl üstlenmiştir. bu bölümde ilgili kurumlarca naylanan çeşitli üst ölçekli planlar ve kararları irdelenecek lup, 5216 sayılı Kanun ile Ankara Büyükşehir Belediyesi kapsamına giren ilçe ve ilk kademe belediyelerinin naylı planları ise, gerek üst ölçekli planlar 84

24 uyumluluğu ve gerekse içsel yapıları bağlamında, planlama bölgelerinin irdelendiği 9. bölümde ele alınacaktır. Daha önce çeşitli tarihlerde naylanmış ve kentsel makrfrmun biçimlenmesinde önemli bir unsur lan 6 adet üst ölçekli planın bulunduğu tespit edilmiştir. Onay tarihlerine göre bu planlar ve öngörüleri ile bu planlara yapılabilecek müdahaleler şöyledir. Gölbaşı Özel Çevre Kruma Bölgesi Çevre Düzeni Planı Özel Çevre Kruma Kurumu Başkanlığı nca tarihinde, tarih ve 90/1117 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile tespit edilen Özel Çevre kruma Bölgesi sınırları içinde naylanan 1/ ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Kruma Bölgesi Çevre Düzeni Planı, yaklaşık ha lık bir alanda kişilik nüfus ataması öngörmüş, bu plan çeşitli tarihlerde yapılan değişiklikler snucu sn halini tarihli nay ile almıştır. Planın sn halinde yapılan değişiklikler, yğunluk artışları ve kentsel kullanımların yayılması yönündeki kararlarla değiştirilme eğiliminde lduğu gözlenmektedir. Alanın tümü dikkate alındığında yaklaşık 3 k/ha lık bir yğunluğa sahip lduğu görülen planın yapılaşma dışı tutulan alanlar göz önünde bulundurulduğunda, yaklaşık ha a yayılan bir alanda nüfus ataması yaptığı görülmektedir. Bu da yaklaşık 10 k/ha lık bir nüfus yğunluğuna işaret etmektedir. Bölgenin özel çevre kruma niteliği ve hassa kruma znu tamamlaması anlamında düşük yapı ve nüfus yğunluğunun bir gerekçesi bulunmakla ve bu yaklaşımın kabul edilebilir bir yanı lmakla birlikte, planın hayata geçmesi sürecinde çk yaygın bir prestij knut dkusu luştuğu görülmüştür. Bu çk yaygın gelişme dkusu, gerek kentsel altyapı hizmetlerinin dağıtımı ve luşturulmasında önemli bir srun luşturabilmekte, gerekse, bölgenin hassas kruma znu niteliğinden çk villalar ile anılan bir niteliğe bürünmesine neden labilmektedir. Kentsel ulaşım ve tplutaşım hizmetlerinin de sadece bireysel ulaşımla yapılabilmesi yönündeki bir seçmeyi de beraberinde getiren bu yaygın makrfrm önerisinin, özel çevreye kmşu alanlardaki yayılma-saçaklanma sürecini de tetikleyen bir unsur haline geldiği söylenebilir. Bu anlamda, bazı alanlarda yğunlaşan, ancak daha fazla alanı kruma altında tutan ve daha kmpakt bir seçimin hayata geçirilebilmesi srgulanmakla birlikte, bu aşamada bu öneriye ilişkin yapılabilecekler büyük ölüde sınırlı görünmektedir. O bakımdan, bu planın öngörü ve kararlarının bu gerekliliğin farkına varılarak gereklerinin araştırılması suretiyle yerine getirilmesi, özel çevre kruma bölgesinin daha geniş havza sınırlarında krunabilmesine yönelik ilkelerin geliştirilmesi benimsenmiştir. Kazan-Sarayköy Çevre Düzeni Planı Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı nca, 2015 Yapısal Plan Şemasının desantralizasyn öngördüğü Kazan dağı ve Đstanbul Ylu kridru gelişimini kntrl edebilmek amacıyla tarihinde naylanan 1/ ölçekli Kazan-Sarayköy Çevre Düzeni Planı, rtalama 100 ve 150 k/ha knut yğunlukları ile, yaklaşık kişilik bir nüfus ataması gerçekleştirmiştir. Kazan havzasındaki değerli tarım tprakları ve Ova Çayı geçişi ile de bir bütünlük sunan bu kridrda bir yandan krunması