BROİLER PİLİÇ YETİŞTİRME TESİSİ KAPASİTE ARTIRIMI

Transkript

1 TAYEK PİLİÇ TAV. HAY. TRM. GIDA SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. BROİLER PİLİÇ YETİŞTİRME TESİSİ KAPASİTE ARTIRIMI BURSA İLİ, İNEGÖL İLÇESİ, OLUKMAN KÖYÜ, GÜLDÜRDEK MEVKİİ, H23D18A102 NOLU PAFTA Fethiye Mah. Ferhat Sok. Şimşek Apt. No: 269 Nilüfer-BURSA Tel: 0 (224) Fax: 0 (224) BURSA-AĞUSTOS 2013 X ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu Seren Mühendislik Ltd. Şti. nin izni olmadan kısmen ya da tamamen kopyalanması yasaktır.

2 PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAX NUMARALARI PROJENİN ADI PROJENİN BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) TAYEK PİLİÇ TAV. HAY. TRM. GIDA SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Ulu Mah. Kıbrıs Şehitleri Cad. Altınhan K:1 D:11 Osmangazi / BURSA Tel: Faks: - Kapasite Artışı ( adet piliç /periyot) ÇED Dosyası TL Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI Koor. Sırası Datum Proje Alanı Koordinatları Koor. : Sağa, Yukarı Sırası : ED-50 Datum : kenlem, Boylam : WGS84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK D.O.M. : 27 Zone : 35 Ölçek Fak. : 6 derecelik : : : : : : : : : : : : : D.O.M. : - Zone : - Ölçek Fak. : : : : : : : : : : : : : :

3 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

4 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Alan: ,56 m 2 PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) Proje kapasitesi itibariyle, 17 Temmuz 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği nin ( ve sayılı RG değişiklik ile) Madde 7.c Kapsamında Kapasite Artırımı Faaliyeti ve Ek-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi 20.a. Kapsamında Tavuk veya Piliç Yetiştirme Tesisleri (Bir üretim periyodunda Adet Ve Üzeri Tavuk, Adet Ve Üzeri Piliç Veya Eş Değeri Diğer Kanatlılar), kapsamında kalmaktadır.

5 ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GRUBUNUN ADI ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GRUBUNUN ADRESİ, TELEFON VE FAX NUMARALARI NİHAİ ÇED SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) Fethiye Mah. Ferhat Sok. Şimşek Apt. No: 269 Nilüfer/Bursa TEL : FAX : WEB 26 EYLÜL 2013

6 İÇİNDEKİLER TABLO DİZİNİ ŞEKİL DİZİNİ GRAFİK DİZİNİ FOTOGRAF DİZİNİ KISALTMALAR İÇİNDEKİLER Sayfa No i v vii vii vii viii BÖLÜM 1: 1 1.Projenin tanımı ve amacı: Proje konusu, faaliyetin tanımı, ana üretimi, ürün cinsi, tesiste kullanılan hammadde cinsi, miktarı, hizmet amaçları, ülke ekonomisi içerisindeki yeri, önemi, gerekliliği, kurulu tesislerin tipi, kapasitesi, kapladığı alan, tesisin kullanım sahası (toplam alanı, tesisin kurulu bulunduğu alan, sosyal ve idari bölümlerin alanı vb ), yöreye sağlayacağı faydalar, ekonomik ömrü gibi hususların ayrıntılı açıklanması. 2.Projenin fayda maliyet analizi 4 3.Proje kapsamındaki faaliyet ünitelerinin konumu (proje kapsamında yer alan; kümes, yem deposu, su deposu, fosseptikler, personel lojmanı, idare binası, laboratuar, ölü çukuru, gübre depolama vb. tüm ünitelerin proje alanında işaretlenerek gösterimi.), genel vaziyet planı. (Tesislerin projesine uygun 1/500 veya 1/250 Ölçekli Vaziyet Planı rapor ekinde yer almalıdır.) 4. Yer bulduru haritası, Proje alanı ve çevresinin panaromik fotoğrafları, 5 5. Varsa, Projeye konu olan bölgenin en son onaylı 1/1.000, 1/5.000, 1/ ölçekli planlar (aslı gibidir onaylı), plan notları, lejand paftasından bir örnek ve bu planlar üzerinde herbir tesis yerinin gösterimi. (İlgili idaresinden, faaliyet alanının ya da faaliyet alanının da içinde bulunduğu alana ait onanlı imar planı ve çevre düzeni planı bulunup bulunmadığına dair yazının alınarak rapora eklenmeli, varsa bu planın/planların lejant ve plan notları ile aslının aynıdır kaşesi vurulmuş şekilde-; Onaylı bir planının olmaması durumunda faaliyet için kullanılacak alan ölçekli harita üzerinde açıkça gösterilmeli ve ayrıca faaliyet alanının mücavir alan sınırları içerisinde olup olmadığı belirtilmelidir.) 6.Faaliyet alanının hâlihazır harita üzerinde işaretlenerek yakınında bulunan yerleşimlerin belirtilmesi, Tesisin kurulacağı alanın çevresinde yer alan sanayi, yerleşim yerleri, tarım, orman alanları vb. ile ilgili bilgiler Ulaşım durumu Enerji Nakil Hatları Faaliyet alanlarını merkez alan 1 km lik yarıçaplı alanın işaretlenmesi 16 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN VE PROJEDEN ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALANLAR İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) (Proje için seçilen yerin ve projeden etkilenecek alanların ve ortamların, etkileyecek parametreler dikkate alınarak ayrı ayrı belirlenmesi,) Proje için seçilen yerin ve projeden etkilenecek alanların-ortamların Fiziksel ve Biyolojik Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı 1-Türler Ve Ekosistemler: Proje için seçilen yer ve etki alanı içindeki ekosistemler ve ekosistemlerdeki türler 17 2) Jeolojik Özellikler: 24 3) Hidrojeolojik Özellikler: yer altı su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, faaliyet alanına mesafeleri ve debileri. Bu kaynakların özellikleri, hangi kaynağı besledikleri vb. hakkında detaylı bilgi verilmesi ve bu kaynakların 1/25000 ölçekli topografik harita I

7 üzerine işaretlenmesi 4) Hidrolojik Özellikler: yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, dere, akarsu, göl, baraj vb., özellikle içme ve kullanma suyu temin edilen yüzeysel su kaynaklarına olan mesafelerinin ayrı ayrı belirtilmesi ve debileri, bu kaynakların özellikleri, hangi kaynağı besledikleri vb. hakkında detaylı bilgi verilmesi, ve bu kaynakların 1/25000 ölçekli topografik harita üzerine işaretlenmesi 30 5) Doğal Afet Durumu 35 6) Toprak Özellikleri 37 7) Tesisin kurulacağı yöredeki meteorolojik veriler; - Meteorolojik Durum: Meteorolojik özelliklerin açıklanması bölgenin genel ve lokal iklim koşulları, basınç, sıcaklık, yağış, nem, buharlaşma dağılımları, bölgenin sayılı günler (Kar yağışlı günler, kar örtülü günler, sisli günler) dağılımı, bölgenin rüzgar dağılımı (Esme sayıları ve esme hızlarına göre mevsimlik ve yıllık rüzgar diyagramları, hızlı rüzgarlar), belirtilen tüm bu başlıkların grafiksel olarak desteklenmesi ve Bozüyük Meteoroloji İstasyonu Uzun Yıllar Gözlem kayıtlarından faydalanılarak hazırlanması, yer altı ve yerüstü tesislerin standart zamanlarda gözlenen en yüksek yağış değerlerine göre planlanması.) 8) Sosyo-Ekonomik Özellikler: Faaliyetin sosyo-ekonomik etkilerinin araştırılması (Yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, ekonomik gelişim trendi, işsizlik vb.). Faaliyet alanında ve bölgedeki nüfus yoğunlukları, yerleşim bölgelerinin faaliyet alanından uzaklıkları, faaliyetin kurulması ile etkilenecek alandaki, ev, işyeri ve sanayi tesislerinin sayı ve çeşitlerinin belirtilmesi. 9) Faaliyet Alanı Ve Yakın Çevresi İle İlgili Diğer Özellikler: -Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Yaban Hayvanı Yetiştirme Alanları, Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Koruma Alanları, Turizm Bölgeleri ve koruma altına alınmış diğer alanlar), Proje alanı ve yakın çevresinde (nehir, göl, sulak alan v.s.) ile koruma statüsüne haiz (Milli Park, Tabiat Parkı, V.S.) olup olmadığı, varsa faaliyet alanına uzaklıkları faaliyetin bu alanlara olası etkilerinin yorumlanması ve koruma tedbirlerinin belirtilmesi. -Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Alanlar (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar vb.) BÖLÜM III: PROJENİN ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER 60 A) Projenin faaliyetleri kapsamında, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler 60 1) Proje kapsamında yer alan herbir tesisin özelliği (kümes, yem deposu, su deposu, fosseptikler, personel lojmanı, idare binası, laboratuar, ölü çukuru, gübre depolama vb.), adetleri, kapasiteleri, nerelerde, nasıl ve ne kadar alanda yapıldığı, üretim ve işletme 60 yöntemleri ve teknolojileri,(ayrı olarak alt başlıklar halinde verilmelidir.), proses akım şeması, şema üzerinde kirletici kaynakların gösterimi, 2) Proje kapsamında bulunan tesislerde kullanılacak hammaddelerin temini, civcivlerin temini, üretilen ürünler, kullanılan yemler, ilaçlar ve vitaminler ( bunların 64 fiziksel, kimyasal özellikleri, miktarları ve veriliş yöntemleri.) 3) Her bir faaliyet türü için üretilecek ürünleri etkileyen faktörler ve alınacak önlemler, II

8 4) Herbir faaliyetin işletilmesi sırasında kullanılacak olan alet, ekipmanlar ve özellikleri, 72 5) Taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemler. 73 6) Proje kapsamında su temini sistemi planı, (suyun nereden temin edileceği, kaynaklardan alınacak su miktarı ve bu suların kullanım amaçlarına göre miktarları, çalışanlar 73 için içme ve kullanma suyu, kümeste kullanılan su, temizlik amaçlı kullanılan su v.b.) 7) Oluşacak atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri ve deşarj edileceği ortamlar. (burada gerekli izinler alınmalı ve izin belgeleri rapora eklenmelidir.), 76 8) Tesiste su deposu kurulacaksa kapasitesinin ve kullanım amacının belirtilmesi, 77 9) Tesiste oluşacak atıksuların toplandığı belirtilen fosseptik çukurları hakkında bilgi verilmesi; sayısı, kesitleri, kapasitesi, öngörülen boşaltım sıklığı, vb., fosseptik planlarının rapora eklenmesi. İşletmede oluşan atıksuların Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nde yer alan 77 Tablo:5.15 deki parametre değerlerine uygun olarak deşarjının sağlanacağının taahhüt edilmesi, 10) Yerüstü ve yer altı su kaynaklarının kalitesinde faaliyetten kaynaklanabilecek olumsuz etkilerin giderilmesine ve bundan kaynaklanabilecek zararların telafisine ilişkin 78 sorumluluğun faaliyet sahibine ait olduğuna dair bir ifadenin rapora eklenmesi, 11) Her bir tesisin faaliyeti sırasında ünitelerden oluşacak katı atık cins ve miktarları (evsel atık, tavuk gübresi, ambalaj atığı, tıbbi, tehlikeli atıklar vb ) özellikleri, depolama/yığma, bertaraf işlemleri. Ölü tavukların bertaraf işlemleri, (Tavuk çiftliği 79 içerisinde yer alacak aynı tür tesislerden kaynaklanacak olası toplam kirlilik yükünün açıklanması) 12) İşletme esnasında oluşacak gürültünün seviyesi ve kontrolü için alınacak önlemleri İlgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilerek açıklanması ) Tesisin bulunduğu yöredeki hava kalitesi durumu hakkında bilgiler (hava kalitesi ölçüm sonuçları, inversiyon durumu vb.) 14) Tesisin faaliyeti esnasında proses ve yakma sistemlerinde kullanılan yakıt ve miktarı, yakıt kullanılan ünitelerin ayrı ayrı yakıt ısıl gücü ve toplam yakıt ısıl gücü, üretim kapasitesi 15) Her bir faaliyet türüne ait tesislerin işletimi sırasında oluşacak emisyon miktarı, özellikleri ve bertaraf yöntemleri, tesiste oluşabilecek emisyonlarla ilgili yapılacak hesaplamalarda kullanılacak olan emisyon faktörlerinin hangi kaynaktan alındığı (EPA, CORIN AİR vb ), tesiste bulunacak olan emisyon kaynaklarına ait oluşabilecek emisyon konsantrasyonlarının ve kütlesel debilerinin hesaplamalarının yapılması, 16) Tesisin Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği kapsamında irdelenmesi 98 17) Tesis Kirletici Vasfı Yüksek Tesisler İçin Özel Emisyon Sınırları (HKKY Ek- 5 de) yer alıyorsa burada belirtilen hususlarla ilgili açıklamaların ve değerlendirmelerin yapılması: 18) Tesisin Ek-4 kapsamında değerlendirilmesi; tesiste bulunacak emisyon kaynaklarından oluşabilecek (hesaplanan) emisyonlar, konsantrasyonları, emisyon kaynaklarının yakma ısıl güçleri, vb bilgiler, HKKY Ek-4 dikkate alınarak yaklaşık olarak olması gereken baca yüksekliği, baca gazı hızının hesabının yapılması, 19)Tesisin HKKY Ek-2 kapsamında değerlendirilmesi, tesiste oluşabilecek hesaplanan emisyon miktarları (kg/saat olarak) HKKY Ek-2 deki sınır değerleri aşmışsa modelleme yapılması, modelleme sonucu hesaplanan değerlerin Hava Kalitesinin Korunması III

9 Yönetmeliği Madde-6 kapsamında değerlendirilmesi 20) Herbir tesisin faaliyeti sırasında oluşacak koku problemine karşı alınacak önlemler (En yakın yerleşim yerine uzaklık ve meteorolojik veriler dikkate alınarak irdelenmeli 21) Proje kapsamında hijyenin sağlanması için ne gibi işlemlerin yapıldığı, kullanılan dezenfeksiyonlarla birlikte hijyen planının açıklanması, ) Faaliyetler için önerilen koruma bandı mesafesi ve bu bandın oluşturulması için yapılacak çalışmalar, kullanımı hususunda bilgiler: ) Ulaşımın temini, ulaşımın mevcut trafiğe getirdiği yük ve alınacak önlemler: ) İşletme aşamasında yapılacak işlerden dolayı zarar görebilecek flora-fauna türleri (Endemik türler, nesli tehlikede vb.), proje için seçilen yer ve faaliyetin etki alanında bulunan 106 tür popülasyonlarının etkilenmesi açıklanmalıdır. 25) Projenin, proje alanının yakınında bulunan tesislerle olan etkileşiminin açıklanması ) Tavuk Çiftliğinin yakınındaki yerleşim birimlerine olası etkileri ) Personel Temini, çalışacak personel sayısı, personel için temin edilecek sosyal hizmetler ) Tesisin çevresinde azota karşı hassasiyeti bulunan bitkiler (örneğin fidanlık, kültür bitkileri) ve ekolojik sistemlerle (örneğin fundalık, bataklık, orman) ve alınacak önlemler 109 açıklanmalıdır 29) Üretimde oluşması muhtemel kırık yumurtaların miktarı, bertarafı ve alınacak önlemler açıklanmalıdır. 110 B) İşletme faaliyete kapandıktan sonra olabilecek ve süren etkiler ve bu etkilere 110 karşı alınacak önlemler 1)Rehabilitasyon çalışmaları 110 2)Mevcut su kaynaklarına etkiler 110 C) Acil Müdahale Planı ve İzleme Programı (Faaliyetin inşaat, işletme ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve doğal afet ve kaza, sabotaj ve benzeri durumlarda uygulanacak müdahale planı.işçi sağlığı ve iş güvenliği açısından alınacak önlemler. Toplu halde ölümlerin olması halinde alınacak önlemler ve bunların nasıl bertaraf edileceği.) D)Proje Alternatifleri, (Bu bölümde, yer, üretim tekniği, alınacak önlemlerin alternatiflerinin karşılaştırılması yapılacak ve proje kapsamındaki alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri) belirtilecektir.) E) SONUÇLAR (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve 113 projenin gerçekleşmesi halinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme ve taahhütler) NOTLAR VE KAYNAKLAR EKLER ÇED RAPORUNU HAZIRLAYANLARIN TANITIMI IV

10 TABLOLAR DİZİNİ Sayfa No Tablo 1: Tesiste Yer Alan Yapılar 4 Tablo 2: Tesise İlave Edilecek Yapılar 4 Tablo 3: Proje Alanı Koordinatları 9 Tablo 4: İnegöl Ormanlarındaki Önemli Ağaç Türlerinin Servet Dağılımı 13 Tablo 5: En Yakın Yerleşim Birimleri, Nüfusları, Tesise Uzaklıkları ve Konumları 14 Tablo 6: Proje Sahası Florası 19 Tablo 7: İki Yaşamlılar, Sürüngenler ve Memeliler Tür Tablosu 21 Tablo 8: Kuş Türleri Tablosu 22 Tablo 9: Bursa İli Yeraltı Suyu Potansiyeli 30 Tablo 10: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü I. Bölge Müdürlüğü nün İnşa Ettiği Göletler 32 Tablo 11: İl Özel İdaresi nin İnşa Ettiği Göletler 32 Tablo 12: Bursa İlinde Yer Alan Barajlar 33 Tablo 13: Basınç Değerleri (hpa) 38 Tablo 14: Sıcaklık Değerleri ( o C) 39 Tablo 15: Maksimum Sıcaklık Değerleri ( o C) 39 Tablo 16: Minimum Sıcaklık Değerleri ( o C) 40 Tablo 17: Yağış Değerleri (mm) 40 Tablo 18: Nem Değerleri (%) 41 Tablo 19: Sayılı Günler 42 Tablo 20: Maksimum Kar Kalınlığı (cm) 45 Tablo 21: Buharlaşma Değerleri 46 Tablo 22: Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı Değerleri 47 Tablo 23: Mevsimlere Ait Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı 48 Tablo 24: Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) 49 Tablo 25: Mevsimlere Ait Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) 49 Tablo 26: Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) 52 Tablo 27: Mevsimlere Ait Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) 53 Tablo 28: Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) 54 Tablo 29: Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü 55 Tablo 30: Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı ve Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı 55 Tablo 31: Tesiste Yer Alan Yapılar 60 Tablo 32: Tesise İlave Edilecek Yapılar 60 Tablo 33: Yem Tüketimi Miktarları 65 Tablo 34: Kullanılan Yemler ve Özellikleri 66 Tablo 35: Tavuk Hastalıkları ve Alınacak Önlemler 68 Tablo 36: Proje Kapsamında Kullanılması Planlanan Su Miktarı 76 Tablo 37: SKKY Tablo 5.15: Gıda Sanayi ( Büyükbaş, Küçükbaş Hayvan Besiciliği ve Tavukhaneler) 78 Tablo 38: Su İzleme Programı 79 Tablo 39: Endüstriyel Tesisler İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri 87 Tablo 40: İnşaat Döneminde Kullanılacak Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Düzeyleri 88 Tablo 41: İşletme Dönemi Gürültü Kaynağı Sayısı ve Toplam Ses Gücü Düzeyleri 88 V

11 Tablo 42: İşletme Dönemi Ses Gücü Düzeylerinin Oktav Bantlarına Dağılımı 88 Tablo 43: İşletme Döneminde Toplam Ses Gücü Düzeylerinin Oktav Bantlarına Dağılımı 89 Tablo 44: Frekanslara Göre Düzeltme Faktörleri 89 Tablo 45: Mesafelere Göre Her Bir Oktav Bandındaki Ses Basıncı Düzeyi Dağılımı 90 Tablo 46: İnşaat Dönemi Atmosferik Yutuş Hesapları 90 Tablo 47: İşletme Dönemi Oluşacak Nihai Ses Basınç Düzeyleri 91 Tablo 48: Yiyecek ve Tahıl Endüstrileri İçin Partikül Emisyon Faktörleri 95 Tablo 49: İnşaat Aşamasında Kullanılacak İş Makineleri ve Özellikleri 96 Tablo 50: Motorin analizi 97 Tablo 51: EPA AP- 42 Section 3. 3 Gasoline ve Dizel Yakıtlar İçin Emisyon Faktörleri 97 Tablo 52: İş Makineleri Faaliyeti ile Oluşacak Emisyon Konsantrasyonları 97 Tablo 53: Kümes Hayvanları Cinsinden, Hayvan Yeri Sayısını Canlı Hayvan Kütlesine Dönüştürme Faktörleri 99 Tablo 54: Genelinde Oluşacak Toz Emisyon Konsantrasyonları ile Sınır Değerlerin Karşılaştırılması 102 ŞEKİLLER DİZİNİ Sayfa No Şekil 1: Yer Bulduru Haritası 6 Şekil 2: Karayolu Haritasındaki Tesis Alanı 15 Şekil 3: Proje Alanının 1 km. Çevresinin Gösterildiği Topoğrafik Harita 16 Şekil 4: Bursa İli Deprem Bölgeleri Haritaları 37 Şekil 5:Gübre Depolama Alanı 62 Şekil 6: Genel Proses Akım Şeması ve Kirletici Kaynakları 64 Şekil 7: Fanlar 102 Şekil 8: Tünel Havalandırma 103 Şekil 9: Su Perdeleri 104 Şekil 10: Karayolu Haritası 106 GRAFİK DİZİNİ Grafik 1: Basınç Değeri Grafiği (hpa) 39 Grafik 2: Sıcaklık Değerleri Grafiği 40 Grafik 3: Yağış Değerleri Grafiği 41 Grafik 4: Nem Değerleri Grafiği 42 Grafik 5: Ortalama Kar Yağışlı Günler Sayısı Grafiği 43 Grafik 6: Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı Grafiği 43 Grafik 7: Ortalama Sisli Günler Sayısı Grafiği 43 Grafik 8: Ortalama Dolulu Günler Sayısı Grafiği 44 Sayfa No VI

12 Grafik 9: Ortalama Kırağılı Günler Sayısı Grafiği 44 Grafik 10: Ortalama Orajlı Günler Sayısı Grafiği 44 Grafik 11: Maksimum Kar Kalınlığı Grafiği 45 Grafik 12: Buharlaşma Değerleri Grafiği 46 Grafik 13: Esme Sayıları Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı 47 Grafik 14: Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramları 48 Grafik 15: Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı (m_sec) 49 Grafik 16: Ortalama Rüzgar Hızına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramları (m_sec) 50 Grafik 17: Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı 52 Grafik 18: Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı (m_sec) 53 Grafik 19: Ortalama Rüzgar Hızına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramları (m_sec) 54 Grafik 20: Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği (m_sec) 54 Grafik 21: Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı ve Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Grafiği 55 FOTOĞRAF DİZİNİ Fotoğraf 1: Tesisin Dışından Çekilmiş Fotoğraf 7 Fotoğraf 2: Tesisi Gösterir Fotoğraf 7 Fotoğraf 3: Tesisi Gösterir Fotoğraf 8 Fotoğraf 4: Tesisi Gösterir Fotoğraf 8 Fotoğraf 5: C.P. Standart Gıda San. ve Tic. A.Ş.nin İnegöl de Yer Alan Yem Fabrikası 77 Sayfa No VII

13 KISALTMALAR DSİ : Devlet Su İşleri SKKY : Su Kalitesi Korunması Yönetmeliği TPAO : Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı ÇED : Çevresel Etki Değerlendirmesi OSB : Organize Sanayi Bölgesi EKHKKY : Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği MSDS : Malzeme Güvenlik Bilgi Formu Tic. : Ticaret San. : Sanayi Ltd. : Limited Şti. : Şirketi A.Ş. : Anonim şirket Bkz : Bakınız Max. : Maksimum t : Ton kg : Kilogram gr : Gram mg : Miligram sn : Saniye dk : Dakika h : Saat hf : Hafta mm : Milimetre cm : Santimetre m : Metre km : Kilometre cm 3 : Santimetrekare m 2 : Metrekare m 3 : Metreküp ha : Hektar lt : Litre ml : Mililitre % : Yüzde kcal : Kilokalori ad. : Adet 0 C : Santigrat derece S : Güney W : Batı N : Kuzey E : Doğu Q : Sıvı atık miktarı K : Katı Atık Miktarı k : Kişi başına oluşan katı atık miktarı N : Çalışan personel sayısı q : Kişi Başı Kullanılan Günlük Su Miktarı VIII

14 KISALTMALAR TABLOSUNUN DEVAMI AKM : Askıda Katı Madde BOI 5 : Biyolojik Oksijen İhtiyacı KOI : Kimyasal Oksijen İhtiyacı Düş. : Düşük Ort. : Ortalama Yük. : Yükseklik Sıc. : Sıcaklık vs. : vesaire vb. : ve benzeri : Euro (Para Birimi) YTL : Yeni Türk Lirası IX

15 BÖLÜM I: 1.Projenin tanımı ve amacı: Proje konusu, faaliyetin tanımı, ana üretimi, ürün cinsi, tesiste kullanılan hammadde cinsi, miktarı, hizmet amaçları, ülke ekonomisi içerisindeki yeri, önemi, gerekliliği, kurulu tesislerin tipi, kapasitesi, kapladığı alan, tesisin kullanım sahası (toplam alanı, tesisin kurulu bulunduğu alan, sosyal ve idari bölümlerin alanı vb ), yöreye sağlayacağı faydalar, ekonomik ömrü gibi hususların ayrıntılı açıklanması. Projenin Konusu, Faaliyetin Tanımı: Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan üzerinde, adet piliç/periyot kapasiteli işletilmektedir. Söz konusu adet piliç/periyot kapasiteli faaliyet için Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne başvuru yapılmış ve ÇED süreci tamamlanarak 27 Mayıs 2011 tarih ve 275 nolu karar ile faaliyete ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup söz konusu yazı ekler bölümünde verilmiştir (Bkz.Ek.1). Proje kapsamında inşaat tamamlanmış ve faaliyete geçilmiştir. Ancak projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç / periyot tan adet piliç/periyot a çıkarılarak Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. Proje sahasına ait tapu ekte verilmektedir. (Bkz.Ek.2). Yeni 5 adet kümes inşa edilerek kapasite artışına gidilecek tesiste, mevcut üretim piliç adet/periyot tan, adet piliç/periyot a çıkarılması planlanmaktadır. Kümeslere ait Yapı Ruhsatları Ek-3 de verilmektedir. Tesiste kapasite artışına gidilmesi, 17 Temmuz 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliğinin 7/c maddesi Bu Yönetmelik kapsamında ya da kapsamı dışında bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesi halinde, kapasite artışı toplamı bu Yönetmeliğin Ek-I inde belirtilen eşik değer veya üzerindeki projelere Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanması zorunludur. kapsamında kalmıştır. Yine aynı yönetmeliğin EK-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi 20/a maddesi Tavuk ve Piliç Yetiştirme Tesisler ( Bir üretim periyodunda adet ve üzeri tavuk, adet ve üzeri piliç veya eş değeri diğer kanatlılar) kapsamında kalmaktadır. Bu nedenle öngörülen kapasitenin aynı yönetmeliğin Ek I Çevresel Etki Değerlendirilmesi Uygulanacak Projeler listesinin, 20/a maddesi Tavuk veya piliç yetiştirme tesisleri (Bir üretim periyodunda adet ve üzeri tavuk, adet ve üzeri piliç veya eş değeri diğer kanatlılar) kapsamında kalması nedeniyle bu ÇED başvuru dosyası hazırlanmıştır. Yapılan incelemeler neticesinde Halkın Katılım Toplantısı ve Özel Format Belirleme Toplantısı yapılmıştır. Bu rapor Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan alınan Özel Format dikkate alınarak hazırlanmıştır. Ana Üretimi, Ürün Cinsi, Tesiste Kullanılan Hammadde Cinsi, Miktarı: Projenin bulunacağı alan üzerinde daha önceden planlanan ve inşaatı tamamlanan 3 adet kümes, 1 adet işçi lojmanı, 1 adet sığınak ve işçi lojmanı, 4 adet fosseptik, 1 adet su deposu, 1 adet gübre çukuru ve 3 adet imha çukuru yapılmış olup 5 adet kümes inşası ile 1

16 olacaktır. Hesaplamalar sonucu tesiste metrekare başına 18 adet piliç olması durumunda kapasite adet piliç/periyot olacaktır. Projede yılda 6 dönem üretim yapılması planlanmaktadır. Broiler piliçlerin yenileri ile değişme periyodu gündür. Projenin yıkamalı temizlik işlemi; üretim dönemi sonunda 2 hafta sürecek olup, yılda toplam 6 kez temizlik işlemi yapılacaktır. Projede üretime başlamadan önce kümesler basınçlı su ile yıkandıktan sonra dezenfeksiyon işlemi yapılacaktır. Broiler civcivler kümese gelmeden 1 hafta önce temizlik işlemleri tamamlanacaktır. Temizlik işlemlerinden sonra kümes içerisine kuş, fare gibi canlıların girmesini önlemek amacıyla kümesler kapalı tutulacaktır. Broiler civcivler kümeslere gelmeden 24 saat öncesinde ortam sıcaklığı ayarlanacaktır. Broiler piliçler tesise sertifikalı damızlık işletmeleri kuluçkahanelerinden temin edilecektir. Civcivleri tesise getiren araç tesise girerken dezenfekte edilecektir. Tesiste gerçekleştirilecek ürün türü broiler (etlik) piliç olup bunun haricinde proje kapsamında farklı herhangi bir ürün türü yer almayacaktır. Tesiste Kullanılan Hammadde Cinsi ve Miktarı Civciv: Tesiste yetiştirilecek civcivler sertifikalı damızlık tesislerden temin edilecektir. Tesiste her dönem başında yaklaşık adet civciv alınacaktır. Yem: İşletmede kullanılacak tüm yemler Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. ye ait Bursa İnegöl Yem Fabrikasından temin edilecektir. Yemin hammaddesi mısır, buğday, arpa, ayçiçeği küspesi, soya küspesi, pamuk tohumu küspesi, yağ ve vitaminlerdir. Su: Kanatlıların yetiştirilmesinde kullanılacak içme ve kullanma suyu tesisin bulunduğu parselde açılmış olan Yer Altı Suyu Kullanma İzinli kuyudan temin edilecektir. İlaç: Kümeslerde zorunlu olmadıkça ilaç kullanılmayacaktır. Kullanılan ilaçlar ise kanatlı etinde kalıntı bırakmayacak türde ilaçlar olacaktır. İlaçlar içme suyu ile verilecektir. Tedavi işlemi sonucu herhangi bir tıbbi atık açığa çıkmayacaktır. Vitaminler: Vitamin katkılı yem rasyonları içinde toz formunda verilecektir. Yem içindeki vitaminler birim yem üretimi sırasında rasyonun çeşidine ve formülasyondaki dozajına bağlı kalarak, dozajlama ünitelerinden yem karışımının içine karıştırılacaktır. Hizmet Amaçları, Ülke Ekonomisi İçerisindeki Yeri, Önemi, Gerekliliği: Tavuk yetiştiriciliği, ülkemizde ve dünyada hızla gelişen bir hayvancılık koludur. Tavuğun hızla büyüyüp et ve yumurta vermeye başlaması, insan beslenmesinde çok büyük önemi olan et ve yumurtanın insanlara ucuz yoldan kazandırması tavukçuluğu çok faydalı ve karlı bir hayvancılık kolu yapmaktadır. Türkiye de kişi başı günlük hayvansal protein tüketiminin 20 g dolayında olduğu nitelikli ve dengeli bir beslenmenin sağlanabilmesi için söz konusu değerin 35 g dolayında olması gerektiği bilinmektedir. Ülkemizde var olan hayvansal protein açığının 2

17 kapatılabilmesi için hayvancılığımızın genel olarak geliştirilmesi gerektiği düşünülmektedir. Sığırcılık ve koyunculuk gibi faaliyetler meraya büyük ölçüde bağımlı olduğu halde, tavukçuluk küçük ve kapalı bir alanda yapılabilir. Günümüzde modern tavukçuluk tamamıyla kapalı kümesler içerisinde yapılmaktadır. Metrekare başına yetiştirilen hayvan sayısı kafes tavukçuluğunda 20 tavuk, yer sisteminde yetiştirilen broiler (etlik piliç) üretiminde piliç olarak düşünüldüğünde, oldukça büyük kapasiteler için bile fazla bir alana gereksinim duyulmamaktadır. Son yıllarda ülkemizde ve dünyada etlik piliç üretiminde önemli ilerlemeler sağlanmıştır. Bu hızlı gelişmede, etlik piliçlerin kısa dönemde yetiştirilmeleri, yemden yararlanmalarının daha iyi olması ve kişilerin değişen tüketim alışkanlıkları etkili olmuştur. Hayvansal yağların insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri de insanları daha az yağ içeren beyaz et tüketmeye zorlamaktadır. Etlik piliçlerin canlı ağırlık artış hızları ve yemi ete dönüştürme oranları diğer hayvanlara oranla daha yüksektir. Üretim için küçük alanların yeterli olması üretim döneminin kısa olması, üretim maliyetlerinin düşük olması nedeniyle ülkemizde önemli bir hayvancılık kolu olmasına neden olmuştur. Kanatlı sektörü, 1990 yılında 217 bin ton üretim seviyesinde iken, 2000 yılında 752 bin ton, 2007 yılında ton üretim düzeyine ulaşmıştır yılı kanatlı eti üretiminin bin tonu piliç eti, 33 bin tonu hindi eti, 55 bin tonu çıkma tavuk ve diğer kanatlı etleridir. Yılda ortalama olarak üretilen 10 milyar adet yumurta da dikkate alındığında, sektörün ülkenin bir numaralı hayvansal protein kaynağı durumuna eriştiğini söylemek mümkündür. Türkiye nin hayvansal protein açığını kapatmada en etkili çözüm tavuk eti ve yumurta üretimidir. Kanatlı eti ve yumurta insanların dengeli beslenmeleri için stratejik öneme sahiptir. Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından işletilmesi planlanan tesiste üretilecek kanatlı hayvanlar kesimleri yapıldıktan sonra paketlenerek alıcı firma markası altında ülke genelinde sofralara ulaşarak hem sağlıklı beyaz et sektörüne hem de ülke ekonomisine katkıda bulunacaktır. Kurulu Tesislerin Tipi, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Tesisin Kullanım Sahası: Projenin bulunacağı alan üzerinde daha önceden planlanan ve inşaatı tamamlanan 3 adet kümes, 1 adet işçi lojmanı, 1 adet sığınak ve işçi lojmanı, 4 adet fosseptik, 1 adet su deposu, 1 adet gübre çukuru ve 3 adet imha çukuru yapılmış olup 5 adet kümes inşası ilave edilecektir. Tesiste yer alan kapalı alanlar ve m 2 leri aşağıda belirtilmektedir. Tesise ait Yapı ruhsatları ekte verilmektedir (Bkz. Ek.3.). 3

18 Tablo 1: Tesiste Yer Alan Yapılar Adet Türü Toplam m 2 3 Kümes 1859 x 3= Sığınak ve İşçi Lojmanı İşçi Lojmanı Fosseptik 80 1 Gübre Çukuru 90 3 Ölü İmha Çukuru 60 1 Su Deposu 60 TOPLAM Tablo 2: Tesise İlave Edilecek Yapılar Adet Türü Toplam m 2 5 Kümes 1859 x 5= TOPLAM Proje kapsamında ilave edilecek 5 adet kümes ile beraber adet piliç/periyot la çalışılması planlanmaktadır. Tesisin faaliyet gösterdiği alan, genel itibariyle kırsal alandır. İlk kurulum aşamasında ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından olumlu görüşler alınmıştır. Yöreye Sağlayacağı Faydalar, Ekonomik Ömrü: İnşaatı devam etmekte olan tesiste işletme aşamasında 10 kişi çalışacaktır. Çalışan sayısı dikkate alınacak olursa bölge ekonomisine katkının az olacağı düşünülebilir. Ancak tesiste çalışan personel haricinde üretilecek tavukların ülke ekonomisine yapacağı katkı yadsınamaz. Bunun yanı sıra yetiştiricilikte kullanılacak yem, ilaç vs. kullanımlar dikkate alınırsa bölgeye yapılabilecek katkı net bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Tesisin ömrü, tesisin işletmesi süresince ileriki aşamalarda yapılacak olan yenileme çalışmaları, tesis çevresindeki yerleşimin artması ve kalkınması göz önünde bulundurulduğunda 50 yıl olarak tahmin edilmektedir. 2.Projenin fayda maliyet analizi: Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan üzerinde, adet piliç/periyot kapasiteli işletilmektedir. Söz konusu adet piliç/periyot kapasiteli faaliyet için Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne başvuru yapılmış ve ÇED süreci tamamlanarak 27 Mayıs 2011 tarih ve 275 nolu karar ile faaliyete ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup söz konusu yazı ekler bölümünde verilmiştir (Bkz.Ek.1). Proje kapsamında inşaat tamamlanmış ve faaliyete geçilmiştir. Ancak projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç / periyot tan adet piliç/periyot a çıkarılarak Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. Proje sahasına ait tapu ekte verilmektedir. (Bkz.Ek.2). 4

