TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD

Transkript

1 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS 3419 Nisan 2002 ICS Baskı HAVALANDIRMA VE İKLİMLENDİRME TESİSLERİ - PROJELENDİRME KURALLARI Ventilation and Air Conditioning Installation - Requirements of projecting TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Necatibey Caddesi No.112 Bakanlıklar/ANKARA

2 Bugünkü teknik ve uygulamaya dayanılarak hazırlanmış olan bu standardın, zamanla ortaya çıkacak gelişme ve değişikliklere uydurulması mümkün olduğundan ilgililerin yayınları izlemelerini ve standardın uygulanmasında karşılaştıkları aksaklıkları Enstitümüze iletmelerini rica ederiz. Bu standardı oluşturan Hazırlık Grubu üyesi değerli uzmanların emeklerini; tasarılar üzerinde görüşlerini bildirmek suretiyle yardımcı olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşları ile kişilerin değerli katkılarını şükranla anarız. Kalite Sistem Belgesi İmalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların sistemlerini TS EN ISO 9000 Kalite Standardlarına uygun olarak kurmaları durumunda TSE tarafından verilen belgedir. Türk Standardlarına Uygunluk Markası (TSE Markası) TSE Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin ilgili Türk Standardına uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü nün garantisi altında olduğunu ifade eder. TSEK Kalite Uygunluk Markası (TSEK Markası) TSEK Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin henüz Türk Standardı olmadığından ilgili milletlerarası veya diğer ülkelerin standardlarına veya Enstitü tarafından kabul edilen teknik özelliklere uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü nün garantisi altında olduğunu ifade eder. DİKKAT! TS işareti ve yanında yer alan sayı tek başına iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardına uygun üretildiğine dair üreticinin beyanını ifade eder. Türk Standardları Enstitüsü tarafından herhangi bir garanti söz konusu değildir. Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geniş bilgi Enstitümüzden sağlanabilir. TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR.

3 ÖNSÖZ Bu standard, Türk Standardlarõ Enstitüsü nün Makina Hazõrlõk Grubu na bağlõ Tesisat ve Basõnçlõ Kaplar Özel Daimi Komitesi nce TS 3419 (1979) un revizyonu olarak hazõrlanmõş ve sonra, TSE Teknik Kurulu nun 24 Nisan 2002 tarihli toplantõsõnda kabul edilerek yayõmõna karar verilmiştir. Bu standardõn daha önce yayõmlanmõş bulunan baskõlarõ geçersizdir. Bu standardõn hazõrlanmasõnda, milli ihtiyaç ve imkanlarõmõz ön planda olmak üzere, milletlerarasõ standardlar ve ekonomik ilişkilerimiz bulunan yabancõ ülkelerin standardlarõndaki esaslar da gözönünde bulundurularak; yarar görülen hallerde, olabilen yakõnlõk ve benzerliklerin sağlanmasõna ve bu esaslarõn, ülkemiz şartlarõ ile bağdaştõrõlmasõna çalõşõlmõştõr. Bu standard son şeklini almadan önce; bilimsel kuruluşlar, üretici/ imalatçõ ve tüketici durumundaki konunun ilgilileri ile gerekli işbirliği yapõlmõş ve alõnan görüşlere göre olgunlaştõrõlmõştõr.

4 İÇİNDEKİLER 0 Konu, tarif, kapsam Konu Tarifler Kapsam Sõnõflandõrma ve tipler Havalandõrma tesislerinin sõnõflandõrõlmasõ İklimlendirmenin sõnõflandõrõlmasõ Havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinin ve/veya cihazlarõnõn sõnõflandõrõlmasõ Hava filtresi Projelendirme genel kurallarõ Genel Teknik ve hijyenik ana şartlar Yapõ ve güvenlikle ilgili şartlar Projelendirme özel kurallarõ (özel amaçlar için) Yolcu taşõyan araçlarõn havalandõrõlmasõ ve iklimlendirilmesi Hastane tesislerinin havalandõrõlmasõ ve iklimlendirilmesi Okullarõn havalandõrõlmasõ Akümülatör odalarõnõn havalandõrõlmasõ Laboratuvarlarõn havalandõrõlmasõ Garajlarõn havalandõrõlmasõ Tünellerin havalandõrõlmasõ Mutfaklarõn havalandõrõlmasõ Elektronik bilgi işlem merkezlerinin havalandõrõlmasõ (EBI) Yüzme havuzlarõnõn havalandõrõlmasõ Konferans salonlarõ Soğutma makinalarõ bölümlerinin havalandõrõlmasõ Dizel - elektrojen grup bölümlerinin havalandõrõlmasõ Projelerin düzenlenmesi kurallarõ Genel Bina yapõsõnõn incelenmesi ve yüklerin hesaplanmasõ Projelerin düzenlenmesi Muayene ve teknik kabul İşletme sõrasõnda muayene Güç muayenesi Ölçmelerin uygulanmasõ Atõf yapõlan standardlar References... 78

5 HAVALANDIRMA VE İKLİMLENDİRME TESİSLERİ - PROJELENDİRME KURALLARI 0 Konu, tarif, kapsam 0.1 Konu Bu standard, binalarda havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinin projelendirilmesi kurallarõnõ kapsar. 0.2 Tarifler Bu standardõn amacõ bakõmõndan aşağõdaki tarifler geçerlidir Kuru termometre sõcaklõğõ (KT) Hava içindeki su buharõ ve õsõ õşõnõmõnõn etkisinde kalmadan, herhangi bir termometre vb. bir araçla ölçülen sõcaklõk (Birimi Celsius olup ve C simgesiyle gösterilir) Yaş termometre sõcaklõğõ (YT) Suyun buharlaştõrõlmasõyla, havanõn aynõ sõcaklõkta adyabatik (d q = 0) doyma durumuna eriştiği sõcaklõk. Birimi C dir Hava nemi (ϕ) Belirli bir kuru termometre sõcaklõğõnda havanõn bünyesinde bulunan su buharõ miktarõ Doyma noktasõndaki su buharõ miktarõ Belirli bir kuru termometre sõcaklõğõnda havanõn bünyesinde tutabileceği en çok su buharõ miktarõ Doyma derecesi (ψ) Mutlak nem miktarõnõn doyma miktarõna oranõ. Not - Doyma derecesi Ψ = x x' bağõntõsõyla hesaplanõr. Burada; x : belirli sõcaklõktaki havanõn mutlak nemliliği (g/m 3 ), x : aynõ sõcaklõktaki en fazla nem miktarõ (g/m 3 ), dõr Çiy noktasõ Hava içindeki su buharõnõn yoğunlaşmasõ için, havanõn soğutularak indirilmesi gereken sõcaklõk derecesi (Birimi C dur) Havalandõrma Kapalõ bir ortamdaki kirlenmiş havayõ değiştirmek için õsõtõlmadan veya õsõtõlarak, doğal akõm etkin basõnç ya da mekanik bir etki (vantilatör) yardõmõyla, ilgili ortamdan hava emilerek dõşarõya atõlmasõ veya bu ortama taze hava verilmesi Doğal havalandõrma Isõtma, soğutma, filtreleme vb. hiçbir ön hazõrlama işlemi yapõlmaksõzõn, yalnõz rüzgar veya sõcaklõk farkõ etkisiyle kendiliğinden oluşan havalandõrma. Genel olarak bu tür havalandõrma, aşağõdaki dört yolla gerçekleştirilebilir. 1