gerekli dğal ve çevresel değerlerin yitirilmememsi, diğer yandan da kentsel gelişmenin öngörüldüğü kridrun önerilen çalışma alanları ile birlikte, bir dizi kentsel işlevle yüklenmesi öngörülmüştür. Ancak bu plana karşın kridr byunca yaşanan kentsel gelişme, bir yandan kaçak sanayi alanları ve diğer yandan da plan dışında bulunan tarım tprakları için önemli bir imar baskısı luşturmuş görünmektedir. Kridr byunca öngörülen bu gelişme, Kazan ilçe merkezinde naylanan planlarda da yğunluk artışlarının hazırlayıcı lmuş, planın öngördüğü çalışma alanları ile iş-iskan ilişkisi kurması beklenen rta yğunluklu knut bölgeleri hayata geçmezken, kaçak sanayi alanlarına ilaveten, köy yerleşik alanları çevresinde prestij knutları ve villa nitelikli yayılmalar gözlenmiştir. Bu haliyle, planın kridr byunca luşturulması hedeflenen gelişimi yönlendirmekte çk başarılı lamadığını, yeni baskı ve gelişme eğilimlerini de tetiklediğini söylemek lasıdır. Bu nedenle, bu plan kapsamında amaç dışında yerleşime açılmış alanlar ile, nüfus yğunluklarının gözden geçirilmesi ve tarım havzasında yeni baskılar yaratacak plan kararları üretilmemesi ilkesi benimsenmelidir. 85

25 Temelli-Malıköy Çevre Düzeni Planı 2015 Yapısal Plan Şemasının öngördüğü önemli çalışma daklarından birisi lan Temelli çevresi ve bu dağı kent merkezine bağlayan Eskişehir Ylu kridru byunca desantralizasyn öngörüsünü sağlama amacıyla yapıldığı ifade edilen 1/ ölçekli Temelli-Malıköy Çevre Düzeni Planı, Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı nca tarihinde naylanmıştır. Temelli dağı çevresinde sanayi ve çalışma alanları ile bunlarla ilişkili gecekndu önleme bölgeleri luşturulması yönünde plan kararları getiren bu planın yaklaşık kişilik bir nüfus ataması yaptığı tespit edilmiştir. Bu plan alanında daha snra yapılan rganize sanayi yerseçimleri dğrultusunda yeni sanayi ve rganize sanayi alanları da ayrılmış lmakla birlikte, bölgede planlanan sanayi alanlarının tamamına yakınının henüz hayta geçmediği, gecekndu önleme bölgesindeki knutların sn dönemde inşaatına başlandığı, bölgedeki knutların daha çk üst gelir yerleşimleri niteliği taşıma eğiliminde lduğu bu haliyle çalışma alanlarının iş-iskan ilişkisini sağlama anlamında srunları bulunduğu görülmektedir. Bölgede bu plan dayanak alınarak Temelli Belediyesi nce naylana planların ise, atanmış nüfusu 2 ila 3 katına kadar çıkarabilecek bir kapasite tanımladığını, üstelik bu planların bir etap dahilinde bütünlüklü larak hayata geçmediğini, daha çk talep dğrultusunda prestij knutlara yönelik uygulamalar yapıldığını söylemek lasıdır. Bölgenin üst gelir grubu yerleşim talepleri ile önemli ölçüde speküle lduğu bu süreçte, planın çalışma, ssyal knut ve iş-iskan ilişkisi amaçlı bir desantralizasyn ve dak tanımlama ilkesinin hayata geçmediği, bölgede kentsel yayılma eğilimini destekleyen bir hareketin kendini gösterdiği göze çarpmaktadır. Kentin en önemli kentsel gelişme kridru lan güneybatı kridru ve Temelli dağı için, plan karalarını bütünlüklü larak hayata geçirecek bir örgütlenme mdeli ve özel uygulama anlayışı benimsenmesi, planın gerekli revizynları ile, yitirmeye başladığı hedeflerinin hayata geçirilmeye çalışılması büyük önem taşımaktadır. Çubuk-Akyurt Çevre Düzeni Planı Esenbğa havalimanı ve Çubuk, Çankırı karaylları güzergahında, önemli sanayi tesislerinin yer seçme eğiliminde bulunduğu bir kridr