19 Tesiste yılda 6 periyot üretim yapılacaktır. Tesise getirilen civcivler kümese yerleştirildikten sonra 45 gün boyunca tesiste kalacaklardır. 45 gün boyunca kümeslerde kalan piliçler 45 günün sonunda kesimhaneye gönderilecek ve kümesler ile kullanılan ekipmanların 2 haftalık temizlik işlemleri yapıldıktan sonra yerine sertifikalı damızlık işletmeleri kuluçkahanelerinden yeni civcivler getirilecektir. Tesis maliyetleri Kuruluş Maliyeti: TL Ekipman Maliyeti: TL İşletme Maliyeti-Aylık ( İşçi, Yakıt, Tamir-Bakım): TL olacaktır. 3.Proje kapsamındaki faaliyet ünitelerinin konumu (proje kapsamında yer alan; kümes, yem deposu, su deposu, fosseptikler, personel lojmanı, idare binası, laboratuar, ölü çukuru, gübre depolama vb. tüm ünitelerin proje alanında işaretlenerek gösterimi.), genel vaziyet planı. (Tesislerin projesine uygun 1/500 veya 1/250 Ölçekli Vaziyet Planı rapor ekinde yer almalıdır.) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan üzerinde, adet piliç/periyot kapasiteli işletilmektedir. Söz konusu adet piliç/periyot kapasiteli faaliyet için Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne başvuru yapılmış ve ÇED süreci tamamlanarak 27 Mayıs 2011 tarih ve 275 nolu karar ile faaliyete ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup söz konusu yazı ekler bölümünde verilmiştir (Bkz.Ek.1). Projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç/periyot tan adet piliç/periyot a çıkarılarak Broiler Piliç Üretim Tesisi Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. İnşası devam etmekte olan tesiste yer alan ünitelere ait Yapı Ruhsatları alınmıştır. Kapasite artışı kapsamında mevcut tesislere herhangi bir ilave yapılmayacaktır. Tesiste yer alan tüm bölümler (kümes, su deposu, fosseptikler, idari bina, ölü imha çukuru, sığınak, bekçi odası, vb.) için hazırlanan ve onaylanan mimari projede 1/500 ölçekli vaziyet planı ekte verilmektedir (Bkz. Ek.4.). 4. Yer bulduru haritası, Proje alanı ve çevresinin panaromik fotoğrafları, Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan üzerinde, adet piliç/periyot kapasiteli işletilmektedir. Söz konusu adet piliç/periyot kapasiteli faaliyet için Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne başvuru yapılmış ve ÇED süreci tamamlanarak 27 Mayıs 2011 tarih ve 275 nolu karar ile faaliyete ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup söz konusu yazı ekler bölümünde verilmiştir (Bkz.Ek.1). Projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç/periyot tan adet piliç/periyot a çıkarılarak Broiler Piliç Üretim Tesisi Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. Kapasite artışı yapılması planlanan tesisin Bursa il haritası üzerindeki yerini gösteren harita aşağıda verilmektedir. 5

20 Proje Alanı: Şekil 1: Yer Bulduru Haritası ÖLÇEKSİZDİR. 6

21 İnşası devam etmekte olan proje kapsamında kapasite artışı yapılması planlanan tesis üzerinden çekilen ve genel olarak çevresini gösteren fotoğraflar aşağıda verilmektedir Fotoğraf 1: Tesisin Dışından Çekilmiş Fotoğraf Fotoğraf 2: Tesisi Gösterir Fotoğraf 7

22 Fotoğraf 3: Tesisi Gösterir Fotoğraf Fotoğraf 4: Tesisi Gösterir Fotoğraf 8

23 Proje Koordinatları: Faaliyette olan ve kapasite artışı yapılacak olan tesisin bulunduğu parselin UTM-6 derecelik ve Coğrafik koordinatları aşağıda verilmektedir. Tablo 3: Proje Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Datum : ED-50 Türü : UTM D.O.M. : 27 Zone : 35 Ölçek Fak. : 6 derecelik : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Koor. Sırası : kenlem, Boylam Datum : WGS84 Türü : COĞRAFİK D.O.M. : - Zone : - Ölçek Fak. : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

24 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Alan: ,56 m 2 10

25 5. Varsa, Projeye konu olan bölgenin en son onaylı 1/1.000, 1/5.000, 1/ ölçekli planlar (aslı gibidir onaylı), plan notları, lejand paftasından bir örnek ve bu planlar üzerinde herbir tesis yerinin gösterimi. (İlgili idaresinden, faaliyet alanının ya da faaliyet alanının da içinde bulunduğu alana ait onanlı imar planı ve çevre düzeni planı bulunup bulunmadığına dair yazının alınarak rapora eklenmeli, varsa bu planın/planların lejant ve plan notları ile aslının aynıdır kaşesi vurulmuş şekilde; Onaylı bir planının olmaması durumunda faaliyet için kullanılacak alan ölçekli harita üzerinde açıkça gösterilmeli ve ayrıca faaliyet alanının mücavir alan sınırları içerisinde olup olmadığı belirtilmelidir.) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan üzerinde, adet piliç/periyot kapasiteli işletilmektedir. Söz konusu adet piliç/periyot kapasiteli faaliyet için Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne başvuru yapılmış ve ÇED süreci tamamlanarak 27 Mayıs 2011 tarih ve 275 nolu karar ile faaliyete ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup söz konusu yazı ekler bölümünde verilmiştir (Bkz.Ek.1). Proje kapsamında inşaat tamamlanmış ve faaliyete geçilmiştir. Ancak projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç / periyot tan adet piliç/periyot a çıkarılarak Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. Tesise ait Yapı Ruhsatları alınmıştır (Bkz.Ek.3.). Kapasite artışı kapsamında tesise herhangi bir ilave yapı inşa edilmeyecektir. Tesisin bulunduğu alan ile ilgili olarak Bursa İl Özel İdaresi, İmar ve Yapı İşleri Daire Başkanlığı na planlarla ilgili görüş başvurusunda bulunulmuştur. İşletme süresince tarih ve sayılı Resmi Gazete yayınlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliğinin Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak çalışılacaktır. 6.Faaliyet alanının halihazır harita üzerinde işaretlenerek yakınında bulunan yerleşimlerin belirtilmesi, Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan üzerinde yapılacaktır. Faaliyet alanı ve yakın çevresinde yer alan yerleşim yerleri, uzaklıkları ve yönlerinin belirtildiği 1/ ölçekli harita ekte verilmektedir (Bkz. Ek.7.). 11

26 7. Tesisin kurulacağı alanın çevresinde yer alan sanayi, yerleşim yerleri, tarım, orman alanları vb. ile ilgili bilgiler. Sanayi: Proje kapsamında kapasite artışı yapılması planlanan broiler (etlik) piliç yetiştirme tesisinin bulunduğu alan ve yakın çevresinde sanayi alanı yer almamaktadır. Tesisin yakın çevresi tamamen tarım arazileri ile çevrilidir. Günümüzde Büyük bir Sanayi Kenti olan İnegöl, Türkiye'nin 16. Büyük Sanayi Merkezidir. İnegöl Organize Sanayi Bölgesi Türkiye'nin birçok ünlü markasını Türk ekonomisine kazandırmıştır. İnegöl Mobilyası artık Dünya çapında bilinen bir Marka haline gelmiştir. Hali hazırda mevcut olan sanayi tesisleri mobilya, tekstil ve orman ürünlerine dayanır. İlde bulunan başlıca fabrikalar; yem fabrikaları, şerbetçi otu hublon fabrikaları, yedek parça fabrikası, şofben ve radyatör üreten demirdöküm fabrikaları, teneke fabrikası, kağıt fabrikaları, su tesisatı malzemeleri üreten fabrikalar, vinleks halı ve yer döşeme fabrikası, bisküvi fabrikası, ipekli dokuma fabrikaları, defter fabrikası, ambalaj kağıdı ve sandığı fabrikaları ile 500 e yakın küçük işletme tesisleri vardır. Yerleşim Yerleri: Tesise en yakın yerleşim birimi yaklaşık m doğusundaki Olukman Köyü dür. Tesise yakın diğer yerleşim yerleri ise m güneybatısında bulunan Yiğitköy, m güneydoğusunda bulunan Kulaca Köyü, m kuzeydoğusunda Bayramşah Köyü bulunmaktadır. Tarım: Bursa İli tarım arazisi açısından zengindir yılında yapılan toprak envanterine göre il sınırları içinde kalan tarım topraklarının toprak kabiliyeti, sınıfları, karakteristikleri ve tarıma uygunlukları açısından değerlendirilmesi şu şekildedir: 1.Sınıf Tarım Toprakları: ha alanı kaplayan bu topraklar, hemen hemen her türlü tarım için elverişlidir. Bu tür tarımın yapıldığı alanlar genellikle düzdür ve kolaylıkla sulanır. 2.Sınıf Tarım Toprakları: ha alanı kaplayan bu topraklar 1. sınıf tarım topraklarına göre daha verimsizdir. Toprağı ve suyu korumak için önlemler alınmalıdır. 3.Sınıf Tarım Toprakları: ha lık bir alanı oluşturur. Toprakta yüzey gerilimi ve topografya gibi çok önemli engellerle karşılaşılır. Ürünlerin çeşitliliği, ilk iki toprak çeşidinden daha düşüktür. Tarım yapılırken özel önlemler alınmalıdır. 4. Sınıf Tarım Toprakları: Toprağın derinliğine, kayalık durumuna, nemine ve eğimine göre tarım açısından önemli kısıtlayıcılar bulunur. Ancak özel tarım teknikleri kullanılarak bazı ürünler yetiştirilebilir ha alanı kaplamaktadır. 5. Sınıf Tarım Toprakları: ha lık alan kaplar. Genellikle düz ve kayalık olan bu tür topraklar, üzerinde tarım yapmaya müsait değildir. Genellikle çayır ve mera olarak kullanılır. 6 ve Üstü Tarım Toprakları: ha lık alana yayılan bu sınıflardaki toprakların, büyük ölçüde kısıtlayıcıları vardır. Bu topraklar genelde çok eğimli, erozyona açık, taşlık ve kayalık yapıya sahiptir. Bu nedenle tarım için uygun değildir. 6 ve 7. sınıf topraklar 12

27 üzerinde genellikle çayır, mera ve orman alanları görülür. 7. sınıf topraklar ormanlık alan için de uygun değildir. Kapasite artışı planlanan tesis ile ilgili olarak Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü nden alınan görüş yazısı ekte verilmektedir (Bkz. Ek.8.). İşletme süresince tarih ve sayılı Resmi Gazete yayınlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliğinin Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak çalışılacaktır. Orman Alanları: İnegöl İlçesi nde bulunan ormanlarda başlıca ağaç türleri çam, kayın, köknar, meşe, ıhlamur, kestane ve cevizdir. Ormanlardaki ağaç türlerine göre dağılım ise şöyledir: Tahtaköprü civarında %90 kayın, Uludağ civarında %70 çam, %20 kayın, Mezit bölgesi ormanlarında ise % 80 kayın, % 15 meşe ağaçlarına rastlanmaktadır. Tablo 4: İnegöl Ormanlarındaki Önemli Ağaç Türlerinin Servet Dağılımı Ağaç Türü Servet Miktarı (m 3 ) Kayın Çam Köknar Meşe Diğerleri hektarlık yüz ölçümüne sahip İnegöl İlçesi orman alanı bakımından ülke ortalamasının üzerinde bir yere sahiptir. Ormanlar genellikle yükseltinin fazla olduğu güneydoğu, güney ve güneybatı yönlerinde ilçeyi çevrelemektedir. Toplam arazinin hektarı (% 45 i) orman alanı olup, haktarlık alan ise ormansızdır. Ormanlık alanın % 70 i koru, %30 u ise baltalık vasfına sahiptir. Projeye bağlı olarak izne konu olmaya Tesiste faaliyet itibariyle tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliği Ek-2 Madde gereği adet ve daha fazla piliç, tavuk, hindi ve benzeri kümes hayvanları kapasiteli tesisler, kapsamında kalmaktadır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereğince Madde 3 Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-2 sinde yer alan 7. Gıda Endüstrisi, Tarım ve Hayvancılık başlığı altındaki işletmeler, mezkûr Yönetmelik Ek-1 ve Ek-2 listelerinde başka bir grupta yer almıyorsa, söz konusu işletmeler için; çevre izni kapsamında emisyon ölçüm raporu hazırlanması ve işletmelerin hava emisyonu açısından değerlendirilmesi gerekmez. denilmektedir. Bu nedenle tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliği hükümlerine uyulacak ve tesis yönetmelik hükümlerine tabi olması halinde Çevre İzni alınacaktır. SKHKKY Ek-5 T.1.2 gereği Kirletici Vasfı Yüksek Olan Tesisler İçin Özel Emisyon Sınırları Ondokuzuncu Grup tesislerde kümes ve ahırların uyması gereken esaslar bulunmaktadır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 13

28 yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereğince Madde-8 Ek-5'in "T) Ondokuzuncu Grup Tesisler" bölümü yürürlükten kaldırılmıştır. denilmektedir. Bu kapsamda SKHKKY Ek-5 Ondokuzuncu Grup Tesisler hükümleri göre değerlendirme yapılmamıştır. Yerleşim Yerleri: Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından kapasite artışı yapılması planlanan broiler piliç yetiştirme tesisinin yakın çevresinde yer alan yerleşim birimleri, tesise göre konumları, uzaklıkları ve nüfus bilgileri aşağıdaki tabloda verilmektedir. Aşağıda verilen tablodan da anlaşılacağı üzere en yakım yerleşim birimi olan Olukman Köyü nün nüfusu oldukça düşüktür. Tablo 5: En Yakın Yerleşim Birimleri, Nüfusları, Tesise Uzaklıkları ve Konumları YerleşimYeri Adı Tesise Göre Konum Uzaklığı(m) Nüfusu(kişi) Olukman Köyü Doğu Yiğit Köyü Güneybatı Kulaca Köyü Güneybatı Bayramşah Köyü Kuzeydoğu İnegöl e Ait Bilgiler; Bursa İli nin bir ilçesidir. İlçenin doğu ve güneydoğusunda Bilecik, güneyinde Kütahya, güneybatısında Keles, kuzeyinde de Yenişehir ilçesi bulunmaktadır. Bursa İli nin doğusunda yer alan İnegöl ü batı ve güneybatıda Uludağ, güneyde de Domaniç Dağlarının uzantıları engebelendirir. İlçenin doğu ve kuzeyinde yer alan İnegöl Ovası ilin en önemli tarım alanlarından biridir. Bu ova, Küpelitepe ile Karadoruk tepelerinin yükseldiği bir plato ile kuzeydeki Yenişehir Ovası ndan ayrılır. İlçe topraklarını, ilçe sınırları dışından gelen Göksu Çayı, Kocadere ve onun kolları sulamaktadır. Denizden yüksekliği 335 m. olan ilçenin yüzölçümü km 2 olup, toplam nüfusu dur. İlçenin ekonomisi tarım, hayvancılık, sanayi ve ormancılığa dayalıdır. Başlıca bitkisel ürünler buğday, arpa, mısır, fasulye, şekerpancarı, ayçiçeği, patates, soğan, üzüm, elma ve şeftalidir. İlçede soğuk hava depolarının bulunuşu bitkisel ürünlerin pazarlanmasını kolaylaştırmaktadır. Sığır ve koyun beslenir ve yerli sığır ırklarının ıslahı için de yapay bir tohumlama istasyonu kurulmuştur. ayrıca soyları tükenmekte olan geyik ve sülünler için koruma alanları vardır. İlçede mobilyacılık ileri derecede gelişmiş olup, ilçe ekonomisinde büyük yer tutmaktadır. İlçe maden suyu yönünden de oldukça zengindir. Bunların en önemlileri Oylat Kaplıcası ile Çitli ve Kınık madensuyu kaynaklarıdır. 8. Ulaşım durumu: tarih ve 7711 sayılı T.C. Bursa İl Özel idaresi Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığı ndan alınan görüşte İlgi yazıda; Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, H23d18b pafta, 102 ada, 141 parsel üzerinde kurulması düşünülen Tavukhane (Etlik Piliç Büyütme Kümesi) için Geçiş Yolu İzin Belgesi talep edilmektedir. Yerinde yapılan incelemede Başkanlığımız yol hizmet ağındaki 12 K.K. nolu Yiğit-Olukman köy yolumuz üzerinde bulunan parselden çıkışın, parselin doğusundan geçen eski İnegöl yolundan yapılacağı anlaşılmıştır. Bu nedenle Başkanlığımızca yapılacak herhangi bir işlem bulunmamaktadır. denilmektedir. 14

29 tarih ve sayılı T.C. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolları Genel Müdürlüğü 14. Bölge Müdürlüğü nden alınan görüşte İlgi dilekçe yazınız içeriğinde bahsi geçen tesisin giriş-çıkış yapacağı yol Bölge Müdürlüğümüz sorumluğunda bulunmadığından Kurumumuzca yapılacak herhangi bir işlem bulunmamaktadır. denilmektedir. Planlanan faaliyet alanı, genel itibariyle kırsal alandır. Tesis alanının m doğusunda, en yakın yerleşim yeri olan 113 kişi nüfuslu Olukman Köyü vardır. Faaliyetin bulunduğu alan ve yöresinde ormanlık alan bulunmamaktadır. Tesis Alanı Ölçeksizdir. N Şekil 2: Karayolu Haritasındaki Tesis Alanı 15

30 9. Enerji Nakil Hatları: Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından işletilecek olan ve proje kapsamında kapasite artışı yapılması planlanan broiler piliç yetiştirme tesisinde işletme aşamasında kullanılacak makinelerin enerji ihtiyaçları elektrik enerjisinden karşılanmaktadır. Tesiste kullanılan elektrik enerjisi UEDAŞ dan temin edilecek olup, 34,5kV luk İnegöl TM-Yiğit KÖK- Olukman Köyü trafo direğinden bir önceki direk arasına dikilecek olan direk ile braşman alarak sağlanacaktır. AER iletken müşterek hat tesis edilerek bu hattın nihayet direğinden braşman alarak sağlanacaktır. İletim hattı ile ilgili çizim ekte verilmektedir (Bkz. Ek.6).Ayrıca Tesiste meydana gelebilecek elektrik kesintilerinde kullanılmak üzere bir adet jeneratör bulunacaktır. 10. Faaliyet alanlarını merkez alan 1 km lik yarıçaplı alanın işaretlenmesi İnşaatı devam eden ve kapasite artırımına gidilen broiler (etlik) piliç yetiştirme tesisinin bulunduğu alan ve 1 km. yarıçaplı çevresinin 1/ ölçekli harita üzerinde gösterimi aşağıda verilmektedir. Aşağıda verilen haritadan da anlaşılacağı üzere tesisin bulunduğu parselin 1 km çevresinde herhangi bir yerleşim hassas bir bölge, okul, hastane kreş, arkeolojik ve tarihi bir alan ve koruma altına alınmış bir bölge bulunmamaktadır. 1 km çevresinde akaryakıt istasyonu ve Eskişehir-Bursa Karayolu kalmaktadır. Söz konusu alan içerisinde kuru dere yatakları bulunmaktadır. Şekil 3: Proje Alanının 1 km. Çevresinin Gösterildiği Topoğrafik Harita 16

31 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN VE PROJEDEN ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALANLAR İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) (Proje için seçilen yerin ve projeden etkilenecek alanların ve ortamların, etkileyecek parametreler dikkate alınarak ayrı ayrı belirlenmesi,) Proje için seçilen yerin ve projeden etkilenecek alanların-ortamların Fiziksel ve Biyolojik Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı Proje için seçilen yerin ve projeden etkilenecek alanların ortamların fiziksel ve biyolojik özellikleri ve doğal kaynakların kullanımı aşağıda detaylı olarak irdelenmiştir. 1-Türler Ve Ekosistemler: Proje için seçilen yer ve etki alanı içindeki ekosistemler ve ekosistemlerdeki türler Flora-fauna türleri, sınıflandırılması, yaşama ortamları (beslenme veya üreme alanları), popülasyon yoğunlukları, (Uluslar arası sözleşmelerle endemik, nadir, nesli tehlikede), tehlike dışı vb. kategorilerinin tablo halinde belirtilmesi (koruma altında olan türler varsa koruma taahhütleri ve alınacak önlemlerin belirtilmesi), Flora bilgilerinin TÜBİVES e göre verilmesi (Çalışmaların hangi tarihte kim tarafından yapıldığının belirtilmesi). Flora ve fauna başlığı altında; - Mevcut flora ve fauna yapısını içeren bilgilerin faaliyet alanı ve yakın çevresinde, dar veya geniş yayılışlı endemik, nesli tehlike kategorilerinde (IUCN e göre ve Türkiye Kırmızı Kitabı na göre) olan türlerin olup olmadığı, uluslararası sözleşmeler (Bern Sözleşmesi) ve fauna incelemelerinde Merkez Av Komisyonu kararları ve eklerine göre koruma altında olan tür olup olmadığının belirtilmesi, - Faaliyet alanının bugünkü durumu, faaliyetin kurulu olduğu dikkate alınarak, flora ve fauna bölümünde mevcut durumun değerlendirilmesinin yapılması, faaliyetin yakın çevresindeki flora ve fauna türlerine olabilecek olası etkilerinin olup olmadığının belirtilmesi varsa bu etkilerin azaltılmasına yönelik çözüm önerilerinin getirilmesi, - Uluslararası sözleşmeler ve MAK kararları eklerine göre korunması gereken türler olması durumunda koruma taahhütlerinin eklenmesi Proje alanı flora bölgeleri dikkate alındığında Akdeniz Fitocoğrafya Bölgesi ne girmektedir. Davis in grid sistemi (Flora of Turkey and the East Aegean Islands) açısından, bakıldığı zaman ise A-1 karesinde Turkey In Europe Bölgesi ne girmektedir. Akdeniz Fitocoğrafya Bölgesine giren sahaların karakteristik iklimi, yazları kurak ve sıcak, kışları ılık ve yağışlı geçen Akdeniz iklimidir. Bölgedeki vejetasyon, yaz döneminin sıcak ve kurak geçmesine bağlı olarak çoğunlukla kurakçıl karakterdedir. Bu nedenle bölgede ışık ve sıcaklık isteği yüksek olan kalın ve parlak yapraklı her zaman yeşil bitkilere ve iğne yapraklılara rastlanır. Akdeniz Fitocoğrafya Bölgesi nin belli başlı vejetasyon formasyonları: Çalı (Maki ve Garig) Formasyonu Orman Formasyonu 17

32 Ot Formasyonu Proje sahası literatür taraması sonucunda tablo 6 da verilen flora türleri tespit edilmiştir. 18

33 Tablo 6: Proje Sahası Florası 19

34 Yukarıda belirtilen türlerden endemik ve nesli tehlikede olan bitki türlerini tespit etmek için "Red Data Book Of Turkısh Plants" adlı yayın taranmış ve nesli tehlikede olan bitki türüne rastlanmamıştır. Ayrıca Türk Çevre Mevzuatı "Avrupa'nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" ve ekleri de incelenmiştir. Proje sahası ve yakın çevresine ait florada endemik takson, ulusal ve uluslar arası sözleşmeler ile korunan nadir ve nesli tehlikede olan herhangi bir türe rastlanmamıştır. Kozmopolit taksonlar yaygındır. Proje sahası ve yakın çevresine ait fauna listesi hazırlanırken arazi uygulaması, gözlem, anket ve literatür çalışmalarından yararlanılmıştır. 1 A: Arazi çalışması sonucu L: Literatür taraması sonucu AL: Arazi çalışması ve literatür taraması 2 1.Orman 2.Maki 3.Frigana 4.Kültür alanları ( bağ-bahçe vb ) 5.Mera 6.Nemli çayır, bataklık, sulak alan 7.Step 8.Kayalık 3 1.Çok nadir 2.Nadir 3.Orta derecede bol 4.Bol 5.Çok bol veya saf populasyon 4 L: Lokal endemik B: Bölgesel endemik Y: Yaygın endemik 5 Ex: Extinct Endemik Türler (Tükenmiş) Ew: Doğada Yok Olmuş Endemik Türler (Doğada Tükenmiş) CR: Kritik Olarak Tehlikede Olan Endemik Türler EN: Tehlike Altında Endemik Olmayan Türler (Tehlikede) VU: Hasar Görebilir Türler LR: Düşük Riskli Bitkiler (Az Tehdit Altında) cd: Yukarıdaki Kategorilerin herhangi Birine Girmeyen Fakat Bunun Yanında Taksona Özgü veya Habitata Özgü Koruma Programı Olan Bitkiler (Koruma Önlemi Gerektiren) Nt : Tehdit Altına Girebilir lc : En Az Endişe verici 20

35 (Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve yüksekliği ve tehdit altında olmayan) DD: Bitkinin tehdit altında olmasından çok bitki hakkında daha fazla bilgi toplanması gerekli bitkiler NE: Değerlendirilmeyen Tablo 7: İki Yaşamlılar, Sürüngenler ve Memeliler Tür Tablosu 21

36 Tablo 8: Kuş Türleri Tablosu ERL: European Red List EVRD: European Vertabrate Red Data Book AVL ( ) : Merkez Av Komisyonu Kararı END: Endemizm KAYNAK A : Anket (Yöre Halkından Alınan Bilgiler) G : Gözlem H : Habitat Uygunluğu L : Literatür Yukarıda belirtilen türlerden koruma altına alınan türleri belirlemek için Türk Çevre Mevzuatı Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi ve ekleri incelenmiştir. Bern sözleşmesine göre koruma altına alınmış türler gösterilmiştir. Proje alanımız ve çevresinde koruma altına alınmış türlere rastlandığı takdirde Bern Sözleşmesi Madde 6 ve 7 hükümlerine uygun hareket edilecektir. Ayrıca merkez av komisyonu kararlarına da uygun hareket edilecektir. Bern Sözleşmesine göre II. listede yer alan türler kesin olarak koruma altına alınan fauna türlerini içerir. Bern Sözleşmesine göre kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri için aşağıdaki kurallar geçerlidir. Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, 22

37 Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek, buraları tahrip etmek Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, gelştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. Bern Sözleşmesine göre III. listede yer alan türler Korunan Fauna Türlerini içerir. Bern Sözleşmesine göre Korunan Fauna türleri için alınacak önlemler şunlardır; Kapalı av mevsimlerini ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esasları, Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda, işletmenin geçici veya bölgesel olarak yasaklanmasını, Yabani hayvanların canlı veya cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının veya nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarını kapsamalıdır. Ulusal ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler ve Proje Alanında tanımlanan Kuş Türlerinin tehlike kategorileri aşağıdaki gibidir. Türkiye nin Kuşları (KIZIROĞLU, 1989) adlı kitabına dayanarak bazı kuş türlerinin Red Data Book kategorileri (ERZ,1977; HEINWALD et all., 1981; BAYERISCHE STAATSMINISTEIUM 1982 a and b;geep 1984) e göre tehlike altındaki türler şu şekilde sınıflandırılmıştır. A.1.Nesli tükenmiş, tükenme tehlikesi altında olan ve ilerde tükenmeye aday türler A.1.1. Şu anda nesli tükenmiş türler A.1.2. Birey sayısı tüm bölgelerde 1-25 arasında kalmış türler A.2.Birey sayıları çift arasında olan bazı bölgelerde oldukça azalmış türler A.3.Birey sayıları 500 çifte ulaşan ancak bazı bölgelerde çok nadir olarak görülen türler (51-500) A.4.Birey sayıları fazla olmakla birlikte bazı bölgelerde azalmış türler B.1.Geçici olarak ülkemize gelen ve biyotopların yok edilmesi ile risk altında kalan türler B.2.Anadolu yu kışlak olarak kullanan ancak üremeyen türler B.3.Transit olarak geçen ve kışlak olarak kullanan risk derecesi düşük türler Red-Data Book Kategorileri; Ex : (Extinct) : Soyu Tükenmiş Türler E : (Endangered):Tehlikede Olan Türler V : (Vulnerable):Zarar Görebilir Türler R : (Rare):Nadir Türler I : (Indeterminate):Bilinmiyor K : (Insuffuciently Known):Yeterince Bilinmeyen Türler O : (Out of Danger):Tehlike Dışı Türler nt : Yaygın, Bol ve Tehdit Altında Olmayan Türler Proje sahası ve yakın çevresinde gözlenebilen bu hayvanlar özel habitatlara ihtiyaç duymayan, ülkemizin değişik bölgelerinde farklı habitatlarda yaşayabilen hayvanlar olup habitatlarının tahribi söz konusu değildir. 23

38 2) Jeolojik Özellikler: Genel Jeoloji Bölgedeki metamorfik istifin alt kesiminde, mikaşist, metagrovak, kristalize kireçtaşı ve fillit gibi kayaçlarla yanal geçişli merceksi kristalize kireçtaşları bulunur. Bu birim içinde ayrıca andezit, bazik ve ultrabazik kayaçlarda bulunmaktadır. Bu kayaçları diskordan olarak örten Üst Permiyen yaşlı mikaşist ve kuvarsit birimleri merceksel şekilli, gri-siyah renkli Fusulinli kireçtaşı ile yanal geçişlidir. Uludağ Masifi Bursa İli nin kuzeybatı eteğinde kurulmuş olan Uludağ Masifi 2543 m yüksekliğindedir. Kuzeybatı-güneydoğu doğrultusundaki dağın uzunluğu yaklaşık 40 km, genişliği ise ortalama 20 km. dir. Masif, batı ve güneyde Nilüfer Çayı, kuzeyde ve doğuda Bursa ve İnegöl ovaları ile doğal olarak sınırlanmıştır. Farklı derecelerde başkalaşım geçirmiş metamorfik serilerle, bunlar içerisine sokulmuş granodiyorit Plütonları masifin temel yapısını oluştururlar. Bunların üzerine kuzeyde Permiyen yaşlı kırıntılı sedimentlerle, fosilli kireçtaşları; doğu ve güneyde ise genç Neojen örtüsü gelir. Metamorfik seriler, A ve B serisi olmak üzere ikiye ayrılır. A serisi, yüksek derecelerde değişikliğe uğramış, çekirdek durumundaki çeşitli gnayslardan, amfibolü ve yassılaşmış (şistleşmiş) çeşitli mermerlerden; B serisi ise düşük derecelerde metamorfizma geçirmiş, kılıf durumundaki yeşil şistlerden, filit, yarı mermer ve kristalize kireçtaşlarından meydana gelmiştir. A serisine giren gnays çeşitleri arasında (Y.Bürküt, 1966 ) ya göre; Muskovit-Klinozoizit-Pistazit-Flogopit-Grönalı Gnays (Gökdere içinde) Diyopsit-Aktinolit-Pistazit-Sfenli gnays (Karabelen çevresinde) Biyotit-Epidot-Gröna-Mikroklin-Plajioklaz(An20)-Gnays(Soğukpınar-Karabelen arasında) Hornblend-Epidot-Gnays (Karagöller bölgesinde) bulunmaktadır. Amfibolitlerden de Hornblend (yeşil)-epidot (Pistazit)-Gröna-Sfen-Plajiyoklaz(An38)- Amfibolü (Zirveye yakın bölgelerde) Hornblen-Epidot-Plajiyoklaz-Biyotit-Amfibolü (Teşvikiye çevresinde) bulunmaktadır. Gnayslarla Amfibolüler ardışıklı olarak sıralanırlar. Aralarında bazen mermer yatakları da bulunur. A serisinin üst seviyesini oluşturan yassılaşmış (şistleşmiş) mermerler, Bursa gerisindeki dik yamaçlarda ve zirveler bölgesinde geniş alanlar kaplar. Bu mermerler dağın tektonik deformasyonunda çok etkili olmuşlardır. B serisine giren ve kılıf durumunda olan yeşilşistler topluluğunda ise; Klorit-Albü-Kalsü-Kuvars-Şist (Fillüik) Muskovit-Albü-Kuvars-Şist (Fillüik) Muskovit-Biyototit-Plajiyoklaz-Kuvars-Şist (Bursa yakını) Aktinolit-Epidot-Muskovit-Klorit-Plajiyoklaz-Kuvars-Şist 24

39 Klorit-Epidot-Muskovit-Kuvars-Şist ve Klorit-Muskovit-Albü-Şistler, Glokofanlı Aktinolüli-Epidotlu-Tremolitli Şistler Alkşist ve yer yer kristalin Kireçtaşları, yarı mermerler yer alırlar. Uludağ metamorfik serileri Granodiyorit batoliti tarafından kesilmiştir. Doruğa yakın yerlerdeki granodiyorit-mermer dokanaklarında diyopsit, hedenbergit, aktinolü, tremolit, epidot, vollastonit, grena andradit, grossularit, turmalin, flüorit gibi tipik kontakt metamorfik mineraller ve şeelit, bursait, pirotin ve manyezit gibi cevherlere rastlanmaktadır. Plütondaki granodiyorit iki tiptir. İri kristalli, daha lökokrat asit karakterli, muskovit ve biyotüli çekirdek granodiyoridi ve ince taneli, muskovitli kenar zon granodiyoriti. Uludağ masifinin bütün kristalin şist kompleksleri intruzif kütleye ait pegmatit, aplit, turmalinli kuvars damarları tarafından kesilirler. Masifin yaşı metamorfik kompleks üzerindeki permiyen yaşlı fosilleri kapsayan çökeller nedeniyle genel olarak Paleozoyik ve Prekambriyendir. Çekirdek granodiyoritinin mutlak yaşı 23,8±0,9 milyon yıl, kenar granodiyoritinin ise23,6±0,9 milyon yıl olarak bulunmuş ve plütonun, minumum mutlak yaşının 24x10 6 yıl olduğu saptanmıştır. Paleozoyik Paleozoyik yaşlı birimlerde kendi içinde yaşlarına, tip yerlerine ve özelliklerine göre ayrılmaktadır. Paleozoyik Ayrılmamış (P) Metamorfik seri ile genç birimler arasında bulunan konglomera, kumtaşı, kristalize kireştaşlarından oluşan ve fosil gözlenmeyen birimler Paleozoyik ayrılmamış olarak ayırtlanıştır. Orhaneli-İznik yolunda koyu renkli kumtaşları Permiyen yaşındadır. Permo-Karbonifer (pk) Bilecik in 20 km kuzey-kuzeybatısında, Bursa Ovası nın güneydoğusu ve kuzeyinde (Dışkaya Dağları nda) mostra verir. Permiyen (pm) Bursa Ovası nın kuzey ve doğusunda, İnegöl ve Yenişehir Ovaları arasındaki bölgede, Yenişehir Ovası kuzeydoğusunda Permiyen mostralarına rastlanır. İnegöl ve Yenişehir Ovaları Arası Bol Fusulinli gri ve siyah renkli, ince-bazen kalın tabakalı kireçtaşları, çok az metamorfik esmer mika şist, kuvarsitlerle grik veya merceksel durum göstermektedir. Yeşil, boz renkli spilitler, Fusulinli kireçtaşları ve beraberindeki şistlerle grik ve ara katlıdır. Fusulin Crinoid vardır. Fusulinit, mercan, Crinoid, Brakiyopot, Pelecypod, Gastropod, Bryozoa ve Alglerin varlığı, sığ deniz ortamının kanıtıdır. Bu kireçtaşlarında zengin Verbeekinia sp., Paleotextularia sp., Glyphostomella sp., fosilleri bulunarak Orta Permiyen yaşı verilmiştir. İznik in güneydoğusunda geniş alan kaplayan mostra gri renkli milonitik kireçtaşıdır. Bu kireçtaşları Schwagerinidae ve alg kapsamaktadır. 25

40 Mesozoyik Mesozoyik birimleri stratigrafik sıralamaya göre aşağıda açıklanmıştır. Triyas (t) Bursa Ovası kuzeyindeki Iğdır köyünde izlenir. Bölgede Triyas yaşlı birimler alttan üste doğru gri renkli karbonatlı kumtaşları, ofiyolitli sarı kukm taşları, konglomera ve Brakiyopodlu sert kumtaşlarından oluşur. Altta Orta Permiyen yaşlı Parafusulina zonlu mavi kireçtaşları üzerine veya Permo-Karbonifer yaşlı marnlı detritikler üzerine diskordan olarak gelirler. Taban konglomeraları yerini tutan gri kum taşlarını, diğer detritikler, bunları da Halobia Striaca Majör fosilli yeşil renkli marnlı kum taşları örter. Birimin yaşı Karniyen dir. İnegöl, Yenişehir, Bilecik dolaylarında Jura-Kretase birimleri kendi aralarında benzerlik gösterir. Birimler alttan üste doğru; Bayırköy kumtaşı Bilecik Kireçtaşı Vezirhan Formasyonu ile temsil edilirler. Üst Kretase (Flis) Yenişehir in batısında, Mudanya-Gemlik arasında, İznik Gölü nün kuzeyinde, İznik in doğusunda mostra verir. Yenişehir in batısındaki Üst Kretase yaşlı flis çapraz tabakalı kumtaşı, marn, şeyl, konglomera ardalanması olup Paleosen e kadar devam ettiği flislerle saptanmıştır. Kretase Ayrılmamış (kr) İznik in doğusundan başlayarak doğuya doğru devam eder. Kristalin seriler üzerine diskordan olarak gelir. Birim radyolaritli kırmızı kireçtaşı, marnlı kireçtaşı, kumtaşı, konlomera ve bu litolojiler üzerine konkordan olarak gelen, kireçtaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşından oluşur. Genellikle Üst Kretase yaşlı fosilleri kapsamakla birlikte, alt seviyelerde Alt Kretase yaşlı fosiller saptanmıştır. Kampaniyen-Mestrihtiyen yaşlı radyoloritli seri alt seviyeler doğru tedricen Alt Kretase ve Jura yaşlı kireçtaşlarına geçer. Mesozoyik Ofiyolitli Seri (Mof) Mesozoyik Ofiyolitli Seri Bursa İli nin güney kısımlarında izlenir. Seri koyu yeşil renkte serpantin (o), peridotid, piroksenit, harzburgit (p), diyorit, gabro, diyabaz (8) ve spilit, andezit, bazalt olarak izlenir. Lavlar, bazen bazen yastık yapıları korunmuş olarak gözlenir. Bu ofiyolitik birimler ile birlikte radyolarit ve beyaz lireçtaşından oluşan bloklu komplekse, Mesozoyik Ofiyolotik Kompleks veya Karışık Tektonik Seri denir. Genellikle Malm-Üst Mestrihtiyen yaşları arasındaki devreyi içine alan bu seri, denizel, hatta jeosenklinal ortamı belirler. 26