6 Aralõk havalandõrmasõ Sõzdõrmazlõğõ tam sağlanmayan kapõ ve pencere aralõklarõnda, sõzõntõ havasõ biçiminde oluşan havalandõrma (TS ) ) Pencere havalandõrmasõ Pencerelerin açõlmasõ suretiyle yapõlan havalandõrma Baca havalandõrmasõ Bir bacanõn oluşturduğu baca etkisi ile yapõlan havalandõrma Çatõ havalandõrmasõ Uygun açõklõk verecek biçimde tasarõmlanmõş ve gerçekleştirilmiş, çatõlarõn uygun yerlerine yerleştirilmiş panjur ya da davlumbazlõ klapelerden oluşan özel sistemlerin rüzgar ya da özel bir düzenin ayarlanmasõyla oluşturulan havalandõrma Cebri havalandõrma Kapalõ bir ortamdaki kirlenmiş havanõn mekanik bir etki (örneğin, bir vantilatör) yardõmõyla değiştirilmesi suretiyle yapõlan havalandõrma. Cebri havalandõrma, aşağõdaki metotlardan biriyle gerçekleştirilebilir: Vakumlu (alt basõnçlõ) havalandõrma Bir aspiratörle, bir hacimdeki kirli havanõn emilerek dõşarõ atõlmasõ suretiyle yapõlan havalandõrma Basõnçlõ havalandõrma Bir vantilatör yardõmõyla dõş havanõn (besleme havasõnõn) havalandõrõlacak ortama verilmesi suretiyle yapõlan havalandõrma. Not - Dõş hava, kõşõn õsõtõldõktan sonra ortama verilmelidir Birleşik havalandõrma Havalandõrõlmasõ gereken ortamdaki kirli havanõn bir aspiratörle emilerek dõşarõya atõlmasõ (vakumlu havalandõrma) ve buna karşõn dõş havanõn bir vantilatör yardõmõyla ayni hacme verilmesi (basõnçlõ havalandõrma) suretiyle yapõlan havalandõrma Pozitif basõnçlõ havalandõrma Havalandõrõlmasõ gereken ortam içindeki basõnç, sõcaklõk etkisiyle belirli bir sõnõr değerine eriştiğinde, kirli havanõn hacimden atõlmasõ yoluyle yapõlan havalandõrma (TS 2878 ISO 3258) Geçiş akõmlõ havalandõrma Havalandõrõlmasõ gereken ortam içindeki basõnç, sõcaklõk etkisiyle belirli bir sõnõr değerine eriştiğinde, kirli havanõn ortamdan atõlmasõ metoduyla yapõlan havalandõrma (TS 2878 ISO 3258) (Örneğin aseptik bir ameliyat salonunun iklimlendirilmiş havasõnõn diğer hasta koğuşlarõna verilmesi gibi) Havalandõrma tesisleri Madde deki havalandõrma türlerinden bir veya bir kaçõnõ sağlayan tesisler Çevrim havalõ tesisler Dõştan hava almadan bir aspiratör/vantilatörle bir yerden emilen hacmin havasõnõ gerekli sõcaklõğa kadar õsõtõldõktan sonra yeniden aynõ ortama veren tesisler Karõşõm havalõ tesisler Çõkõş havasõ (TS 2878 ISO 3258) ile dõş havanõn belirli oranlarda karõştõrõlmasõyla oluşturulan besleme havasõnõ hazõrlayan tesisler (Şekil 1) Sadece dõş hava beslemeli tesisler Hiçbir şekilde çõkõş havasõ almaksõzõn, ortam için gerekli besleme havasõnõ, yalnõz dõş havadan sağlayan ve ilgili ortama veren tesisler. 1) Bu standard metninde atõf yapõlan standardlarõn numaralarõ, yayõm tarihleri, Türkçe ve İngilizce isimleri metnin başõnda verilmiştir. 2

7 Alçak basõnçlõ (normal hava hõzõ) tesisler Normal olarak hava kanalõ içindeki veya kanal sonundaki havanõn ortalama basõncõ en çok 1,5 kpa (15 mbar 1,53 mm SS) veya havanõn ortalama hõzõ en çok 12 m/s olan tesisler Yüksek basõnçlõ (yüksek hava hõzlõ) tesisler Normal olarak hava kanalõ içindeki veya kanal sonundaki hava basõncõ, 1,5 kpa (15 mbar) dan ya da kanal içindeki veya kanal sonundaki hava hõzõ 12 m/s den daha büyük olan tesisler (TS 2878 ISO 3258) Santrallõ havalandõrma tesisleri Besleme havasõnõn hazõrlanmasõ için gerekli filtre, karõştõrma odasõ, õsõtõcõ, nemlendirici, kurutucu, vantilatör vb. elemanlarõ bir mahfaza içine yerleştirilmiş bir santralõ içeren tesisler (Şekil 1) Tekli cihazlar (ortama) Besleme havasõnõ ortama veren veya çõkõş havasõnõ ortamdan emerek dõşarõ atan, tek bir vantilatör ya da aspiratörden oluşan birimler Salon tipi cihazlar Çoğunlukla pencerelere, pencere altlarõna, duvarlara yerleştirilebilecek biçim ve boyutta yapõlmõş, gerektiğinde dõş hava emme ağõzlõ, yeterli güçte õsõtõcõlõ, filtreli, değişmez veya değişken devir sayõlõ vantilatör vb. elemanlarõ içeren birimler. Not - Cihaz, yerleştirildiği yere göre Salon Tipi, Pencere Tipi veya Duvar tipi adlar da alabilir Dolap tipi cihazlar İçerisinde soğutma ve besleme havasõnõn hazõrlanmasõ için, gerekli tüm elemanlarõ içeren, dolap biçimindeki õsõtma birimleri Duvar veya tavan tipi cihazlar Tümden çevrim havasõ veya belirli oranlarda çevrim havasõ ve dõş havayõ karõştõrarak gerekli besleme havasõnõ hazõrlayan ve bunun için gerekli elemanlarõ içeren, duvara veya tavana yerleştirilebilecek biçim ve ölçüde yapõlmõş, õsõtma ve havalandõrma birimleri Özel biçimli cihazlar Havalandõrõlmasõ gereken ortamõn ihtiyacõna göre; örneğin, yapõ elemanlarõna uygun olarak, besleme havasõnõn hazõrlanmasõnõ sağlayan özel biçim ve yapõdaki õsõtma ve havalandõrma birimleri Üstten dağõtmalõ alttan toplamalõ havalandõrma tesisleri Tavan veya duvarlara yerleştirilen havalandõrma ağõzlarõndan, besleme havasõnõ, tüm ortamõ tarayacak biçimde yüksek bir hõzla kullanma bölgelerine üfleyerek, döşemeye veya döşemeye yakõn duvar yüzeylerine yerleştirilen boşaltma (emme) ağõzlarõ ile kirli havayõ emerek bulunduğu ortamõ havalandõran tesisler Alttan dağõtmalõ üstten toplamalõ havalandõrma tesisleri Döşeme veya döşemeye yakõn genellikle düşey yapõ elemanlarõ üzerine yerleştirilen besleme (üfleme) ağõzlarõndan (TS 2878 ISO 3258), tüm hacmi tarayacak biçimde besleme havasõnõ ortama veren ve tavan veya tavana yakõn duvar yüzeylerine yerleştirilen boşaltma (emme) ağõzlarõyla (TS 2878 ISO 3258) kirli havayõ emerek ortamõn havalandõrõlmasõnõ sağlayan tesisler Dolaysõz hava õsõtmalõ tesisler Bir sõvõ veya gaz yakõt yakõcõsõnõn (brülörünün) oluşturduğu yanma gazlarõ tarafõndan õsõtõlan, õsõtõcõnõn konstrüksiyonuna göre õsõtõcõ elemanõn (boru veya boru demeti) içinden veya dõşõndan soğuk havanõn geçirilmesi suretiyle besleme havasõnõ hazõrlayan ve ilgili ortama veren tesisler Dolaylõ hava õsõtmalõ tesisler Sõcak su, kõzgõn su 2), su buharõ kullanarak õsõ eşanjörleri yardõmõyla besleme havasõnõn hazõrlanmasõnõ sağlayan tesisler. 2) Kõzgõn su sõcaklõğõ 110 ºC den daha sõcak olan sudur (TS 2736). 3