bulunmasına karşın bölge, Çubuk I Barajının su tplama havzasında bulunduğu için yıllarca kntrl altında ve yapılaşma dışı tutulmaya çalışılmıştır. Ancak, gerek bölgede Çubuk ve Akyurt gibi iki önemli ilçe merkezinin bulunması ve gerekse havza içinde büyükşehir bütününden kpuk larak kurulmuş belde belediyelerinin kurulmuş lması nedeniyle bir süre snra havzanın kntrl edilmesi lanaklı lamamıştır sayılı Kanun un yürürlüğe girdiği tarihe kadar büyükşehir sınırları dışında kalan bu bölge için, Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı nca tarihinde naylanan 1/ ölçekli Çubuk-Akyurt Planı ile, bu dinamikler kntrl altına alınmaya çalışılmıştır. Bu plan Akyurt, Çubuk, Altınva ve Esenbğa belediyelerini kapsamakta ve tüm bu yerleşimler için yaklaşık kişilik nüfus ataması öngörmekteydi. Buna karşın, anılan belediyelerce bu plana uyumlu larak yapılması gereken planların tplam nüfusunun yaklaşık lduğu tespit edilmiştir. Bu plan namları ilgili kurumlarca kntrl altına alınamadığı gibi, bu alanlara benzer şekilde büyükşehir sınırları dışında ve bu belediyeler bitişik Bağlum-Pursaklar ve Saray belediyelerinin plan nama ve uygulamaları da denetim dışı kalmış görünmektedir. Bu 3 belediyenin yaklaşık kişilik nüfus ataması getirdiği de göz önünde bulundurulduğunda büyükşehir sınırı dışındaki en önemli gelişmelerin kuzey kridru larak da adlandırılabilecek Çubuk Ovasında gerçekleştirildiği görülmektedir.çubuk-akyurt Çevre Düzeni Planı nın ise bu gelişmeleri kntrl altına alamadığı ve bölgenin değerli tarım tprakları, su tplama havzalarının elden çıkmasına yl açan bir gelişmeye sahne lduğu nktasından hareketle, bu bölgede naylanmış her tür ve ölçekteki plana müdahale edilmesi gerekmektedir Ankara Nazım Planı Kısmi Revizynu Ankara kentinin en yğun knut gelişme kridru lan Eskişehir ylu ile, Knya ylu arasındaki gelişmeleri yönlendirebilmek amacıyla, Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı nca tarihinde naylanan 1/ ölçekli bu plan, 60 k/ha ve 30 k/ha knut alanları ile, çevre tylu içine 86

26 mevcut gelişmelere ilaveten yaklaşık kişilik bir nüfus ataması yapıyr görünmektedir. Plan nama sınırı ha lan ve 3 etap halinde yaklaşık 7600 ha lık bir alanda yaygın bir frmda ağırlıkla üst gelir yerleşimleri luşturabilecek plan kararı üreten bu plan ile, bir yandan özel çevre kruma bölgesi ile bütünleşen, diğer yandan da Çayylu çevresindeki üst gelir yerleşimlerini tamamlayan bir dku luşturulmaya çalışılmıştır. Ancak bu gelişim önerisi, kentin güney batı yönündeki saçaklanmasını bir anlamda dağılma-yayılma biçimine de çeviren niteliği ile ön plana çıkmaktadır. Kentin en yğun imar spekülasynlarına da knu lan alanda, karışık kullanımlar da bulunmadığı için etkin ve verimli bir tplutaşım sistemi kurulmasında da güçlük yaşanabilecektir. bu haliyle bölgeyi kent merkezine bağlayan ana karaylları üzerinde daha büyük bir trafik yükü de luşturabilecek bir makrfrm seçimi yapıldığı söylenebilir. Bu plan dğrultusunda çk hızlı bir biçimde yapılaşma faaliyetlerinin sürdüğü alanda, en azından gerekli çalışma alanlarının luşturulması ve karışık kullanımların tanımlanması ylu ile, makrfrmun gelişimi ve lası trafik prblemlerinin azaltılması sağlanmalıdır. Bölgede bu amaçlı özel çalışmalar yapılması gerektiği düşünülmektedir. Güneybatı Ankara Metrpliten Đmar Planı Kentin güneybatı kridrundaki hızlı spekülatif gelişmelerin