41 Neojen Neojen yaşlı birimler çok değişik litolojilerde izlenir. Karasal Neojen (n) İnegöl Ovası çevresindeki Neojen birimi alttan üste doğru ; Konglomera Karasal Marnlı Kireçtaşı Göl Kireçtaşı, Traverten Marn, Kumtaşı Kireçtaşı, Marn litolojilerinden oluşur. Bölgesel Jeoloji İnceleme alanı, Batı Anadolu nun önemli tektonik birliklerinden olan Sakarya Kıt ası üzerinde yer alır. İnceleme alanındaki kayalar, temel birimleri ve örtü birimleri olarak iki gruba ayrılmaktadır. Temel birimler; olası Prekambriyen-Paleozoyik yaşlı Uludağ Masifi, Permo-Triyas yaşlı Karakaya Karmaşığı na ait Nilüfer birimi ve Orhanlar grovakı, Jura yaşlı Bayırköy ve Bilecik formasyonları, Üst Kretase yaşlı ofiyolitik kayalar, Eosen yaşlı Kapıdağı graniti, Eosen kırıntılıları ve volkanitleri, Miyosen yaşlı Uludağ graniti, Ezine volkaniti ve Soma formasyonudur. Temel birimleri üzerinde çökelmiş örtü birimleri ise Geç Miyosen yaşlı akarsu çökellerinden oluşan Karasu formasyonu, Pliyosen-Pleyistosen yaşlı yine akarsu istifinden oluşan Manyas formasyonu, Geç Pleyistosen yaşlı akarsu taraçaları ve Holosen yaşlı Bursa traverteni, alüvyal yelpaze çökelleri, yamaç molozu, moloz akması ve alüvyondan oluşur. İnceleme alanın jeolojik yapısı jeolojik haritada bulunmaktadır. Proje bölgesinde Dogger-Alt Kretase Kireçtaşı, Üst Kretase Killikireçtaşı ve Liyos Kireçtaşı, Üst Miyosen Kumtaşı, Triyas Metavolkanik Kaya ve Permiyen Kireçtaşı bulunmaktadır. Çalışma alanı çevresinde yer alan formasyonlar; Dogger-Alt Kretase Kireçtaşı, Üst Kretase Killikireçtaşı ve Liyos Kireçtaşıdır. Bölgede Triyas yaşlı birimler alttan üste doğru gri renkli karbonatlı kumtaşları, ofiyolitli sarı kukm taşları, konglomera ve Brakiyopodlu sert kumtaşlarından oluşur. Altta Orta Permiyen yaşlı Parafusulina zonlu mavi kireçtaşları üzerine veya Permo-Karbonifer yaşlı marnlı detritikler üzerine diskordan olarak gelirler. Taban konglomeraları yerini tutan gri kum taşlarını, diğer detritikler, bunları da Halobia Striaca Majör fosilli yeşil renkli marnlı kum taşları örter.birimin yaşı Karniyen dir. İnegöl, Yenişehir, Bilecik dolaylarında Jura-Kretase birimleri kendi aralarında benzerlik gösterir. Birimler alttan üste doğru; Bayırköy kumtaşı Bilecik Kireçtaşı Vezirhan Formasyonu ile temsil edilirler. 27

42 Üst Kretase (Flis) Yenişehir in batısında, Mudanya-Gemlik arasında, İznik Gölü nün kuzeyinde, İznik in doğusunda mostra verir. Yenişehir in batısındaki Üst Kretase yaşlı flis çapraz tabakalı kumtaşı, marn, şeyl, konglomera ardalanması olup Paleosen e kadar devam ettiği flislerle saptanmıştır. Kretase Ayrılmamış (kr) İznik in doğusundan başlayarak doğuya doğru devam eder. Kristalin seriler üzerine diskordan olarak gelir. Çalışma alanında gözlenen bu birim radyolaritli kırmızı kireçtaşı, marnlı kireçtaşı, kumtaşı, konlomera ve bu litolojiler üzerine konkordan olarak gelen, çakıllı kireçtaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşından oluşur. Genellikle Üst Kretase yaşlı fosilleri kapsamakla birlikte, alt seviyelerde Alt Kretase yaşlı fosiller saptanmıştır. Kampaniyen- Mestrihtiyen yaşlı radyoloritli seri alt seviyeler doğru tedricen Alt Kretase ve Jura yaşlı kireçtaşlarına geçer.. Çalışma alanının kuzeyinde, mikaşist, metagrovak, kristalize kireçtaşı ve fillit gibi kayaçlarla yanal geçişli merceksi kristalize kireçtaşları bulunur. Bu birim içinde ayrıca andezit, bazik ve ultrabazik kayaçlarda bulunmaktadır. Bu kayaçları diskordan olarak örten Üst Permiyen yaşlı mikaşist ve kuvarsit birimleri merceksel şekilli, gri-siyah renkli Fusulinli kireçtaşı ile yanal geçişlidir. Sahanın bulunduğu bölgede, tabanda arifler melanji yer almaktadır. Faaliyet alanına ait Jeoloji Haritası ekte verilmiştir. (Bkz. Ek.7) 3) Hidrojeolojik Özellikler: yer altı su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, faaliyet alanına mesafeleri ve debileri. Bu kaynakların özellikleri, hangi kaynağı besledikleri vb. hakkında detaylı bilgi verilmesi ve bu kaynakların 1/25000 ölçekli topografik harita üzerine işaretlenmesi İnegöl ovasında yeraltısuyu taşıması bakımından en önemli formasyonlar alüvyon ile bunun altında bulunan Neojen yaşlı konglomeralardır. En önemli akifer olan alüvyonun yayılımı 128 km 2 kadardır. Kocasu yu oluşturan derelerin çevre formasyonlardan taşıyıp biriktirdiği alüvyonun kalınlığı ovanın çeşitli yerlerinde farklıdır. Alüvyonun kalınlığı ovanın batı kısmında ve güneyde Yenice civarında 2-10 km kadardır. Kuzeye doğru kalınlık artarak 38 m. ye kadar çıkmaktadır. Akhisar Köyü civarında kooperatif kuyularında kalınlık m. ye kadar çıkmaktadır. Ovanın doğu kısmında alüvyon çok kalındır. Güneyde Deydinler civarında 1-2 metre kadar olan kalınlık, İnegöl civarında metreye kadar çıkabilmektedir. Kocasu Deresi yakınlarında alüvyonun kalınlığı metreden daha derin olabilmektedir. Süpürtü kooperatifi için açılan no lu kuyu 100 metre derinlikte olup alüvyon devam etmektedir. Alüvyon Kocasu Deresi yakını ile Kavlık Dere yakınlarında en büyük kalınlığa ulaşmaktadır. Alüvyon geçirgen olan çeşitli boyutlu çakıl ve kum seviyeleri ile yarı geçirgen siltli kum-çakıl, kumlu kil ve kil seviyelerinin ardalanmasından oluşmaktadır. Alüvyonda açılan sondaj kuyularında statik seviyeler 0-6,75 metre, dinamik seviyeler 1,83-11,61 metre, debi lt/s, özgül debi 8,59-45 lt/s/m arasındadır. 28

43 İnegöl ovasında su taşıyan diğer formasyon Neojenin konglomera kumtaşı seviyeleridir. Konglomera ve kumtaşı seviyeleri marn ve kil ile ardalanmalıdır. Bu akifer bazı kuyularda artezyen özelliği göstermektedir. Neojende açılan kuyuların derinliği metre arasındadır. Deydinler ve Yenice Kooperatifleri için açılan kuyular 1-2 metrelik alüvyondan sonra Neojen serilerine girmişlerdir. Deydinler yöresinde 70 metre, 90 metre ve 120 metreler civarı verilmiştir. Yenice yöresinde metreler arası verimlidir. Bazı kuyularda 120 m den sonrada verimli seviyeler vardır. Ovadaki yer altı suyu akım yönü ovanın doğusunda güneydoğu-kuzeybatı, ovanın ortalarında güney-kuzey, ovanın batısında ise güneybatı-kuzeydoğu doğrultuludur. Yer altı suyu hidrolik eğimi 1/100 ile 1/300 arasında değişmektedir. Ovanın güneyinden kuzeyine doğru gidildikçe hidrolik eğim azalmaktadır. Ovada genellikle yer altı suyu dereleri beslemekte bazen yer altı suyu ile dereler birbirini dengelemektedir. Yer altı Suyu Bilançosu: İnegöl ovasının yer altı suyu bilançosu aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Akiferden akarsuya olan boşalım Kocasu Çayı baz akım analizinden bulunmuştur. Beslenim tahminleri ise boşalım değerlerine göre yapılmıştır. Güney drenaj alanından ovaya, her mevsim sulu yan derelerle sürekli ve bol miktarda yüzeysel akış bulunmaktadır. Akiferden suni boşalımın artması ile meydana gelecek su tablasındaki düşümle birlikte akarsulardan olan beslenim artacaktır. Ayrıca su tablasındaki düşüm nedeni ile buharlaşma-terleme kayıpları da oldukça azalacaktır. Bu nedenlerle 40 x 10 6 m 3 /yıl lık su çekimi emniyetli verim olarak kabul edilmektedir. Halihazırda ovada açılan yer altı suyu kuyularıyla İnegöl Belediyesi nin içme suyu ihtiyacının bir kısmı, Alanyurt Belediyesi nin içme suyu ihtiyacının tamamı karşılanmaktadır. Havzada belgeli kuyular dışında sanayici ve halk tarafından çeşitli amaçlarla kullanılmak üzere birçok kuyu açılmış olup, ova rezervinin tamamına yakını çekilmektedir. Havzadaki yer altı su seviyelerinde yıllara paralel düşüler olması tüketimin giderek arttığını ve ova işletilebilir rezervinin üstünde çekimler yapıldığını göstermektedir. Tesiste tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun da belirtilen ilgili tüm hükümlere uyulacaktır. Kaynaklar: İnegöl ilçe sınırları içerisinde küçük debili kaynaklar mevcuttur. bunların bir kısmı Eski Temel Karmaşığında bulunan mermerlerin çatlaklarından, mermer-şist kontaklarından ve bir kısım da magmatik kayaçların kaynaklarından çıkar. Küçük debili olan bu kaynaklar genellikle köylerde içme suyu olarak kullanılır. Mineralli olan Çitli ve Kınık suları ise işletilmektedir. 29

44 Eski Temel Karmaşığındaki eklem ve makaslamalarla ilgili olarak derine süzülen suyun sifon etkisiyle kurutulmasından oluşabilecek mineralli kaynaklar vardır. Bu kaynaklar İnegöl ün 18 km güney-doğusunda yer alan Oylat Kaplıcaları dır. Civarda bu kaynakların oluşturduğu travertenler oldukça geniş bir alanda yayılmıştır. Oylat kaplıcası 40 0 C sıcaklıkta olup debisi 40 lt/sn dir. Oylat Kaplıcası bikarbonatlı, kalsiyum sülfatlı bir sudur. Kaplıca civarında traverten de görülen sızıntı mineralli sular soğuktur. Bursa Ovası genelde serbest yeraltı suyu ve artezyen akiferler içerdiği için ovada yer altı suyu temini sığ kuyulardan sağlanmaktadır. Bursa Ovası ndan sonra yeraltı suyu rezervi sırasıyla Mustafakemalpaşa ve Karacabey havzalarından sağlanır. Bursa İli yeraltı suyu potansiyeli Tablo 6 da verilmektedir. Tablo 9: Bursa İli Yeraltı Suyu Potansiyeli No Ova Adı İli İşletme Rezervi(hm3/yıl) Fiilen Kullanılan(hm3/yıl) 1 Bursa ovası Bursa 115,0 112,0 2 Çayır köy ovası Bursa 6,5 6,5 3 Aşağı susurluk ovası Bursa 65,5 65,0 4 İznik ovası Bursa 14,0 4,2 5 Orhangazi ovası Bursa 19,5 14,1 6 Gemlik ovası Bursa 6,0 6,0 7 İnegöl ovası Bursa 41,0 29,5 8 Yenişehir ovası Bursa 46,0 36,5 9 Mudanya sahil ovası Bursa 3,5 2,8 BURSA İLİ TOPLAMI 317,0 275,1 Bursa İli sınırları içerisinde kullanılabilecek yıllık ortalama yeraltı suyu miktarı 317,0 hm3 dür. Yıllık çekilen miktar 275,1 hm3 civarındadır 4) Hidrolojik Özellikler: yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, dere, akarsu, göl, baraj vb., özellikle içme ve kullanma suyu temin edilen yüzeysel su kaynaklarına olan mesafelerinin ayrı ayrı belirtilmesi ve debileri, bu kaynakların özellikleri, hangi kaynağı besledikleri vb. hakkında detaylı bilgi verilmesi, ve bu kaynakların 1/25000 ölçekli topografik harita üzerine işaretlenmesi Tesise en yakın yerleşim birimi yaklaşık m doğusundaki Olukman Köyü dür. Tesise yakın diğer yerleşim yerleri ise m güneybatısında bulunan Yiğitköy, m güneydoğusunda bulunan Kulaca Köyü, m kuzeydoğusunda Bayramşah Köyü bulunmaktadır. Faaliyet alanının güneyinde kuru dere yatakları bulunmaktadır. Söz konusu derelere hiçbir şekilde atık malzeme dökülmeyecek ve yönleri değiştirilmeyecektir tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Başbakanlık Genelgesi hükümlerine uyulacaktır. 30

45 Göller a) Uluabat Gölü Marmara Denizi nin güneyinde yer alan sığ (maksimum 6m derinlik), bulanık, ötrofik bir tatlı su gölüdür. Doğu-batı doğrultusunda uzanan tektonik kökenli Yenişehir- Bursa-Gönen çöküntü alanında oluşmuştur. Aynı çöküntü alanındaki Kuş Gölü nden alçak bir eşikle ayrılmaktadır. Kabaca üçgen biçimli olan gölün doğu-batı yönünde uzunluğu km, genişliği ise 12 km. kadardır. Gölalanı yıllara ve mevsimlere göre değişiklik göstermektedir. Gölalanı için bugüne kadar verilmiş en yüksek değer hektar, en düşük değer hektardır. Gölün güney-batı kıyıları 1993 yılında yapılan seddelerle çevrelenmiş ve gölün bu kesimi tarıma açılarak geçmişte olduğu gibi geniş alanlara yayılması engellenmiştir. Gölün ortalama derinliği 2,5m dir. Büyük bir bölümü oldukça sığ olup bu kesimlerdeki derinlik 1 2 m arasında değişmektedir. En derin yeri Halilbey Adası ndaki 10 metreyi bulan çukurluktur. Gölün kuzey kıyıları diğer kesimlere göre nispeten girintili çıkıntılıdır. Kuzeyde kalker yapılı iki yarımada (Eskikaraağaç ve Gölyazı) bulunmaktadır. Yine göl içerisinde yapılarında Başlangıç ve Bitiş Noktaları: Akarsuyun İle girdiği ve İlden çıktığı mevkilerin adı olarak belirtilir. Özellikleri sütununda: Ulaşıma, su sporlarına ve su ürünleri üretim ve avcılığına elverişliliği gibi hususlar belirtilir. Göl suyu kolloidal kil ihtiva ettiği için devamlı bulanıktır. Göldeki fitoplanktonların baskın durumuna göre göl suyuna bazen yeşilimsi-sarı bazen de grimsi-sarı renkler hakim olmaktadır. Göl suyunun bulanık olmasından dolayı ışık geçirgenliği çok azdır. İlkbaharda göle giren süspanse maddelerin artışına bağlı olarak ışık geçirgenliği 22 cm ye kadar düşebilmektedir. Gölü besleyen en önemli su kaynağı Mustafakemalpaşa Çayı dır. Göl dibindeki ve çevresindeki karst kaynakları ile yağışlı dönemlerde göle ulaşan küçük dereler gölün beslenmesine katkı sağlamaktadır. Ayrıca gölün güneybatısındaki tarım alanlarının drenaj suları da göle verilmektedir. Göle giren su miktarı mevsimlere ve yıllara göre büyük değişiklikler göstermektedir. Gölün fazla suları, gölün batısındaki Uluabat Deresi ile Susurluk Çayına ve bu çay vasıtasıyla da Marmara Denizi ne boşalmaktadır. Ancak göl su seviyesi Uluabat Deresi nin altına düştüğünde, dere göle doğru akışa geçerek gölü beslemektedir. Gölden pompalarla su çekilmekte ve göl çevresindeki hektar arazi sulanmaktadır. Uluabat Gölü, küçük karabatak (300 çift), alacabalıkçıl (30 çift) ve kaşıkçı (75 çift) için önemli bir üreme alanıdır. Kışın gölde aralarında küçük karabatak (max. 1078), tepeli pelikan (max.136), elmabaş patka (max ) gözlenebilir. Bu nedenle, Uluabat Gölü tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak, Ramsar (Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanlar) sözleşmesi kapsamında, uluslararası düzeyde kaynak değerine sahip bir sulak alan olarak ilan edilmiştir. Ülkemiz, sulak alanların korunması yönünden önemli olan bu sözleşmeye, 30 Aralık 1993 tarihinde taraf olmuştur. Sözleşme, 94/5434 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Sözleşme bugüne kadar Ramsar Sözleşmesi olarak anılmıştır. Ancak, günümüzde içeriğini çağrıştırması amacıyla Sulak Alanlar Sözleşmesi olarak ifade edilmektedir. 31

46 b) İznik Gölü Marmara Bölgesi nin en büyük, Türkiye nin ise beşinci büyük doğal gölü olan İznik Gölü, derinliği en fazla 80 m. olan tektonik bir tatlı su gölüdür. Güney ve kuzeyde alçak olan sıraları ile sınırlanmıştır. En büyükleri kuzeydoğusundaki Karasu ve güneybatıdaki Sölöz olmak üzere derelerin göle girdiği noktalarda küçük deltalar ve sazlıklar oluşmuştur. Karsak Çayı gölü drene eden çaydır. Gölün batısından çıkar ve Marmara Denizi ne akar. Gölün bu tarafında taşkınları önlemek için bir sedde inşa edilmiştir. Göl bütünüyle tarım alanları ve zeytinliklerle çevrilidir. Batıdaki seddenin ardındaki eski göl alanında kavaklıklar vardır. Gölden gerek Gemlik teki fabrikalar, gerekse çevredeki tarım alanları için su alınmaktadır. Alan, sık sazlıkların arasında karışık koloniler kuran küçük karabatak (30 çift) ve gece 53 balıkçılı (250 çift) ile özel Çevre Koruma Alanı ölçütlerine uyar. İznik Gölü 1990 yılında Sit Alanı ilan edilmiştir. Tablo 10: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü I. Bölge Müdürlüğü nün İnşa Ettiği Göletler ADI İLÇESİ KULLANIM AMACI ADI İLÇESİ KULLANIM AMACI Göbelye Göleti Göbelye Sulama Yenice Göleti Yenice Sulama Gölcük Göleti Gölcük Sulama Halhalca Göleti Halhalca Sulama Akalan Göleti Akalan Sulama Çalı Göleti Çalı Sulama Eymir Göleti Eymir Sulama Kayapa Göleti Kayapa Sulama Burcun Göleti Yenişehir Sulama Kurşunlu Göleti Kurşunlu Sulama Kozluören Göleti Kozluören Sulama Uşakpınar Göleti Uşakpınar Sulama Çamlık Göleti Kestel Sulama Bayramdere Göleti Karacabey Sulama Şevketiye Göleti Kestel Sulama Kınık göleti Büyükorhan Sulama Tablo 11: İl Özel İdaresi nin İnşa Ettiği Göletler ADI İLÇESİ KULLANIM AMACI Dağyenice Göleti Osmangazi Sulama ADI Yağcılar Hayvan İçme Suyu Göleti Keles İLÇESİ KULLANIM AMACI Sulama Dağkadı Göleti Karacabey Sulama Çayönü Göleti Mudanya Sulama Ericek Göleti Gürsu Sulama Alpagut Küçük Ölçekli Göleti Gököz Hayvan İçme Suyu Göleti Keles Sulama Keles Sulama Kurtul Göleti Gemlik Sulama Çamoluk Göleti İznik Sulama Erdoğan Göleti Kestel Sulama Keşlik Göleti Karacabey Sulama Kozluca Göleti İnegöl Sulama Yalıntaş Göleti M.Kemalpaşa Sulama Kavaklı Göleti Yenişehir Sulama 32

47 Orhaniye Göleti Yenişehir Sulama Karaca Göleti Harmancık Sulama İnkaya Göleti Karacabey Sulama Hasköy Göleti Mudanya Sulama Akbıyık Göleti Yenişehir Sulama Baraklı Göleti Keles Sulama Merkez Göleti Keles Sulama Sarıgazel Göleti Mudanya Sulama Yenice Göleti İnegöl Sulama Yeniköy Göleti Yenişehir Sulama Dedeler Küçük Ölçekli Göleti Keles Sulama Doğla Küçük Ölçekli Göleti Okçular Küçük Ölçekli Göleti Karacabey Karacabey Sulama Sulama Tablo 12: Bursa İlinde Yer Alan Barajlar Doğancı Barajı Barajın Yeri Osmangazi Akarsuyu Nilüfer Çayı Amacı İçme Suyu İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Toprak + Kaya Dolgu Gövde hacmi 2,520 hm 3 Yükseklik (talvegden) 65 m Max. su kotunda göl hacmi 43,3 hm 3 Normal su kotunda göl alanı 1,55 km 2 İçme Suyu 110 hm 3 / yıl Nilüfer Barajı Barajın Yeri Osmangazi Akarsuyu Nilüfer Çayı Amacı İçme Suyu İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Kaya Dolgu Gövde hacmi 3,706 hm 3 Yükseklik (talvegden) 74,50 m Normal su kotunda göl hacmi 39,500 hm 3 Normal su kotunda göl alanı 1,472 km 2 İçme Suyu 60 hm3 / yıl Demirtaş Barajı Barajın Yeri Osmangazi Akarsuyu Ballıkaya Deresi Amacı Sulama + Endüstri Suyu İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Kaya Dolgu Gövde hacmi 1,714 hm 3 Yükseklik (talvegden) 46 m Normal su kotunda göl hacmi 14,457 hm 3 Normal su kotunda göl alanı 1,10 km 2 Sulama alanı 2062 ha 33

48 Gölbaşı Barajı Barajın Yeri Kestel Akarsuyu Aksu Deresi Amacı Sulama İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Homojen Toprak Dolgu Gövde hacmi 0,320 hm 3 Yükseklik (talvegden) 12 m Normal su kotunda göl hacmi 14,28 hm 3 Normal su kotunda göl alanı 2,753 km 2 Sulama alanı 1816 ha Büyükorhan Barajı Barajın Yeri Büyükorhan Akarsuyu Cumadere Amacı Sulama + İçme Suyu İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Zonlu Toprak Dolgu Gövde hacmi 0,130 hm 3 Yükseklik (talvegden) 32 m Normal su kotunda göl hacmi 6,93 hm 3 Normal su kotunda göl alanı 1,055 km 2 Sulama alanı 707 ha Hasanağa Barajı Barajın Yeri Nilüfer Akarsuyu Hasanağa Deresi Amacı Sulama + Endüstri Suyu İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Toprak+Kaya Dolgu Gövde hacmi 0,873 hm 3 Yükseklik (talvegden) 30 m Normal su kotunda göl hacmi 3,710 hm 3 Normal su kotunda göl alanı 3,12 km 2 Sulama alanı 742 ha Çınarcık Barajı Boğazköy Barajı Barajın Yeri Orhaneli Akarsuyu Orhaneli Çayı(Kocaçay) Amacı En.+Sulama+Taş.Kor.+İç.Su İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Kaya Dolgu Gövde hacmi 5,800 hm 3 Yükseklik (talvegden) 123 m Normal su kotunda göl hacmi 372,940 hm 3 Normal su kotunda göl alanı 10,14 km 2 Sulama alanı ha Güç 100 MW Yıllık Üretim 422,60 GWh İçme Suyu 145 hm 3 /Yıl Barajın Yeri Yenişehir Akarsuyu Kocasu Çayı 34

49 Amacı Sulama + Enerji İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Zonlu Toprak Dolgu Gövde hacmi 3,030 hm 3 Yükseklik (talvegden) 24 m Normal su kotunda göl hacmi 41,620 hm 3 Normal su kotunda göl alanı 6,50 km 2 Sulama alanı ha Güç 10 MW Yıllık Üretim 20 GWh Babasultan Barajı Barajın Yeri İnegöl Akarsuyu Karadere Amacı Sulama İnşaatın (başlama-bitiş) yılı Gövde dolgu tipi Zonlu (Toprak+Kaya) Dolgu Gövde hacmi 2,075 hm 3 Yükseklik (talvegden) 46 m Normal su kotunda göl hacmi 15,760 hm 3 Normal su kotunda göl alanı 1,275 km 2 Sulama alanı 3600 ha 5) Doğal Afet Durumu: Marmara Bölgesi nin güncel tektonik özelliklerini açıklayabilmek için Türkiye ve çevresindeki levha hareketlerine kısaca değinmek gerekmektedir. Türkiye Alp-Himalaya Kuşağı olarak adlandırılan bir dağ oluşum sistemi üzerinde yer almaktadır (Ketin, 1977). Genç ve aktif tektonik hareketlerin gözlendiği bu kuşak üzerinde Arap Yarımadası nın yılda ortalama 2-2,5 cm kuzeye doğru hareket etmesi sonucu Türkiye levhasında kabuksal hareketleri meydana gelmektedir. Ege-Anadolu levhasının kuzey sınırını Kuzey Anadolu Fay Zonu oluşturmaktadır. Kuzey Anadolu Fay Zonu doğuda Karlıova dan başlayarak batıda Ege Denizi ne kadar uzanmaktadır. Fay zonunun toplam uzunluğunun km yi bulduğu araştırmacılarca iddia edilmektedir. Kuzey Anadolu Fay Zonu nun Karlıova ile Adapazarı arasındaki yaklaşık 100 km lik bölümü morfolojik olarak oldukça iyi tanımlanmıştır. İyi bir rift morfolojisi göstermektedir. Fay kuşağı içinde fayın hareketi ile oluşmuş tepecikler, gölcükler, sırtlar, ötelenmiş dere yatakları ve sıcak su kaynakları bulunmaktadır. Kuzey Anadolu Fay Zonu; batıda Biga Yarımadasından başlayarak Yenice-Gönen- Manyas tan geçerek Bursa ve Yenişehir üzerinden Sakarya Nehri ne, ordan Mudurnu Suyu vadisini takip ederek Abant Gölü ne ulaşmakta, ordan Bolu nun yakın güneyinden Gerede nin içerisinden Çerkez-Irgaz ın kuzeyinden Tosya, Kargı, Havza ve Ladik yakınlarından devam ederek Amasya nın kuzeyinden Destek Boğazına oradan da Yeşilırmak vadisini taklip ederek Niksar ın yakın güneyinden Kelkit vadisine ulaşmakta ve bu vadiyi takip ederek Reşadiye, Koyunhisar, Suşehri ve Refafiye nin kuzeyinden Erzincan ovasına, buradan Sansa Boğazını ve Firat Nehrini keserek GD yönünde Elmalı deresini takip ederek Karlıova nın yakın kuzeyinden Üstükran-Vatro bölgesine ulaşmaktadır. 35

50 Bursa İli, çeşitli jeolojik zamanlar boyunca oluşan orojenik (dağ oluşumu) ve epirojenik (yer kabuğunu çok yavaş, düşey ve düşeye yakın yükselme ve alçalmaları) hareketlerinden etkilenmiş, kıvrılmış ve kırılmıştır. Bugünkü şeklini kuvaterner de almıştır. İlin batısında Manyas havzasından başlayıp, doğudaki Yenişehir havzasına kadar uzanan doğu-batı uzanımlı bir tektonik hat vardır. Ayrıca Gemlik Körfezi nden başlayıp İznik Gölü nün güneyinden geçen tektonik açıdan aktif olan Kuzey Anadolu Fay ı yer almaktadır. Türkiye nin kuzey kesiminde doğu-batı doğrultusunda uzanan kuzey Anadolu deprem kuşağı yaklaşık 1500 km uzunluğa sahiptir. Marmara Bölgesi nde; Saroz Körfezinden başlar, Doğu Anadolu Bölgesi ndeki Aras Vadisi ne kadar uzanır. Bu kuşak Gelibolu, Marmara Denizi nin derin kısımları, İzmit Körfezi, Adapazarı, Düzce-Bolu, Gerede, Merzifon, Suluova, Erbaa-Niksar, Kelkit vadisi ile Erzincan, Erzurum, Varto ve Van üzerinden geçen bir hat şeklinde uzanır. Ayrıca Çanakkale, Edremit, Bursa ve İznik bu kuşak içerisinde kalır. Bu kuşak an çizgileriyle Kuzey Anadolu Fay Hattı adını alır. Dünyanın en hızlı hareket eden ve en aktif sağ-yanal atımlı faylarından biridir. İznik; Kuzey Anadolu Fayı (KAF) ın orta kolu üzerinde, doğu-batı yönlü doğrultu atımlı faylar arasında çökmüş tektonik alanlardan biri olan İznik Gölü nün, doğu tarafında kurulmuştur. Faaliyet alanı ve çevresi 1.derece deprem bölgesinde bulunmaktadır. Faaliyet alanının gösterildiği deprem haritası Şekil.4 te gösterildiği gibidir. Tesis alanı Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma Dairesi Bursa İli Deprem Haritasına göre 2. derece deprem bölgesinde kalmaktadır (Bkz.Ek-12). Söz konusu tesisin yapımında tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik ve tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 36

51 yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelikle Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak çalışılmaktadır. Bursa İli Deprem Bölgeleri Haritası aşağıda verilmektedir. Şekil 4: Bursa İli Deprem Bölgeleri Haritası 6) Toprak Özellikleri; Proje Alanı: Bursa İli tarım arazisi açısından zengindir yılında yapılan toprak envanterine göre il sınırları içinde kalan tarım topraklarının toprak kabiliyet, sınıfları, karakteristikleri ve tarıma uygunlukları açısından değerlendirilmesi şu şekildedir: 1. Sınıf Tarım Toprakları: ha alanı kaplayan bu topraklar, hemen hemen her türlü tarım için elverişlidir. Bu tür tarımın yapıldığı alanlar genellikle düz dür ve kolaylıkla sulanır. 2. Sınıf Tarım Toprakları: ha alanı kaplayan bu topraklar 1.sınıf tarım topraklarına göre daha verimsizdir. Toprağı ve suyu korumak için önlemler alınmalıdır. 3. Sınıf Tarım Toprakları: ha lık bir alanı oluşturur. Toprakta yüzey gerilimi ve topoğrafya gibi çok önemli engellerle karşılaşılır. Ürünlerin çeşitliliği, ilk iki toprak çeşidinden daha düşüktür. Tarım yapılırken özel önlemler alınmalıdır. 4. Sınıf Tarım Toprakları: Toprağın derinliğine, kayalık durumuna, nemine ve eğimine göre tarım açısından önemli kısıtlayıcılar bulunur. Ancak özel tarım teknikleri kullanılarak bazı ürünler yetiştirilebilir ha alanı kaplamaktadır. 37

52 5. Sınıf Tarım Toprakları: 1800 ha lık alan kaplar. Genellikle düz ve kayalık olan bu tür topraklar, üzerinde tarım yapmaya müsait değildir. Genellikle çayır ve mera olarak kullanılır. 7)Tesisin kurulacağı yöredeki meteorolojik veriler; - Meteorolojik Durum: Meteorolojik özelliklerin açıklanması bölgenin genel ve lokal iklim koşulları, basınç, sıcaklık, yağış, nem, buharlaşma dağılımları, bölgenin sayılı günler (Kar yağışlı günler, kar örtülü günler, sisli günler) dağılımı, bölgenin rüzgar dağılımı (Esme sayıları ve esme hızlarına göre mevsimlik ve yıllık rüzgar diyagramları, hızlı rüzgarlar), belirtilen tüm bu başlıkların grafiksel olarak desteklenmesi ve Bozüyük Meteoroloji İstasyonu Uzun Yıllar Gözlem kayıtlarından faydalanılarak hazırlanması, yer altı ve yer üstü tesislerin standart zamanlarda gözlenen en yüksek yağış değerlerine göre planlanması.), Bölgenin Genel İklim Koşulları Bursa ilinde genel olarak Marmara (geçiş) iklim özellikleri görülmektedir. Marmara iklimi Karadeniz, Akdeniz ve karasal iklimler arasında bir geçiş özelliği göstermektedir. Meteorolojik verilerin değerlendirilmesinde kullanılan Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü nden temin edilen Yenişehir Meteoroloji İstasyonu, Meteorolojik Bülten ve Standart Zamanlarda Gözlenen En Büyük Yağış Değerleri Ek te verilmektedir (Bkz. Ek-13). Basınç Dağılımı Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama basınç 989,3 hpa dır. Maksimum basınç 1011 hpa, minimum basınç 963,5 hpa olarak ölçülmüştür. Tablo 13: Basınç Değerleri (hpa) Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) Yıllık 992,6 991,6 989,7 986,9 987,7 986,7 985,7 986,4 988,8 991,6 991,8 992,1 989,3 1011,0 1009,1 1009,4 1003,2 997, ,4 994,7 1000,4 1003,2 1006,4 1007,2 1011,0 963,5 964,9 966,4 970,3 974, ,8 975,4 975,4 977,9 970,8 973,2 963,5 38

53 Basınç (hpa) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda Aylar Grafik 1: Basınç Değeri Grafiği (hpa) Sıcaklık Dağılımı Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sıcaklık 12,8 o C, maksimum sıcaklıkların ortalaması yıllık 19,3 o C, minimum sıcaklıkların ortalaması yıllık 6,5 o C dir. Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum sıcaklık 41,2 o C ile de, minimum sıcaklık -19,3 o C ile de ölçülmüştür. Aylık ortalama sıcaklığın en düşük olduğu ay 3,6 o C ile Ocak ayı, aylık ortalama sıcaklığın en yüksek olduğu ay ise 23 o C ile Temmuz ayıdır. Tablo 14: Sıcaklık Değerleri ( o C) Ortalama Sıcaklık( o C) Maksimum Sıcaklıkların Ortalaması( o C) Minimum Sıcaklıkların Ortalaması( o C) Yıllık 3,6 3,8 6,7 11,9 16,4 20, ,6 18,4 13,7 8,6 4,9 12,8 8,2 9,5 13,1 18,7 23,3 27, ,1 26, ,7 9,1 19,3-0,4-1,1 1 5,3 8,7 12,1 14,6 14,4 10,6 7,5 3,7 1,4 6,5 Tablo 15: Maksimum Sıcaklık Değerleri ( o C) Maksimum Sıcaklık Günü Maksimum Sıcaklık Yılı Maksimum Sıcaklık ( o C) Yıllık ,2 24, ,2 36,3 38,3 41, ,1 36,8 28,4 21,2 41,2 39

54 Sıcaklık ( o C) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda Tablo 16: Minimum Sıcaklık Değerleri ( o C) Minimum Sıcaklık Günü Minimum Sıcaklık Yılı Minimum Sıcaklık ( o C) Yıllık ,5-19, ,2-2 3,7 6,1 6,5 0,8-3 -6,1-15,3-19,3 Aylar Grafik 2: Sıcaklık Değerleri Grafiği Yağış Dağılımı Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama toplam yağış miktarı 498,9 mm dir. En yüksek aylık ortalama toplam yağış miktarı 61,3 mm ile Aralık ayında, en düşük aylık ortalama toplam yağış miktarı 17,3 mm ile Temmuz ayındadır. Günlük maksimum yağış miktarı 65,1 mm dir. Tablo 17: Yağış Değerleri (mm) Yıllık Toplam Yağış Ortalaması (mm) 49,2 42,3 38,8 56,5 44,3 37,6 17,3 17,6 22,6 58,5 52,9 61,3 498,9 Maksimum Yağış (mm) 36 22,8 34,3 64,1 42,8 65,1 26, ,8 61,7 41,6 37,9 65,1 40

55 Yağış Miktarı (mm) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda Aylar Grafik 3: Yağış Değerleri Grafiği Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre standart zamanlarda gözlenen en büyük yağış değerleri ve yağış şiddeti-süre-tekerrür eğrileri ekte verilmektedir (Bkz.Ek-13). Nem Dağılımı Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama nispi nem %69,7 dır. Aylık ortalama nispi nemin en yüksek olduğu ay %76,8 ile Aralık, en düşük olduğu ay %63 ile Temmuz ayıdır. Tablo 18: Nem Değerleri (%) Ortalama Nispi Nem (%) Minimum Nem (%) Yıllık 75,5 72,1 69,4 68,1 67,7 64, ,2 66,8 72,3 74,9 76,8 69,

56 Nem (%) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda Aylar Grafik 4: Nem Değerleri Grafiği Sayılı Günler Dağılımı Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kar yağışlı günler sayısı 17,3 gün, yıllık ortalama kar örtülü günler sayısı 13,5 gün, yıllık ortalama sisli günler sayısı 21,2 gün, yıllık ortalama dolulu gün sayısı 0,5 gün, yıllık ortalama kırağılı günler sayısı 34,6 gün, yıllık ortalama orajlı günler sayısı 14 gün dür. Tablo 19: Sayılı Günler Ortalama Kar Yağışlı Günler Sayısı Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı Ortalama Sisli Günler Sayısı Ortalama Dolulu Günler Sayısı Ortalama Kırağılı Günler Sayısı Ortalama Orajlı Günler Sayısı Yıllık 4,8 5 2,8 0,5 0,8 3,4 17,3 4,5 4,6 1,7 0,2 0,2 2,3 13,5 2,9 2,5 1,1 1,1 0,3 0,2 0 0,1 0,5 3,9 4,8 3,8 21,2 0,2 0,3 0 0,5 7,6 7,1 6,3 1,2 0,1 0,9 5,5 5,9 34,6 0,2 1,6 3,2 3,4 2,2 1,4 0,9 0,8 0,2 0,