8 0.2.7 Tam õsõtmalõ havalandõrma tesisleri Havalandõrõlmasõ gereken ortamõn õsõ ihtiyacõnõ başka bir tip õsõtõcõ; örneğin radyatör, konvektör vb. kullanmaksõzõn, karşõlamak üzere besleme havasõnõ hazõrlayan tesisler. Not - Besleme havasõ çevrim havasõndan hazõrlanabildiği gibi, belirli oranlarda çevrim havasõyla dõş havanõn karõştõrõlmasõ suretiyle de hazõrlanabilir. Besleme havasõnõn sõcaklõğõ 40 ºC - 50 ºC olarak belirlenir Kõsmi õsõtmalõ havalandõrma tesisleri Havalandõrõlmasõ gereken ortamõn õsõ ihtiyacõnõ kõsmen besleme havasõyla, kõsmen başka tip õsõtõcõlarla; örneğin, radyatör, konvektör vb. ile sağlayan tesisler Hava soğutmalõ tesisler Ortamda dolaştõrõlan veya ortama verilen besleme havasõnõn soğutulmasõnõ sağlayan tesisler. Not - Ek olarak dõş hava emildiğinde tesis, dõş havalõ ve hava soğutmalõ olarak adlandõrõlõr Hava õsõtmalõ ve hava soğutmalõ tesisler İhtiyaçlara veya mevsimlere göre besleme havasõnõn õsõtõlmasõnõ veya soğutulmasõnõ sağlayan tesisler (bu tesisler, kõsmi iklimlendirme tesisleri olarak da adlandõrõlõr) Hava nemlendirmeli tesisler Besleme havasõnõn, uygun bir düzenle nemlendirilmesini sağlayan tesisler. Not - Havalandõrma ve nemlendirmeli tesisler, çevrim havasõ - dõş hava karõştõrmalõ tesislerdir Hava kurutmalõ tesisler Besleme havasõndan belirli miktar su buharõnõ alarak, ortam havasõnõn uygun şekilde kurutulmasõnõ sağlayan tesisler. Not - Havalandõrmalõ ve kurutmalõ tesisler, çevrim havasõ - dõş hava karõştõrmalõ tesislerdir Hava nemlendirmeli ve hava kurutmalõ tesisler İhtiyaçlara göre ortam havasõnõ nemlendiren veya kurutan tesisler (Bu tip tesislere, kõsmi iklimlendirme tesisleri de denir) İklimlendirme Besleme havasõnõn, gereken kuru termometre sõcaklõğõna kadar õsõtõlarak; gerekli yaş termometre sõcaklõğõnõ verecek şekilde nemlendirerek ya da kurutarak; içinde toz, sağlõğa veya üretime zararlõ gaz, bakteri vb. maddeler kalmayacak şekilde filtre ederek; insanõ rahatsõz etmeyecek veya üretimle ilgili işlemleri bozmayacak bir hõzda hazõrlanmasõ işlemi (TS 2878 ISO 3258) İklimlendirme tesis ve cihazlarõ Madde de tanõmlanan iklimlendirme koşullarõnõn tamamõnõ veya bir kaçõnõ gerçekleştiren bunun için otomatik sõcaklõk ve nem ayar ve kontrol düzenleri içeren cihaz ve tesisler. Not - Madde deki cihaz sözcüğü, sõcaklõk, nem vb. gibi iklimle ilgili büyüklükleri; ihtiyaçlara göre hazõrlayan ve sürdüren; ancak, doğrudan şartlandõrõlmõş ortama (TS 2878 ISO 3258) veren birimleri ifade etmektedir Merkezi santrallõ tesisler Bir veya birkaç ortam (TS 2878 ISO 3258) veya birden çok yapõlar için gerekli şartlandõrõlmõş besleme havasõnõ (TS 2878 ISO 3258), (filtre, õsõtõcõ, nemlendirici, kurutucu, hava ağõzlarõ vb. gibi elemanlarõ içeren) bir merkezi santralda hazõrlayarak ilgili ortam veya yapõlara dağõtan tesisler Bir santrallõ tesis Yalnõz bir ortam için şartlandõrõlmõş besleme havasõ üreten ve ortama veren bir tesis. 4

9 Bir birimli tesis Bir hacmi besleyen ve şartlandõrõlmõş besleme havasõnõn ortama dağõtõlmasõ için önemli ölçüde dağõtma elemanlarõ içermeyen tesis Kõsmi iklimlendirme tesisi Besleme havasõnõ iki aşamada hazõrlayan tesis İki aşamalõ iklimlendirme tesisleri Besleme havasõnõ, filtreleme ve õsõtma işlemlerinden geçirerek hazõrlayan ve ilgili ortamlara dağõtan tesisler (kõş iklimlendirmesi) Dört aşamalõ iklimlendirme tesisleri Yerine ve gereğine uygun olarak besleme havasõnõ, filtreleme, soğutma, nemlendirme, kurutma gibi işlemlerden geçirerek, ilgili ortamlara dağõtan tesisler (yaz iklimlendirmesi) Besleme havasõ Ortama veya ortamlara verilmek (üflenmek) üzere hazõrlanmõş hava (TS 2878 ISO 3258 Şekil 1) Egzoz havasõ (kirli hava) Havalandõrõlan veya iklimlendirilen ortam veya ortamlardan, uygun metot ve düzenlerle uzaklaştõrõlan kullanõlmõş kirli hava (TS 2878 ISO 3258) (Şekil 1) Çevrim havasõ Besleme havasõnõn hazõrlanmasõnda kullanõlmak üzere egzoz havasõndan alõnan belirli miktardaki kullanõlmõş hava (Şekil 1) Atõk hava Atmosfere atõlan egzoz havasõ (Şekil 1) Karõşõm havasõ Besleme havasõnõn hazõrlanmasõna esas olan belirli miktarda dõş hava ile belirli miktar çevrim havasõnõn karõşõmõndan oluşan hava Hava debisi Bir borudan, bir kanaldan veya bir ağõzdan vb. den birim zamanda (bir saatte), m 3 olarak geçen hava miktarõ Öneri projesi Bir amacõ gerçekleştirmek için; örneğin, bir ortamõn õsõtõlmasõ, havalandõrõlmasõ veya iklimlendirilmesi vb., projelendirmeye esas öneriler değerlendirilerek, yerine göre 1/200 ölçekli plan, şema vb. ile açõklamalarõ içeren rapor ve plandan oluşan proje Ön (avam) proje Öneri projesindeki veriler ile mal sahibi veya yetkili kurumlarõn önerileri de göz önüne alõnarak, tesisat ve elemanlarõnõn ortamlardaki yerleştirme konumlarõnõ belirleyen ve genellikle 1/100 ölçekli planlarla, projelendirmeye esas, ana esaslarõ belirleyen rapor ve plandan oluşan proje Uygulama projesi Ön projede kabul edilen esaslara göre hazõrlanan ve amaçlanan tesisin gerçekleştirilmesinde gerekli tesis elemanlarõnõn büyüklük ve boyutlarõyla özelliklerini saptayan, tesisat elemanlarõnõn hacimlerdeki yerleştirilme konumlarõnõ belirleyen, diğer yapõ elemanlarõyla olan bağlantõlarõnõ gösteren 1/50 ölçekli planlarla (kat planlarõ, kolon şemalarõ, akõm şemalarõ vb.), uygulama için gerekli ana verileri ve açõklamalarõ içeren rapor ve planlardan oluşan proje Detay projesi Uygulama projesinde gösterilen tesisat elemanlarõnõn yapõmõ, yerleştirilmesi ile diğer tesisat ve yapõ elemanlarõyla ilişkilerinin kurulmasõ için tesisat elemanõnõ, büyüklüğüyle orantõlõ olarak en az iki izdüşüm düzleminde 1/20, 1/10, 1/5, ½, 1/1, 2/1 vb. ölçekli, ölçülü, toleranslõ, yüzey pürüzlülüğü işleme işaretli ve malzeme listesi (TS 88) olarak gösteren teknik resimlerden oluşan projeler. 5