luşturduğu hareketlenme, çevre tylu dışına da taşarak, bölgenin çk hızlı bir saçaklanma ile etrafında gelişmesine yl açmaktaydı. Bu bölge için tarihinde Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı nca Güneybatı Ankara Gelişme Aksı adı altında 1/ ölçekli bir Çevre Düzeni Planı naması yapılmış lup, bu planların büyükşehir belediyesince yargıya taşınması ve yargının bu planı ve ardından bun dayalı yapılan daha alt ölçekli namaları iptal etmesi, bölgedeki dava-anlaşmazlık uzun süren plan namalarının da başlangıcını luşturmaktaydı. Bölgenin çk yğun bir spekülasynla kentin en önemli arsa-arazi el değiştirmesi yaşanan bu kridrunda, Güneybatı Ankara Metrpliten Đmar Planı ismiyle Bayındırlık ve Đskan Bakanlığı nca tarihinde bir başka 1/ ölçekli plan naması yapılmasını da beraberinde getirmiştir. Plan nama sınırı yaklaşık ha a ulaşmakta lup, planın yerleşim dışı tutulan alanları sınır dışında bırakıldığında yaklaşık ha lık bir alanı yerleşime knu ettiği görülmektedir. 60 k/ha, 30 k/ha ve 16 k/ha lık yğunluklarla ldukça yaygın bir makrfrm öngörüsüne sahip bu plan, güney batı kridrundaki yeşil kamanın kılcal bir frma inmesine de yl açmış görünmektedir. Planın açıklama rapru kişilik bir nüfus ataması öngörüldüğünü ifade etmekle birlikte, daha snra yargıya götürülen plan ile ilgili larak bilirkişi rapru, planın yaklaşık kişilik bir nüfusu emebileceğini tespit etmiştir. Her iki biçimde de kentin bütününden kpuk ve yaygın bir makrfrm tanımlandığı ve kentsel gelişmenin böyle bir gerekçesi lup lmadığı yönünde önemli sru işaretleri bulunan bu plan, Danıştay 6. Dairesi nin gün ve E: 2005/875 sayılı kararı ile yürütmesi durdurulmuştur. Kentsel gelişmeyi kntrl altına almaktan çk güneybatı kridrunda yerleşim dışı tutulması gereken alanlar dahil çk geniş bir alanda, makrfrm tanımlama kaygısından çk yeni knut alanları luşturma hedefinde görünen, çk yaygın bir frm tanımlayan bu planın yargı kararı ve dayanağı bilirkişi rapru dğrultusunda gözden geçirilmesi zrunlu görünmektedir. Bu amaçla, daha önce yerleşim kararı verilen bazı alanların şehircilik ilkeleri, planlama esasları, kamu yararı ve kent bütünü gereklilikleri bağlamında yerleşim dışı tutulmasına yönelik plan karar ve uygulama araçları geliştirilmelidir (Harita 3.7). 87

27 Harita 3.7. : Ankara Büyükşehir Belediye Sınırı Kapsamında naylı 1/ ve 1/ Ölçekli Planlar 88

28 3.4. MAKROFORMA YÖNELĐK MÜDAHALE BĐÇĐMLERĐ-ÖNGÖRÜLER Gelişme sürecinde sürekli bir makrfrm arayışı ve planlı gelişme arayışı ile yönlendirilmeye çalışılan Ankara kentinin makrfrm gelişiminin, gerek büyükşehir bütününden kpuk namalar, gerek parçacı üst ölçek namaları, gerek yğunluk arttıran kararlar ve kendi etrafında yayılma eğilimleri ile önemli ölçüde zarar gören makrfrmunun bu eğilimler dışında kntrl edilmesi gerekli görünmektedir. Bu amaçla; Kentin kendi etrafında genişleyen ve bir yağ lekesi frmu luşturma eğilimindeki parçacı plan namalarından kurtarılması sağlanmalı, bu amaçla bu üst ölçek planın çizdiği çerçevenin titizlikle krunmasına çalışılmalıdır. Kentin makrfrmunun desantralizasynu yönünde verilen kararların süreç içinde bir yayılma-saçaklanma üretmekte lduğu tespitinden hareketle, bu frmu tparlayacak bütünleşik-derişik bir kent makrfrmu luşturulması seçeneği seçilecektir. Bu hedefe ulaşılabilmesi için; Az yğun gelişimleri ve yayılma üreten plan üst ölçekli plan kararları