57 Aylar Grafik 5: Ortalama Kar Yağışlı Günler Sayısı Grafiği Günler Sayısı Günler Sayısı Ortalama Sisli Günler Sayısı Ortalama Kar Örtülü Ortalama Kar Yağışlı Aylar Grafik 6: Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı Grafiği Aylar Grafik 7: Ortalama Sisli Günler Sayısı Grafiği 43

58 Ortalama Orajlı Günler Sayısı Ortalama Kırağılı Günler Sayısı Ortalama Dolulu Günler Sayısı Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda Aylar Grafik 8: Ortalama Dolulu Günler Sayısı Grafiği Aylar Grafik 9: Ortalama Kırağılı Günler Sayısı Grafiği Aylar Grafik 10: Ortalama Orajlı Günler Sayısı Grafiği 44

59 Maksimum Kar Kalınlığı (cm) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda Maksimum Kar Kalınlığı Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum kar kalınlığı Şubat ayında 28 cm. olarak ölçülmüştür. Tablo 20: Maksimum Kar Kalınlığı (cm) Maksimum Kar Kalınlığı (cm) Yıllık Aylar Grafik 11: Maksimum Kar Kalınlığı Grafiği Buharlaşma Dağılımı Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre en yüksek aylık ortalama açık yüzey buharlaşması 195,6 mm ile Temmuz ayındadır. Günlük maksimum açık yüzey buharlaşması 12.6 mm.dir. Tablo 21: Buharlaşma Değerleri Yıllık Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması 60, ,8 195, ,2 65,6 1,3 (mm) Günlük 9,5 10,5 10,7 12,6 12,3 10,2 10,9 2,

60 Buharlaşma (mm) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Aylar Grafik 12: Buharlaşma Değerleri Grafiği Rüzgar Dağılımı Yıllık Mevsimlik Aylık Rüzgar Yönü Dağılımı Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre birinci derecede hakim rüzgar yönü Kuzeykuzeybatı (NNW), ikinci derecede hakim rüzgar yönü Doğukuzeydoğu (ENE) ve üçüncü derecede hakim rüzgar yönü Kuzeykuzeydoğu (NNE) dur. 46

61 Tablo 22: Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı Değerleri Yön Yıllık N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Grafik 13: Esme Sayıları Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı 47

62 Tablo 23: Mevsimlere Ait Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı Yön Kış İlkbahar Yaz Sonbahar N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Esme Sayılarına Göre Kış Mevsimi Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre İlkbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Yaz Mevsimi Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Sonbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı Grafik 14: Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramları 48

63 Yönlere Göre Rüzgar Hızı Tablo 24: Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Yön Yıllık N 1,6 1,9 2,0 2,1 2,2 2,4 2,7 2,8 2,4 2,0 1,9 1,6 2,1 NNE 1,4 1,6 1,6 1,7 1,9 1,9 2,2 2,2 1,8 1,6 1,4 1,4 1,7 NE 1,5 1,5 1,4 1,4 1,3 1,3 1,5 1,4 1,4 1,3 1,4 1,6 1,4 ENE 1,8 1,8 1,7 1,6 1,5 1,4 1,5 1,5 1,6 1,6 1,7 1,8 1,6 E 2,2 2,2 2,2 1,8 1,7 1,4 1,4 1,5 1,7 1,9 2,2 2,3 1,9 ESE 2,2 2,2 2,0 1,7 1,5 1,3 1,2 1,3 1,4 1,5 2,0 2,3 1,7 SE 1,6 1,7 1,4 1,3 1,1 0,9 0,8 0,8 0,9 1,0 1,4 1,7 1,2 SSE 1,8 1,8 1,8 1,5 1,1 0,9 0,8 0,8 0,9 1,0 1,5 1,7 1,3 S 1,9 2,0 1,7 1,4 1,1 0,9 0,8 0,7 0,8 1,1 1,5 2,0 1,3 SSW 1,8 2,1 2,0 1,9 1,3 1,0 0,8 0,8 1,0 1,2 1,6 1,8 1,4 SW 1,2 1,3 1,4 1,4 1,1 0,9 0,9 0,9 0,9 1,0 1,0 1,2 1,1 WSW 1,0 1,1 1,1 1,1 1,0 1,0 1,0 1,0 0,9 0,9 0,9 1,0 1 W 1,2 1,2 1,3 1,4 1,2 1,3 1,3 1,3 1,2 1,0 1,0 1,1 1,2 WNW 1,6 1,6 1,7 1,7 1,8 1,9 2,0 1,9 1,6 1,4 1,4 1,5 1,7 NW 1,8 1,9 2,0 2,0 2,1 2,1 2,3 2,3 2,0 1,8 1,7 1,8 2 NNW 2,1 2,3 2,4 2,4 2,6 2,6 2,9 3 2,6 2,4 2,1 2,0 2,4 Grafik 15: Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı (m_sec) Tablo 25: Mevsimlere Ait Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Yön Kış İlkbahar Yaz Sonbahar N 1,7 2,1 2,6 2,1 NNE 1,4 1,7 2,1 1,6 NE 1,5 1,3 1,4 1,3 ENE 1,8 1,6 1,4 1,6 E 2,2 1,9 1,4 1,9 ESE 2,2 1,7 1,2 1,6 SE 1,6 1,2 0,8 1,1 SSE 1,7 1,4 0,8 1,1 S 1,9 1,4 0,8 1,1 SSW 1,9 1,7 0,8 1,2 SW 1,2 1,3 0,9 0,9 WSW ,9 W 1,1 1,3 1,3 1 WNW 1,5 1,7 1,9 1,5 NW 1,8 2 2,2 1,8 NNW 2,1 2,4 2,8 2,3 49

64 Ortalama Rüzgar Hızına Göre Kış Mevsimi Rüzgar Diyagramı (m_sec) Ortalama Rüzgar Hızına Göre İlkbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı (m_sec) Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yaz Mevsimi Rüzgar Diyagramı (m_sec) Ortalama Rüzgar Hızına Göre Sonbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı (m_sec) Grafik 16: Ortalama Rüzgar Hızına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramları (m_sec) Esme Sayılarına Göre Ocak Ayı Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Şubat Ayı Rüzgar Diaygramı 50

65 Esme Sayılarına Göre Mart Ayı Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Nisan Ayı Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Mayıs Ayı Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Haziran Ayı Rüzgar Diyagramı 51

66 Esme Sayılarına Göre Temmuz Ayı Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Ağustos Ayı Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Eylül Ayı Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Ekim Ayı Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Kasım Ayı Rüzgar Diyagramı Esme Sayılarına Göre Aralık Ayı Rüzgar Diyagramı Grafik 17: Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı Yönlere Göre Rüzgar Hızı Tablo 26: Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Yön Yıllık N 1,8 2,5 2,6 2,4 2,4 2,5 3,3 3,4 2,7 2,3 1,8 2 2,5 NNE 1,6 2 2,3 2 1,7 1,5 1,7 1,7 1,7 1,6 1,4 1,5 1,7 NE 1,6 1,6 1,4 1,4 1, ,9 1,2 1,2 1,7 1,3 ENE 3 2,9 2,6 2,1 1,7 1,3 1,3 1,4 1,4 1,8 2,6 3,2 2,1 E 2,5 2,3 1,9 1,6 1,1 1 0,9 0,9 1 1,2 1,8 2,7 1,6 ESE 1,8 1,7 1,5 1,2 1 0,8 0,8 0,8 0,8 0,9 1,4 1,8 1,2 SE 1,3 1,4 1,2 1,1 0,8 0,7 0,7 0,7 0,7 0,7 1 1,3 1,0 SSE 1,4 1,5 1,4 1,3 1 0,8 0,9 0,8 0,9 0,8 1,2 1,4 1,1 S 1,6 2,1 1,6 1,5 0,9 0,9 0,8 0,9 0,8 1 1,4 1,7 1,3 SSW 1,7 2,1 2 1,9 1,3 1,2 1,1 1,1 1 1,1 1,5 1,8 1,5 SW 1,5 1,7 1,8 1,7 1,4 1,4 1,2 1,3 1,2 1,3 1,4 1,6 1,5 52

67 WSW 1,6 1,8 1,9 1,7 1,6 1,5 1,3 1,3 1,4 1,4 1,5 1,6 1,6 W 1,3 1,6 1,7 1,7 1,4 1,4 1,1 1,2 1,1 1,2 1,1 1,4 1,4 WNW 1,4 1,6 1,8 1,7 1,4 1,5 1,1 1,1 1,3 1,2 1,3 1,4 1,4 NW 1,2 1,4 1,4 1,5 1,3 1,4 1,1 1,1 1,2 1 1,1 1,3 1,3 NNW 1,7 2,2 2,4 2,3 2,4 2,5 2,9 3 2,6 1,8 1,7 1,8 2,3 Grafik 18: Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı (m_sec) Tablo 27: Mevsimlere Ait Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Yön Kış İlkbahar Yaz Sonbahar N 2,1 2,5 3,1 2,3 NNE 1,7 2,0 1,6 1,6 NE 1,6 1,3 1,0 1,1 ENE 3,0 2,1 1,3 1,9 E 2,5 1,5 0,9 1,3 ESE 1,8 1,2 0,8 1,0 SE 1,3 1,0 0,7 0,8 SSE 1,4 1,2 0,8 1,0 S 1,8 1,3 0,9 1,1 SSW 1,9 1,7 1,1 1,2 SW 1,6 1,6 1,3 1,3 WSW 1,7 1,7 1,4 1,4 W 1,4 1,6 1,2 1,1 WNW 1,5 1,6 1,2 1,3 NW 1,3 1,4 1,2 1,1 NNW 1,9 2,4 2,8 2,0 Ortalama Rüzgar Hızına Göre Kış Mevsimi Rüzgar Diyagramı (m_sec) 53 Ortalama Rüzgar Hızına Göre İlkbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı (m_sec)

68 Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yaz Mevsimi Rüzgar Diyagramı (m_sec) Ortalama Rüzgar Hızına Göre Sonbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı (m_sec) Grafik 19: Ortalama Rüzgar Hızına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramları (m_sec) Ortalama Rüzgar Hızı Yenişehir Meteoroloji İstasyonuna gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama rüzgar hızı 1,9 m/sn dir. Tablo 28: Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Ortalama Rüzgar Hızı Yıllık 2,2 2,3 2,2 1,9 1,7 1,6 1,9 1,8 1,5 1,3 1,8 2,4 1,9 Aylar Grafik 20: Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği (m_sec) 54

69 Gün Sayısı Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda Maksimum Rüzgar Hızı Ve Yönü Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum rüzgarın hızı 28,6 m/sn olup, maksimum rüzgarın yönü ise Güneygüneybatı (SSW) dır. Tablo 29: Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Maksimum Rüzgar Hızı (m_sec) Maksimum Rüzgar Yönü Yıllık 27,2 28,6 25,1 20, , ,1 22,3 22,6 23,1 28,6 SSE SSW SW SSW WSW WSW NNW ENE N NE SE SSW SSW Grafik 20: Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği Fırtınalı Günler Sayısı, Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama fırtınalı günler sayısı 4,5, yıllık ortalama kuvvetli rüzgarlı günler sayısı 53 dür. Tablo 30: Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı ve Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Yıllık 0,7 0,8 0,4 0,5 0,3 0,2 0,1 0,1 0,1 0,2 0,4 0,7 4,5 4,4 5,1 5,6 4 3,4 2,9 6,1 5,9 3,4 2,9 3,4 5,9 53 Aylar Grafik 21: Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı ve Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Grafiği 55

70 8) Sosyo-Ekonomik Özellikler: Faaliyetin sosyo-ekonomik etkilerinin araştırılması (Yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, ekonomik gelişim trendi, işsizlik vb.). Faaliyet alanında ve bölgedeki nüfus yoğunlukları, yerleşim bölgelerinin faaliyet alanından uzaklıkları, faaliyetin kurulması ile etkilenecek alandaki, ev, işyeri ve sanayi tesislerinin sayı ve çeşitlerinin belirtilmesi. Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan üzerinde, adet piliç/periyot kapasiteli işletilmektedir. Söz konusu adet piliç/periyot kapasiteli faaliyet için Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne başvuru yapılmış ve ÇED süreci tamamlanarak 27 Mayıs 2011 tarih ve 275 nolu karar ile faaliyete ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup söz konusu yazı ekler bölümünde verilmiştir (Bkz.Ek.1). Proje kapsamında inşaat tamamlanmış ve faaliyete geçilmiştir. Ancak projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç / periyot tan adet piliç/periyot a çıkarılarak Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. Proje sahasına ait tapu ekte verilmektedir. (Bkz.Ek.2). Tesise en yakın yerleşim birimi yaklaşık m doğusundaki Olukman Köyü dür. Tesise yakın diğer yerleşim yerleri ise m güneybatısında bulunan Yiğitköy, m güneydoğusunda bulunan Kulaca Köyü, m kuzeydoğusunda Bayramşah Köyü bulunmaktadır. Tesise en yakın yerleşim yerlerinin isimleri, tesise göre konumları, mesafeleri ve nüfusları sayfa 11 de verilmekte olan Yerleşim Yerleri başlıklı bölümde anlatılmıştır. İnegöl İlçesi nde tarım, ekonomik hayatın temel unsurlarından birisidir. Halkın çoğunluğu tarımla uğraşır yaş arasındaki faal nüfusun yaklaşık % 60 ı geçimini tarım kaynaklarından sağlamaktadır. Buna göre ilçede çiftçi ailesi mevcuttur. ilçe 20 mahalle, 4 kasaba, 92 köyden müteşekkildir. Köylerde oturan nüfusun ise bir bölümü tamamen, geriye kalan kısmın önemli bir bölümü de sanayi ve ticaretin yanında ek olarak bahçe tarımı ile iştigal etmektedir. Sözkonusu tesiste kapasite artışına gidilmesiyle azda olsa bölge istihdamına katkıda bulunulacaktır. Yine işletme aşamasında yem hammaddeleri ile yardımcı maddelerin de bölgedeki çiftçilerden alınması gelirin artmasını sağlayacaktır. 9) Faaliyet Alanı Ve Yakın Çevresi İle İlgili Diğer Özellikler: -Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Yaban Hayvanı Yetiştirme Alanları, Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Koruma Alanları, Turizm Bölgeleri ve koruma altına alınmış diğer alanlar), Proje alanı ve yakın çevresinde (nehir, göl, sulak alan v.s.) ile koruma statüsüne haiz (Milli Park, Tabiat Parkı, V.S.) olup olmadığı, varsa faaliyet alanına uzaklıkları faaliyetin bu alanlara olası etkilerinin yorumlanması ve koruma tedbirlerinin belirtilmesi. -Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Alanlar (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar vb.) 56

71 Faaliyet sırasında işletme nedeniyle oluşacak atıkların cins ve özellikleri ve bu atıkların en yakın yerleşim birimine olan etkileri raporun ilgili bölümlerinde irdelenmiştir. Faaliyet nedeniyle nüfusça yoğun alanların ve diğer yerleşim birimlerinin olumsuz yönde etkilenmeleri beklenmemektedir. Ayrıca proje sahası ve etki alanında çığ, heyelan, kaya düşmesi, v.b. tehlikelerin oluşması söz konusu değildir. Faaliyet alanı sınırları içerisinde ve yakın çevresinde kayıt altına alınmış herhangi bir peyzaj değeri yüksek yer ve rekreasyon alanı ya da benzersiz özellikteki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların olduğu alanlar bulunmamaktadır. Ayrıca faaliyet alanının yakın çevresinde askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar bulunmamaktadır. Faaliyet sırasında işletme nedeniyle oluşacak atıkların cins ve özellikleri ve bu atıkların en yakın yerleşim birimlerine olumsuz bir etkinin olmayacağı kanısına varılmıştır. Ayrıca faaliyet alanı ve etki alanında nüfus yoğunluklu alan (okul, hastane, yurt, kreş, otel, vb. hassas yerleşimler) bulunmamaktadır. Ayrıca faaliyet alanının yakın çevresinde milli park, tabiat parkı, sulak alan, tabiat anıtı, tabiat koruma alanı, yaban hayatı koruma alanları, yaban hayvanı yetiştirme alanları, kültür varlıkları, tabiat varlıkları, sit ve koruma alanları, Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, biogenetik rezerv alanları, biyosfer rezervleri, özel çevre koruma bölgeleri, özel koruma alanları, içme ve kullanma su kaynakları ile ilgili koruma alanları, turizm bölgeleri ve koruma altına alınmış diğer alanlar gibi özellikler taşıyan alanlar bulunmamaktadır. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları" bulunmamaktadır. b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" bulunmamaktadır. c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar bulunmamaktadır. ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları bulunmamaktadır. 57

72 d) 31/12/2004 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar bulunmamaktadır. e) 2/11/1986 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri" bulunmamaktadır. f) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar bulunmamaktadır. g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar bulunmamaktadır. ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler bulunmamaktadır tarih ve sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü nden Kapasite Artırımı ile ilgili Kurum görüşünü içeren inceleme raporu ekte sunulmuştur. h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar bulunmamaktadır. ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. j) 17/5/2005 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar bulunmamaktadır. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar: a) 20/2/1984 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları" bulunmamaktadır. b) 12/6/1981 tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar bulunmamaktadır. ı) 23/10/1988 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır. 58

73 ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar bulunmamaktadır. ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar bulunmamaktadır. c) 14/2/1983 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar bulunmamaktadır. ç) 17/5/1994 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. a) 27/7/2003 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesinde belirtilen alanlar bulunmamaktadır. Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri) bulunmamaktadır. Proje alanı ile ilgili olarak Bursa İl Özel İdaresi İmar ve Yapı İşleri Dairesi Müdürlüğü nden alınan yazıda Söz konusu parsel, bursa 2020 yılı 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planında Diğer Tarım Alanları içerisinde kalmaktadır. Plan hükümleri yazımız ekinde gönderilmekte olup; plan hükümlerine uygun hareket edilmesi hususunda; bilgilerinize rica ederim. Denilmektedir. Alınan kurum görüşüne harfiyen uyulacaktır (Bkz. Ek.5). b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanları, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile özel mahsul plantasyon alanları bulunmamaktadır. Tesis Bursa 2020 yılı 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı nda Diğer Tarım Alanları içerisinde kalmaktadır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler bulunmamaktadır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları bulunmamaktadır. 59

74 d) Bilimsel araştırmalar için önem arz eden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır. BÖLÜM III: PROJENİN ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER A) Projenin faaliyetleri kapsamında, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler 1) Proje kapsamında yer alan herbir tesisin özelliği (kümes, yem deposu, su deposu, fosseptikler, personel lojmanı, idare binası, laboratuar, ölü çukuru, gübre depolama vb.), adetleri, kapasiteleri, nerelerde, nasıl ve ne kadar alanda yapıldığı, üretim ve işletme yöntemleri ve teknolojileri,(ayrı olarak alt başlıklar halinde verilmelidir.), proses akım şeması, şema üzerinde kirletici kaynakların gösterimi, Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından işletilmesi planlanan alanda inşaatı tamamlanan 3 adet kümes, 1 adet işçi lojmanı, 1 adet sığınak ve işçi lojmanı, 4 adet fosseptik, 1 adet su deposu, 1 adet gübre çukuru ve 3 adet imha çukuru yapılmış olup 5 adet kümes ilave edilecektir. Tablo 31: Tesiste Yer Alan Yapılar Tablo 32: Tesise İlave Edilecek Yapılar Adet Türü Toplam m 2 3 Kümes 1859 x 3= Sığınak ve İşçi Lojmanı İşçi Lojmanı Fosseptik 80 1 Gübre Çukuru 90 3 Ölü İmha Çukuru 60 1 Su Deposu 60 TOPLAM Adet Türü Toplam m 2 5 Kümes 1859 x 5= TOPLAM Kümes: Proje kapsamında mevcut 3 adet kümese 5 adet kümes ilave edilecektir. Toplam m 2 lik betonarme kümes olacaktır. Kümeslerin çatısı 4 cm. kalınlığında ısı yalıtımlı hazır sandviç metal panel olup betonarme aks ve betonarme makastan imal edilmiştir. Kümeslerin yüksekliği 3,5 m., genişliği 14,8 m. uzunluğu ise ortalama 126,5 m. Kapasite artışı kapsamında herhangi bir kümes ilavesi yapılmayacaktır. Ayrıca sözkonusu kümeslerin her birinde 20 adet 140/140 ve 8 adette 120/120 toplam 28 adet fan bulunacaktır. Tesis genelinde toplam 84 adet fan bulunması öngörülmektedir. Sözkonusu fanlar vasıtasıyla havalandırma sağlanacaktır. 60

75 Yem deposu: Tesiste toplam 6 adet 9 ton luk yem silosu bulunacaktır. Yem siloları beton temel üzerine montajları yapılacaktır. Kapasite artışı kapsamında herhangi bir yem silosu (deposu) ilavesi yapılmayacaktır. Tesiste kullanılan ve kullanılacak olan yemin tamamı C.P. Standart Gıda San. ve Tic. A.Ş. ye ait İnegöl de kurulu ve çalışmakta olan yem fabrikasından temin edilecektir. Su Deposu: Tesiste 3 m x 20 m x 3 m ebatlarında su yalıtımı yapılmış su deposu bulunmaktadır. Deponun hacmi yaklaşık 180 m 3 dur. Su deposunda biriktirilen suyun tamamı ruhsatlı kuyudan sağlanmaktadır. Sözkonusu kuyuya ait izinler ve analiz raporları ekte verilmektedir (Bkz. Ek.10.). Fosseptikler: Tesiste çalışan personelin kullanımı için inşa edilen fosseptikler sızdırmaz nitelikli ve 2 gözlüdür. (Bkz.Ek.11.). Tesiste yetiştirilecek piliçler günün sonunda kesimhaneye sevk edilecektir. Akabinde tesis 2 hafta sürecek temizlik periyoduna girilecektir. Sadece temizlik işlemleri sonucunda ve koku önleme siteminden kaynaklı atıksuların toplanacağı 4 adet sızdırmaz fosseptik planlanmaktadır. Kümes temizliklerinde 10 bar basınçlı kompresörle kuru temizleme yapılacaktır. Bu fosseptikler 2 gözlü sızdırmaz nitelikli fosseptik olarak inşa edilecektir. Sığınak ve İşçi Lojmanı: İnşaatı devam etmekte olan tesiste personelin kullanımı, idari bölüm ve diğer işlemler için 154 m 2 lik bir bölüm inşa edilmiştir. Kapasite artışı kapsamında sözkonusu bölüme ilave bir bölüm inşa edilmeyecektir. İşçi Lojmanı: Tesiste çalışan ailelerin barınma ihtiyaçlarını gidermek için 103 m 2 lik lojman yapılmıştır. Gübre Depolama: Kapasite artışı planlanan broiler piliç yetiştirme tesisinde yapılan hesaplamalara göre günde yaklaşık 8,22 ton gübre oluşacağı öngörülmektedir. Kümeslerde beslenecek piliçlerin dışkıları, her kümesin tabanında üretim periyodu boyunca birikecektir. Üretim sonunda kümeslerin içinden çıkarılmadan sözleşmeli alıcıların araçları kümeslerin içine girerek betonarme alan üzerinde birikmiş olan katı atıkları toplayıp kümeslerden uzaklaştırılır. Tesiste organik gübre üretimi yapılmayacaktır. Sözleşmeli alıcılar bu gübreyi, gübre yakma tesisine verecektir. Söz konusu parselin içerisinde boyutları 40 m x 55 m olan maksimum 1 m yükseklikte gübre depolandığı farz edilirse depolama hacmi m 3 tür. Gübrenin yoğunluğunun 0,9 ton/m 3 olduğuna göre depolama alanında 2.219,4 ton gübre depolanabilinir. Sonuç olarak yılda 2.219,4 ton gübrenin depolama alanına getirildiği düşünülürse depolama hacminin yeterli olduğu görülmektedir. Depolama alanında doğal olarak fermente olmamış ve nem içeriği olan gübre kesinlikle çiftçilere verilmeyecektir. Gübre depolama alanının şematize edilmiş şekli aşağıda gösterilmektedir. 61

76 Şekil 5 : Gübre Depolama Alanı Tesisten oluşan gübre ile belirlenen depolama alanının oluşturulmasındaki sebep söz konusu gübrenin çiftçiler tarafından talep edilmesi ve tarım faaliyetlerinde kullanılmasıdır. Bu nedenle özellikle zirai üretimlerle ilgili olarak gübrelemenin yapıldığı Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında depolama alanındaki gübrenin tamamı çiftçiler tarafından alınmaktadır. Kokunun etkili olabileceği yaz aylarında depolama alanında fazla gübre birikimi oluşmayacaktır. Tesislerin yakınında gübre işleme tesisinin bulunmaması, gübrenin çiftçiler tarafından değerlendiriliyor olması ve depolama alanının yerleşim birimine m uzaklıkta olması bu yöntemin kullanılmasında önemli bir etken olmaktadır. Gübre depolama alanı, en yakın yerleşim yeri olan Olukman Köyü ne m uzaklıktadır. İşletme süresince hijyen şartları sağlanacak ve Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Karşı ilaçlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak çalışılacaktır. Ölü Çukuru: İnşaatı devam etmekte olan ve kapasite artışı yapılması planlanan broiler piliç yetiştirme tesisinde bir üretim periyodunda doğal ya da bir hastalık nedeniyle %2 ölüm oranı gerçekleşmesi beklenmektedir (Etlik Piliç Yetiştirme Kılavuzu V. Hayvancılık Tavukçuluk Alt Projesi Teknik Destekleme Hizm. Merkezi Eğitim Koordinatörlüğü). Tesiste üretim kapasitesinin adet/periyod olacağı göz önünde bulundurulursa bir periyoda maksimum adet piliç ölmesi beklenecektir. 62

77 Ölen tavuklar için tesiste 4,5 m x 4,5 m x 3 m ebatlarında açılacak ve kireçle dezenfekte edilecek olan 3 adet ölü çukuru yapılacaktır. Söz konusu ölü imha çukuru betonerme olarak inşa edilecek olup kesinlikle sızdırmazlığı sağlanacaktır. Ölü hayvanların yer altı suyunu kirletmelerini önlemek için tabanda kil tabakası teşekkül edilecektir. Geçirimsiz malzeme olarak kullanılacak kilin permeabilite katsayısı 10-7 ile 10-8 cm/sn arasında olacaktır (Katı Atık Kontrolü Yönetmeliği). Ölü çukurunun üzeri betonerme olarak kapalı olacak ve zeminden 30 cm. yukarıda yapılacağı için yağmur sularının buraya girmesi söz konusu değildir. Çukurun yan duvarlarında en az C30 dayanım sınıfında ve su geçirimsizlik malzemesi kullanılacaktır. Ölü çukurlarının yan duvarları da sızdırmaz betonerme olduğu için çukurun içine sızıntı suyu girmesi mümkün değildir. Bu nedenle sadece tabanda 10-7 ile 10-8 cm/sn permeabilite katsayısı kil tabakası yer alacaktır. Bu tabaka ile aynı zamanda geçirimsizlik tabakasından oluşabilecek sızıntıların kontrolü de yapılacaktır. Kapasite artışının yapılması ile bu sisteme devam edilecektir. Ölen tavuklar kireçlenmiş kuyulara gömülecek olup gün sonunda üzeri yaklaşık cm toprakla kapatılacaktır. Ertesi gün yeniden ölenler kuyuya atılacaktır. Açılan kuyunun dolmasına müteakip parsel içerisinde başka bir bölgeye kuyu açılacaktır. Tesisten oluşacak ölü tavuklar kesinlikle yakma işlemine tabi tutulmayacaktır. Tesise açılacak çukur ekte verilen vaziyet planına işlenmiştir. ÇED işlemlerinin tamamlanması ile ölü çukurunun etrafı tel örgü ile çevrilecektir. Söz konusu imha çukuru Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği Madde.26 da belirtilen hususlar dikkate alınarak yapılacak olup yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 63

78 Broiler Civcivlerin Kümese Kabulü G Broiler Civcivlerin Kümeslere Yerleştirilmesi G ND+IB Aşısının Sprey Olarak Yapılması (1. Gün) G E K.A. S.A. IBD-L İçme Suyuna Yapılması G E K.A. S.A. ND+IB Aşısının İçme Suyuna Yapılması (10. Gün) G E K.A. S.A. ND Aşısının İçme Suyuna Yapılması (21. Gün) G E K.A. S.A. G E : Gürültü : Emisyon Broiler Piliçlerin Kesimhaneye Sevk Edilmesi ( Günler) G E K.A. S.A. K.A. : Katı Atık S.A. : Sıvı Atık Şekil 6: Genel Proses Akım Şeması ve Kirletici Kaynakları 2) Proje kapsamında bulunan tesislerde kullanılacak hammaddelerin temini, civcivlerin temini, üretilen ürünler, kullanılan yemler, ilaçlar ve vitaminler ( bunların fiziksel, kimyasal özellikleri, miktarları ve veriliş yöntemleri.) Hammaddelerin Temini ve Üretilen Ürünler: Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan üzerinde, adet piliç/periyot kapasiteli Broiler Piliç Yetiştirme Tesisi işletilmektedir. Söz konusu adet piliç/periyot kapasiteli faaliyet için Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne başvuru yapılmış ve ÇED süreci tamamlanarak 27 Mayıs 2011 tarih ve 275 nolu karar ile faaliyete ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup söz konusu yazı ekler bölümünde verilmiştir (Bkz.Ek.1). Proje kapsamında inşaat tamamlanmış ve faaliyete geçilmiştir. Ancak projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç / periyot tan adet piliç/periyot a çıkarılarak Broiler 64

79 Piliç Yetiştirme Tesisi Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. Proje sahasına ait tapu ekte verilmektedir. (Bkz.Ek.2). Tesiste piliçlerin beslenmesi amacıyla farklı dönemlerde, kesim aşamasına gelene kadar birkaç farklı yem kullanılacak olup, gerekli olan yem bölgedeki anlaşmalı firmaların yem fabrikalarından temin edilecektir. Araçlarla getirilecek yem, tesisteki yem silolarına aktarılacaktır. Silo basları vasıtasıyla el değmeden otomatik olarak yemliklere gönderilecek olan yem, silo baslarda güneşten ve nemden korunacak şekilde muhafaza edilecektir. Tablo 33: Yem Tüketimi Miktarları Hafta Yem Tüketimi Yem Tüketimi (kg/kanatlı.hafta) (gr/ kanatlı.gün) ( adet kanatlı için) , Kullanılan Yemler ve Fiziksel - Kimyasal Özellikleri - Miktarları - Veriliş Yöntemleri: Tesiste civcivlerin beslenmesi amacıyla farklı dönemlerden kesim aşamasına gelene kadar birkaç farklı yem kullanılmakta olup, gerekli olan yem bölgedeki anlaşmalı firmaların yem fabrikalarından temin edilecektir. Araçlarla getirilecek yem, tesisteki yem silolarına aktarılacaktır. Silo basları vasıtasıyla el değmeden otomatik olarak yemliklere gönderilecek olan yem, silo baslarda güneşten ve nemden korunacak şekilde muhafaza edilir. Bir piliç dönemde ortalama 4 kg yem tüketmekte olup, adet pilicin bir dönemde yaklaşık kg yem tüketmesi beklenmektedir. Kullanılacak olan yem genel olarak; mısır, fullfat soya, soya küspesi, buğday, buğday unu, bitkisel ve hayvansal yağ, vitamin mineral premixi, doğal büyütme faktörleri, koruyucular, kalsiyum/fosfor kaynaklarını içermektedir gün aralığında yedirilecek yem pelet halinde (küp şeker büyüklüğünden) kırılıp küçültülerek ufalanmış şekilde hayvanlara verilecektir. Yemin; %23 ham protein, kcal/kg vitamin, mineral ve amino asitlerle dengelenmiş ve verim artırıcılar ve koruyucular takviye edilmiş şekilde olacaktır gün aralığında yedirilecek yem pelet halinden (küp şeker büyüklüğünden) kırılıp küçültülerek ufalanmış şekilde hayvanlara verilecektir. Yemin kimyasal özellikleri; %22,5 ham protein, kcal/kg vitamin, mineral ve amino asitlerle dengelenmiş ve verim arttırıcılar ve koruyucular takviye edilmiş şekilde olacaktır gün aralığında yedirilecek yem pelet (küp şeker büyüklüğünde) hazırlanır. Yemin kimyasal özellikleri; %20 ham protein, kcal/kg vitamin, mineral ve amino asitlerle dengelenmiş ve verim arttırıcılar ve koruyucular ile takviye edilmiş şekilde olacaktır. 65

80 35-45 gün aralığında yedirilecek yem pelet (küp şeker büyüklüğünde) hazırlanır. Yemin kimyasal özellikleri; %19,5 ham protein, kcal/kg vitamin, mineral ve amino asitlerle dengelenmiş ve verim arttırıcılar takviye edilmiş şekilde hayvanlara verilecektir. Tablo 34: Kullanılan Yemler ve Özellikleri Hammadde Adı Başlangıç Yemi (kg/ton) Civciv Yemi (kg/ton) Piliç Yemi (kg/ton) Kesim Yemi (kg/ton) B Mineral B Vitamin Soya Yağı Buğday Unu Xract Premix % Don Yağı Fulfet Likit Cholin Lysine Maxiban Premix % Mcp Nupro Mermertozu Mısır Soda Soya Tavuk Unu Likit Methıonin Tonıl Ys Tuz Vitamin E Premix % Allzym Ssf Premix % 20 Threonıne Premix % Elancoban Premix % Ayçiçek Küspesi Kanola Küspesi 20 Pelltech 5 5 Termin-8 1 Biocatbo 1.50 Kullanılan İlaç ve Vitamin-Mineral Premix leri ve Fiziksel-Kimyasal Özellikleri- Miktarları-Veriliş Yöntemleri: Projenin işletme aşamasında tavukların düzenli beslenme ve bakım süreci içerisinde ihtiyaç duyulan ilaç ve vitamin-mineral premix leri gerekli kontroller yapıldıktan sonra verilmektedir. Vitamin vermenin amacı ve nedenleri; Herhangi bir nedenle yem tüketiminin azalmış olması yüzünden ortaya çıkan vitamin açığının telafisinde, Hayvanların sağlıklı büyümelerinin sağlanması ve verimlerinin artırılmasında, 66

81 Hayvanların hızlı büyüme dönemlerinde ve yumurta veriminin en yüksek verim düzeyine çıkışta, Yüksek metabolik aktivite nedeni ile artan vitamin ihtiyacının karşılanmasında, Vücut direncinin yükseltilmesi ve sağlığın korunması, verim düzeyinin normal bir şekilde devamının sağlanması için, Aşılamalar, parazit ilacı tatbikatı, yem değişikliği ve ısı değişimlerinden kaynaklanan her türlü stres durumlarının telafisinde, Sindirim ph larının ve sindirim mikrobiyolojisini düzenlemek için, Hastalık etkenlerine karşı hayvanların vücut dirençlerinin artırılması için ve verim düşüklüklerinin önlenmesi amaçları için tavuklara vitamin verilir. Vitaminlerin uygulama şekilleri; içme suyu ve oral yolla olmak üzere iki şekildedir. AP Vitamin Forte haftada 3 gün 3 ton içme suyuna 300 gr verilir. Vitamin C haftada 3 gün 3 ton içme suyuna 600 gr verilir ( Yaz mevsiminde sıcak stresine karşı verilir.). 3) Her bir faaliyet türü için üretilecek ürünleri etkileyen faktörler ve alınacak önlemler, Tayek Piliç Tavuk Hayvan Tarım Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, işletilecek olan ve proje kapsamında kapasite artışı yapılacak olan broiler piliç yetiştirme tesisi adet/periyot kapasite ile çalışılacaktır. Tesiste yılda 6 periyot üretim yapılacaktır. Tesise getirilen civcivler kümese yerleştirildikten sonra 45 gün boyunca tesiste kalacaklardır. 45 gün boyunca kümeslerde kalan piliçler 45 günün sonunda kesimhaneye gönderilecek ve kümesler ile kullanılan ekipmanların 2 haftalık temizlik işlemleri yapıldıktan sonra yerine sertifikalı damızlık işletmeleri kuluçkahanelerinden yeni civcivler getirilecektir. Sözkonusu işlemlerde yaşanabilecek sıkıntılar neticesinde ölü sayısında atış ve gelişmede gerilemeyle karşı karşıya kalınabilir. Bu tür olumsuzluklarla karşılaşılmaması için tesiste yemin depolanması ve güneşten, nemden ve yağıştan korunması için kümeslerin dışında yem siloları bulunacaktır. Yem; otomatik yemlik sistemi ile el değmeden kümeslerdeki yemliklere aktarılacaktır. Tesiste işletme aşamasında çalışacak personele, üretimde verimliliğin artmasına yönelik hayvan bakımı, tesis alet-ekipman bakımı ve yeni üretim teknikleri konusunda düzenli olarak eğitim verilerek bilgilenmeleri sağlanacaktır. Ayda bir iş güvenliği konusunda eğitim toplantıları yapılarak bu toplantılarda her personele çalıştığı birimlerde bulunan alet ve ekipmanların çalışma prensipleri anlatılacak ve olası riskler belirtilecektir. Bu nedenle çalışan her alet ve ekipmanı sadece bu konuyla ilgili personel kullanacaktır. Üretim birimlerinde iş güvenliği ile ilgili uyarı levhaları bulundurularak iş esnasında çıkılacak yüksek silo, merdiven gibi platformlarda kask, emniyet kemeri ve özel elbise kullanarak buralara sadece yetkili personelin müdahale etmesi sağlanacaktır. İş saatleri esnasında hiçbir personelin özel sağlık vb. durumları olmadıkça başka işle uğraşmasına ve tesis alanını izinsiz terk etmesine müsaade edilmeyecektir. 67