10 Not - Detay projesine ait her pafta, ilgili detayõn özelliğini tam olarak belirleyen ve TS 88 e uygun bir parça veya malzeme listesi içermeli Endüstriyel iklimlendirme tesisi Üretimin gerektirdiği sõcaklõk, nem, hava hõzõ ve hava temizliği vb. iklimlendirme büyüklüklerini, belirli sõnõrlar içinde gerçekleştiren ve tutan tesisler Konfor iklimlendirme tesisi Çalõşma ortamlarda; örneğin oturma odasõ, toplantõ salonu, tiyatro, büro hacimleri, satõş mağazasõ, uçak, gemi ve otobüs yolcu bölümleri vb., insan ihtiyaçlarõyla ilgili iklimlendirme şartlarõnõ gerçekleştiren tesis Özel iklimlendirme tesisi Çok özel şartlarõ (örneğin hastanelerde ameliyat salonlarõ, seralarõ, bilgi işlem merkezleri, işletme tekniği vb.) gerçekleştiren ve sürdüren tesis Besleme havasõnõn hazõrlanma biçimine göre iklimlendirme tesisleri Sõnõf I iklimlendirme tesisi Besleme havasõnõn õsõtõlmasõ, soğutulmasõ, nemlendirilmesi ve kurutulmasõ için uyum sağlayan, en çok õsõtma, nemlendirme ve kurutma ihtiyacõna göre ortam havasõ sõcaklõğõnõ ve ortam havasõ nemini belirli sõnõrlarda tutan düzenlerle donatõlan tesis Sõnõf II iklimlendirme tesisi Besleme havasõnõn soğutulmasõ, õsõtõlmasõ ve kurutulmasõ için uyum sağlayan, en çok õsõ ve nem ihtiyacõna göre, ortam hava sõcaklõğõnõ ve ortam havasõ nem değerinin, belirlenen en alt sõnõr değerleri altõna düşmesine engel olan düzenlerle donatõlmõş tesis Sõnõf III iklimlendirme tesisi Besleme havasõnõn soğutulmasõ ve kurutulmasõ için, uyum sağlayan en çok soğutma ihtiyacõnda, ortam havasõ sõcaklõğõnõ, belirlenen üst sõnõr değerini aşmasõnõ engelleyen ve aynõ zamanda ortam havasõnõn belirli bir bağõl nem değerini verecek şekilde kurutulmasõnõ sağlayan düzenlerle donatõlmõş tesisi Sõnõf IV iklimlendirme tesisi (cihazõ) Besleme havasõnõn õsõtõlmasõ ve nemlendirilmesi için uyum sağlayan, en çok õsõ ve nem ihtiyacõna göre, ortam havasõ sõcaklõğõ ile bağõl nemin belirlenen en alt sõnõr değerleri altõna düşmesini engelleyen düzenlerle donatõlmõş tesis Tek üniteli iklimlendirme cihazlarõ (yerleştirildiği yere göre) Pencere iklimlendirme cihazõ Soğutma makinesi, vantilatörü, termostat, hava verme ağzõ, klape, gerekli boru bağlantõlarõyla donatõlarõnõ içeren, tek bir blok durumunda, en büyük gücü 6000 kcal/h olan, duvar boşluklarõna pencerelere vb. yerlere yerleştirilebilen cihazlar. Not - Cihaz yerleştirildiği yere göre; pencere tipi, duvar tipi, tavan tipi vb. adlarõ alõr. Kõsmen dõş hava ile çalõşan tipleri olduğu gibi iç hava ile çalõşan tipleri de vardõr Çok üniteli (split) iklimlendirme cihazõ Bir ortamda pencere altlarõna, duvar önlerine yerleştirilmek üzere sandõk biçiminde soğutucu, õsõtõcõ, filtre, ayar ve kontrol elemanlarõ, vb. gibi elemanlarõ yapõsõnda toplayacak ve kõsmen dõş hava ile çalõşacak şekilde tasarõmlanmõş ve yapõlmõş 3000 kcal/h den kcal/h (750 m 3 /h) a kadar güçlü cihazlar Filtre Hava içinde bulunan toz ve başka kirletici maddeleri, yaklaşõk 10 mg/m 3 e kadar bir derişime ayõrmaya yarayan tesisat elemanõ. 6