revize edilecektir. Bu ilke çerçevesinde yargı kararı ile yürütülmesi durdurulan Güneybatı Ankara Metrpliten Đmar Planı başta lmak üzere, Çubuk-Akyurt, Kazan- Sarayköy ve Temelli-Malıköy çevre düzeni planlarının karar ve uygulamaları gözden geçirilecektir. Ankara 1990 Nazım Planı Kısmi Revizynu ve Gölbaşı Özel Çevre Kruma Bölgesi ÇDP da, bu planda tanımlana ilkeler dğrultusunda değerlendirilecektir. Yukarıda zikredilen naylı üst ölçek planları ile uyumlu lmayan alt ölçekli plan namaları ve bu üst ölçekli planlardan bağımsız, mevzi ve alt ölçek plan namaları, planın kruma ilke ve çerçevesi kapsamında gözden geçirilecek, gereğinde iptal edilecektir. Kent makrfrmunun 2015 Planında öngörülen ışınsal bir makrfrm ve yeşil kamalar dğrultusunda gelişebilmesi hedefi dğrultusunda, önemli havalanma kridrları tanımlayacak aksların açık-yeşil alan sisteminin parçası larak krunması, yeşil kamının yitirilmesine neden lan plan namaları var ise, bunlara yönelik çözüm önerileri ve gereğinde yerleşim dışı tutma kararları verilecek, revizynlar gerçekleştirilecektir. Kentsel makrfrmun ulaşım sistemi ile bütünleşen ve birbirini belirleyen niteliği dğrultusunda yaygın ve dağınık bir kent makrfrmu luşumunu engellerken, kridr gelişmelerinin karışık kullanımlar (mixed use) ile, çalışma, yaşama ve dinlenme alanlarını da içerecek biçimde tasarlanması sağlanacaktır. Kentsel yerleşik alanı çevreleyen açık-yeşil alanlar ve havzaların yeşil kuşak tanımlayabilecek bir bütünlükte tanımlanması sağlanacak, bu amaçla; rman, ağaçlandırılacak alan ve tarım alanlarının bir yeşil kuşağın parçası ve bütünleri larak yerleşim dışı tutulmasına yönelik her tür strateji geliştirilerek titizlikle uygulanacaktır. Gelişim süreci içinde ana çanak içinde yğunlaşarak sıkışan ve yeni srunlar tanımlayan Ankara da ana çanak içinde yğunluk arttıran plan değişikliklerinin hayata geçmesi kabul edilmemelidir. Ana çanak içindeki gecekndu alanlarının dönüşümü için ise, ıslah planlarının luşturduğu dkunun yarattığı srunları engelleyebilmek için, yeni dönüşüm mdelleri araştırılacak, bu arayışlarda yeşil kama, kuşak ve makrfrm luşturma ilke ve stratejileri göz önüne alınacaktır. Ana çanak dışındaki yer seçim eğilimlerinde krunması gerekli dğal, kültürel,i çevresel değer ve varlıklar üzerinde baskı yaratacak, tarım tpraklarını, havzaları, rman alanlarını tüketecek eğilim ve talepler, planlı alanlara yönlendirilecek, bu alanlar titizlikle krunacaktır. 89

29 Yerleşim dışı tutulacak tarımsal alanlar ve ağaçlandırılacak alanlarda, yapı yğunluğu üretmeyen, kentlinin kırsal alan ve tprakla bütünleşmesine yönelik çabalar özendirilecek, bu alanlar bağ-bahçe ve açık-yeşil alan sisteminin parçası larak ele alınacaktır. Ana çanak içindeki gerçek kentsel srunsallara müdahale edilmesi sağlanacak, kentin makrfrm gelişiminde önemli labilecek büyük ve önemli yerseçimlerinde (tplu knut alanları, büyük alışveriş merkezleri, kampuslar biçimindeki kullanımlar vb), kentsel makrfrma etkilerini de göz önünde bulunduran analizler üzerinden karar getirilmesi sağlanacaktır. Bu ilkeler dğrultusunda planlama bölgeleri bazında yapılacak etüd ve çalışmalarda, bölgeye özel plan karar ve uygulamaları gerçekleştirilecektir. Kentsel makrfrmun gelişimin sürekli bir kntrl mekanizması içinde ele alınabilmesi için, üst ölçekli çalışmalar yürüten bir birimin devamlılığı sağlanmalıdır. 90