82 Çevrede bulunan salgın hastalıklara karşı tüm personel hijyen kurallarına uygun olarak tesis içine duş alarak özel iş kıyafetlerini giyerek girecektir. Her birimin-kümesin personeli ayrı olup sadece o birimde görevli personel girebilecektir. Personel çalışma sahası içinde bone, maske, eldiven ve ayak poşeti (çizme) takacaktır. Kümeslere ve birimlere girişte dezenfektanlı ayak basma kaplarına ayaklarını basıp girerek çalıştığı birimin temizliğini yapacak ve gerekirse belirli aralıklarla o bölgenin dezenfeksiyonunu yaparak günlük temizliğini bitirir. Civciv ve Tavuklarda Ortaya Çıkan Hastalıklar ve Bu Hastalıklara Karşı Alınacak Önlemler: Kullanılan ilaçların olası etkilerinin değerlendirilmesi, tavuk/civciv ölümlerinde yapılacak işlemler, Kaliteli ve bol miktarda ürün alabilmek ancak sağlıklı hayvanlarda mümkündür. Tavuk hastalıklarına mantarlar, bakteriler, virüsler gibi gözle görülemeyecek kadar küçük canlılar yol açabildiği gibi hayvanların ışıksız, pis yerlerde tutulması, yemlerinin zamanında ve yeterince verilmemesi de hastalıklara sebep olabilmektedir. Civciv ve tavuklarda ortaya çıkan hastalıklar ve bu hastalıklara karşı alınacak önlemler aşağıda kısaca açıklanmış olup ayrıca önemli görülen noktalarda ayrıntılı olarak irdelenmiştir. Tablo 35: Tavuk Hastalıkları ve Alınacak Önlemler TAVUK HASTALIKLARI HASTALIK BELİRTİLERİ ALINACAK ÖNLEMLER Bulaşıcı olup civcivlerde görülen öldürücü Dezenfeksiyon ve Temizlik İyi Beslenme Beyaz İshal beyaz yapış kan, köpüklü ishal, hızlı nefes ve Bakım alımı, kanatların aşağıya düşmesi şeklinde belirir. Kanlı İshal Bulaşıcı olup hayvanlar solgun ve halsiz, Dezenfeksiyon ve Temizlik İlaç Tedavisi Yalancı Veba ( Newcastle ) Kanibalizm Enfeksiyöz Bronşitis Hastalığı Parazitler İç Parazit Dış Parazit Tavuk Tifosu ishal, dışkılar kanlı, tüyleri kabarıktır. Bulaşıcı olup hasta kanatlılarda düşkünlük, iştahsızlık, ishal solunum güçlüğü, öksürük baş, boyun eğilmesi, felçler görülebilir. Tavukların birbirlerinin tüylerini yolmaya, gagalamaya başlaması hastalığın belirtisidir. Bulaşıcı olup genç kanatlılarda solunum sisteminde ve böbreklerde bozukluk olarak belirir. Bulaşıcı olup tavukların veriminin düşmesi ve tavukların ölmesi Yumurta ile de bulaşabilen ve tehlikeli olan hasta hayvanların ibikleri solar, tüyleri kabarır ve yeşil renkli bir ishal görülür. İyi Beslenme ve Bakım Aşı Dezenfeksiyon ve Temizlik, İyi Beslenme ve Bakım Dezenfeksiyon ve Temizlik İyi Beslenme ve Bakım İçme suyuna Tuz Konulması Yaralı Hayvanların Ayrılıp Tedavi Edilmesi Dezenfeksiyon ve Temizlik Canlı ve İnaktif Aşılar İyi Beslenme ve Bakım Dezenfeksiyon ve Temizlik İlaç Tedavisi Dezenfeksiyon ve Temizlik Hastalıklı Yumurtaların ve Çıkan Civcivlerin Kümese Sokulmaması Kuş Gribine Karşı Alınacak Önlemler: Bu hastalığın çok bulaşıcı ve öldürücü bir hastalık olması yanında insanlara da bulaşabileceği dikkate alınarak korunma tedbirleri aşağıda sunulmuştur. İşletmelerin giriş ve çıkışları ciddi olarak kontrol altına alınmalıdır. Kümesler ve yem üniteleri ziyaretçiler için yasak bölge ilan edilmelidir. İşletme içinde personel hareketleri olabildiğince sınırlandırılmalıdır. Her kümesin bakıcısı ayrılmalı ve diğer kümeslere giriş ve çıkış kesinlikle yasaklanmalıdır. Bakıcıların kümeste giydiği ayakkabı ve tulumla dışarı, dışarı 68

83 da giydiği elbise ve ayakkabı ile de kümese girmesi engellenmelidir. Bu kurala işletme sahibi ve yöneticiler de uymalıdır. Ayrıca işletmelerde ilave koruyucu elbise, maske, gözlük ve eldiven bulundurulmalıdır. Kümes kapıları önünde, personel giriş dezenfeksiyonu için gerekli tedbirler alınmalıdır. Taşıtlar mümkün olduğunca dışarı da tutulmalı eğer girmeleri çok gerekli ise tesisin girişinde etkili dezenfektanlardan biri ile yıkanmalıdır. Bu hastalık için etkili olan formalin+permanganat, sodyum hipoklorit, amonyum quertar tuzları, kalsiyum hidrat, kresilik asit ve sentetik fenoller gibi dezenfektanlar kullanılmalıdır. Yetiştirilmek üzere temin edilen yumurta, civciv veya piliçler hastalık kontrollerinin düzenli olarak yapıldığı bilinen, her bakımdan güvenilir, çalışma izni verilmiş ve sağlık sertifikası düzenlenmiş olan damızlık çiftliklerinden alınmalıdır. Kümeslere yabani kuş ve kemirgenlerin girişi engellenmelidir. Yem, su, ekipman hijyenine mutlaka uyulmalıdır. Bir başka işletmeden alınan ekipman kesinlikle işletmeye sokulmamalıdır. İşletmeler bünyelerindeki sağlık kontrollerine özen göstermelidirler. Avian Influenza hastalığı tehlikesine karşı gerekli tedbirlerin alınabilmesi için ilk hastalıktan şüpheli veya ölü hayvanın kesin teşhisi vakit geçirilmeden yaptırılmalıdır. İşletmeler uğrayacakları ekonomik kayıpların büyüklüğüne karşın, hastalık ihbarlarında özverili olmalı ve civardaki işletmeleri derhal uyarmalıdırlar. Kümeslerin periyodik temizliği, dezenfeksiyonu, havalandırılması, gıda, su hijyeni, kümes ısısı ve hayvan bakıcılarının temiz tulum, dezenfekte edilmiş çizme, maske ve eldiven kullanmaları sağlanmalıdır. Ölü, hasta hayvanlar bulaşmayı önleyecek şekilde imha edilmelidir. Tesise giren her türlü aracın dezenfekte edilmesi, personelin ise ayak basma dezenfektanına basmasının aksatılmaması gerekmektedir. Ayrıca toplu halde tavuk/civciv ölümlerinin olması halinde ölü tavuk/civcivlerin ölüm nedeni belirlenerek bu nedenin gerektirdiği şekilde Hükümet Veteriner Hekimi gelinceye kadar Serbest Veteriner Hekim önlemlerini almakla yükümlüdür. Tavuk Hastalıklarından Korunma Yolları: Bir kümeste hastalığın çıkış sebebi büyük ölçüde temizliğe bağlıdır. Temizlik kurallarına uyulan bir kümeste daha az hastalık görülür. Mikropların kümese girmesi çoğunlukla hastalıklı tavuklardan kaynaklandığından tesisimizde kümese konacak tavuklar dikkatli seçilecektir. Faaliyet sahibine ait tesislerden yumurtlama dönemine gelmiş olan yeni tavuklar tesise getirilmeden önce, kümes içerisinde bulunan bütün alet ve malzemeler ile suluk ve yemlikleri dışarıya alınarak iyice temizlenmekte ve antiseptik solüsyonlarla temizlenecektir. Kümes dahilinde hava ile genel bir temizlik yapıldıktan sonra kümesin tavan, duvar ve kapıları püskürtme suretiyle iyice temizlenecektir. Bütün bu temizlik işleri tamamlandıktan sonra kümesin tamamı dezenfekte edilerek 2-3 gün kuruma ve havalandırmaya terk edilecektir. Kümeslerin bütün giriş kapılarına, içinde dezenfektan madde bulunan paspas konulacaktır. Kümesler temizlenip 69

84 hazırlandıktan sonra daha önceden temizlenmiş ve dezenfekte edilmiş suluk, yemlik, tünek, folluk, kafes gibi alet ve malzemeler kümese yerleştirilecektir. Kümese gereksiz yere insanlar girip çıkmayacak, sadece bakıcıların girmesine izin verilecektir. Giriş kapısında dezenfektan dolu bir havuz bulunacak olup kümese girerken bunun içine basılarak girilecektir. Mikropların çoğu ayakkabılara bulaşır. Kümese ilaç havuzlarına basılarak girilmesi bu yolla mikrop bulaşmasını önlemektedir. Yabancı kümeslere ait malzemelerin kullanılması da tehlikelidir. Bunlar hastalık taşıyabilir. Tesiste yabancı kümeslerden malzeme alış verişi yapmayacaktır. Tavukları hastalıklara karşı koruma yollarından birisi de aşıların düzenli olarak yapılmasıdır. Tavuk aşıları sadece iğne şeklinde değildir. Çoğu yeme veya suya karıştırılır. Bunlar tavuklara kolayca verilebilir. Hayvanları bakımlı tutmak ve iyi beslemek hastalıkların bulaşmasını ve bulaştığında verdiği zararı azaltacağından tesiste Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alan ve İnegöl ilçesindeki tesiste üretilen yemler kullanılacaktır. Projenin işletme sürecinde beslenen tavuklar doğal nedenlerden dolayı bir takım ölümlerle karşılaşılabilecektir. Ölümlerin önlenmesi ve hayvanların sağlıklı olması amacıyla tesiste düzenli periyotlarda şirket bünyesindeki veteriner ile hayvanların sağlık kontrolleri yapılarak müdahale edilecektir. Hastalıklı hayvanlar ayrılarak tedavileri veteriner kontrolünde olduğundan hayvanlar üzerinde ilaçların olumsuz etkisi olmayacaktır tarih ve 698 sayılı T.C. Sağlık Bakanlığı Bursa Halk Sağlığı Müdürlüğü nden alınan görüşte İlimiz sınırları dahilinde, Müdürlüğümüzün bulaşıcı hastalıklarla ilgili takibinde, insanlarda kuş gribi olgusuna rastlanmamıştır. Hayvanlarla ilgili kuş gribi olguları için, Bursa İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden görüş talep edilmesi hususunda bilgilerinize rica ederim. denilmektedir. Söz konusu görüşe uyulacaktır tarih ve sayılı T.C. Bursa Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden alınan görüşte İşletmenin, yerinde yapılan inceleme sonucunda; biyogüvenlik tedbirlerinin uygulanması şartı ile, adet olan kapasitenin adet kapasiteye çıkartılması ile Kuş Gribi (Avian Influenza) Hastalığı açısından risk yoktur. denilmektedir. Alınan kurum görüşüne uyulacaktır. Biyogüvenlik; Kanatlı yetiştiriciliğinde öncelikli hedef sürü sağlığını korumaktır. Bu yüzden hastalıkların çıkışını engellemek ve yayılışını en aza indirmek için bir takım önlemlerin alınması zorunludur. Alınan biyogüvenlik tedbirlerinin yetersiz ya da hiç uygulanmaması durumunda hastalıkların görülme sıklığı artmakta ve önemli ekonomik kayıplar oluşmaktadır. Biyogüvenlik hastalık etkenlerini işletmelerden uzak tutabilmek için yapılan işlerin tümünü kapsar. Biyo hayat anlamındadır, güvenlik korumayı tanımlar. Bu nedenle Biyogüvenlik yaşamın güvence altına alınmasını ifade eder ve kanatlıları sağlıklı tutmanın anahtarıdır. Bu kapsamda yapılması gereken, bir işletmeye infeksiyöz bir hastalık etkeninin, insan ve hayvanlar aracılığıyla ya da kümes ekipmanları ve taşıtlar vasıtasıyla 70

85 taşınma riskini azaltmak için gerekli tedbirleri almaktır. Biyogüvenlik tedbirlerini uygulayarak, hastalıkların işletmelere girişi engellenir ve böylece hem kanatlı sağlığı korunur hem de işletmelerden alınan verim ve kazanç artar. Biyogüvenlik kuralları aşağıdadır: 1- İşletmenin kurulacağı arazi isabetli seçilmelidir. 2- İşletmeye girişler sınırlandırılmalıdır. 3- Araç trafiği kontrol altında tutulmalıdır. 4- Hastalıklar işletmelere taşınmamalıdır. 5- İşletme çalışanlarının diğer işletmelere veya kanatlılarla ilgili yerlere ziyaretleri sınırlandırılmalıdır. 6- Komşulardan hastalık ödünç alınmamalıdır. 7- Tüm çalışanların iyi sanitasyon tedbirlerini uyguladıklarından emin olunmalıdır. 8- Sağlıklı kanatlı kümesleri için tavsiye edilen sanitasyon uygulamaları düzenli olarak izlenmelidir. 9- Çapraz bulaşma engellenmelidir. 10- Altlık/gübrenin kümesten çıkarılması ve imhası uygun koşullarda yapılmalıdır. 11- Kümeslerde kırmızı tavuk biti, böcek mücadelesi yapılmalıdır. 12- Kemirgenler için kontrol ve mücadele programı uygulanmalıdır. 13- Hasta tavuklar bildirilmelidir. 14- Düzenli temizlik ve dezenfeksiyon yapılmalıdır. 15- Temizlik ve dezenfeksiyon uygulanmasından önce ve sonra ortamın bakteri ölçümleri yapılarak hastalık etkenlerinin imha olduğundan emin olunmalıdır. 16- Her seviyedeki işletme çalışanlarını kapsayacak şekilde iyi iletişim ve eğitim uygulamaları yapılmalıdır. 17- İşletmede düzenli kayıt tutulmalıdır. 18- Sürünü sağlık durumu izlenmelidir. 19- Aşı programları ihtiyaç doğrultusunda ve uygun şekilde hazırlanmalıdır. Haşere oluşumuna karşı alınacak önlemler; Kümes içi hijyeni kadar kümes çevre sağlığı da önemlidir. Kümes dışının temizliği ve bakımı ihmal edilmemelidir. Kümes etrafında biriken çöplere gelişigüzel atılmış malzeme ve yem atıkları, farelerin yerleşmeleri ve barınmaları için en uygun yerlerdir. Kümes etrafında yemlerin saçılmış olması fare ve diğer kemiricilerin kümese yaklaşmalarına, kümese girmelerine hatta kümeste yerleşmelerine fırsat verebilir ve çeşitli infeksiyöz etkenlerin kümese taşınmasına yol açabilir. Kapı ve pencere çerçeveleri dayanıklı paslanmaz materyalden yapılır. Açılabilen pencerelerin tamamı sinek, haşere ve kemiricilerin içeri girmesini engelleyecek şekilde pencere teli ile kaplanır. Tavanın düzgün ve kolay temizlenebilir yapıda olması gerekir. Bu amaçla tesis bünyesinde; Başka kanatlı türlerinin barındırılmasına izin verilmeyecektir. Ziyaretçi kabul edilmeyecektir. Tesis içinde sadece dahili elbise ve ayakkabılar kullanılacak bu elbise ve ayakkabılarla çiftlik haricine asla çıkılmayacaktır. 71

86 Kümeslere girmesi gerekli olan Veteriner Hekim, danışman, tamirci gibi elemanların giymeleri için çiftlik de temiz dahili elbise ve ayakkabı bulundurulacaktır. Kümese girerken ve çıkarken çizmeler dezenfektanlı suya sokularak dezenfekte edilecektir. Kümeslerde devamlı olarak yabani kuş, fare, sıçan ve benzeri zararlı hayvanlara karşı ciddi mücadele sürdürülecektir. Kümes içerisinde ve çevresinde sinek ve çeşitli böceklerin üreyip çoğalmalarına izin verilmeyecektir. Tesiste kullanılacak alet ve ekipmanlar, masalar, taşıma kapları, taşıyıcı bantların hayvanlara zararlı etki yapmayan dayanıklı dezenfekte edilebilir, materyalden yapılacaktır. 4) Herbir faaliyetin işletilmesi sırasında kullanılacak olan alet, ekipmanlar ve özellikleri, Tesisin işletme aşamasında kullanılacak olan alet-ekipmanlar ve özellikleri aşağıda alt başlıklar halinde verilmiştir. Silo: Tesiste yemin depolanması ve güneşten, nemden ve yağıştan korunması için kümeslerin dışında depolama alanıdır. Tesiste her kümes için iki adet olmak üzere toplam 16 adet silo bulunacaktır. Otomatik Yemlik Sistemi: Yemin el değmeden kümeslerdeki yemliklere aktarılmasını sağlayan sistemdir. Civcivlerin rahat ulaşabilmesi için kullanımı kolay plastik malzemeden imal edilmiştir. Havalandırma ve Kontrol Sistemi: Kümeslerin yan kenarlarında bulunacak olan otomatik açılır kapanır havalandırma kapakları ve fan sistemi ile sürekli ve etkin havalandırma sağlanacaktır. Kümes Aydınlatma Sistemi: Kümeslerde aydınlatmayı sağlamak amacı ile kullanılacak olan elektrikle çalışan sistemlerdir. Kümes Isınma Sistemi: Tesiste ısınma amacı yakıt olarak kömür kullanılması planlanmaktadır. Her kümeste 8 adet ısıtıcı olacaktır. Sistem kömür ile çalıştığı için emisyon çıkışı söz konusu olacaktır. Kömür tesis alanı içinde depolanarak kullanılacaktır. Tesiste mevcut 3 adet kümeste kömür kullanılan yakma sistemlerinin anma ısıl güçleri 500 kw nın altında olduğu için Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) EK-4 e göre tesis Küçük Ölçekli Tesis sınıfına girmektedir. Tesiste eğik çatı kullanıldığı için yakma tesisinin bacası, çatının en yüksek yerinden en az 72

87 0,5 metre daha yüksekte olmalıdır. İşletmede bulunan bacalar için baca yüksekliği haricinde herhangi bir önlem alınmamıştır. Jeneratör: Tesiste şehir enerji nakil hattından çekilmiş olan elektrik enerjisi kullanılmaktadır. Tesiste meydana gelebilecek elektrik kesintilerinde kullanılmak üzere bir adet jeneratör bulunacaktır. 5) Taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemler. Faaliyet alanının dere yataklarından oldukça üst kotlarda olması nedeniyle herhangi bir taşkına maruz kalması beklenmemektedir. Tesis yüzeyinde oluşacak suların drenajı sağlanacaktır. Yağışlar sonucu oluşacak suların toplama ve drenaj sistemleri standart zamanlarda gözlenen en büyük yağış değerlerine göre boyutlandırılacaktır. Tesisin yer alacağı parselin etrafı tel örgü çekilerek yabancıların tesis içerisine girişi engellenecektir. Tel örgü üzerine uyarı ve ikaz levhaları asılacaktır. Tesiste tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer tüm mevzuat hükümlerine uyulacaktır. 6) Proje kapsamında su temini sistemi planı, (suyun nereden temin edileceği, kaynaklardan alınacak su miktarı ve bu suların kullanım amaçlarına göre miktarları, çalışanlar için içme ve kullanma suyu, kümeste kullanılan su, temizlik amaçlı kullanılan su v.b.) Proje kapsamında başlıca su kullanım noktaları şöyledir: Personelin içme kullanma suyu Hayvanların içme suyu Temizlik amaçlı kullanılan su İnşası devam etmekte olan ve kapasite artışı yapılacak tesiste 1 adet yer altısuyu kuyusu bulunmaktadır. Sözkonusu kuyuya ait DSİ 1. Bölge Müdürlüğü nden alınan Yer altısuyu Kullanma Belgesi ekte verilmektedir (Bkz. Ek.10.). Kuyu izninden de görüleceği üzere kuyudan pompajla 90 ton/gün su çekilmektedir. Kuyunun statik seviyesi 14 m olup dinamik seviyesi 26 m dir. Kuyu izni aşamasında gerekli analizler yapılmış olup hayvan içme suyu ve kullanma amaçlı olarak gerekli izin alınmıştır. Ayrıca söz konusu suyun insani tüketim amacı ile kullanılıp kullanılmayacağı amacıyla alınan numuneler Bursa Halk Sağlığı Laboratuvarı tarafından analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda yer altı suyunun İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olduğu belirlenmiştir. Analiz sonuçları da ekte verilmektedir (Bkz. Ek.10.). Ayrıca İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Personel Kullanımı: Tesisin inşaat aşamasında en fazla 15 kişi çalışacaktır. Tesisin işletme aşamasında 10 kişinin çalışması planlanmaktadır. Personelin içme suyu ilgili sağlık müdürlüğü tarafından izinli damacana sular ile temin edilecektir. Personelin 73

88 kişi başına düşen su tüketimi 150 lt./kişi.gün (Muslu, Y., 1994, Atıksuların Arıtılması, İTÜ, İstanbul) kabul edildiğinde evsel amaçlı su kullanımı hesaplanabilir. İnşaat Aşamasında Oluşan Atıksu Miktarı Q = N x q N = Çalışacak kişi sayısı q = Kişi başı kullanılan günlük su miktarı (150 lt/kişi.gün) Q = 150 lt/kişi.gün x m 3 /lt x 15 kişi = 2,25 m 3 /gün dür. = 2,25 m 3 /gün x 90 gün/yıl = 202,5 m 3 /yıl İşletme Aşamasında Oluşan Atıksu Miktarı Q = N x q N = Çalışacak kişi sayısı q = Kişi başı kullanılan günlük su miktarı (150 lt/kişi.gün) Q = 150 lt/kişi.gün x m 3 /lt x 10 kişi = 1,5 m 3 /gün dür. = 1,5 m 3 /gün x 365 gün/yıl = 547,5 m 3 /yıl Sonuç olarak proje kapsamında tesiste çalışacak personelin kullanımı için inşaat aşamasında 202,5 m 3 /yıl ve işletme aşamasında da 547,5 m 3 /yıl su ihtiyacı sözkonusu olacaktır. Bu suyun tamamı ruhsatlı yer altı suyu kuyusundan temin edilecektir. Sadece içme suyu satın alınacaktır. Personelin içme suyu ilgili Sağlık Müdürlüğü tarafından izinli sulardan temin edilecektir. Diğer ihtiyaç olacak su yıkanma vs. yer altı suyundan temin edilecektir. Kümeste Kullanılan Su: Broiler piliç yetiştirme tesisi üretim periyodu boyunca kümülatif ortalama 0,3 lt / gün su tüketirler. İnşaatı devam etmekte olan ve ilave proje kapsamında ilave edilecek miktarla ulaşılacak toplam miktar neticesinde broiler piliçler tarafından tüketilecek toplam su miktarı aşağıda hesaplanmaktadır. 74

89 Kapasite Artışı Neticesinde Broiler İçme Suyu Miktarı Yetiştirilecek piliçlerin yaşamsal faaliyetleri ve büyümeleri için günlük belirli bir miktar suya ihtiyaçları olacaktır. Broiler piliçlerin yetişme dönemi boyunca ihtiyaç duyacakları su miktarları ilk hafta (100 civciv için) 2 lt/gün kadarken, 6. hafta da (100 piliç için) 30 lt/gün olmaktadır. Piliç başına su tüketiminin maksimum 0,3 lt/gün olacağı öngörüldüğünde günlük su ihtiyacı; Q Piliç = adet x 0,3 lt/gün = lt/gün Q Piliç = 82,2 m 3 / gün Q Piliç = 82,2 m 3 / gün x 270 gün/yıl = m 3 /yıl hesaplanmıştır. Kümeslerin Temizlenmesi: İşletme aşamasında kümes temizlik işleri için ihtiyaç duyulacak su miktarı; birim alan başına düşen temizlik suyu miktarının 1,5 lt (Öztürk İ, Atıksu Arıtımının Esasları) olduğu varsayımına dayanarak aşağıda verildiği hesaplanmıştır. Q Temizlik =1,5 lt/m 2 x m 2 (temizlik alanı) = lt Q Temizlik 22,308 m 3 /dönem hesaplanmıştır. Projede yılda 6 dönem üretim yapılması planlanmaktadır. Projenin yıkamalı temizlik işlemi; üretim dönemi sonunda 2 hafta sürecek olup, yılda toplam 6 kez temizlik işlemi yapılacaktır. Bu kapsamda dönemlik yapılacak temizlik işlerinde kullanılacak su miktarı ortalama; Q Temizlik =(22,308 m 3 x 6) / 84 gün 1,59 m 3 /gün olarak hesaplanmıştır. Her dönem sonunda uygulanacak genel kümes temizliğinin dışında projede günlük rutin küçük çaplı temizlik yapılacak olup, bu amaçla günlük 1 m 3 /gün su kullanılması planlanmıştır. Projede temizlik işlemi için toplamda; Q Temizlik = 1,59 m 3 /gün + 1 m 3 /gün = 2,59 m 3 /gün Q Temizlik = 2,59 m 3 /gün x 84 gün = 217,56m 3 /yıl su kullanılacaktır. Tesisin işletilmesi aşamasında, koku önleyici olarak kullanılacak sistemde toplam 6 m 3 su kullanılacağı öngörülmektedir. Kullanılacak bu su sürekli devir daim ettirilecektir. Ancak kullanılacak suyun günlük olarak buharlaşması sonucu %10 oranında azalan kısmı sürekli takviye edilecektir. Takviye edilecek su miktarı günlük 0,6 m 3 civarında olacaktır. Yıllık Toplam Su İhtiyacı = Q evsel + Q piliç+ Q temizlik + Q koku önleme amacıyla = 547,5 m 3 /yıl m 3 /yıl + 217,56 m 3 /yıl m 3 = ,06 m 3 /yıl Tesiste yer alan kuyudan günde 90 ton su çekilme izni oluğu ve yılda 365 gün çalışıldığı düşünüldüğünde DSİ 1. Bölge Müdürlüğü tarafından ton/yıl çekim izni bulunmaktadır. Yukarıda yapılan hesaplamalar neticesinde bulunan değerle karşılaştırma yapıldığında DSİ 1. Bölge Müdürlüğü nden alınan iznin yeterli olduğu görülmektedir. 75

90 Tablo 36: Proje Kapsamında Kullanılması Planlanan Su Miktarı Su Kullanım Noktaları Miktarı (m 3 /gün) Miktarı (m 3 /inşaat dönem) İnşaat Aşaması Personelin İçme Kullanma Suyu Toplam İşletme Aşaması Miktarı (m 3 /gün) Miktarı (m 3 /yıl) Personelin İçme Kullanma Suyu 3, ,75 Hayvanların İçme suyu 82, Temizlik Amaçlı Kullanılacak Su 217,56 Kokunun Önlenmesi Amacıyla Kullanılan Su Miktarı (1 periyot) 6 Kokunun Önlenmesi Amacıyla Buharlaşma Sonucu Azalan Kısmı Takviye 0,6 162 Toplam 86, ,31 7) Oluşacak atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri ve deşarj edileceği ortamlar. (burada gerekli izinler alınmalı ve izin belgeleri rapora eklenmelidir.), Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından İnşası devam etmekte olan ve proje kapsamında kapasite artışına gidilmesi planlanan tesiste su kullanımı miktarları bir önceki bölümde hesaplanmıştır. Bir önceki bölümde su kullanım bölümleri evsel kullanımlar ve piliçlerin içme suyu olarak sınıflandırılmıştır. Bu bölümde anlatılan ve hesaplanan su kullanımlarından evsel kullanımlar, temizlikten kaynaklı ve koku önleme sisteminden kaynaklı atıksu oluşumu sözkonusu olacaktır. Bu bağlamda tesisten oluşacak atıksu miktarı; Yıllık Toplam Atıksu Miktarı = Q evsel + Q temizlik + Q koku önleme amacıyla = 547,5 m 3 /yıl + 217,56 m 3 /yıl +0,6 m 3 /yıl = 765,66 m 3 /yıl Ekte verilen sızdırmaz nitelikli fosseptiklerden evsel nitelikli atıksular için inşa edilmiş fosseptik 2 gözlü olarak inşa edilmiştir. Sözkonusu fosseptiğin 1. ve 2. gözleri ayrı boyutlarda olup ebatları içten içe 1,6x4x3m ve 2,15x4x3 m dir. İki adet göz olduğu dikkate alınırsa toplam hacim 2,25 m 3 tür. İnşaat aşamasında günlük 2,25 m 3 ve işletme aşamasında günlük 1,5 m 3 evsel nitelik atıksu miktarının toplam 3,75 m 3 olacağı hesaplanmış olup sızdırmaz nitelikli fosseptik inşaat aşamasında beş günde 1 kez, işletme aşamasında ise 12 günde 1 fosseptik çekilmesi planlanmaktadır. Bununla ilgili İnegöl Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğünden alınan yazı ektedir (Bkz. Ek.12). Tesisten oluşacak evsel nitelikli atıksular yine tesis içerinse bulunan fosseptiklerde biriktirilecektir. Temizlik işlemleri sonucunda ve koku önleme siteminden kaynaklı atıksu için kümeslerin güneyinde bulunan ve sadece kümeslerin temizliği sonucunda oluşan atıksuların toplanacağı 3 adet sızdırmaz fosseptik planlanmaktadır. 76

91 İşletme süresince Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik te belirtilen hususlara, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ne ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği ne, tarih ve sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümlerine uygun olarak çalışılacaktır. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği 32. madde son paragrafı uyarınca faaliyet sahibi atıksu yönetimiyle yaptıkları protokolü ve vidanjörle atıksu bertarafı sonucunda aldığı belgeleri 5 yıl süreyle saklayacak ve denetimler sırasında görevlilere beyan edecektir. 8-Tesiste Kurulu bulunan su deposunun kapasitesinin ve kullanım amacının belirtilmesi, Tesiste 3 m x 20 m x 3 m ebatlarında su yalıtımı yapılmış, sıhhi şartlara haiz su deposu bulunmaktadır. Bu deponun sıhhi şartları sağlanacaktır. Deponun hacmi yaklaşık 180 m 3 tür. Depo bölümü 2 gözlü olarak inşaa edilmiştir. Kapasite artışı projesi kapsamında sözkonusu bölüme ilave bir kısım yapılmayacaktır. İnşaatı devam eden ve kapasite artışına giden tesiste personelin içme suyu haricinde kullanılacak suyun tamamı (personelin kullanma suyu, tavuk içme suyu vs.) su deposundan karşılanacaktır. Su deposu yaklaşık 180 m 3 sahip olup personelin ihtiyacını karşılayabilecek büyüklükte ve sıhhi şartlara haizdir. Su deposuna suyun temini de ruhsatlı kuyudan gerçekleşecektir. (Bkz. Ek.10.). 9-Tesiste oluşacak atıksuların toplandığı belirtilen fosseptik çukurları hakkında bilgi verilmesi; sayısı, kesitleri, kapasitesi, öngörülen boşaltım sıklığı, vb., fosseptik planlarının rapora eklenmesi. İşletmede oluşan atıksuların Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nde yer alan Tablo:5.15 deki parametre değerlerine uygun olarak deşarjının sağlanacağının taahhüt edilmesi, Tesiste 4 adet 2 gözlü sızdırmaz fosseptik bulunmaktadır. Sözkonusu sızdırmaz fosseptiklere ait planlar ekte verilmektedir (Bkz. Ek.11.). Ekte verilen sızdırmaz nitelikli fosseptikler 2 gözlü olarak inşa edilecektir. Sözkonusu fosseptiğin 1. ve 2 gözleri ayrı boyutlarda olup ebatları içten içe 1,6x4x3m ve 2,15x4x3 m dir. İki adet göz olduğu dikkate alınırsa toplam hacmi 45 m 3 tür. İnşaat aşamasında günlük 9 m 3 ve işletme aşamasında günlük 3,75 m 3 evsel nitelik atıksu miktarının toplam 12,75 m 3 olacağı hesaplanmış olup sızdırmaz nitelikli fosseptik inşaat aşamasında beş günde 1 kez, işletme aşamasında ise 12 günde 1 fosseptik çekilmesi planlanmaktadır. İşletme süresince Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik te belirtilen hususlara, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik 77

92 Yapılmasına Dair Yönetmelik ne ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak çalışılacaktır. Orta ve uzun vadede tesis alanı ve yakın çevresine altyapı yatırımlarının tamamlanması sonrasında tesisin atıksuları Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 5.15 de verilen standartları sağlaması durumunda direk olarak deşarj edilecek, sağlamaması durumunda ise bu hatlara paket arıtma sistemiyle ön arıtma yapıldıktan sonra bağlanması planlanmaktadır. Tablo 37: SKKY Tablo 5.15: Gıda Sanayi ( Büyükbaş, Küçükbaş Hayvan Besiciliği ve Tavukhaneler) PARAMETRE BİRİM KOMPOZİT NUMUNE KOMPOZİT NUMUNE 24 SAATLİK 2 SAATLİK KİMYASAL OKSİJEN İHTİYACI (KOİ) (mg/l) ASKIDA KATI MADDE (AKM) (mg/l) AMONYUM AZOTU (NH 4 -N) (mg/l) FOSFAT FOSFORU(PO 4 -P) (mg/l) 3 2 ph Yerüstü ve yer altı su kaynaklarının kalitesinde faaliyetten kaynaklanabilecek olumsuz etkilerin giderilmesine ve bundan kaynaklanabilecek zararların telafisine ilişkin sorumluluğun faaliyet sahibine ait olduğuna dair bir ifadenin rapora eklenmesi, Yer altı ve yerüstü su kaynaklarının kalitesinde faaliyetten kaynaklanabilecek olumsuz etkilerin giderilmesine ve bundan kaynaklanabilecek zararların telafisine ilişkin sorumluluk faaliyet sahibine ait olacaktır. Proje kapsamında işletme aşamasında yerüstü ve yer altı sahibine ait olacaktır. Proje kapsamında işletme aşamasında yerüstü ve yer altı su kaynaklarının kalitesinde herhangi bir olumsuz etkiye sebep olunmayacaktır. Tesis alanında yapılan sondaj çalışmalarında tesiste 1 adet yer altı suyu kuyusu açılmıştır. Sözkonusu kuyunun statik seviyesi 14 m. dinamik seviyesi 26 m. dir. Faaliyet alanı yakın çevresinde yerüstü ve yer altı suyu kaynağı bulunmamaktadır. Ancak yüzeysel yağışlarla akışa geçen ancak göl ve akarsu gibi yüzeysel su kaynaklarını beslemeyen dereler vardır. Sözkonusu bölgeler ekte verilen topoğrafik haritada görülmektedir. Faaliyet alanının güneyinde 2 adet kuru dere yatağı bulunmaktadır. Söz konusu derelere hiçbir şekilde atık ve gübre dökülmeyecek ve yönleri değiştirilmeyecektir tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümlerine uyulacaktır. İşletme süresince yer altı ve yerüstü su kaynaklarını etkileyecek bir faaliyette bulunulmayacaktır. DSİ 1. Bölge Müdürlüğünden alınan yer altı suyu kullanma izin belgesinde belirtilen hususlara titizlikle uyulacaktır. Ancak dolaylı olarak işletme nedeniyle olabilecek zararlar Tayek Piliç Tav. Hayv. Tarım Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından telafi edilecektir. Bu konudaki sorumluluk Tayek Piliç Tav. Hayv. Tarım Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. ne aittir. 78

93 Tesis bünyesinde kullanma amaçlı gerekli su ihtiyacı kuyu suyundan karşılanacaktır. Kuyudan temin edilecek su İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik de yer verilen kullanma suyu kriterlerine uygunluğu amacıyla izleme programı çerçevesinde belirlenen dönemlerde analiz ettirilecektir. Alınacak sonuca göre İlk analizlerle karşılaştırılarak sonucun yönetmeliğe uymadığı durumda kirlilik kaynağı belirlenecektir. Tablo 38:Su İzleme Programı Proje Aşaması İşletme Bileşen İzleme Yöntemi Sıklık Parametre Amaç Yer Altı Suyu Miktarı ve Kalitesi Örnekleme ve laboratuvar analizi 6 Ay Kimyasal ve Fiziksel Parametreler Yer Altı Suyu Kalitesini Korumak 11) Her bir tesisin faaliyeti sırasında ünitelerden oluşacak katı atık cins ve miktarları (evsel atık, tavuk gübresi, ambalaj atığı, tıbbi, tehlikeli atıklar vb ) özellikleri, depolama/yığma, bertaraf işlemleri. Ölü tavukların bertaraf işlemleri, (Tavuk çiftliği içerisinde yer alacak aynı tür tesislerden kaynaklanacak olası toplam kirlilik yükünün açıklanması) İnşaatı devam etmekte olan ve proje kapsamında kapasite artışı yapılması planlanan adet piliç/periyot kapasiteli broiler piliç yetiştirme tesisinin açılıp işletilmesi planlanmıştır. Söz konusu adet piliç/periyot kapasiteli faaliyet için Bursa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne başvuru yapılmış ve ÇED süreci tamamlanarak 27 Mayıs 2011 tarih ve 275 nolu karar ile faaliyete ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup söz konusu yazı ekler bölümünde verilmiştir (Bkz.Ek.1). Proje kapsamında inşaat faaliyeti devam etmektedir. Ancak projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç/periyot tan adet piliç/periyot a çıkarılarak Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. Tesisin inşaat aşamasında en fazla 15, işletme aşamasında ise en fazla 10 personel görev alacaktır. İnşaat Aşaması Projenin inşaat aşamasında oluşacak atıklar ve bertaraf yöntemleri alt başlıklarda detaylı olarak anlatılmaktadır. Evsel Nitelikli Katı Atıklar: İnşaat aşamasında çalışacak personelin günlük faaliyetleri sonucu evsel nitelikli katı atıklar oluşacaktır. Kişi başına katı atık oluşumunun günde 1,15 kg/kişi olacağı kabulüyle, işletme çalışmalarının en yoğun olduğu dönemde işçilerden günde 17,25 kg katı atık (15 kişi 1,15 kg/kişi.gün) oluşacağı varsayılmaktadır. Oluşacak olan evsel nitelikli bu atıklar kapalı kaplarda muhafaza edilecek ve düzenli olarak, İnegöl Belediyesi tarafından toplanacaktır. Konu ile ilgili olarak tarih ve 94 sayılı T.C. İnegöl Belediye Başkanlığı Temizlik İşleri nden alınan yazı ektedir (Ek-18). 79