11 Not - İyi bir filtreden, gerçekleştirilmesi istenen şartlar aşağõdadõr: 1) Şartlara bağlõ olarak yeterli ve olabildiği kadar düzgün bir filtreleme, 2) Toza doyma durumunda direnci artmakla birlikte ekonomik sõnõr içinde kalan hava direnci altõnda uzunca bir süre yeterli bir toz tutma yeteneği Kaba filtre (filtre A) Ortalama parçacõk büyüklüğü 10 µm dan daha büyük olan tozlarõn tutulmasõnda kullanõlmak üzere, cam lifi, suni malzemeden oluşan keçe (kuru), metal petekler, metal tel kafes, doğal liflerden ve tekstil liflerinden oluşan elemanlar İnce filtre (Filtre B) Ortalama parçacõk büyüklüğü 1 µm dan daha büyük tozlarõn tutulmasõnda kullanõlmak üzere, cam lifi (kuru), suni elyaf (kuru), tek tekstil elyafõ (kuru) malzemeden elektrostatik etkilerden yararlanõlarak tasarõmlanmõş ve yapõlmõş mekanik veya mekanik elektro statik yöntemle çalõşan elemanlar Çok ince filtre (Filtre C) Ortalama parçacõk büyüklüğü 1 µm dan daha küçük tozlarõn havadan ayrõlmasõnda kullanõlmak üzere, cam lifi, suni lif, tekstil lif (kuru) den en ince lif tabakalarõndan oluşturulan veya elektro statik etkilerden yararlanarak tasarõmlanmõş ve yapõlmõş olan mekanik elektro statik olarak çalõşan elemanlar Metal filtreler Metalden oluşan peteklerden, ince tel kafeslerden vb. malzemeden tasarõmlanarak yapõlmõş ve parçacõk büyüklüğü 10 µm den daha büyük tozlarõn tutulmasõnda kullanõlan elemanlar Lifli maddelerden yapõlan filtreler Cam yünü, suni lif, tekstil lifi, doğal lif kullanõlarak yapõlmõş elemanlar Gaz emmeli filtre Özellikle mutfak, WC vb. ortamlarda, oluşan koku ve gaz şeklindeki kirletici başka maddelerin oluşturduğu kokularõ emerek havadan ayõrmak için kimyasal maddeler kullanõlarak oluşturulan elemanlar Elektrostatik filtre (Atomik filtre) Tekli bölümlerden oluşan ayõrma plakalõ, dönerek çalõşan, lifli maddelerden oluşan ve nemlendirilmeli, çapõ 0,5 µm kadar tozlarõ % 86 ± 5 oranõnda tutulabilen bir filtre Elektrostatik filtre V gerilim altõnda çalõşan 0,1 µm dan daha küçük çaplõ toz ve kokulu maddeleri % 90 ± 5 oranõnda tutan filtre Diğer tarifler Bu standardda verilmeyen diğer tarifler TS CR 1752 de verilmiştir. 0.3 Kapsam Bu standard, insanõn uygun bir iklim ortamõnda yaşamasõ ve üretim, depolama ve taşõma faaliyetlerinin gerektirdiği uygun şartlarõn sağlanmasõ için havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinin; Tanõmlanmasõnõ, Sõnõflandõrõlmasõnõ, Hijyenik, teknik ve yapõsal bakõmdan projelendirilmesinde uyulmasõ gereken kurallarõ kapsar. Özel ortam türlerine ilişkin geçerli esaslarõ veya özel verilere dayanan özel kurallarla, havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinin hesaplanmasõ kurallarõnõ kapsamaz. 1 Sõnõflandõrma ve tipler 1.1 Havalandõrma tesislerinin sõnõflandõrõlmasõ 7

12 1.1.1 Havalandõrõlmasõ gereken hacimdeki basõnç ilişkilerine göre: Vakumlu (Negatif basõnçlõ), Basõnçlõ, Birleşik, Pozitif basõnçlõ, Geçişli havalõ havalandõrma olmak üzere beş sõnõfa ayrõlõr Havanõn, havalandõrõlacak ortama veriliş şekline göre: Üstten dağõtmalõ, alttan toplamalõ, Alttan dağõtmalõ, üstten toplamalõ havalandõrma olmak üzere iki sõnõfa ayrõlõr Besleme havasõnõn taşõnmasõnda etkin enerji türüne göre: Zorlamalõ (cebri), Doğal çekimli havalandõrma olmak üzere iki sõnõfa ayrõlõr. Doğal çekimli havalandõrma da, Aralõk, Pencere, Baca, Çatõ panjurlarõ (çatõ fenerleri) ile havalandõrma olmak üzere dört sõnõfa ayrõlõr. 1.2 İklimlendirmenin sõnõflandõrõlmasõ İklimlendirme, besleme havasõnõn hazõrlanmasõna göre: Sõnõf I, Sõnõf II, Sõnõf III, Sõnõf IV olmak üzere dört sõnõfa ayrõlõr İklimlendirme, besleme havasõnõn dağõtõmõna göre: Merkezi, Bir santrallõ, Bir birimli olmak üzere üç sõnõfa ayrõlõr İklimlendirme, besleme havasõnõn basõncõna göre: Alçak basõnçlõ, Yüksek basõnçlõ olmak üzere iki sõnõfa ayrõlõr. 1.3 Havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinin ve/veya cihazlarõnõn sõnõflandõrõlmasõ Besleme havasõnõn hazõrlanmasõ ve dağõtma şekline göre: Çevrim havalõ, Karõşõm havalõ, Dõş havalõ olmak üzere üç sõnõfa ayrõlõr Havalandõrma tesisindeki (sistemde) basõnç değerine göre: Alçak basõnçlõ, Yüksek basõnçlõ olmak üzere iki sõnõfa ayrõlõr. 8

13 1.3.3 Havalandõrma cihazõnõn yapõsõna göre: Santrallõ, Tekli cihaz olmak üzere iki sõnõfa ayrõlõr Havalandõrma ve iklimlendirme cihazlarõnõn kullanõldõğõ yere göre: Salon, Duvar veya tavan, Özel, cihazlar olmak üzere üç tipe ayrõlõr Kullanma amacõna göre: Çeşitli amaçlarla kullanõlan bina bölümlerinde uygun iklimsel bir ortamõn sağlanmasõna dönük tesisler (Örneğin, konut, okul, hastane, büro vb.), Üretim, depolama ve taşõmacõlõğa ilişkin tesisler (Örneğin, sebze sera binalarõ, fabrika, depo, antrepo, taşõma araçlarõ vb.), Özel amaçlõ havalandõrma tesisleri; Toz emme, Kurutma, Taşõt araçlarõ için havalandõrma ve iklimlendirme tesisleri, Genişletilmiş havalandõrma ve iklimlendirme tesisleri, Pnömatik hava tesisleri ya da, Konfor iklimlendirme tesisleri, Endüstriyel iklimlendirme tesisleri olmak üzere on sõnõfa ayrõlõr Besleme havasõnõn şartlandõrõlmasõna göre (TS 2878 ISO 3258): Hava õsõtmalõ, Hava soğutmalõ, Hava õsõtmalõ ve hava soğutmalõ (Kõsmi iklimlendirme), Hava nemlendirmeli, Hava kurutmalõ, Hava nemlendirmeli ve hava kurutmalõ (kõsmi iklimlendirme), olmak üzere altõ sõnõfa ayrõlõr. 1.4 Hava filtresi Filtrenin tuttuğu tozlarõn ortalama tane büyüklüğüne göre: Kaba toz filtresi veya ön filtre ya da Filtre A İnce toz filtresi veya Filtre B Çok ince toz filtresi veya Filtre C olmak üzere üç sõnõfa ayrõlõr Yapõldõğõ malzemeye göre: Metal, Lifli malzeme, Gaz emdirilmiş Elektroliz kaplõ malzeme olmak üzere dört sõnõfa ayrõlõr Yararlanma süresine göre hava filtreleri: Kirlenince atõlan, Temizlenerek uzun süre kullanõlan olmak üzere iki sõnõfa ayrõlõr Yerleştirme konumuna göre: Düşey konumlu, 9

14 Eğik (çapraz) konumlu olmak üzere iki sõnõfa ayrõlõr Biçimlerine göre: Prizmatik, Silindirik olmak üzere iki sõnõfa ayrõlõr Kullanma yerlerine göre: Duvar, Tavan, Kanal olmak üzere üç sõnõfa ayrõlõr İşletme yöntemine göre: Sabit (stasyoner), Dönel, Makaralõ olmak üzere üç sõnõfa ayrõlõr Islaklõk durumuna göre: Kuru, Yaş (yağlõ) olmak üzere iki sõnõfa ayrõlõr Basõnç farkõna göre: Alçak basõnçlõ (30-50 Pa), Orta basõnçlõ ( Pa), Yüksek basõnçlõ ( Pa) olmak üzere üç sõnõfa ayrõlõr. 2 Projelendirme genel kurallarõ 2.1 Genel Kurallarõn geçerliliği Kurallar, ortamlarda; özellikle insanlar için iklimsel şartlarõn (konforun) oluşturulmasõnõ sağlama ve bu nedenle bu ortamlarõn havalandõrõlmasõna ve iklimlendirilmesine yarayan, havalandõrma ve iklimlendirme tesisleri için geçerlidir. Havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinin muayene ve deneyleri yanõnda, teknik, hijyenik ve yapõsal bakõmdan alõnmasõ gereken önlemler, ana kurallar arasõndadõr. Bu kurallar, hava kanallõ merkezi havalandõrma ve iklimlendirme tesisleri yanõnda, tekli cihazlarõn ve birimlerin projelendirilmesinde de göz önünde bulundurulmalõdõr Havalandõrma ve iklimlendirmenin amacõ Ortam havasõnõn sürekli yenilenmesini, Gerektiğinde besleme havasõnõn uygun şartlarda hazõrlanmasõnõ, Ortamlarda istenmeyen hava akõmlarõnõn oluşmasõnõ engellemek üzere (Örneğin, pis kokularõn yayõlmasõ), birçok durumda ortamlara veya dõş havaya karşõ ortamõn negatif basõnç (vakumlu havalandõrma) veya pozitif basõnç (basõnçlõ havalandõrma) altõnda tutulmasõnõ sağlamaktõr. Bu nedenle projelendirmede bu ilkeler göz önüne alõnmalõdõr Soğutulmasõ gereken ortamlarda yapõsal şartlar Havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinin, ilk tesis, işletme ve bakõm giderleri toplamõnõn en düşük düzeyde tutulabilmesi için, projelendirmede aşağõdaki esaslar göz önünde bulundurulmalõdõr. 10

15 Yazõn soğutulmasõ gereken ortamlar, uygun planlama ve yapõ konstrüksiyonuyla aşõrõ õsõ akõmõna karşõ korunmalõdõr. Güneş õşõnlarõnõn ortam içerisine girmesini azaltmak için, büyük pencerelerden, camlõ dõş yüzeylerden, aydõnlõklardan olabildiği kadar kaçõnõlmalõdõr. Bu amaçla kuzey pencereler dõşõnda kalan pencereler, güneş kõrõcõlarõ ve dõşa yerleştirilen panjurlarla ayrõca korunmalõdõr. Bu gibi ortamlardaki pencerelerin õsõ geçirme katsayõsõ en çok 3,6 W/m 2 K olmalõdõr. Ortamõn döşeme, duvar ve tavanlarõnõn õsõ geçirgenlik dirençleri, en az TS 825 e uygun olmalõdõr. Yetkili kuruluşlarca yakõt ekonomisi, hava kirliliğinin azaltõlmasõ vb. amaçlarla daha yüksek yalõtõm değerleri öngörüldüğünde bunlara uyulmalõdõr Projelendirmede göz önüne alõnmasõ gereken ilkeler Havalandõrma tesisi Besleme havasõnõn gerekli temizlikte ve miktarda sağlanmasõ ile ortamlarda esintisiz bir havalandõrmanõn oluşturulmasõ için projelendirilmelidir Hava hazõrlamalõ tesis Ortamlarda esintisiz bir havalandõrmanõn yanõnda, ortamlarõn õsõ ihtiyaçlarõnõn karşõlanmasõ istendiğinde, havanõn filtrelenmesi, istenen dereceye kadar õsõtõlmasõ vb. koşullarõn sağlanmasõ için projelendirilmelidir Nemlendirmeli havalandõrma tesisi Havalandõrõlmasõ gereken ortamlarda hava neminin istenen bir sõnõr değerin altõna düşmemesi istendiğinde, havanõn yeterli ölçüde nemlendirilmesini sağlayan değişmez konumlu, verilen şartlara uygun sürekli çalõşan ayar ve kontrol tertibatlarõnõ içermelidir Kurutmalõ havalandõrma tesisi Havalandõrõlmasõ gereken ortamlarda hava neminin istenen bir sõnõr değerin altõnda kalmasõ istendiğinde, havanõn kurutulmasõnõ sağlayan, değişmez konumlu, sürekli çalõşan ayar ve kontrol tertibatlarõnõ içermelidir Nemlendirmeli ve kurutmalõ havalandõrma tesisi Havalandõrõlmasõ gereken ortamlarda hava neminin belirli sõnõrlar arasõnda kalmasõ veya belirli bir değerde tutulmasõ istendiğinde, duruma göre havanõn nemlendirilmesini veya kurutulmasõnõ sağlayan (sabit) değişmez konumlu düzenlerle, verilen şartlarõ kontrol eden ayar tertibatlarõnõ içermelidir Hava õsõtmalõ havalandõrma tesisi Ortam havasõnõn değiştirilmesi yanõnda ortamõn hava ile õsõtõlmasõ istendiğinde, havalandõrma tesisi, gerekli õsõtma yükünü karşõlayabilecek ve istenen ortam sõcaklõğõnõ da belirli değerde tutabilecek şekilde uygun tertibatlarla donatmalõdõr Hava soğutmalõ tesis Ortam havasõ sõcaklõğõnõn öngörülen belirli bir değerin altõnda kalmasõ istendiğinde, besleme havasõnõn istenen derecede soğutulmasõnõ sağlayan tertibatlarla, sürekli çalõşan otomatik ayar ve kontrol tertibatlarõnõ içermelidir Hava õsõtmalõ ve hava soğutmalõ havalandõrma tesisi Ortam havasõ sõcaklõğõ, bir sene gibi uzunca süre belirli alt ve üst sõnõr değerleri arasõnda tutulmak istendiğinde, havalandõrma tesisi, besleme havasõnõn õsõtõlmasõnõ ve soğutulmasõnõ sağlayan uygun ek tertibatlarla donatõlmalõdõr İklimlendirme tesisi Ortamdaki hava sõcaklõğõnõn ve hava neminin istenen belirli değerlerde veya belirli sõnõrlar arasõnda tutulmasõ ve hacimlerde esintisiz ve etkin bir hava akõmõnõn sağlanmasõ için, besleme havasõnõn temizlenmesini (örneğin, toz, vb. maddelerin filtre edilerek besleme havasõndan ayrõlmasõ) ve duruma göre soğutulmasõnõ veya õsõtõlmasõnõ, nemlendirilmesini veya kurutulmasõnõ sağlayan, sõcaklõk ve nem ayarõnõ otomatik olarak ayar ve kontrol tertibatlarõnõ içermelidir. 2.2 Teknik ve hijyenik ana şartlar 11