94 Tesiste oluşan mevcut katı atık miktarı ve oluşması muhtemel katı atık miktarı aşağıda hesaplanmaktadır. İnşaat Aşamasında Oluşan Miktar: K = N x k K = Katı atık miktarı N = Çalışan personel sayısı k = Kişi başına oluşan katı atık miktarı (1,15 kg/kişi.gün) K = 1,15kg/kişi.gün x 15 kişi = 17,25 kg/gün olarak hesaplanmıştır. İşletme süresince oluşacak evsel nitelikli katı atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Katı atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak, içine çöp poşeti geçirilmiş, sıhhi çöp bidonlarında biriktirilecektir. Evsel nitelikli atıklar İnegöl Belediyesi tarafından toplanacaktır. Konu ile ilgili tarih ve 94 sayılı T.C. İnegöl Belediye Başkanlığı Temizlik İşleri Müdürlüğü nden alınan yazı ektedir. Bu nedenle faaliyet alanında oluşan evsel nitelikli katı atıklar çevreyi olumsuz yönde etkilemeyecektir. Katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve uzaklaştırılması Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtildiği üzere yapılacaktır. Evsel nitelikli katı atıkların tarih ve sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 18 de belirtildiği gibi; denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere, ormanlara ve çevrenin olumsuz yönde etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmesi yasaktır. Bu sebeple oluşacak katı atıklar (metal, cam, plastik, kağıt vb.), biriktirme kaplarında niteliklerine göre ayrı ayrı toplanarak görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı özel araçlarla taşınacaktır. Atıkların biriktirildiği kaplar sürekli olarak kapalı tutularak kemirici hayvan ve haşerenin önlenmesi sağlanacaktır. Bu kaplar uygun aralıklarla dezenfekte edilerek tekrar kullanıma sunulacaktır. Gerekli tedbirler alındığı taktirde, faaliyetten kaynaklı çevre üzerine olumsuz bir etki olmayacaktır. Hafriyat Atıkları: Tesis için yapılacak arazi hazırlama çalışmalarında hafriyat yapılması söz konusu olacaktır. Meydana gelen hafriyat atıklarının tamamı, inşaat çalışmalarında dolgu malzemesi olarak ve tesis içerisinde arazi düzenleme ve peyzaj çalışmalarında kullanılacaktır. Hafriyat malzemesinin tesis alanında depolanması veya herhangi bir yere nakledilmesi söz konusu değildir. Proje kapsamında inşaatı devam eden yapıların temel kazıları sonucu oluşan hafriyat miktarı: Kümeslerin temel kazısı hafriyat miktarı = m 2 x 0,5 m = 4.647,5 m 3 Toplam hafriyat miktar = 4.647,5 m 3 Toprak yoğunluğunun 1,5 ton /m 3 olarak öngörüldüğünde; Hafriyat toprağı = 4.647,5 m 3 x 1,5 ton /m 3 = 6.971,25 ton toprak çıkacaktır. 80

95 Hafriyat atıkları tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun şekilde depolanacak ve bertaraf edilecektir. İnşaattan Kaynaklı Katı Atıklar: İnşaat çalışmaları esnasında, kalıplık kereste artıkları, çimento ambalaj kâğıdı, inşaat demiri, demir boru vb. atıkların oluşumu söz konusu olacaktır. Bu katı atıklardan geri dönüşümü mümkün olanlarının yeniden kazanılması yoluna gidilecektir. Kalıplık kereste, inşaat demiri, demir boru gibi atıklar, inşaat faaliyetlerini yürütecek müteahhit firma tarafından, daha sonraki çalışmalarında kullanmak üzere alınacaktır. İnşaattan kaynaklı katı atıklar içerisindeki ambalaj atıklarına ambalaj atıkları başlığı altında değinilmektedir. Ambalaj Atıkları Projenin inşaat aşamasında oluşacak evsel katı atıklar, inşaattan kaynaklı atıklar vb. içerisinde yer alan ambalaj atıkları, diğer katı atıklardan ayrı olarak toplanacak ve Bursa İli Çevre Hizmetleri Birliği onaylı Ambalaj Atığı Yönetim Planı na göre, Çevre Hizmetleri Birliği nin sözleşme imzaladığı oluşacak ambalaj atıklarını almakla görevli lisanslı firma Özçetin Kâğıtçılık Ltd. Şti. tarafından alınacaktır. Ambalaj atıklarının tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişikliğiyle birlikte Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. Atık Yağlar Projenin inşaat faaliyetleri esnasında oluşabilecek atık yağlar, kullanılan makine ve ekipmandan kaynaklanabilecek atık motor yağları ile sınırlıdır. 3 ay gibi kısa bir sürede tamamlanması planlanan inşaat aşamasında, gerekli olması durumunda, ekipmanların bakım ve onarımı, bu çalışmalar için gerekli altyapısı sağlanmış olan yerlerde yapılacak, böylece atık yağ oluşması ihtimali en aza indirilmiş olacaktır. Ancak herhangi bir nedenle atık yağ değişimi yapılması gerekirse bu işlemin yapılacağı zeminin geçirimsizliği sağlanacak; atık yağların geçici depolanması, taşınması ve bertarafı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişikliğiyle birlikte Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilecektir. Tehlikeli Atıklar Tesisin inşaat aşamasında tehlikeli atık oluşmayacaktır. Ancak herhangi bir nedenle oluşması durumunda, tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişikliğiyle birlikte "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen esaslara göre tesiste geçici olarak depolanacak ve yönetmeliğe uygun olarak bertaraf edilecektir. 81

96 Faaliyet süresince tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve say ılı Resmi Gazete de yayımlanan değişikliğiyle birlikte "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İşletme Aşaması Projenin işletme aşamasında oluşacak atıklar ve bertaraf yöntemleri alt başlıklarda detaylı olarak anlatılmaktadır. Evsel Nitelikli Katı Atıklar: İşletme aşamasında çalışacak personelin günlük faaliyetleri sonucu evsel nitelikli katı atıklar oluşacaktır. Kişi başına katı atık oluşumunun günde 1,15 kg/kişi olacağı kabulüyle, işletme çalışmalarının en yoğun olduğu dönemde işçilerden günde 11,5 kg katı atık (10 kişi 1,15 kg/kişi. gün) oluşacağı varsayılmaktadır. Oluşacak olan evsel nitelikli bu atıklar kapalı kaplarda muhafaza edilecek ve düzenli olarak İnegöl Belediyesi tarafından alınarak Yeniyörük Köyü Mevkiinde bulunan İnegöl Belediyesi Katı Atık Depolama Tesisi nde bertaraf edilecektir. Katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve uzaklaştırılması Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtildiği üzere yapılacaktır. Evsel nitelikli katı atıkların tarih ve sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 18 de belirtildiği gibi; denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere, ormanlara ve çevrenin olumsuz yönde etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmesi yasaktır. Bu sebeple oluşacak katı atıklar (metal, cam, plastik, kağıt vb.), biriktirme kaplarında niteliklerine göre ayrı ayrı toplanarak görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı özel araçlarla taşınacaktır. Atıkların biriktirildiği kaplar sürekli olarak kapalı tutularak kemirici hayvan ve haşerenin önlenmesi sağlanacaktır. Bu kaplar uygun aralıklarla dezenfekte edilerek tekrar kullanıma sunulacaktır. Gerekli tedbirler alındığı takdirde, faaliyetten kaynaklı çevre üzerine olumsuz bir etki olmayacaktır. Ambalaj Atıkları Projenin işletme aşamasında yem hammaddelerinin ambalajları, hatalı gübre çuvalları, evsel katı atıklar içerisinde yer alan ambalajlar vb. ambalaj atıkları oluşacaktır. Bu ambalaj atıkları, diğer katı atıklardan ayrı olarak toplanarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Ambalaj atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişikliğiyle birlikte Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. Tıbbi Atıklar Tesiste çalışanların, ilk yardım ve acil tedavi gibi sağlık hizmetleri tesiste idari bina İçerisinde yer alan sağlık ünitesinde karşılanacak olup, bu üniteden kaynaklı tıbbi atık oluşumu söz konusu olacaktır. Ayrıca hayvanlar için yapılacak koruyucu aşılama vb. uygulamalarda da tıbbi atık oluşacaktır. 82

97 Kümeslerde zorunlu olmadıkça ilaç kullanılmayacaktır. Ancak zorunlu bir durum ortaya çıkması halinde, yumurtada kalıntı bırakmayacak ilaçlar kullanılacaktır. Bu ilaçlar içme suyu ile veteriner hekim denetiminde verilecektir. Tıbbi atıkların toplanmasında; yırtılmaya, delinmeye, patlamaya ve taşımaya dayanıklı; orijinal orta yoğunluklu polietilen hammaddeden sızdırmaz, çift taban dikişli ve körüksüz olarak üretilen, çift kat kalınlığı 100 mikron olan, en az 10 kilogram kaldırma kapasiteli, üzerinde görülebilecek büyüklükte ve her iki yüzünde Uluslararası Biyotehlike amblemi ile Dikkat Tıbbi Atık ibaresini taşıyan kırmızı renkli plastik torbalar kullanılacaktır. Torbaların ağızları sıkıca bağlanacak ve gerekli görüldüğü hallerde her bir torba yine aynı özelliklere sahip diğer bir torbaya konularak kesin sızdırmazlık sağlanacaktır. Kesici ve delici özelliği olan tıbbi atıklar delinmeye, yırtılmaya, kırılmaya ve patlamaya dayanıklı, su geçirmez ve sızdırmaz, açılması ve karıştırılması mümkün olmayan, üzerinde Uluslararası Biyotehlike amblemi ile Dikkat Kesici ve Delici Tıbbi Atık ibaresi taşıyan plastik veya aynı özelliklere sahip lamine kartondan yapılmış kutu veya konteynerler içinde toplanacaktır. Bu biriktirme kapları, ağızları kapatılarak kırmızı plastik torbalara konulacaktır. Tıbbi atık torbaları ve kesici-delici atık kapları, dolduktan sonra kesinlikle sıkıştırılmayacak, açılmayacak, boşaltılmayacak ve geri kazanılmayacaktır. Bu torba ve kaplar ¾ oranında dolduklarında derhal yenileri ile değiştirilecek; yeni torba ve kapların kullanıma hazır olarak atığın kaynağında veya en yakınında bulundurulması sağlanacaktır. Oluşan tıbbi atıklar, özel kapalı kaplarda diğer atıklar ile karıştırılmadan ayrı olarak biriktirilecektir. Tesiste oluşacak tıbbi atıklar konusunda, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak değişikliğiyle birlikte Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık Pil ve Elektronik Atıklar Tesisin işletme aşamasında kullanılmış pil ve bozuk radyo vb. elektronik atıkların oluşması muhtemeldir. Tesis içerisinde oluşacak atık piller, Bursa İli Çevre Hizmetleri Birliği tarafından alınacak ve Çevre Hizmetleri Birliği ile protokol imzalamış olan Taşınabilir Atık Pil Üreticileri Derneği (TAP) ne gönderilecektir. Faaliyet süresince tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişikliğiyle birlikte Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tehlikeli Atıklar Tesisin işletilmesi esnasında tehlikeli atık oluşmayacaktır. Ancak herhangi bir nedenle oluşması durumunda, tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişikliğiyle birlikte "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen 83

98 esaslara göre tesiste geçici olarak depolanacak ve yönetmeliğe uygun olarak bertaraf edilecektir. Faaliyet süresince tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişikliğiyle birlikte "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık Yağlar Tesiste makine ve ekipmanların bakımı servis tarafından gerçekleştirileceği için işletme aşamasında atık yağ oluşumu söz konusu değildir. Ancak herhangi bir nedenle atık yağ değişimi yapılması gerekirse bu işlemin yapılacağı zeminin geçirimsizliği sağlanacak; ortaya çıkacak atık yağların geçici depolanması, taşınması ve bertarafı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişikliğiyle birlikte Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilecektir. Tesiste çalışacak personelin yemek ihtiyacı dışarıdan karşılanacağı için tesiste bitkisel atık yağ oluşumu söz konusu olmayacaktır. Tavuk Gübresi: Proje kapsamında adet piliç kümeslerde bulunacaktır. Her bir pilicin günde ortalama 0,03 kg/gün dışkı (Kümes ve Ahır Gübrelerinin Geri Kazanılması ve Bertarafı Projesi, TÜBİTAK) olarak katı atık oluşturdukları öngörüldüğünde, Atık miktarı = adet x 0,03kg/gün Atık miktarı = kg/gün = 8,22 ton/gün Atık miktarı = 8,22 ton/gün x 270 gün Atık miktarı = 2.219,4 ton / yıl olarak hesaplanmaktadır. Tesisten oluşan gübreler özellik itibariyle tarımsal faaliyetlerde kullanılabilmektedir. Broiler piliç yetiştirme tesisinde yer alan kümeslerde gübreler her üretim periyodu sonunda toplanacaktır. Toplanan gübreler talepler doğrultusunda bölge halkına verilebilecektir. Tesiste oluşacak gübreler tesis sahası içerisinde bulunan gübre depolama alanına götürülecektir. Parselde hali hazırda gübreler araziye serme ve akabinde doğal kurutmaya tabi tutulmaktadır. Ancak ÇED işlemlerinin tamamlanması ile söz konusu parselin zeminine 20 cm. kalınlığında beton atılacaktır. Zemin sızdırmazlığının sağlanmasından sonra sızıntı suları lagün sistemi ile doğal kurumaya bırakılacaktır. Yine parselin üstü sundurma ile kapatılacak olup kurumaya bırakılacak gübrelerin yağışlarla da teması engellenecektir. Kurutulan gübreler talepler üzerine bölge halkına verilecektir. Gübre kurutma alanında haşere vb. oluşumunu engellemek amacıyla ziraat mühendislerinden yardım alınacak ve gerekli ilaçlama çalışmaları yapılacaktır. Söz konusu parselin içerisinde boyutları 40 m x 55 m olan maksimum 1 m yükseklikte gübre depolandığı farz edilirse depolama hacmi m 3 tür. Gübrenin yoğunluğunun 0,9 ton/m 3 olduğuna göre depolama alanında 2.219,4 ton gübre depolanabilir. Sonuç olarak yılda 2.219,4 ton gübrenin depolama alanına getirildiği 84

99 düşünülürse depolama hacminin yeterli olduğu görülmektedir. Depolama alanında doğal olarak fermente olmamış ve nem içeriği olan gübre kesinlikle çiftçilere verilmeyecektir. Tesisten oluşan gübre ile belirlenen depolama alanının oluşturulmasındaki sebep söz konusu gübrenin çiftçiler tarafından talep edilmesi ve tarım faaliyetlerinde kullanılmasıdır. Bu nedenle özellikle zirai üretimlerle ilgili olarak gübrelemenin yapıldığı Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında depolama alanındaki gübrenin tamamı çiftçiler tarafından alınmaktadır. Kokunun etkili olabileceği yaz aylarında depolama alanında fazla gübre birikimi gözlemlenmektedir. Tesislerin yakınında gübre işleme tesisinin bulunmaması, gübrenin çiftçiler tarafından değerlendiriliyor olması ve depolama alanının yerleşim birimine m uzaklıkta olması bu yöntemin kullanılmasında önemli bir etken olmaktadır. Gübre depolama alanı en yakın yerleşim yeri olan Olukman Köyü ne m uzaklıktadır. Organik atıkların (gübre) havasız ortamda arıtılması ile biyogaz oluşumu ile enerji elde edilebilir. Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. olarak firmanın ileriye dönük planlamalarında bu tarz bir tesisin kurulması yer hedeflenmektedir. Böylece enerji gereksinimi ve çevre kirliliği sorunlarının önüne bir ölçüde geçilebilmesi düşünülmektedir. İşletme süresince oluşacak gübreler tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Katı atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak bertaraf edilecektir. Bu nedenle faaliyet alanında oluşan gübreler çevreyi olumsuz yönde etkilemeyecektir. Ölü Tavuklar: Projenin işletme sürecinde beslenen broiler piliçler arasında yaşanabilecek hastalık ya da doğal nedenlerden dolayı bir takım ölümlerle karşılaşılabilecektir. Bir üretim periyodunda doğal ya da bir hastalık nedeniyle %1-2 (Kaynak: Hayvancılık Tavukçuluk Alt Projesi Teknik Destekleme Hizm. Merkezi Eğitim Koordinatörlüğü- Yumurta Tavukçuluğu Yetiştirme Klavuzu- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı) oranında ölüm gerçekleşmesi ön görülmektedir. Tesiste üretim kapasitesinin adet/periyod olacağı göz önünde bulundurulursa bir periyoda maksimum adet piliç ölmesi beklenmektedir. Ölen piliçler için tesiste 4,5 m x 4,5 m x 3 m ebatlarında açılacak ve kireçle dezenfekte edilecek olan 3 adet ölü çukuru yapılacaktır. Söz konusu ölü imha çukuru betonerme olarak inşa edilecek olup kesinlikle sızdırmazlığı sağlanacaktır. Ölü hayvanların yer altı suyunu kirletmelerini önlemek için tabanda kil tabakası teşekkül edilecektir. Geçirimsiz malzeme olarak kullanılacak kilin permeabilite katsayısı 10-7 ile 10-8 cm/sn arasında olacaktır (Katı Atık Kontrolü Yönetmeliği). Ölü çukurunun üzeri betonerme olarak kapalı olacak ve zeminden 30 cm. yukarıda yapılacağı için yağmur sularının buraya girmesi söz konusu değildir. Çukurun yan duvarlarında en az C30 dayanım sınıfında ve su geçirimsizlik malzemesi kullanılacaktır. Ölü çukurlarının yan duvarları da sızdırmaz betonerme olduğu için çukurun içine sızıntı suyu girmesi mümkün değildir. Bu nedenle sadece tabanda 10-7 ile 10-8 cm/sn permeabilite katsayısı kil tabakası yer alacaktır. Bu tabaka ile aynı zamanda geçirimsizlik tabakasından oluşabilecek sızıntıların kontrolü de yapılacaktır. Kapasite artışının yapılması ile bu sisteme devam edilecektir. Ölen piliçler kireçlenmiş kuyulara gömülecek olup gün sonunda üzeri yaklaşık cm toprakla kapatılacaktır. Ertesi gün yeniden ölenler kuyuya atılacaktır. Açılan kuyunun dolmasına 85

100 müteakip parsel içerisinde başka bir bölgeye kuyu açılacaktır. Tesisten oluşacak ölü piliçler kesinlikle yakma işlemine tabi tutulmayacaktır. Tesise açılmış çukur ve ileride açılması planlanan ölü çukuru vaziyet planına işlenmiştir. ÇED işlemlerinin tamamlanması ile ölü çukurlarının etrafı tel örgü ile çevrilecektir. Söz konusu imha çukuru Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği Madde.26 da belirtilen hususlar dikkate alınarak yapılacak olup yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Kırık Çatlak Yumurtalar: Tesiste broiler piliç yetiştirme faaliyeti yapılacağı için kırık çatlak yumurta oluşması söz konusu değildir. 12) İşletme esnasında oluşacak gürültünün seviyesi ve kontrolü için alınacak önlemler. İlgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilerek açıklanması Projeye konu tesis, tarih ve sayılı resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik, tarih ve sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin EK II, Madde kapsamında Çevre İzni alması gereken tesisler kapsamında yer almaktadır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği 33. Maddesi 1. Fıkrası ç bendi kapsamında tesisin 500 m çevresinde hassas ve çok hassas kullanımlar bulunmadığından, tesisi gürültü konulu çevre izni alımından muaftır. Dolayısıyla tesisi için bu kapsamda akustik rapor hazırlatılmamış, akustik rapora esas gürültü düzeyi hesaplamaları yapılarak aşağıda açıklanmıştır. Tesiste üretim periyodu içerisinde belirgin bir gürültü oluşmayacaktır. Hayvanlardan kaynaklanması muhtemel düşük düzeydeki gürültü, kümeslerde kullanılacak yalıtım ile dışarı çıkmayacaktır. Periyot başında ve sonunda civciv ve piliçlerin nakliyesi sırasında nakliye kamyonlarından kaynaklı gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. Her üretim periyodunda adet civciv geleceği ve adet verim ömrünü tamamlamış piliç nakli gerçekleşeceği varsayılmıştır. Civcivleri taşıyan kamyonlar , piliçleri taşındığı kamyonlar kapasitelidir. Buna göre her üretim periyodu sonunda yaklaşık 23 kamyon civciv ve 46 kamyon da piliç nakliyesi için kullanılacaktır. Gürültü hesabı civcivlerin geldiği anda, piliçlerin nakledilmesi gibi yaşanması pek muhtemel olmayan en kötü senaryoya göre yapılacaktır. Gürültü Kaynakları ve Seviyeleri; Tesiste çalışan personelin kulak sağlığı ve konforu açısından maruz kaldıkları gürültü düzeyleri için, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Gürültü Yönetmeliği nin 5. Maddesinde Maruziyet Sınır Değerleri ve Maruziyet Etkin Değerleri belirtilmiştir. Söz konusu yönetmeliğin 5. Maddesinde çalışan personel için en yüksek maruziyet sınır değeri günde 8 saatlik çalışma süresi için 85 dba, en düşük maruziyet sınır değeri 80 dba, anlık gürültü maksimum değeri ise 140 dba olarak belirlenmiştir. Ayrıca 86

101 aynı maddede, günlük gürültü maruziyetinin günden güne belirgin şekilde farklılık gösterdiği işlerde günlük maruziyet değeri yerine haftalık maruziyet sınır değeri 87 dba olarak kullanılabileceği belirtilmiştir. Verilen bu değerler gürültü seviyesi olup, dba ağırlıklı ortalama olarak ses basınç seviyesidir ve dba ortalama desibelin kısaltılmasıdır. Tesis alanına en yakın yerleşim birimi, tesis alanının harita üzerinden yaklaşık olarak m doğusundaki Olukman Köyü dür. Tesise yakın diğer yerleşim yerleri ise m güneybatısında bulunan Yiğitköy, m güneydoğusunda bulunan Kulaca Köyü, m kuzeydoğusunda Bayramşah Köyü bulunmaktadır. Gürültü düzeyi hesaplamaları en yakın yerleşim birimine olan m lik mesafe baz alınarak yapılmış ve yerleşim birimi için yorumlanmıştır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin EK. 7 Tablo 4 te farklı yerleşim bölgeleri için Endüstriyel Tesisler için Çevresel Gürültü Sınır Değerleri verilmiştir. Bu değerler aşağıdaki tabloda sunulduğu gibidir. Tablo 39: Endüstriyel Tesisler İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Tesisin bulunduğu alan, Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar kapsamında değerlendirilebilir. Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği EK.7 Tablo 4 de bu alanlar için verilen gündüz gürültü düzeyi 60 dba olarak tanımlanmıştır. Tesiste yapılacak nakliye işlemleri sırasında oluşması muhtemel gürültü seviyesinin en yakın yerleşim biriminde bu sınır değerini aşmaması gerekmektedir. Nakliye işlemleri sırasında toplam 69 adet kamyon çalıştırılacaktır. Ayrıca tesiste gübre taşıma için bir traktör ve yem karışımında kullanılacak hammaddelerin taşınması için de bir adet kamyon kullanılması planlanmaktadır. İşletme aşaması için makineekipmanların tamamının aynı anda kullanılması söz konusu olmamakla birlikte, en kötü durumda bütün makinelerin aynı anda çalışacağı varsayımı yapılarak gürültü düzeyleri hesaplanmıştır. Tesiste oluşacak gürültünün, muhtemel gürültü kaynaklarının gürültü seviyeleri, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanıp, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik in 5. Maddesi nde verilen 87

102 tabloda tanımlanan motor gücü seviyelerine göre verilen formüller yardımıyla bulunmaktadır. 5. Madde de sunulan tabloda beliritlen makine-ekipman listesinden; bu sahada kullanılacak olan Ekipman Tipleri ve bunların motor güçlerine göre tanımlanan formüller Tablo 42 de sunulmaktadır. Tablo 40: İnşaat Döneminde Kullanılacak Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Düzeyleri Gürültü Kaynağı Araç/Ekipman Araç Sayısı (Adet) Ses Gücü Düzeyi (db) Toplam Ses Gücü Düzeyi L wt (db) Kamyon ,3 Traktör Proje işletme sırasında bütün makinaların aynı yerde ve aynı anda çalışacağı kabulü ile hesaplar yapılmıştır. Gruplamaya göre toplam ses gücü düzeyi (Lw T ) aşağıdaki formülle hesaplanmış ve hesap sonuçları aşağıdaki tabloda verilmiştir. L wt = 10 log ( 10 lwi/10 ) Tablo 41: İşletme Dönemi Gürültü Kaynağı Sayısı ve Toplam Ses Gücü Düzeyleri Çalışma Alanı Gürültü Kaynağı Sayısı Toplam Ses Gücü Düzeyi (L wt )(db) Proje İnşaatı ,4 Gürültü kaynaklarının bir noktada çalışacağı kabulü ile toplam ses gücü düzeylerinin 4 oktav bandındaki ses basınç düzeyi aşağıdaki formüle göre hesaplanmış olup sonuçlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. L w = 10 log ( 10 lwi/10 ) L w(i) = 10 log (10 lw/10 /4) Tablo 42: İşletme Dönemi Ses Gücü Düzeylerinin Oktav Bantlarına Dağılımı Ses Basınç Düzeyi (db) Gürültü Kaynakları Toplam Ses Gücü 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Düzeyi Proje İnşaatı 123,4 117,3 117,3 117,3 117,3 Not: Toplam ses gücü düzeyinin 4 oktav bandına eşit olarak dağıldığı kabul edilmiştir. 88

103 Her gürültü kaynağından 1 m.den m.ye kadar mesafelere bağlı olarak ses basınç düzeyleri aşağıdaki formüle göre ayrı ayrı hesaplanmıştır. Lp = L w + 10 log [(Q)/(4.π.r 2 )] Lp = x mesafesindeki ses basıncı düzeyi (db) L w = Kaynağın ses gücü düzeyi r = x mesafede yarıçap Q = Yönelme katsayısı (serbest alan olduğu için 1 alınacaktır) Tablo 43: İşletme Döneminde Toplam Ses Gücü Düzeylerinin Oktav Bantlarına Dağılımı Gürültü Kaynakları Proje İşletme Ses Basınç Düzeyi (db) Mesafe 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 1 117,3 117,3 117,3 117, ,31 86,31 86,31 86, ,35 78,35 78,35 78, ,33 72,33 72,33 72, ,31 66,31 66,31 66, ,35 58,35 58,35 58, ,33 52,33 52,33 52, ,80 48,80 48,80 48, ,31 46,31 46,31 46, Hz ile 4000 Hz frekans aralığında ses düzeylerini bulmak için düzeltme faktörleri kullanılmaktadır. 4 oktav bandı için düzeltme faktörleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 44: Frekanslara Göre Düzeltme Faktörleri Merkez Frekansı (Hz) Düzeltme Faktörü 500-3, ,

104 Tablo 45: Mesafelere Göre Her Bir Oktav Bandındaki Ses Basıncı Düzeyi Dağılımı Gürültü Kaynakları Proje İnşaatı Ses Basınç Düzeyi (db) Mesafe 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 1 114,1 117,3 118,5 118, ,11 86,31 87,51 87, ,15 78,35 79,55 79, ,13 72,33 73,53 73, ,11 66,31 67,51 67, ,15 58,35 59,55 59, ,13 52,33 53,53 53, ,6 48,80 50,0 49, ,11 46,31 47,51 47,31 Tüm kaynakların açık havada çalışmasından dolayı, hava moleküllerinin sesin iletilmesi sırasında ses enerjisinin bir kısmı yutulmaktadır. Bu da ses basıncı düzeyinde belirgin bir azalmaya yol açmaktadır. Her frekansa göre atmosferik yutuş değerleri aşağıdaki formüle göre hesaplanmış olup bağıl nem (Q) % 70 alınmıştır. Hesaplanan atmosferik yutuş değerleri Tablo 10 da verilmiştir. A atm : 7, (f 2.r)/ø f : İletilen ses frekansı (yada söz konusu frekans bandının merkez frekansı) (Hz) r : Mesafe Tablo 46: İnşaat Dönemi Atmosferik Yutuş Hesapları Mesafe Atmosferik Yutuş (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz , , ,42 1, ,06 4, ,11 8, ,17 12, ,23 16,91 Atmosferik yutuş değerlerinin düşülmesinden sonra her bir gürültü kaynağının 4 oktav bandındaki nihai ses basınç düzeyi aşağıdaki formüle göre hesaplanmış olup sonuçlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. 90

105 L eq = L PT - A atm L T = 10 log ( 10 lwi/10 ) Tablo 47: İşletme Dönemi Oluşacak Nihai Ses Basınç Düzeyleri Gürültü Kaynakları Proje Ses Basınç Düzeyi (db) Mesafe 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Toplam Ses Düzeyi (dba) 1 114,1 117,3 117,3 118,28 123, ,11 86,30 87,47 87,15 92, ,14 78,32 79,44 78,93 84, ,12 72,28 73,32 72,48 78, ,08 66,2 67,09 65,62 71, ,08 58,09 58,49 55,12 63, ,0 51,80 51,42 44,87 56, ,4 48,01 46,83 37,11 51, ,85 45,25 43,28 30,4 48,75 Yapılan hesaplamalardan da görüldüğü üzere faaliyet alanına m mesafede oluşacak gürültü seviyesi 48,75 dba olacaktır. Dolayısıyla inşaat aşamasından dolayı oluşacak gürültü seviyesinin yönetmelikte verilen sınır değeri altında kaldığı gözlemlenmektedir. Uygulama sırasında tüm araçların aynı anda aynı ve aynı yerde çalışması mümkün değildir. Projede inşaat aşamasında sahada çalışacak iş makineleri, işletme aşamasında ise projede kullanılacak makine ve ekipmandan (jeneratör, traktör, vb.) kaynaklı çevresel gürültü oluşumu söz konusudur. Tesis proses itibariyle tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliği Ek maddesi kapsamında yer almakla birlikte gürültü kontrolünden muaftır. Bununla beraber ÇED prosedürünün olumlu sonuçlanması sonrasında ilgili müdürlüğün talep etmesi halinde, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda Çevre İzni alınacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında gürültünün en alt seviyede tutulabilmesi amacıyla alınacak önlemler aşağıda kısaca özetlenmiştir. İnşaat aşamasında; İş makinelerinin sürekli bakımı yapılarak gürültü düzeyleri düşürülmeye çalışılacaktır. Kullanılacak araçların ses gücü seviyeleri tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Makine Emniyeti Yönetmeliği nde verilen esasları sağlayacaktır. Saha içerisinde sürekli hız kontrolü yapılacaktır. Gürültü seviyesinin kontrol edilebilmesi için ölçümler yapılacaktır. En yakın yerleşim biriminde gürültü seviyesi yüksek olması durumunda çalışacak araç sayısı azaltılacaktır. 91

106 Gürültünün yönetimi için gerekli prosedürler hazırlanacaktır. İşletme aşamasında; Ekipmanların bulunduğu binalarda izolasyon sağlanacaktır. Gürültü seviyesinin kontrol edilebilmesi için ölçümler yapılacaktır. Gürültünün yönetimi için gerekli prosedürler hazırlanacaktır. Projede tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak çalışılacak ve gerekli yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 13) Tesisin bulunduğu yöredeki hava kalitesi durumu hakkında bilgiler (hava kalitesi ölçüm sonuçları, inversiyon durumu vb.), Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından işletilen proje kapsamında kapasite artışına gidilmesi planlanan tesis Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında yer almaktadır. Tesis alanı yakın çevresi tarım arazileri ve orman arazileri ile çevrilidir. En yakın yerleşim yeri m doğusundaki Olukman Köyü dür. Tesisin bulunduğu bölgeye ait hava kalitesi ölçüm sonuçlarına ulaşılamamıştır. Ancak çevrede sanayi tesisinin olmaması nedeniyle değerlerin normal olacağı kanısına varılmıştır. Hava kalitesi izleme istasyonları resmi web sitesi İstasyonu verileri incelendiğinde, ilde PM10 VE SO 2 parametrelerine ait hava kalitesi ölçümleri yapılmaktadır. 14) Tesisin faaliyeti esnasında proses ve yakma sistemlerinde kullanılan yakıt ve miktarı, yakıt kullanılan ünitelerin ayrı ayrı yakıt ısıl gücü ve toplam yakıt ısıl gücü, üretim kapasitesi, Tesisin işletilmesi esnasında emisyon oluşumu söz konusu olacaktır. Tesis işletme sırasında kümeslerin ısısının ayarlanmasında ve idari binanın ısıtılmasında yakma sistemleri kullanılacaktır. Kazanların özellikleri birbiriyle aynı olup ısıl güçleri 350 kw olması planlanmaktadır. 3 adet kümesin her birinde 2 şer adet olmak üzere toplam 6 adet ısınma kazanı ve idari binanın ısıtılması için kullanılan 1 adet sıcak su kazanı olmak üzere toplam 7 adet kazan bulunmaktadır. Yapılacak kapasite artışı ile ilave edilen 5 adet kümeste de 2 şer adet olmak üzere toplamda 10 adet kazan ilave edilecektir. Bu kazanlardan kaynaklanan atık gaz oluşumu söz konusu olacaktır. Bu kazanlarda yakıt olarak Bursa İMÇK kararlarına uygun özelliklere sahip taş kömürü kullanılacaktır. Bir yılda toplam 6 dönem etlik piliç yetiştirilmekte ve bunun 2 dönemi yaz aylarına denk geldiği için kümeslerde ısıtma ihtiyacı olmamaktadır. Kümes başına dönemlik 25 ton kömür yakılacak olup kullanılacak kömür miktarı aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır. Yıllık Kömür Kullanım Miktarı = 1 kümeste dönemlik kömür kullanımı x 4 dönem/yıl x kümes sayısı Yıllık Kömür Kullanım Miktarı = 25 ton/dönem x 4 dönem/yıl x 8 kümes Yıllık Kömür Kullanım Miktarı = 800 ton/yıl dır. 92

107 Mevcut tesiste Bursa İMÇK kararlarına uygun özelliklere sahip taş kömürü tüketilmesi planlanmaktadır. Bursa İMÇK kararlarına göre alt ısıl değeri 4800 kcal/kg olan taş kömürü kullanılacaktır. Ayrıca tarih ve 57 sayılı Bursa İl Mahalli Çevre Kurulu Kararına göre kömürün özelliklerinde oluşacak kül miktarı maksimum %25 dir. Yıllık oluşacak kül miktarı = 800 ton/yıl x %25 =200 ton/yıl olacaktır. Taş kömürünün yanması sonucu meydana gelen küller ayrı olarak depolanacak ve Belediye nin göstermiş olduğu atık depolama tesislerine ulaşımı sağlanacaktır. İdari binanın ısıtılması için elektrik enerjisinden yararlanılacaktır. 15) Her bir faaliyet türüne ait tesislerin işletimi sırasında oluşacak emisyon miktarı, özellikleri ve bertaraf yöntemleri, tesiste oluşabilecek emisyonlarla ilgili yapılacak hesaplamalarda kullanılacak olan emisyon faktörlerinin hangi kaynaktan alındığı (EPA, CORIN AİR vb ), tesiste bulunacak olan emisyon kaynaklarına ait oluşabilecek emisyon konsantrasyonlarının ve kütlesel debilerinin hesaplamalarının yapılması, İşletme aşamasında etlik piliç yetiştirme işlemlerinin tamamen kapalı alanda yapılmasından dolayı herhangi bir toz oluşumu söz konusu olmamakta ve olmayacaktır. Kümeslerde bulunan piliçleri beslemek için kullanılacak yemlerin kapalı silolarda tutulması ve besleme işleminin tamamen otomatik olarak kapalı sistemde bilgisayar kontrollü olarak yapılıyor olması nedeni ile bu işlemden de toz oluşmamakta ve oluşmayacaktır. Tesiste mevcut 3 adet kümeste kömür yakılmaktadır. Kömür kullanılan kazan bacalarında kirlilik parametreleri olarak CO, CO 2, SO 2, NO, NO 2 oluşması beklenmektedir. İnşa edilecek 5 adet kümeste de kömür yakılacaktır. Tesiste mevcut 3 adet kümeste kömür kullanılan yakma sistemlerinin anma ısıl güçleri 500 kw nın altında olduğu için Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) EK-4 e göre tesis Küçük Ölçekli Tesis sınıfına girmektedir. Tesiste eğik çatı kullanıldığı için yakma tesisinin bacası, çatının en yüksek yerinden en az 0,5 metre daha yüksekte olmalıdır. İşletmede bulunan bacalar için baca yüksekliği haricinde herhangi bir önlem alınmamıştır. Tesiste kazan bacalarında normal işletme şartlarında ve haftalık Proje kapsamında inşaat faaliyeti devam etmektedir. Ancak projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç/periyot tan adet piliç/periyot a çıkarılarak Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. Tesisin inşaat ve işletme aşamasında toz ve gaz emisyonu oluşumu söz konusu olacaktır. Oluşacak emisyonlara ilişkin detaylı bilgilere alt başlıklarda yer verilmiştir. 93