16 2.2.1 Genel kurallar Havalandõrma ve iklimlendirme tesisi, insan yaşamõ için gerekli uygun sağlõk şartlarõnõ sağlayacak ve/veya üretimin zorunlu kõldõğõ termik ve psikometrik şartlarõ gerçekleştirecek şekilde projelendirilmelidir. Projelendirmede, tesisin kolaylõkla yapõmõ, işletme sõrasõnda bakõmõ, onarõmõ, ayar ve parça değiştirme kolaylõğõ vb. işlemlerin kolaylõkla yapõlmasõnõ sağlayacak temel ilkeler göz önünde tutulmalõdõr. Projelendirme sõrasõnda tesisat projelerini hazõrlayanlarla, mimari ve statik projeleri hazõrlayanlar arasõnda sürekli ilişki bulunmalõ ve projelerde bu standardõn gerektirdiği uyum tam olarak sağlanmalõdõr. Projelendirmede, havanõn yeterli derecede temiz olmasõ, en az hava hõzõ, esintisiz, ancak; etkin ve gürültüsüz bir hava dolaşõmõ, tesisin temiz tutulmasõnõn sağlanmasõ için gerekli önlemler tam olarak alõnmalõdõr Hava debisi Etkin bir havalandõrma ve iklimlendirmenin oluşturulabilmesi için, projelendirmede, yerine göre besleme havasõ, çõkõş havasõ ve dõş hava debileri uygun değerlerde seçilmelidir Besleme havasõ ve çõkõş havasõ debileri Projelendirmede, havalandõrõlmasõ gereken ortamlarõn õsõ ve nem bilançolarõndan besleme havasõ ve kirli hava debileri belirlenerek tesis için gerekli vantilatör seçimi buna göre yapõlmalõdõr. Ortam havasõnõn etkin şekilde yenilenmesine esas dõş hava miktarõ, sağlõk şartlarõna uygun olarak belirlenmelidir. Havalandõrõlmasõ veya iklimlendirilmesi gereken ortamlarda, sürekli olarak vakumlu veya basõnçlõ havalandõrma ve iklimlendirme istendiğinde, besleme havasõ ve çõkõş havasõ debileri, duruma göre uygun değerlerde seçilmelidir Sisteme alõnmasõ istenen dõş hava miktarõ Havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinin projelendirilmesinde, dõş hava miktarõ (ortam veya ortamlara saatte verilmesi gereken dõş hava), ortam havasõnõn bozulmasõna neden olan insanlarõn sayõsõna ya da diğer yöntemlere göre belirlenmelidir. Ortamlarda verilecek dõş hava miktarõ, kişi başõna en az: Sigara içilmesi yasak ortamlarda 20 m 3 /h, Sigara içilen ortamlarda 30 m 3 /h, alõnmalõdõr. Sağlõk nedenlerinden dolayõ bu değerlerin kişi başõna 10 m 3 /h arttõrõlmasõ amaçlanmalõdõr. Bu değerler, 0 C ile 26 C arasõndaki dõş hava/hava sõcaklõklarõ için geçerlidir. Daha düşük ve daha yüksek dõş hava sõcaklõklarõnda, ekonomik olmayacak derecede büyük õsõtõcõ veya soğutucularõn seçiminden kurtulmak için kişi başõna düşen dõş hava miktarõ, kara yapõlarõ için Çizelge 1 deki, deniz taşõtlarõ için; örneğin; gemi vb., Çizelge 1a daki değerlere uygun olarak seçilmelidir 3). 3) Yüksek yapõlarda (TS 2164), dõş hava miktarõnõ arttõran (yaklaşõk iki katõna) pencere ve dõş yüzeylerin tam sõzdõrmaz bir duruma getirilmesi için projelendirmede gerekli tedbirler tavsiye edilmelidir. 12

17 Çizelge 1 - Sõcaklõğa bağlõ olarak sisteme alõnmasõ tavsiye edilen hava miktarlarõ (karadaki yapõlar için) Dõş hava sõcaklõğõ ( C) Hacimlerde kişi başõna alõnmasõ gereken dõş hava debisi (m 3 /h) Sigara içilmesi yasak yer Sigara içilebilir yer ile Çizelge 1a - Gemilerde hava değişme sayõlarõ Hacmin adõ Saatte alõnmasõ istenen hava değişim sayõsõ Mürettebat kõsmõ 12 Yemek salonu 15 Yolcu salonu Banyo ve tuvalet Makina daireleri: Buhar türbinli 30 Dizel motorlu 40 Kuzineli mutfaklar Ambar (genel yükler için) 3-5 Soğutma hacimleri: Yumurta deposu 15 Meyve deposu Büfe 30 Antrepo Havanõn temizlenmesi Projelendirmede, şartlandõrma (TS 2878 ISO 3258) durumuna göre dõşarõdan ortama alõnmasõ istenen dõş havanõn ve kirli havanõn filtrelenmesi göz önüne alõnmalõdõr. Seçilecek filtrenin türü havalandõrma ve iklimlendirme amaçlarõna uygun olmalõdõr. Uzun olan dõş hava kanallarõnõn kirlenmesinin önlenmesi için filtrenin olabildiği kadar dõş hava emme ağzõnõn yakõnõna yerleştirilmesi sağlanmalõdõr (TS 3420). Kirlenmiş hacim havasõnõn kokulandõrõlmasõ (parfüm vb. sõkõlmasõ) sağlõk yönünden yarar sağlamadõğõ ve çalõşma (veya oturma) bölgelerinde ozon derişiminin m 3 te 0,2 mg õ aşmasõna izin verilmediği için, ortam havasõnõn, kokulandõrõlmasõ, ozonlandõrõlmasõ vb. önlemler yerine, projelendirilmede, filtre edilmiş, gerektiğinde õsõtõlmõş ve nemlendirilmiş (kurutulmuş) dõş hava katõlmõş besleme havasõnõn sağlanmasõ yoluna gidilmelidir Tesisin temizlenmesi ve temiz tutulmasõ Havalandõrma ve iklimlendirme santrallarõ Tesisin kolayca temizlenebilmesi ve temiz tutulabilmesi için projelendirmede, havalandõrma ve iklimlendirme santrallarõnõn kolayca temizlenebilecek ve dõşarõdan kirletilmesine engel olacak tedbirler alõnmalõdõr. 13