108 Toz Emisyonu Miktar ve Özellikleri İnşaat Aşaması Tesis için yapılacak arazi hazırlama çalışmalarında hafriyat yapılması söz konusu olacaktır. Bölüm III.A.11 de oluşacak toplam hafriyat miktarı 4.647,5 m 3 olarak hesaplanmıştır. Meydana gelen hafriyat atıklarının tamamı, inşaat çalışmalarında dolgu malzemesi olarak ve tesis içerisinde arazi düzenleme ve peyzaj çalışmalarında kullanılacaktır. Projenin inşaat aşaması 3 ay, hafriyat çalışmalarının günde 8 saat çalışılarak ortalama 90 günde tamamlanması planlanmaktadır. Toplam Hafriyat Miktarı : 4.647,5 m 3 (6.971,25 ton ) Günlük Hafriyat Miktarı : 51,64 m 3 (77,46 ton) Saatlik Hafriyat Miktarı : 6,45 m 3 (9,68 ton) Vardiya Sayısı : 1 (8 saat) Ort. Toprak Yoğunluğu : 1,5 ton/m 3 Oluşacak toz miktarının hesaplanmasında Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek 12 de verilen emisyon faktörleri kullanılmıştır. Toprağın Sıyrılma Ve Düzenleme İşlemi; Proje alanında toprağın sökülmesi işlemleri sırasında oluşacak toz hesabı aşağıda yapılmıştır. Sökme emisyon faktörü: 0,025 kg toz/ton E 1 = Toprağın temizlenmesinde oluşacak toz emisyonu E 1 = 77,46 ton/gün x 0,025 kg/ton x 1/8 gün /h E 1 = 0,242 kg/h 1 kg/h Yükleme-Boşaltma; Proje alanında hafriyatın kamyonlara yüklenmesi sırasında oluşacak toz hesabı aşağıda yapılmıştır. Yükleme Boşaltma emisyon faktörü: 0,010 kg toz/ton E 2 = Toprağın yükleme boşaltması esnasında oluşacak olan toz emisyonu E 2 = 77,46 ton/gün x 0,01 kg/ton x 1/8 gün/h x 2 E 2 = 0,193 kg/h 1 kg/h Proje alanında en fazla 100 m taşıma yapılacaktır. Günlük kazı miktarı 77,46 ton/gün olup, kamyon kapasiteleri 25 ton dur. Buna göre sefer sayısı 4 sefer/gün olarak alınmıştır. 94

109 Nakliye; Tesiste arazi hazırlama aşamasında oluşacak hafriyatın taşıması süresince oluşacak toz emisyonunun emisyon faktörü 0,7 kg/taşıt. km olarak alınmıştır (SKHKKY, Tablo 12.6). Tesis alanı ve asfalt yol arasındaki stabilize yol uzunluğu yaklaşık 100 m dir. E 3 = Kamyonların, malzemeyi stabilize yolda nakletmesi sonucu oluşacak toz emisyonu E 3 = 0,7 kg/taşıt. km. x 4 sefer/gün x 3 taşıt x 0,1 km/sefer x 1/8 gün/h x 2 E 3 = 0,21 kg/h < 1 kg/h Toplam toz emisyonu; E t = Arazi hazırlama aşamasında oluşacak toplam toz emisyonu E t = E 1 +E 2+ E 3 E t = 0,242 kg/h + 0,193 kg/h + 0,21 kg/h E t = 0,645 kg/h <1 kg/h Tesiste hafriyat işlemlerinden ötürü meydana gelecek toplam toz emisyonu debisi Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde verilen "Kütlesel debi" değerleri ile karşılaştırıldığında, limit değer olan 1 kg/saatin altında olduğu görülmektedir. Bu nedenle hava kalitesinin tespitine yönelik toz dağılım modellemesi yapılmasına gerek yoktur. Hafriyat işlemleri sırasında savrulma yapılmadan yükleme ve boşaltma yapılacaktır. Ayrıca tozumayı engellemek için alanda sulama yapılacaktır. Tesiste oluşacak toz emisyonunun, tesis etki alanında herhangi bir olumsuz etki yaratması beklenmemektedir. İnşaat aşamasında görev alacak personelin tozun olumsuz etkilerinden korunması için inşaat faaliyeti süresince işçilere toz maskesi gibi toza karşı uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. İşletme Aşaması Tesiste yem ünitesinde 6 adet 9 ton kapasiteli hammadde silosu bulunmaktadır. Tesise ihtiyaç durumunda gelen hammadde silolara doldurularak karma yem üretiminde kullanılacaktır. Hammadde depolama silolarında yayılabilecek tozun hesabı için USEPA daki emisyon faktörleri kullanılarak yapılan emisyonu hesabı aşağıda sunulmuştur. Tablo 48: Yiyecek ve Tahıl Endüstrileri İçin Partikül Emisyon Faktörleri Emisyon Kaynağı Emisyon Faktörü (lb/ton) Tahıl Silosu (nefeslik) 0,0063 Tahıl İşleme Prosesleri (taşıyıcılar, dağıtıcı v.s.) 0,034 95

110 Tesiste, adet piliç için bir dönemde gerekli olacak yem ihtiyacı ton dur. Tahıl silosu nefeslik emisyon hesabı: x 0,0063 = 6,9 lbs/yıl = 6,9 x 0,5 = 3,45 kg/yıl = (3,45 / 6) / 8 = 0,072 kg Tahıl işleme prosesleri emisyon hesabı: x 0,034 = 37,26 lbs/yıl =37,26x0,5=18,63kg/yıl = (18,63/6)/8 = 0,38 kg/saat Toplam = 0, ,38 = 0,452 kg/saat Tesiste karma yem üretimi işlemlerinden ötürü meydana gelecek toplam toz emisyonu debisi Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde verilen "Kütlesel debi" değerleri ile karşılaştırıldığında, limit değer olan 1 kg/saatin altında olduğu için modelleme çalışması yapılmamıştır. Hammadde siloları kapalı alanda bulunmaktadır. Tesiste oluşacak toz emisyonunun, tesis etki alanında herhangi bir olumsuz etki yaratması beklenmemektedir. Gaz Emisyonu Miktar ve Özellikleri İnşaat Aşaması Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında proje sahasında çalışacak iş makinelerinden kaynaklı egzoz emisyonu oluşumu söz konusu olacaktır. İnşaat aşamasında çalışacak iş makineleri ve özellikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 49: İnşaat Aşamasında Kullanılacak İş Makineleri ve Özellikleri Araç Güç Beygir kw Yakıt Tüketimleri 2 Adet Kamyon hp ,6 18,8 kg/sa 1 Adet Yükleyici hp ,3 9,4 kg/sa 1 Adet Ekskavatör 385 hp 283 kw 23,9 kg/sa İş makinelerinde yakıt olarak motorin kullanılacaktır. Kullanılacak motorinin fiziksel ve kimyasal özellikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. 96

111 Tablo 50: Motorin Analizi Özgül Ağırlık 0,82-0,86 Alt ısıl değer Tutuşma Noktası kcal/kg O C C 85,1% H 2 12,6% O 2 1,4% S 0,9% 1 kg dizel yakıtından oluşacak emisyonlar için EPA AP-42 Section 3.3 Dizel İçin Emisyon Faktörleri aşağıdaki tabloda verildiği şekildedir. Tablo 51: EPA AP- 42 Section 3. 3 Gasoline ve Dizel Yakıtlar İçin Emisyon Faktörleri Katsayılar Parametre Lb/beygir-saat Kg/kw-saat* SO2 2,05x10-3 0, NOx 0,031 0, CO 6,68x10-3 0, PM10 (Toz) 2,20x10-3 0, * Dönüşüm faktörü olarak 0,608 kullanılmıştır.(kaynak; EPA AP-42 Section 3.3 Table ) Tesiste gerçekleştirilecek faaliyet kapsamında kullanılacak iş makinelerine ait güç, yakıt tüketimleri ve her bir araç için oluşacak emisyon değerleri aşağıda verildiği şekildedir. Tablo 52: İş Makineleri Faaliyeti ile Oluşacak Emisyon Konsantrasyonları Araç Parametre Yakıt miktarı Katsayılar Konsantrasyonlar Kg/kw-saat* Araç Gücü Kg/saat SO2 12,6 18,8 kg/sa 0, , NOx 0, kw (Ort ,00155 Kamyon CO (Ort.15,7 kg/saat 0, kw alınmıştır.) 0, PM10 (Toz) alınmıştır.) 0, , SO2 0, , ,6 18,8 kg/sa NOx 0, , kw (Ort. 186 Kamyon CO (Ort.15,7 kg/saat 0, kw alınmıştır.) 0, PM10 (Toz) alınmıştır.) 0, , SO2 0, , NOx 6,3 9,4 kg/sa 0, kw (Ort. 93,5 0,00158 Yükleyici (Ort.7,85 kg/saat CO kw alınmıştır.) alınmıştır.) 0, , PM10 (Toz) 0, , SO2 0, , Ekskavatör NOx 0, , ,9 kg/sa 283 kw CO 0, , PM10 (Toz) 0, ,

112 Tesis bünyesinde kullanılacak olan iş makinelerinden kaynaklanacak emisyonlara ait konsantrasyonlar ve kütlesel debi değerleri yönetmelikte verilen sınır değerleri sağlayacaktır. Hesaplanan bu değerler Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1'de verilen "Kütlesel debiler" değerleri ile karşılaştırıldığında, hiçbir emisyon değerinin yönetmelikte belirtilen sınır değeri aşmadığı görülmektedir. Bu yüzden herhangi bir modelleme yapılmamıştır. İnşaat aşaması süresince, izin verilen egzoz emisyonu sınır değerlerinin aşılmamasına dikkat edilecektir. Söz konusu faaliyet süresince tarih ve sayılı ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişikliğiyle birlikte Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. İşletme Aşaması Tesiste bulunan kümeslerden koku kaynaklı emisyon oluşumu söz konusu olacaktır. Tesiste Jet Master ısıtıcılar ile ısınma sağlanacaktır. Dolayısıyla atmosfere açılan herhangi bir baca sistemi ve emisyon çıkışı olmayacaktır. 16) Tesisin Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Kapsamında İrdelenmesi tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin 37. Maddesinde belirtildiği üzere yürürlükten kaldırılmıştır. Bu yüzden irdeleme Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne göre yapılmıştır. SKHKKY Ek-1 e Göre Değerlendirme: Tesis bünyesinde kümes hayvanı yetiştiriciliği gerçekleştirilecek olup faaliyet kapsamında tesiste yem depolama siloları kapalı devre çalışacak olup tesis bünyesinde bulunan yollarda tozuma oluşmaması için SKHKKY Ek-1 de belirtilen gerekli tedbirler alınacak olup yem depolama siloları kapalı devre çalıştırılacağından ortama herhangi toz emisyonu oluşmaması sağlanacaktır. Tesiste faaliyet itibariyle tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliği Ek-2 Madde gereği adet ve daha fazla piliç, tavuk, hindi ve benzeri kümes hayvanları kapasiteli tesisler, kapsamında kalmaktadır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereğince Madde 3 Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-2 sinde yer alan 7. Gıda Endüstrisi, Tarım ve Hayvancılık başlığı altındaki işletmeler, mezkûr Yönetmelik Ek-1 ve Ek-2 listelerinde başka bir grupta yer almıyorsa, söz konusu işletmeler için; çevre izni kapsamında emisyon ölçüm raporu 98

113 hazırlanması ve işletmelerin hava emisyonu açısından değerlendirilmesi gerekmez. denilmektedir. Bu nedenle tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliği hükümlerine uyulacak ve tesis yönetmelik hükümlerine tabi olması halinde Çevre İzni alınacaktır. 17) Tesis Kirletici Vasfı Yüksek Tesisler İçin Özel Emisyon Sınırları (HKKY Ek-5 de) yer alıyorsa burada belirtilen hususlarla ilgili açıklamaların ve değerlendirmelerin yapılması: tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nde belirlenen değerler, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin eklerine göre değerlendirilmiştir. SKHKKY Ek-5 T.1.2 gereği Kirletici Vasfı Yüksek Olan Tesisler İçin Özel Emisyon Sınırları Ondokuzuncu Grup tesislerde kümes ve ahırların uyması gereken esaslar bulunmaktadır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereğince Madde-8 Ek-5'in "T) Ondokuzuncu Grup Tesisler" bölümü yürürlükten kaldırılmıştır. denilmektedir. Bu kapsamda SKHKKY Ek-5 Ondokuzuncu Grup Tesisler hükümleri göre değerlendirme yapılmamıştır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik kapsamında değerlendirme yapılmıştır. hükümleri doğrultusunda bu tesislerin, yerleşim alanına olan asgari uzaklığı Asgari Mesafe Eğrisi grafiğinden okunan değerin altında olmayacaktır. Eğer yüksek kokulu atık gaz filtre edilerek koku problemi gideriliyorsa, asgari uzaklık belirlenen değerin altında olabilir denilmektedir. Projenin yerleşim alanına olan asgari mesafe uzaklığı için asgari mesafe eğrisinde okunan değeri hesaplanacak olursa; Tablo 53: Kümes Hayvanları Cinsinden, Hayvan Yeri Sayısını Canlı Hayvan Kütlesine Dönüştürme Faktörleri Hayvan Cinsi Ortalama Münferit Hayvan Kütlesi Kümes Hayvanları Yumurtlayan kümes hayvanları 0,0034 Genç kümes hayvanları (18. haftaya kadar) 0, güne kadar besi piliçleri 0, güne kadar besi piliçleri 0,0024 Yetiştirilen pekin ördekleri (3. haftaya kadar) 0,0013 Besi pekin ördekleri (7. haftaya kadar) 0,0038 Yetiştirilen uçan ördek (3. haftaya kadar) 0,0012 Besi uçan ördeği (10. haftaya kadar) 0,0050 Yetiştirilen hindi (6. haftaya kadar) 0,0022 Besi hindisi, dişi kanatlılar (16. haftaya kadar) 0,0125 Besi hindisi, erkek kanatlılar (21. haftaya kadar) 0,0222 Projede adet piliç bulunacak olup, projede üretilen piliçler genç kümes hayvanlarıdır (49 güne kadar). Besi piliçleri (49 güne kadar) için ortalama münferit hayvan kütlesine çevrim katsayısı 0,0024 dür. 99

114 (GV) cinsinden canlı hayvan kütlesi= Ortalama münferit hayvan kütlesi x kümeste bulunan hayvan adedi GV= 0,0024* = 657,6 dır. Asgari Mesafe Eğrisinden okunan değere göre tesis alanına en yakın yerleşim birimi 450 m. mesafeden uzak olması gerekmektedir. En yakın yerleşim birimi tesisin yaklaşık m doğusundaki Olukman Köyü dür. Bu nedenle bu konuda bir sıkıntı oluşturmayacaktır. İşletmede tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik te belirtilen aşağıdaki maddelere uyulacaktır. - Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra; yeni tesislerin yerleşim alanına olan asgari uzaklığı, dokuzuncu fıkrada yer alan Asgari Mesafe Eğrisi garfiğinden belirlenen değerin altında olamaz. Şayet yüksek kokulu atık gaz filtre edilerek koku problemi gideriliyorsa, asgari uzaklık belirlenen değerin altında olabilir. - Tam bir temizlik ve kuruluk sağlanır. - Koku giderme ünitelerine sahip havalandırma sistemi bulunur. - Katı dışkılar için sızdırmaz bir depolama platformu yapılır ve depolamadan kaynaklanarak çevreyi rahatsız edecek sorunlar giderilir (koku veya sinek gibi). - Kümes ve ahır ile sıvı dışkı kanalları ve konteynırları arasında koku önleyici tedbirler alınır. - Sıvı dışkılar, sızdırmaz alanlar ve kapalı kanallardan geçirilerek ahırların dışında kapalı konteynırlarda veya eşdeğer emisyon azaltma tedbirleri alınmış yerlerde depolanır. - Sıvı ve katı dışkıların öncelikle uygun şekilde bertarafı sağlanır. Bununla beraber; bertarafı için uygun koşullar sağlanamadığında, kullanılacak dışkının depo kapasitesi olarak en az üç aylık miktar dikkate alınarak belirlenir. Bu maddelerin değerlendirilme yerleri ve süreleri ile kompostlama, kurutma veya atık gaz tesisleri gibi uygun tesislerde işleme tabi tutulma durumu dikkate alınarak, yetkili merci tarafından artırılabilir veya azaltılabilir. 100

115 - Canlı hayvan kütlesi 0-50 GV arasında olan tesisler için asgari mesafe şartı aranmaz. ÇED prosedürünün olumlu tamamlanması sonrasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. İşletmedeki her prosesten kaynaklanacak emisyonlar için, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 18) Tesisin Ek-4 kapsamında değerlendirilmesi; tesiste bulunacak emisyon kaynaklarından oluşabilecek (hesaplanan) emisyonlar, konsantrasyonları, emisyon kaynaklarının yakma ısıl güçleri, vb bilgiler, HKKY Ek-4 dikkate alınarak yaklaşık olarak olması gereken baca yüksekliği, baca gazı hızının hesabının yapılması, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nde belirlenen değerler, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin eklerine göre değerlendirilmiştir. İnşaatı devam etmekte olan ve kapasite artışı yapılacak tesiste idari bölümde 1 adet sıcak su kazanı ve kümeslerde toplam 8 adet ısınma amaçlı kazan bulunacaktır. Sözkonusu kazanlar 350 kw anma ısıl gücüne sahip olacaktır. Çapı 0,20 m seçilen baca için uzunluk SKHKKY Ek4.b.1 gereği bacanın en yakın çatının en yüksek noktasından 1,5 m daha yüksek olması gerekmekte olup işletme yönetmelik hükümlerini sağlayacaktır. 19) Tesisin HKKY Ek-2 kapsamında değerlendirilmesi, tesiste oluşabilecek hesaplanan emisyon miktarları (kg/saat olarak) HKKY Ek-2 deki sınır değerleri aşmışsa modelleme yapılması, modelleme sonucu hesaplanan değerlerin Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği Madde-6 kapsamında değerlendirilmesi, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nde belirlenen değerler, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin eklerine göre değerlendirilmiştir. Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından işletilecek olan ve proje kapsamında kapasite artışı yapılması planlanan broiler piliç yetiştirme tesisinde ısınma amacıyla, 9 adet ısınma amaçlı kazan bulunacaktır. Bunlardan 8 tanesi 8 adet kümeste 1 tanesi de sığınak ve işçi lojmanının ısıtılmasında kullanılacaktır. Isınma kazanı için belirlenen kütlesel debi değerleri SKHKKY Ek-2 Tablo 2.1. de verilen sınır değerlerin altında olduğundan hava kalitesi modelleme çalışması yapılmasına gerek görülmemiştir. 101

116 Tesis bünyesinde oluşacak toz emisyonu debisi ile SKHKKY Ek-2 Tablo 2.1. de verilen sınır değerlere ait karşılaştırma tablosu aşağıda verildiği şekildedir. Tablo 54: Tesis Genelinde Oluşacak Toz Emisyon Konsantrasyonları ile Sınır Değerlerin Karşılaştırılması Emisyon Toz Hesaplanan Değerler ( Kg/saat ) SKHKKY Ek-2 Tablo2.2. Sınır Değerler (Kg/saat) İnşaat Aşaması: 0,645 1 İşletme Aşaması: 0,452 1 Toz emisyonu için belirlenen kütlesel debi değerleri SKHKKY Ek-2 Tablo 2.1. de verilen sınır değerlerin altında olduğundan hava kalitesi modelleme çalışması yapılmasına gerek görülmemiştir. 20) Herbir tesisin faaliyeti sırasında oluşacak koku problemine karşı alınacak önlemler (En yakın yerleşim yerine uzaklık ve meteorolojik veriler dikkate alınarak irdelenmeli) Projenin işletme sürecinde beslenen piliçlerin yer alacağı kümeslerde, koku emisyonları söz konusu olacaktır. Civciv ve tavukların ter bezi yoktur. Vücuttaki su, idrar solunum yoluyla atılır. Onun için kümesin nemi artar, havası bozulur. Kümeste amonyak kokusu oluşur. (Bu koku genizde yanma, gözlerde yaş arma yapar.) Bu nedenle kümeslerde havalandırma sağlanacaktır. Tavuk kümeslerinde beher kg canlı ağırlık için değiştirilmesi gereken hava miktarı, kış mevsimi için minimum 0,48-1,40 m 3 /saat, yaz mevsimi için 3,6-7 m 3 / saat tir. Kümese girince burnumuza kötü bir koku çarpıyorsa kümes havasız demektir, yani kümeste karbondioksit ve amonyak gazları birikmiş, ısı ve nem artmıştır. Bu durumdaki kümeslerde hava giriş-çıkış delikleriyle ya da fanlarla hava değişimi sağlanarak kümesler hemen havalandırılır. Şekil 7 : Fanlar 102

117 SKHKKY Ek-5 T.1.2 gereği Kirletici Vasfı Yüksek Olan Tesisler İçin Özel Emisyon Sınırları Ondokuzuncu Grup tesislerde kümes ve ahırların uyması gereken esaslar bulunmaktadır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereğince Madde-8 Ek-5'in "T) Ondokuzuncu Grup Tesisler" bölümü yürürlükten kaldırılmıştır. denilmektedir. Bu kapsamda SKHKKY Ek-5 Ondokuzuncu Grup Tesisler hükümleri göre değerlendirme yapılmamıştır. Yenişehir Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre birinci derecede hakim rüzgar yönü Kuzeykuzeybatı (NNW), ikinci derecede hakim rüzgar yönü Doğukuzeydoğu (ENE) ve üçüncü derecede hakim rüzgar yönü Kuzey (N) dır. Hayvan çiftliklerinde çalışma şekli ve fiziksel yapı koku oluşumunu büyük ölçüde etkilemektedir. Bu açıdan koku oluşumunu en aza indirmenin en uygun yolu, bu tesisleri belirli standartlara göre kurmak ve işletmektir. Söz konusu tesisin son teknolojiye uygun olarak kurulması, donatılması ve işletilmesi planlanmaktadır. Tesiste işletme aşamasında oluşması beklenen koku problemini önlemek için otomatik havalandırma sistemi kurulacaktır. Her bir kümeste otomatik fan sistemi kullanılacaktır. Yaz aylarında kümesler içerisindeki havanın serinletilmesi amacıyla ped sistemi kullanılacaktır. Fanlar sürekli olarak çalıştırılarak kümes içerisindeki hava sirkülasyonu daimi olarak sağlanacaktır. Kümeslerde kullanılacak havalandırma sistemiyle, kümes içerisindeki nem ve koku dışarıya çıkacaktır. Kokuyu minimize etmek için; otomatik fan ve pedlerin bir arada kullanıldığı otomatik havalandırma sistemi kullanılacaktır.(bakınız Şekil-9) Kümeslerde havalandırma, ısı ve neme duyarlı sensörler vasıtasıyla çalışacak tam otomatik fanlar ile sağlanacaktır. Kümes dışına salınacak hava davlumbazlar ile toplanarak fanlardan koku ve gazların direk atmosfere çıkışı engellenecektir. Havalandırma fanlarının egzozlarına koku giderici su perdesi yapılacaktır.(bakınız Şekil-10) Hava atmosfere verilmeden önce su perdelerine çarpacak ve içindeki koku veren maddeler su fazına alınacaktır. Oluşan atıksu fosseptiğe aktarılacaktır. Kümes içerisindeki havalandırma sistemi hakim rüzgar yönü dikkate alınarak konumlandırılacaktır. Ayrıca kokunun önlenmesi amacıyla tesis çevresi ağaçlandırma çalışmaları da yapılacaktır. Şekil 8: Tünel Havalandırma 103

118 Şekil 9: Su perdeleri tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Kokuya Sebep Olan Emisyonların Kontrolü Yönetmeliği uyarınca Kümesler, ahırlar ve kesimhaneler, hayvan yağlarının eritildiği işletmeler/ tesisler, et ve balık ürünlerinin tütsülendiği tesisler ve gübre (tezek) kurutma işletmeleri/tesisleri gibi faaliyetlerin koku probleminin önlenmesinde 3/7/2009 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-5 te yer alan hükümler geçerlidir. Tesisin tüm faaliyetleri süresince Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca tesiste tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Koku oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Tesiste koku problemine yönelik olarak alınacak tüm önlemlere rağmen şikâyet olması halinde, faaliyet sahibi tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Koku oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik uyarınca, 8nci ve 9uncu maddede belirtilen esaslar çerçevesinde kokulu emisyonlarını ve dış ortamdaki koku seviyesini ölçtürecektir. 21) Proje kapsamında hijyenin sağlanması için ne gibi işlemlerin yapıldığı, kullanılan dezenfeksiyonlarla birlikte hijyen planının açıklanması, Tesisten broiler piliçlerin sevkinden sonra dezenfektan ve temizleme maddeleriyle temizlik yapıldıktan sonra kümesler fumigasyon tarzı dezenfekte işlemine tabi tutulup bir sonraki periyoda hazır hale getirilir. Fumigasyon işlemi tesis tamamen temizlendikten sonra en son aşamada yapılmaktadır. Bu işlem esnasında kümesin her bölgesi kapatılmakta olup tüm potasyum permanganat ve formaldehit karışımı kümes içerisine spreyleme esasına göre enjekte edilmektedir. Akabinde hava ile teması kesilen kümes 2 gün bu şekilde bekletilmektedir. 2 gün sonunda kümes kapıları açılarak havalandırma yapılmaktadır. Bu işlemin tamamlanması ile bir sonraki sürünün sağlıklı bir ortamda yetişmesi ve diğer sürüden kalabilecek olumsuz etkilerin bertarafı amaçlanmaktadır. FUMİGASYON: Böcekleri (yumurta, larva, nimf, pup ve ergin dönemlerinde) ve diğer zararlı etmenleri (Nematod, mantar, bakteri gibi) öldürmek amacı ile kapalı bir ortamda (Belirli bir ısıda ve belirli bir miktarda) gaz halinde kimyasal bir madde (Fümigant) vermek ve belirli bir süre gazı bu ortamda tutma işlemidir. 104

119 Fümigasyon her türlü bitkisel ve hayvansal kaynaklı ürünler ile diğer materyalleri zararlı etmenlerden arındırarak bu etmenlerin tahribatını ve ürün kaybını önlemek suretiyle ürünün sağlıklı halde bulunması amacını gerçekleştirmektedir. FUMİGASYON AVANTAJLARI: Bulaşık ürüne direkt olarak tatbik edilebilen bir yöntem olması, Difüzyon yüksekliği nedeniyle üründe uç noktalara kadar nüfus edebilme ve homojen dağılma imkanı sağlaması, gıda maddelerindeki kalıntı ve koku oranının tolerans sınırı içinde bulunması, kısa sürede büyük miktardaki ürünlere uygulanabilme olanağı sağlanması, diğer savaş yöntemlerine oranla daha az masraf ve işgücü gerektirmesi zararlı etmenin tüm biyolojik dönemlerine etkili olması nedeniyle avantajlı bir yöntemdir. Tesiste hijyenin sağlanmasında temizlik kadar önemli olan bir diğer faktör de, tesise hastalık ve hastalık taşıyıcıların girişinin önlenmesidir. Bununla ilgili olarak aşağıda belirtilen tedbirler alınacaktır. Koruyucu aşılamalar uygulanacaktır. Hayvanların besin, su, ısı, ışık ihtiyaçları optimum düzeyde karşılanacaktır. Kümeslere yabani kuşların girmesi engellenecektir. Tesiste zararlılarla mücadele programı uygulanacaktır. İşletmede kullanılan malzemeler diğer işletmelerle paylaşılmayacak; zorunlu bir durum olması halinde alınıp iade edilirken dezenfekte edilecektir. Ölü tavuklar ölü çukurlarına gömülecektir. Hastalık belirtileri konusunda dikkatli olunacak, hastalık durumunda ilgilere bildirilecektir. 22) Faaliyetler için önerilen koruma bandı mesafesi ve bu bandın oluşturulması için yapılacak çalışmalar, kullanımı hususunda bilgiler: Faaliyeti planlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin Gayrisıhhı Müesseseler Listesine göre 1. Sınıf Gayrisıhhı Müesseseler kapsamında yer almaktadır. ÇED işlemlerinin tamamlanması ile 2872 sayılı Çevre Kanunu ile 4856 ve 5491 Sayılı Çevre Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve ilgili Yönetmelikler ile Mer i Mevzuat çerçevesinde tüm yasal izin ve ruhsatlar alınacaktır. Akabinde İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı çalışmalarına başlanılacaktır. Tesis için bırakılması gereken Sağlık Koruma Bandı Mesafesi, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte yer alan inceleme kurulunca belirlenecek ve bu mesafe korunacaktır. 23) Ulaşımın temini, ulaşımın mevcut trafiğe getirdiği yük ve alınacak önlemler: Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından inşaatı devam etmekte olan ve kapasite artışı yapılması planlanan broiler piliç yetiştirme tesisi Olukman Köy sınırları içerisinde yer almakta olup araziye ulaşımda bir problem yaşanmamaktadır. 105

120 Proje alanının kuzey ve güneyinden yol geçmektedir. Bu yolların Eskişehir-Bursa karayoluna bağlantısı bulunmaktadır. Proje alanına ulaşım ve nakliyede bu yollar kullanılarak Eskişehir-Bursa karayoluna bağlantı sağlanacaktır. Ayrıca T.C. Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolları Genel Müdürlüğü 14. Bölge Müdürlüğü nün tarih ve sayılı görüşünde Bahsi geçen tesisin giriş-çıkış yapacağı yol Bölge Müdürlüğümüz sorumluluğunda bulunmadığından Kurumumuzca yapılacak herhangi bir işlem bulunmamaktadır. İfadesi yer almaktadır. Alınan görüşe uyulacaktır. T.C. Bursa İl Özel İdaresi Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığı nın tarih ve 7711 sayılı yazısında Yerinde yapılan incelemede Başkanlığımız yol hizmet ağındaki 12 K.K. No lu Yiğit-Olukman Grup köy yolumuz üzerinde bulunan parselden çıkışın, parselin doğusundan geçen eski İnegöl yolundan yapılacağı anlaşılmıştır. Bu nedenle Başkanlığımızca yapılacak herhangi bir işlem bulunmamaktadır. denilmektedir. Alınan kurum görüşüne uyulacaktır. Şekil 10: Karayolu Haritası 24) İşletme aşamasında yapılacak işlerden dolayı zarar görebilecek flora-fauna türleri (Endemik türler, nesli tehlikede vb.), proje için seçilen yer ve faaliyetin etki alanında bulunan tür popülasyonlarının etkilenmesi açıklanmalıdır. Çalışma alanı dahilindeki bitki türlerinin belirlenmesi amacı ile biyolog Hasan Yılmaz tarafından Temmuz ayında arazi çalışmaları yapılmış ve edinilen bilgiler literatür verileri ile desteklenmiştir. Yöresel isim mevzuatını Türkçe bitki adları sözlüğü (Prof. Dr. T. BAYTOP) adlı kaynaktan yararlanılmıştır. Ege Üniversitesi Fen Fakültesi nin Tohumlu Bitkiler Sistematiği, No:116 adlı yayını floranın kesinleştirilmesi ve türlerin familya adıyla habitatının belirlenmesinde literatür olarak baz alınmıştır. Yapılan 106

121 gözlemler ve çalışmalar sonucu hazırlanan flora listesi alfabetik olarak düzenlenmiş olup, her türün karşısına floranın mahalli adı, familyası, habitatı, çalışma yapılan bölgedeki nispi bolluk derecesi yazılmıştır. Faaliyet sahasında yapılan floristik çalışmalar sonucunda, tablolarda yer alan bitki türlerinin çoğu tespit edilmiş ve bunların nispi bolluk derecesi belirtilmiştir. Gözlemlenmesi güç olan türlerin tespiti için, alanın vejetasyon özelliklerine dayanarak, literatür taraması yapılmış ve bu türlerin nispi bolluk derecesi yazılmamıştır. Tablo-4 de anlaşılacağı gibi faaliyet sahası ve civarında, endemik, nesli tehlike altında olan veya korunmaya muhtaç herhangi bir floraya rastlanmamıştır. Bunun araştırılmasında Tuna EKİM in Türkiye nin Tehlike Altındaki Nadir ve Endemik Bitkileri adlı eserinden yararlanılmıştır. Bölgenin faunasını oluşturan bu türler Türkiye de geniş yayılışa sahip türlerdir. Arazi şartları, toprak yapısı, iklim özellikleri ve ekosistem bütünlüğü açısından, bölgede olması muhtemel ve literatürlerde belirtilen bu türlerin tespiti için, ekim ayı içinde arazi çalışmaları yapılmış, ancak faaliyet alanının etki alanı olan belirli mesafesinde olması muhtemel türlerin pek çoğuna rastlanılmamıştır. Bu bölümde belirtilen yabani hayata ait fauna türlerinden koruma altına alınan türleri belirlemek amacıyla Türk Çevre Mevzuatı nda yer alan Bern Sözleşmesi diğer adıyla Avrupa Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesi Ek-II ve EK-III incelenmiş, ancak faaliyetin yapıldığı bölge içerisinde korunan veya kesin koruma altına alınan fauna türlerine rastlanmamıştır. Bölgenin faunasını oluşturan bu türler Türkiye de geniş yayılışa sahip türlerdir. Arazi şartları, toprak yapısı, iklim özellikleri ve ekosistem bütünlüğü açısından, bölgede olması muhtemel ve literatürlerde belirtilen bu türlerin tespiti için, ekim ayı içinde arazi çalışmaları yapılmış, ancak faaliyet alanının etki alanı olan belirli mesafede olması muhtemel türlerin pek çoğuna rastlanılmamıştır. Proje uygulama ve etki alanında habitat bölünmesi, ekosistem, biyolojik çeşitlilik ve yapısının bozulması, zarar görmesi gibi olumsuzluklarla karşı karşıya kalınması beklenmemektedir. Yalnızca proje alanında gerek araçların varlığı gerekse insan faaliyeti açısından bir miktar doğal alanın tahribatı ve biyomas kaybı mümkündür. Ancak flora ve fauna türlerinin yoğunluğu ve tespit edilen türler arasında risk altına girecek olanların bulunmamasından dolayı bu etkiler yok sayılabilir. Proje alanında flora ve fauna açısından lokal endemik veya dar yayılışa sahip türlere ne arazi gözlemleri sırasında ne de literatür araştırmalarında rastlanmamıştır. Bu nedenle alanda yapılacak faaliyet sonucu meydana gelebilecek tahribat, yayılış bakımından kozmopolit olan bu türlerin varlığını tehdit edecek nitelikte değildir. Bern Sözleşmesi dâhilindeki türler özellikle insan aktivitelerinin az bulunduğu bölgelerde yayılım göstermektedir. Zira bölgenin oldukça büyük bir kısmının insan etkisine maruz kalmış alanlar olduğu göz önünde bulundurulursa, doğal yapısını koruyabilmiş alanların miktarının ne kadar az olduğu anlaşılabilir. Tesis alanı ve yakın çevresinde nadir ve nesli tehlikede olan herhangi bir flora fauna türüne rastlanılmamıştır. Ancak mevcut türlerin etkilenmemesi izin özen gösterilecektir. Özellikle tesis içerisine girmelerini engellemek amacıyla tel örgü ile tesis etrafı çevrilmiştir. İşletilmekte olan tesiste tarımsal bir tesis olduğundan etkinin minumum olacağı düşünülmektedir. Ancak tesiste kullanılacak aşı, vitamin ve ilaçların kullanılmış kaplarının ilgili yönetmelikler çerçevesinde saklanması ve bertarafı sağlanacaktır. Ayrıca ölü tavukların bertarafı için açılacak çukurlar kireçle dezenfekte edilecek ve üzerleri vakit 107

122 kaybetmeden kapatılacaktır. Tesisten oluşacak ölü tavuklar kesinlikle yakma işlemine tabi tutulmayacaktır. Tesise açılmış çukur ve ileride açılması planlanan ölü çukurları ekte verilen vaziyet planına işlenmiştir. ÇED işlemlerinin tamamlanması ile ölü çukurlarının etrafı tel örgü ile çevrilecektir 25) Projenin, proje alanının yakınında bulunan tesislerle olan etkileşiminin açıklanması: İnşaatı devam etmekte olan ve proje kapsamında kapasite artışı yapılacak tesisin yakın çevresinde tesis ve işletme bulunmamaktadır. Tesisin yakın çevresinde bulunan tesislere olumsuz bir etkinin olması beklenmemektedir. 26) Tavuk Çiftliğinin yakınındaki yerleşim birimlerine olası etkileri: Tesisin faaliyet gösterdiği alan, genel itibariyle kırsal alandır. Tesise en yakın yerleşim birimi yaklaşık m doğusundaki Olukman Köyü dür. Tesise yakın diğer yerleşim yerleri ise m güneybatısında bulunan Yiğitköy, m güneydoğusunda bulunan Kulaca Köyü, m kuzeydoğusunda Bayramşah Köyü bulunmaktadır. Tesise ait panoramik fotoğrafından da görüleceği üzere tesisin yakın çevresinde yerleşim yeri bulunmamaktadır. Bu tür tesislerden oluşması muhtemel en önemli çevresel etki kokudur. Ayrıca kümeslerin kapıları hijyen açısından da açık tutulmamaktadır. Hayvan çiftliklerinde çalışma şekli ve fiziksel yapı koku oluşumunu büyük ölçüde etkilemektedir. Bu açıdan koku oluşumunu en aza indirmenin en uygun yolu, bu tesisleri belirli standartlara göre kurmak ve işletmektir. Söz konusu tesisin son teknolojiye uygun olarak kurulması, donatılması ve işletilmesi planlanmaktadır. Tesiste işletme aşamasında oluşması beklenen koku problemini önlemek için otomatik havalandırma sistemi kurulacaktır. Her bir kümeste otomatik fan sistemi kullanılacaktır. Yaz aylarında kümesler içerisindeki havanın serinletilmesi amacıyla ped sistemi kullanılacaktır. Fanlar sürekli olarak çalıştırılarak kümes içerisindeki hava sirkülasyonu daimi olarak sağlanacaktır. Kümeslerde kullanılacak havalandırma sistemiyle, kümes içerisindeki nem ve koku dışarıya çıkacaktır. Kokuyu minimize etmek için; otomatik fan ve pedlerin bir arada kullanıldığı otomatik havalandırma sistemi kullanılacaktır. Kümeslerde havalandırma, ısı ve neme duyarlı sensörler vasıtasıyla çalışacak tam otomatik fanlar ile sağlanacaktır. Kümes dışına salınacak hava davlumbazlar ile toplanarak fanlardan koku ve gazların direk atmosfere çıkışı engellenecektir. Havalandırma fanlarının egzozlarına koku giderici su perdesi yapılacaktır. Hava atmosfere verilmeden önce su perdelerine çarpacak ve içindeki koku veren maddeler su fazına alınacaktır. Oluşan atıksu fosseptiğe aktarılacaktır. Kümes içerisindeki havalandırma sistemi hakim rüzgar yönü dikkate alınarak konumlandırılacaktır. Ayrıca kokunun önlenmesi amacıyla tesis çevresi ağaçlandırma çalışmaları da yapılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Kokuya Sebep Olan Emisyonların Kontrolü Yönetmeliği uyarınca Kümesler, ahırlar ve kesimhaneler, 108

123 hayvan yağlarının eritildiği işletmeler/ tesisler, et ve balık ürünlerinin tütsülendiği tesisler ve gübre (tezek) kurutma işletmeleri/tesisleri gibi faaliyetlerin koku probleminin önlenmesinde 3/7/2009 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-5 te yer alan hükümler geçerlidir. Tesisin tüm faaliyetleri süresince Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. SKHKKY Ek-5 T.1.2 gereği Kirletici Vasfı Yüksek Olan Tesisler İçin Özel Emisyon Sınırları Ondokuzuncu Grup tesislerde kümes ve ahırların uyması gereken esaslar bulunmaktadır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereğince Madde-8 Ek-5'in "T) Ondokuzuncu Grup Tesisler" bölümü yürürlükten kaldırılmıştır. denilmektedir. Bu kapsamda SKHKKY Ek-5 Ondokuzuncu Grup Tesisler hükümleri göre değerlendirme yapılmamıştır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında değerlendirilmiş olup en yakın yerleşim yerine herhangi bir olumsuz etkisi beklenmemektedir. Ayrıca yönetmelikte geçen hususlara harfiyen uyulacaktır. Tesiste koku problemine yönelik olarak alınacak tüm önlemlere rağmen şikâyet olması halinde, faaliyet sahibi tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Yönetmeliği uyarınca, 8nci ve 9uncu maddede belirtilen esaslar çerçevesinde kokulu emisyonlarını ve dış ortamdaki koku seviyesini ölçtürecektir. Koku ile ilgili şikayetlerin alınması halinde vakit kaybetmeden tedbirler alınacaktır. 27) Personel Temini, çalışacak personel sayısı, personel için temin edilecek sosyal hizmetler. İnşaatı devam etmekte olan ve proje kapsamında kapasite artışı yapılacak tesiste işletme aşamasında 10 kişi çalışacaktır. Personel taşımalı sistemle tesise getirilecektir. Tesiste çalışacak personel en yakın yerleşim birimlerinden temin edilecektir. Tesiste çalışacak personelin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla 154 m 2 lik bölüm inşa edilmiştir. 28) Tesisin Çevresinde Azota Karşı Hassasiyeti bulunan Bitkiler ( Örneğin Fidanlıklar, Kültür Bitkileri) Ve Ekolojik Sistemlerle (Örneğin Fundalık, Bataklık, Orman) Ve Alınacak Önlemler açıklanmalıdır. 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler bulunmamaktadır. Bu nedenle işletmenin Azota Karşı Hassasiyeti bulunan Bitkiler ( Örneğin Fidanlıklar, Kültür Bitkileri) Ve Ekolojik Sistemlerle (Örneğin Fundalık, Bataklık, Orman) olumsuz bir etki bırakması beklenmemektedir tarih ve sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü nden Kapasite Artırımı ile ilgili Kurum görüşünü içeren inceleme raporu ekte sunulmuştur. 109

124 29) Üretimde Oluşması Muhtemel Kırık Yumurtaların Miktarı, Bertarafı ve Alınacak Önlemler Açıklanmalıdır. Tesiste broiler piliç yetiştirme faaliyeti yapılacağı için kırık çatlak yumurta oluşması söz konusu değildir. B) İşletme faaliyete kapandıktan sonra olabilecek ve süren etkiler ve bu etkilere karşı alınacak önlemler, 1)Rehabilitasyon çalışmaları, İnşaatı devam etmekte olan ve kapasite artışı ile kullanılacak teçhizatın teknik özellikleri incelendiğinde 50 yıl süre çalışabilecekleri sonucuna ulaşılmıştır. Teknolojik gelişmeler sürekli takip edilecek olup ekipmanların bakımları periyodik olarak yaptırılacaktır. Söz konusu tesis şartlarında uygun olduğu sürece çalışacak olup olumsuz koşullarda devredilmesi söz konusu olabilir. Çalışmaya son verme kararı alınması halinde alt yapının mevcut olması nedeni ile yine tavukçuluk sektöründe faaliyet gösterecek bir firmaya devri yapılacaktır. Devir işlemlerinin yapılması aşamasında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşlarına bilgilendirme yapılacaktır. İşletilecek tesiste faaliyet sona erdikten sonra devam edecek bir kirlilik söz konusu olmayacaktır. Tüm atıklar üretim süresince bertaraf edilecektir. Rehabilitasyon çalışmaları: Tesisin kapatılması ve yıkımının yapılması halinde ilk olarak tesiste yer alacak ekipmanların tasfiyesi yapılacaktır. Daha sonra yıkım işlemine geçilecektir. Yıkım işlemlerinin tamamlanması ile açığa çıkacak moloz vs. atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde uygun deponi alanına iletilecektir. Tesisin kaldırılması söz konusu olduğunda hafriyat atıklarının bertarafı için ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının uygun görüşler alınarak çalışılacaktır. 2)Mevcut su kaynaklarına etkiler, Tesiste faaliyetin sona erdirilmesi ve başka bir işletmeye devir işlemlerinin yapılmaması halinde yıkım işlemleri yapılacaktır. Tesisin yıkımın yapılması halinde inşa edilmiş tüm üniteler Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde kaldırılacaktır. Çalışmaların tamamlanması ile işletme alanı ilk alındığı şekilde bırakılarak terk edilecektir. Tesis alanında tüm yıkım ve rehabilitasyon işlemelerinin tamamlanması aşamasında ve sonrasında yer altı ve yerüstü su kaynaklarının etkilenmesi söz konusu olamayacaktır. Proje sahasında ve çevresinde bulunan mevsimsel veya sürekli akış gösteren dere yataklarına katı veya sıvı atık atılmayacaktır. Dere yataklarından malzeme temin edilmeyecektir ve doğal akışları değiştirilmeyecektir. 110

125 İşletme faaliyete kapandıktan sonra faaliyetle ilgili herhangi bir atık olmayacağı ve arazi ıslah edilerek doğal hale getirileceğinden mevcut yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına herhangi bir olumsuz etkisi olmayacaktır. Tesiste tarih ve sayılı resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren DSİ Yeraltısuyu Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği ne uyulacaktır. Faaliyetler sırasında 167 sayılı Yeraltı Suları Kanunu, 2872 Sayılı Çevre Kanunu, Tarih ve Sayılı Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, tarih ve sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümlerine uyulacaktır. C) Acil Müdahale Planı ve İzleme Programı (Faaliyetin inşaat, işletme ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve doğal afet ve kaza, sabotaj ve benzeri durumlarda uygulanacak müdahale planı.işçi sağlığı ve iş güvenliği açısından alınacak önlemler. Toplu halde ölümlerin olması halinde alınacak önlemler ve bunların nasıl bertaraf edileceği.) İnşaat Aşaması İçin Önerilen İzleme Programı Proje kapsamında inşaat aşamasında genel olarak aşağıda sıralanan hususlara dikkat edilecektir. İnşaatın sözleşme planına ve şartnamelere uygun olarak yürütülmesi İnşaat kalitesi yeterliliğinin denetlenmesi ve inşaatla ilgili her türlü kayıtların düzgün tutulması Uygulama aşamasında, hazırlanan kesin proje dokümanlarına ve çizimlere uygun olarak inşaatın yürütülmesi İş ve işçi güvenliği mevzuatı gereklerinin yerine getirilmesi Bunların haricinde inşaatın çevre üzerindeki etkilerini azaltmak amaç süresince yürürlükteki mevzuat gereği izleme yapılacaktır. İzleme program hususları içerecektir. İnşaat süresince oluşan evsel katı atıkların bertaraf edilmesi İnşaat süresince oluşan evsel sıvı atıkların bertaraf edilmesi İnşaat alanından kaynaklanacak toz emisyonları ve gürültünün periyodik kontrolü (en yakın yerleşim yerinde üç ayda bir defa) İnşaat araçlarının servis ve bakımlarından kaynaklanan atıkların kontrolü Hafriyat atıklarının kontrolü İnşaat aşamasında bozulan peyzajın düzeltilmesi (inşaat faaliyetlerinin tamamlanmasında) İşletme Aşaması İçin Önerilen İzleme Programı Proje kapsamında işletme aşamasında genel olarak aşağıda sıralanan hususlara dikkat edilecektir. 111

126 İşletme faaliyetlerinin mevzuata uygun olarak yürütülmesi Herhangi bir hastalık şüphesi durumunda derhal veteriner hekime başvurulması Hastalıklardan korumaya yönelik aşılamaların düzenli olarak yaptırılması Tesiste hijyen ve biyogüvenlik kurallarına uyulması İş ve işçi güvenliği mevzuatı gereklerinin yerine getirilmesi Bunların haricinde işletme aşamasında yürürlükteki mevzuat gereği izleme yapılacaktır. İzleme programı aşağıdaki hususları içerecektir. İşletme süresince oluşan evsel katı atıkların bertaraf edilmesi İşletme süresince oluşan evsel sıvı atıkların bertaraf edilmesi İşletme süresince oluşan hayvan dışkılarının bertaraf edilmesi İşletme süresince oluşan ölü tavukların bertaraf edilmesi İşletme süresince oluşan tıbbi atıkların bertaraf edilmesi İşletmeden kaynaklanacak emisyonların periyodik kontrolü İşletmeden kaynaklanacak gürültünün periyodik kontrolü İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı İşletme sonrasında, toprak kalitesi ve topografyanın eski haline kavuşması izlenecektir. Olumsuz sonuçlar ilgili idareye bildirilecektir. Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii nde inşası devam etmekte olan projede broiler piliç yetiştirme tesisinde oluşması muhtemel acil durumlar; Yangın, Doğal Afetler (Deprem, Ağır Hava Koşulları, Yıldırım Düşmesi, Sel vb), Patlamalar, Kontrolsüz Emisyon ve Deşarjlar, Komşu Kuruluşlardan Gelebilecek Tehlikeler ve Sabotajlar olarak sıralanabilir. İşletilmesi planlanan tesis ile ilgili olarak ÇED işlemlerinin tamamlanması ile faaliyete başlanılacaktır. Faaliyete geçilmesi ile kalite sistem çalışmaları yapılacaktır. Tesiste orman yangınlarına karşı tesis inşaat ve işletme süresince oluşabilecek cam kırıklarını ormanlık alana atmayacaklardır. Olası bir yangın durumunda ilgili mercilere haber verilecektir ve tesiste oluşturulan Yangın Müdahale Planı doğrultusunda yangına ilk müdahale yapılacaktır. Tesis te uygulanacak Acil Müdahale Planı ekte verilmiştir ( Bkz. Ek. 17 ). D) Proje Alternatifleri, (Bu bölümde, yer, üretim tekniği, alınacak önlemlerin alternatiflerinin karşılaştırılması yapılacak ve proje kapsamındaki alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri) belirtilecektir.) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan üzerinde, adet piliç/periyot kapasiteli işletilmektedir. Söz konusu adet piliç/periyot kapasiteli faaliyet için Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne başvuru yapılmış ve ÇED süreci tamamlanarak 27 Mayıs 2011 tarih ve 275 nolu karar ile faaliyete ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup söz konusu yazı ekler bölümünde verilmiştir (Bkz.Ek.1). Proje kapsamında inşaat tamamlanmış ve faaliyete geçilmiştir. Ancak projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç / periyot tan adet piliç/periyot a 112

127 çıkarılarak Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. Proje sahasına ait tapu ekte verilmektedir. (Bkz.Ek.2). Tesiste üretimin ve kapasite artırımı faaliyetinin genel amacı, üretim ve satışı firma tarafından yapılmakta olan yumurta ve tavuk ürünlerinin daha iyi koşullarda pazara sunulması için gerekli şartları oluşturmaktır. Proje ile bölge ekonomisine ve bölgedeki yumurta ve tavuk üretimine katkı sağlanmaktadır. Projeden direkt olarak firma bünyesinde kısmi zamanlı ve sürekli çalışacak toplam 25 kişi, Bursa bölgesinde yaşayan nüfus, ayrıca çevre illerde ürünleri satın alan ve bu ürünleri pazarlayan kişi ve kuruluşlar ve tedarikçiler dolaylı faydalanıcılar olarak düşünülmektedir. Yemin ete ve yumurtaya dönüşüm oranının çok uygun olması nedeniyle protein talebini karşılamada tavuk ürünleri, kırmızı et ve süt mamulleri gibi protein kaynaklarından daha çok tercih edilmektedir. Hayvansal üretim kolları arasında tavukçuluk, hayvansal proteinin en kolay ve en ucuz sağlanabileceği özelliktedir. Bu gerçeklerle tavuk eti ve yumurta beslenmede protein eksikliğine etkili bir çözüm olarak görülmektedir. Dolayısıyla bugün için tavukçulukta amaç üreticiler açısından kar sağlamak olarak görülse bile, dünya tavukçuluk endüstrisinin amacı et ve yumurtadan kaliteli gıda maddelerinin üretimi şeklinde tanımlanmaktadır. Tavukçuluğun ülke ekonomisine katkıları önemsenecek boyuttadır. Tavukçuluk geçimini tamamen bu faaliyetten sağlayan büyük işletmelerin yanı sıra kırsal kesimde, köylerde düşük verimli karışık ırklarla, bazen de ticari hibritlerle aile tavukçuluğu şeklinde yapılmaktadır. Beş bin ve daha büyük kapasiteli işletme sahipleri geçimini tamamen bu faaliyetten sağlarlar ve ürettikleri ürünlerle milli ekonomiye katkıda bulunurlar. Damızlık ve ticari işletmelerin sayı ve kapasitelerinin artması yem sanayi, kuluçka ve diğer kümes ekipmanları sanayi, ilaç endüstrisi ve kesimhane gibi tavukçuluk sektörünün tüm kollarındaki gelişme, her birinin ayrı iş kolu olarak büyümesi, bu sektördeki işçi istihdamını da gittikçe artırmaktadır. Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından işletilecek kümesler ve izinlerinin büyük bir kısmı alınmış olan tesiste kapasite artışı hedeflenmiştir. Tesisin inşaatı devam etmesi nedeniyle hazırlanan proje kapsamında alternatif bir bölge düşünülmemiştir. E) Sonuçlar (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme ve taahhütler) Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, Bursa İli, İnegöl İlçesi, Olukman Köyü, Güldürdek Mevkii hudutlarında, H23D18A102 pafta, 102 ada, 141 parsel numaralarına kayıtlı toplam ,56 m 2 yüzölçümlü alan üzerinde, adet piliç/periyot kapasiteli işletilmektedir. Söz konusu adet piliç/periyot kapasiteli faaliyet için Bursa İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne başvuru yapılmış ve ÇED süreci tamamlanarak 27 Mayıs 2011 tarih ve 275 nolu karar ile faaliyete ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olup söz konusu yazı ekler bölümünde verilmiştir (Bkz.Ek.1). Proje kapsamında inşaat tamamlanmış ve faaliyete geçilmiştir. Ancak projede öngörülen üretim kapasitesi adet piliç / periyot tan adet piliç/periyot a 113

128 çıkarılarak Kapasite Artırımı yapılması planlanmaktadır. Proje sahasına ait tapu ekte verilmektedir. (Bkz.Ek.2). İnşası devam etmekte olan projede kapasite artışına gidilerek adet piliç/periyot tan adet piliç/periyot a çıkarılması planlanmaktadır. Tesiste kapasite artışına gidilmesi, 17 Temmuz 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği nin 7/c maddesi Bu Yönetmelik kapsamında ya da kapsamı dışında bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesi halinde, kapasite artışı toplamı bu Yönetmeliğin Ek-I inde belirtilen eşik değer veya üzerindeki projelere Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanması zorunludur. Kapsamında kalmıştır. Yine aynı yönetmeliğin EK-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi 20/a maddesi Tavuk ve Piliç Yetiştirme Tesisleri (Bir üretim periyodunda adet ve üzeri tavuk, adet ve üzeri piliç veya eş değeri diğer kanatlılar) kapsamında kalmaktadır. Tesis herhangi bir belediye ve mücavir alan içerisinde yer almamaktadır. Kapasite artışı yapılması planlanan tesisin yerinin Bursa İli 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı ile ilgili İl Özel İdaresi Görüşü ekte verilmektedir (Bkz. Ek-5.) Tesisin ömrü, tesisin işletmesi süresince ileriki aşamalarda yapılacak olan yenileme çalışmaları, tesis çevresindeki yerleşimin artması ve kalkınması göz önünde bulundurulduğunda 50 yıl olarak tahmin edilmektedir. Teknolojik gelişmeler ve bakımların düzenli yapılması ile sürenin daha da uzayabileceği düşünülmektedir. Söz konusu tesis şartlarında uygun olduğu sürece çalışacak olup olumsuz koşullarda devredilmesi söz konusu olabilir. Çalışmaya son verme kararı alınması halinde alt yapının mevcut olması nedeni ile yine tavukçuluk sektöründe faaliyet gösterecek bir firmaya devri yapılacaktır. Devir işlemlerinin yapılması aşamasında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşlarına bilgilendirme yapılacaktır. İşletilecek tesiste faaliyet sona erdikten sonra devam edecek bir kirlilik söz konusu olmayacaktır. Tüm atıklar üretim süresince bertaraf edilecektir. Planlanan faaliyetin inşaat aşamasında 810 m 3, işletme aşamasında ,27 m 3 suya ihtiyaç olacaktır. İnşası devam etmekte olan ve kapasite artışı yapılacak tesiste 1 adet yer altı suyu kuyusu bulunmaktadır. Sözkonusu kuyuya ait DSİ 3. Bölge Müdürlüğü nden alınan Yeraltısuyu Kullanma Belgesi ekte verilmektedir (Bkz. Ek.10.). Ayrıca söz konusu suyun insani tüketim amacı ile kullanılıp kullanılmayacağı amacıyla alınan numuneler Bursa Halk Sağlığı Laboratuvarı tarafından analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda yer altı suyunun İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olduğu belirlenmiştir. Analiz sonuçları da ekte verilmektedir (Bkz. Ek.10.). İşletme süresi boyunca ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ne uygun olarak çalışılacaktır. İnşaatı devam etmekte olan tesiste çalışan personelin kullanımı için inşa edilecek olan sızdırmaz nitelikli fosseptik idari binanın arka tarafında yer alacaktır. Sözkonusu sızdırmaz fosseptikler 2 gözlüdür (Bkz. Ek.11.). Tesiste yetiştirilecek piliçler gün sonunda satılacaktır. Akabinde tesis 2 hafta sürecek temizlik periyoduna girelecektir. Sadece temizlik işlemleri sonucunda ve koku önleme siteminden kaynaklı 114

129 atıksuların toplanacağı 2 adet sızdırmaz fosseptik planlanmaktadır. Sızdırmaz nitelikli fosseptik inşaat aşamasında beş günde 1 kez, işletme aşamasında ise 12 günde 1 kez çekilmesi planlanmaktadır. Bununla ilgili İnegöl Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğünden alınan yazı ektedir (Bkz. Ek.12). İşletme süresince Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik te belirtilen hususlara, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ne ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak çalışılacaktır. Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından inşası devam etmekte olan ve proje kapsamında kapasite artışına gidilmesi planlanan tesiste kullanılacak olan enerji türü elektrik enerjisi ve kömürdür. Tesiste kullanılacak elektrik enerjisi; şehir elektrik şebekesinden karşılanacaktır. Elektrik kesintilerine karşı tesiste jeneratörden yararlanılacaktır. ÇED işlemlerinin tamamlanmasının ardından tesisle ilgili tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğe ve bütün bu yönetmeliklere bağlı olarak çıkarılan yönetmeliklere uygun olarak İşyeri Açma ve Çalıştırma Belgesi alınacaktır. Söz konusu faaliyet; Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik in Ek-2 kapsamındadır. Bu sebeple, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Çalışacak işçilerin sağlığının korunması amacıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanan ve 23/12/2003 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Gürültü Yönetmeliği ile Titreşim Yönetmeliği madde-5 e göre en yüksek maruziyet etkin değerleri 85 dba olarak verilmiştir. Faaliyet alanında kişisel maruziyet ölçümleri yapılacak olup gerekli görülmesi halinde koruyucu gereçler kullanılacaktır. İşletilmesi planlanan tesis ile ilgili olarak ÇED işlemlerinin tamamlanması ile Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik in gereği Çevre İzni alınacaktır. Faaliyet alanının etki alanı içerisinde, ulusal ve uluslararası öneme sahip sulak alanlar, kıyı kesimleri, milli parklar, özel koruma alanları, nüfusça yoğun alanlar, tarihsel, kültürel, arkeolojik vb. alanlar, erozyon alanları, heyelan alanları, ağaçlandırılmış alanlar, potansiyel erozyon ve ağaçlandırma alanları ile 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun gereğince korunması gereken akiferler bulunmamaktadır. İşletme süresi boyunca tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uygun olarak çalışılacaktır. Tesisin girişin ve çıkışının yapılacağı bölgeye gerekli uyarı ve ikaz işaretleri konulacaktır. ÇED işlemlerinin tamamlanması ile gayri sıhhi müessese ruhsatı ve işletme belgesi alınacaktır. 115

130 İnşaat aşamasında çalışacak personelin günlük faaliyetleri sonucu 69 kg katı atık oluşacağı varsayılmaktadır. İşletme aşamasında çalışacak personelin günlük faaliyetleri sonucu 28,75 kg katı atık evsel nitelikli katı atıklar oluşacaktır. Oluşacak olan evsel nitelikli bu atıklar kapalı kaplarda muhafaza edilecek ve Evsel Katı Atıkların, İnegöl Katı Atık Depolama sahasına gönderilerek tesisten uzaklaştırılacaktır. İnegöl Belediye Başkanlığı, Temizlik İşleri Müdürlüğü tarafından verilen tarih ve 94 sayılı yazı ekte verilmektedir. (Bkz. Ek.13) Tesisten oluşan gübreler özellik itibariyle tarımsal faaliyetlerde kullanılabilmektedir. Toplanan gübreler talepler doğrultusunda bölge halkına verilebilecektir. Tesiste gübreler, her üretim periyodu sonunda kümeslerin içerisinden alınacaktır. Tesiste oluşacak gübreler tesis içerisinde kurulan gübre deposunda biriktirilecektir. Depolama alanında doğal olarak fermente olmamış ve nem içeriği olan gübre kesinlikle çiftçilere verilmeyecektir. Tesisten oluşan gübre ile belirlenen depolama alanının oluşturulmasındaki sebep söz konusu gübrenin çiftçiler tarafından talep edilmesi ve tarım faaliyetlerinde kullanılmasıdır. Bu nedenle özellikle zirai üretimlerle ilgili olarak gübrelemenin yapıldığı Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında depolama alanındaki gübrenin tamamı çiftçiler tarafından alınmaktadır. Kokunun etkili olabileceği yaz aylarında depolama alanında fazla gübre birikimi gözlemlenmektedir. Tesislerin yakınında gübre işleme tesisinin bulunmaması, gübrenin çiftçiler tarafından değerlendiriliyor olması ve depolama alanının yerleşim birimine m uzaklıkta olması bu yöntemin kullanılmasında önemli bir etken olmaktadır. Bir üretim periyodunda doğal ya da bir hastalık adet piliç ölmesi beklenmektedir. Ölen piliçler için tesiste açılacak ve kireçle dezenfekte edilecek olan 3 adet ölü çukuru yapılacaktır. Söz konusu ölü imha çukuru betonerme olarak inşa edilecek olup kesinlikle sızdırmazlığı sağlanacaktır. Ölü hayvanların yer altı suyunu kirletmelerini önlemek için tabanda kil tabakası teşekkül edilecektir. Ölen piliçler kireçlenmiş kuyuya gömülecek olup gün sonunda üzeri yaklaşık cm toprakla kapatılacaktır. Ertesi gün yeniden ölenler kuyuya atılacaktır. Açılan kuyunun dolmasına müteakip parsel içerisinde başka bir bölgeye kuyu açılacaktır. Tesisten oluşacak ölü piliçler kesinlikle yakma işlemine tabi tutulmayacaktır. İnşası devam eden tesise açılması planlanan ölü çukurları ekte verilen vaziyet planına işlenmiştir. ÇED işlemlerinin tamamlanması ile ölü çukurunun etrafı tel örgü ile çevrilecektir. İşletme süresince tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak çalışılacaktır. Hayvan çiftliklerinde çalışma şekli ve fiziksel yapı koku oluşumunu büyük ölçüde etkilemektedir. Söz konusu tesisin son teknolojiye uygun olarak kurulması, donatılması ve işletilmesi planlanmaktadır. 116

131 Tesiste işletme aşamasında oluşması beklenen koku problemini ölmemek için otomatik havalandırma sistemi kurulacaktır. Her bir kümeste otomatik fan sistemi kullanılacaktır. Yaz aylarında kümesler içerisindeki havanın serinletilmesi amacıyla ped sistemi kullanılacaktır. Fanlar sürekli olarak çalıştırılarak kümes içerisindeki hava sirkülasyonu daimi olarak sağlanacaktır. Kümeslerde kullanılacak havalandırma sistemiyle, kümes içerisindeki nem ve koku dışarıya çıkacaktır. Kokuyu minimize etmek için; otomatik fan ve pedlerin bir arada kullanıldığı otomatik havalandırma sistemi kullanılacaktır. Kümeslerde havalandırma, ısı ve neme duyarlı sensörler vasıtasıyla çalışacak tam otomatik fanlar ile sağlanacaktır. Kümes dışına salınacak hava davlumbazlar ile toplanarak fanlardan koku ve gazların direk atmosfere çıkışı engellenecektir. Havalandırma fanlarının egzozlarına koku giderici su perdesi yapılacaktır. Hava atmosfere verilmeden önce su perdelerine çarpacak ve içindeki koku veren maddeler su fazına alınacaktır. Oluşan atıksu fosseptiğe aktarılacaktır. Kümes içerisindeki havalandırma sistemi hakim rüzgar yönü dikkate alınarak konumlandırılacaktır. Ayrıca kokunun önlenmesi amacıyla tesis çevresi ağaçlandırma çalışmaları da yapılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Kokuya Sebep Olan Emisyonların Kontrolü Yönetmeliği uyarınca Kümesler, ahırlar ve kesimhaneler, hayvan yağlarının eritildiği işletmeler/ tesisler, et ve balık ürünlerinin tütsülendiği tesisler ve gübre (tezek) kurutma işletmeleri/tesisleri gibi faaliyetlerin koku probleminin önlenmesinde 3/7/2009 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-5 te yer alan hükümler geçerlidir. Tesisin tüm faaliyetleri süresince Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tesiste faaliyet itibariyle tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliği Ek-2 Madde gereği adet ve daha fazla piliç, tavuk, hindi ve benzeri kümes hayvanları kapasiteli tesisler, kapsamında kalmaktadır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereğince Madde 3 Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-2 sinde yer alan 7. Gıda Endüstrisi, Tarım ve Hayvancılık başlığı altındaki işletmeler, mezkûr Yönetmelik Ek-1 ve Ek-2 listelerinde başka bir grupta yer almıyorsa, söz konusu işletmeler için; çevre izni kapsamında emisyon ölçüm raporu hazırlanması ve işletmelerin hava emisyonu açısından değerlendirilmesi gerekmez. denilmektedir. Bu nedenle tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliği hükümlerine uyulacak ve tesis yönetmelik hükümlerine tabi olması halinde Çevre İzni alınacaktır. SKHKKY Ek-5 T.1.2 gereği Kirletici Vasfı Yüksek Olan Tesisler İçin Özel Emisyon Sınırları Ondokuzuncu Grup tesislerde kümes ve ahırların uyması gereken esaslar bulunmaktadır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereğince Madde-8 Ek-5'in "T) Ondokuzuncu Grup 117

132 Tesisler" bölümü yürürlükten kaldırılmıştır. denilmektedir. Bu kapsamda SKHKKY Ek-5 Ondokuzuncu Grup Tesisler hükümleri göre değerlendirme yapılmamıştır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik kapsamında değerlendirme yapılmıştır. hükümleri doğrultusunda bu tesislerin, yerleşim alanına olan asgari uzaklığı Asgari Mesafe Eğrisi grafiğinden okunan değerin altında olmayacaktır. Eğer yüksek kokulu atık gaz filtre edilerek koku problemi gideriliyorsa, asgari uzaklık belirlenen değerin altında olabilir denilmektedir. Projenin yerleşim alanına olan asgari mesafe uzaklığı için asgari mesafe eğrisinde okunan değeri hesaplanmış olup aşağıda verilmektedir. Asgari Mesafe Eğrisinden okunan değere göre tesis alanına en yakın yerleşim birimi 450 m. mesafeden uzak olması gerekmektedir. En yakın yerleşim birimi tesisin yaklaşık m doğusundaki Olukman Köyü dür. Bu nedenle bu konuda bir sıkıntı oluşturmayacaktır. İşletme esnasında oluşabilecek karton, poşet vs. atıklar lisanslı toplama-ayırma firmalarına teslim edilerek lisanslı geri dönüşüm tesislerine iletilmesi sağlanacaktır. Tesiste işletme süresince 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 5491 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile buna bağlı çıkarılan yönetmeliklere uyulacak, mer i mevzuat kapsamında ilgili kurum ve kuruluşlardan gerekli izinler alınacaktır. İşletme süresince; tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Denetimi Yönetmeliği ne, 118

133 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ne, 4857 sayılı İş Kanunu ve İşçi Sağlığı Yönetmeliği ne, tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ne, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ne tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği ne, uygun olarak çalışılacaktır. İşletme süresince Parlayıcı, patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük hükümlerine uygun olarak çalışılacaktır. ÇED işlemlerinin tamamlanması ile Hayvancılık İşletmelerinin Kuruluş, Çalışma, Denetleme Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümleri doğrultusunda Çalışma İzni alınacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğe uygun olarak çalışılacaktır. Ayrıca; Diğer ilgili kurum ve kuruluşlardan, mer i mevzuat çerçevesinde gerekli görülen izinler alınacak, ilgili kamu kurum ve kuruluşlar tarafından istenilen tüm hususlara uyulacaktır, Herhangi bir nedenle (devir, satış vb.) faaliyet sahibinin değişmesi halinde, taahhütnamedeki yükümlülüklerin yeni faaliyet sahibince de aynen kabul ve taahhüt edilmesi sağlanacaktır. Kapasite artırımı, proses değişikliği veya herhangi bir ilave tesis yaptırılması gerektiğinde, Bursa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün görüşü alınacaktır, Ekolojik dengenin bozulmamasına, çevrenin korunması ve geliştirilmesine yönelik tedbirlere riayet edilecektir, İşletme esnasında sağlık açısından sakıncalı faaliyette bulunulmayacak olup mevcut su miktarı ve kalitesini etkileyecek şekilde çalışma yapılmayacaktır. Faaliyet alanında işletme süresince ilgili kanun ve yönetmeliklerde belirtilen hususlara uygun olarak çalışılacaktır. 119

134 İşletmede çalışacak personelin periyodik sağlık kontrolleri yapılacaktır. İşletme süresince İşçi Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı na uygun çalışılacaktır. Tesisin işletilmesi ve işletme faaliyete kapatıldıktan sonraki işlemlerde ÇED raporunda verilen taahhütlere, 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu, 5996 sayılı kanunlara istinaden çıkarılan tüzük ve yönetmelikler ile ilgili mevzuatlara uygun olarak çalışılacaktır. İşletmede çalışacak personel için işçi sağlığı ve güvenliği tüzüğü hükümlerine uygun sosyal tesisler yapılacaktır. Tesiste İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına ilişkin Yönetmelik hükümleri doğrultusunda çalışılacak olup tesise İşyeri açma ve Çalışma Ruhsatı alınacaktır. İşletilmekte olan tesiste yapılaması planlanan kapasite artışı ile ilgili malzeme seçimi, montajı, işletme başlama ve çalışma süresince ulusal ve uluslar arası standartlara ve ilgili mevzuatlara uygun çalışılacaktır. İşletme süresince çevre ve toplum sağlığını olumsuz etkileyecek hususlar ile yangın ve patlamalara karşı gerekli tedbirler alınacaktır. İşletme süresince tesis çevresinde yer alan tarım alanlarına ve tarımsal ürünlere zarar verilmeyecektir. İşletme süresince 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Yönetmeliklerine, Bern sözleşmesi ilgili madde hükümlerine ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ve Yönetmeliklerine uygun olarak çalışılacaktır. Bu raporda, Tayek Piliç Tav. Hay. Trm. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından İnşaatı devam etmekte olan ve proje kapsamında kapasite artışı yapılması planlanan broiler piliç yetiştirme tesisinin çevreye olan etkilerinin minimize edilmesi için yapılmakta ve yapılacak çalışmalar belirtilmiş ve tespitler, arazi ve geniş literatür çalışmaları sonucunda ortaya konulmuştur. Bu çalışmaların sonucu olarak önerilen kontrol ve koruma yöntemlerinin uygulanması durumunda, tesisin çevre kirliliğine neden olacak herhangi bir kalıcı zarar yada etkisinin olmayacağı sonucuna varılmıştır. 120

135 NOTLAR VE KAYNAKLAR DSİ, 1974 Yukarı Sakarya Havzası Hidrojeoloji Etüt Raporu ve Haritası Müezzinoğlu, A., 1987 Hava Kirliliğinin ve Kontrolünün Esasları, İzmir DMİGMÖ, 1997, Ortalama, Eksterm Sıcaklık ve Yağış Değerleri T.C. Başbakanlık Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Ankara Türkiye Çevre Vakfı, 1999, Çevre Mevzuatı II, Ankara Ekim, T. Ve Ark., 1991, Türkiye nin Nadir ve Endemik Bitkileri, Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Yayınları, No:18, Ankara Demirsoy, A., 1992, Yaşamın Temel Kuralları, Omurgalılar, Sürüngenler, Kuşlar, Memeliler, Ankara Kuru, M., 1996, Omurgalı Hayvanlar, Gazi Üniversitesi, Ankara Kılıç, A. Y., 1992 Eskişehir ve Çevresi Tabaniade (Diptera) Faunasının İncelenmesi, Türk Entomoloji Dergisi, Cilt, 6(3) : Osmangazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enst., Yüksek Lisans Tezi (yayınlanmamış) Seçmen, Ö., ve Ark., 1992, Tohumlu Bitkiler Sistematiği, Ege Üniversitesi, İzmir Baytop, A.,1997 Türkçe Bitki Adları Sözlüğü Çetik, R., 1988 İç Anadolu Vejetasyonu ve Ekolojisi, İstanbul Karpuzcu, H.,1985, Su Temini ve Çevre Sağlığı, İTÜ, İstanbul Erdin, E., 2000, Katı Atıklar Ders Notları, DEÜ Müh. Fakültesi, İzmir Davis, P.H. Flora of Turkey and East Aegan Islands, Vol. 1-10, Edinburg tarih ve sayılı Resmi Gazete: Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, 4 Haziran 2010 tarih ve sayılı Resmi Gazete: Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği 31 Aralık 2004 tarih ve sayılı Resmi Gazete: Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete: Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete: Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete: Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete: Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği 121

136 tarih ve sayılı Resmi Gazete: Toprak Kirliğinin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete: Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete: Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete: Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete: Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete: Deprem Yönetmeliği ve Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 122

137 EKLER 1. ÇED Gerekli Değildir Belgesi 2. Tapu 3. Yapı Ruhsatları 4. 1/500 Ölçekli Vaziyet Planı 5. 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı 6. Elektrik İletim Hattı Projesi 7. Jeoloji Haritası 8. Gıda, Tarım Ve Hayvancılık İl Müdürlüğü nden Alınan Görüş Yazısı 9. Yenişehir İstasyonu Meteorolojik Veriler 10. Yer altı Suyu Kullanma Belgesi ve Su Analizleri 11. Fosseptik Detay Projesi 12. İnegöl Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğünden Alınan Tarih Ve 649 Sayılı Yazı 13. İnegöl Belediyesi Atık Kabul Yazısı 14. Tıbbi Atık Sözleşmesi 15. Acil Durum Müdahale Planı 16. Arazi Kullanım Kabiliyet Haritası 17. Depremsellik Haritası 18. Firma Taahhütnamesi 19. Böcek İlacı Güvenlik Bilgi Formu 20. İmza Sirküleri 21. 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita 22. Taahhütname (ÇED Dosyasını Hazırlayan Grup) 23. Büro Tescil Belgesi 24. Yeterlik Belgesi 123