18 Kanallar Kanallarõn kolayca temizlenebilmesini sağlamak için projelendirmede, gereken yerlerde yeterli sayõ ve kolayca el atõlabilen bakõm tertibatlarõ (TS 2878 ISO 3258) öngörülmelidir Hava ağõzlarõ Şartlandõrõlmõş havanõn (TS 2878 ISO 3258) ortamlara istenen şekilde dağõtõlmasõnõ sağlamak için, besleme ağõzlarõ, olabildiği kadar tavana veya tavana yakõn duvar yüzeylerine yerleştirilmeli, döşemelerin kullanõlabilen yerlerine konulmamalõdõr Ortamda hava dağõtõmõ ve esintisizlik Ortamda hava dağõtõmõ Bir havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin ana amacõ, ister üstten dağõtmalõ alttan toplamalõ, ister alttan dağõtmalõ üstten toplamalõ havalandõrma sisteminde olsun, besleme havasõnõn ortamlara dağõtõmõ, kullanma bölgesine (TS 2878 ISO 3258) veya ortam havasõnõ bozan diğer kaynaklara ulaşacak ve besleme ağõzlarõ (TS 2878 ISO 3258) ile emme ağõzlarõ arasõnda hiçbir şekilde kõsa devre oluşturmayacak ve ölü bölge bõrakmadan tüm hacmi tarayacak şekilde olmalõdõr. Havanõn dağõtõmõnda, yoğun bir şekilde kullanõlan bölgelerdeki hava sõcaklõğõ esas alõnmalõdõr. Bu nedenle belirli ortam türleri için, izin verilen sõcaklõk farkõ sõnõr değerleri, özel kurallarla belirlenmelidir (Madde 3). Cam yüzeylerden doğrudan doğruya güneş õşõnõmõ alan veya duvarlarõna yeterli derecede õsõ yalõtõmõ uygulanmayan ya da kapõ ve pencerelerden içeriye sõzõntõ havasõ (TS 2164) giren ortamlarda, düzgün ve kararlõ bir hava sõcaklõğõ sağlanamayacağõndan, bu mahzurlarõn oluşmamasõ için projelendirmede, gerekli tedbirler alõnmalõdõr Esintisizlik Projelendirmede, besleme havasõnõn sağlõklõ bir insanõ rahatsõz etmeyecek şekilde kullanma bölgelerine verilmesi sağlanmalõdõr (Madde ). Esintisizlikle ilgili şartlar, ortamõn kullanma amacõna bağlõ olduğundan, bu şartlar özel kurallarla belirlenmelidir (Madde ) Gürültü Gürültü seviyeleri TS CR 1752 Madde A.4.3, Madde A.4.4 ve Madde A.4.5 de verilmiştir Ortam havasõnõn durumu İnsan yaşamõnda, bir ortam içinde oluşturulan işlem veya üretim ve depolamada gerekli iklim şartlarõnõn oluşturulmasõ için, projelendirmede ortam hava sõcaklõğõ ve bağõl nem değeri, Çizelge 2 ve Çizelge 3 de verilen değerlere uygun olmalõdõr. Havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin projelendirilmesinde insan sağlõğõna uygun hava hõzõ, ortam havasõ sõcaklõğõna bağlõ olarak Şekil 2 ve Şekil 3 den seçilmelidir. İklimlendirilen ortamlarda hava akõş hõzõ, 0,15-0,20 m/s olmalõdõr. Çizelge 2 - Mal ve hizmet üreten kuruluşlarda uygun sõcaklõk ve nem değerleri Sõra No Endüstri dalõ İşletmenin türü Sõcaklõk C Bağõl nem % 1 Bira sanayii Mayalama Maya depolama Bürolar Elektronik bilgi işlem makineleri 3 Deri sanayii Kurutma Depolama Ekmek sanayii Un depolama Mayalama Hamur üretimi Şeker depolama

19 5 Elektro teknik endüstrisi Fabrikada genel üretim Sõcaklõk ve nem kontrolü Üretim Dar toleranslõ üretim Yalõtõm malzemelerinin üretimi 6 Fotoğraf endüstrisi Normal film üretimi Film banyo hacimleri Film depolarõ 7 İlaç endüstrisi Yarõ mamullerin depolanmasõ Tablet üretimi Kağõt endüstrisi Kitap depolarõ Kağõt depolarõ Kibrit sanayii Üretim Depolama Kürk sanayii Depolama Çizelge 2 nin devamõ Sõra No Endüstri dalõ İşletmenin türü Sõcaklõk C 11 Kütüphaneler Kitap depolarõ Okuma salonlarõ Lastik sanayii Depolama Üretim ortamlarõ Kükürtleme Ameliyathane eşyasõ üretimi Mantar ocaklarõ Üretim periyotlarõ (pilzplantage) Depolama 14 Matbaa sanayii Kağõt depolarõ Baskõ hacimleri Çok renkli baskõ ortamlarõ Fotoğrafla baskõ yapõmõ Geri kalan tüm ortamlarõ 15 Mekanik endüstri Büro ve montaj ortamlarõ Duyarlõ (Hassas) montaj işleri Bağõl nem % Müzeler Resim galerisi Plastik sanayii Bezir yağõnõn oksidasyonu Presleme ortamlarõ Üretim ortamlarõ Seramik endüstrisi Depolama Üretim ortamlarõ Süsleme (Tezyinat) ortamlarõ

20 19 Şeker sanayii Kuru meyvelerin depolanmasõ Yumuşak akide şekeri üretimi Sert akide şekeri üretimi Sert akide şekerinin ambalajlanmasõ Çikolata üretimi Çikolata kaplamasõ Çikolata paketlenmesi Çikolata depolanmasõ Kek ve kağõt helva üretimi Çizelge 2 nin devamõ Sõra No Endüstri dalõ İşletmenin türü Sõcaklõk C 20 Tekstil endüstrisi PAMUK Hallaçlama Taraklama Yün yapağõ vb. taranmasõ İplik çekme Halkalõ eğirme makinesi Makaslama ve çözgü açma Dokuma bölümleri İplik ve dokumalarõ İyileştirilmesi KETEN Ön İşlem Tarama İplik Eğirme Dokuma Bağõl nem % YÜN Ön işleme Tarama İplik bükme Dokuma Depolama İPEK (DOĞAL) Ön işleme İplik bükme Dokuma SUNİ İPEK Tarama ve iplik bükme Dokuma 21 Tütün Ham tütünlerin depolanmasõ Ön işleme Sigara ve puro üretimi paketleme

21 Çizelge 3 - İnsan sağlõğõ için uygun sõcaklõk ve nem değerleri Dõş hava sõcaklõğõ C Ortam havasõ sõcaklõğõ C Bağõl nem % Kõş En az En çok Tesis türünün seçimi Ortam havasõnõn şartlarõ yönünden havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin projelendirilmesinde havalandõrma tesisinin türü; Havalandõrõlmasõ gereken ortam õsõtma veya soğutma ile belirli bir hava durumunun (sõcaklõk, nem, hava hõzõ) oluşturulmasõna, Olağanüstü hava şartlarõnda belirli bir ayar değerinde sapmanõn kabul edilip edilemeyeceğine göre, (örneğin, kõş işletmesinde) bir havalandõrma tesisiyle gerektiğinde õsõtma tesisi de işletmeye alõnarak ortamlarõn õsõtõlabileceği yaz işletmesinde ortam havasõ sõcaklõğõnõn istenen sõnõr değerleri arasõnda tutulabilmesi için, soğutmalõ bir havalandõrma tesisinin gerekliliği göz önüne alõnarak belirlenmelidir. 2.3 Yapõ ve güvenlikle ilgili şartlar Güvenli ve ekonomik çalõşan bir havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin oluşturulabilmesi için, tesisat projesi, mimari ve statik projeleriyle, yapõ, fonksiyon, işletme, bakõm ve onarõm imkanlarõ yönünden tam bir uyum sağlayacak şekilde düzenlenmelidir. Projelendirmede, bir havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin fonksiyonu, ekonomikliği ve işletme güvenliği şartlarõ yanõnda, Madde 2.2 deki şartlarõnda gerçekleştirilebilmesi bakõmõndan, aşağõdaki ana ilkeler göz önünde bulundurulmalõdõr Planlama ilkeleri Bir havalandõrma ve iklimlendirme tesisi projesinin planlanmasõnda: Binanõn kullanma amacõna uygun olarak hava sõcaklõğõ (Yaş ve kuru termometre sõcaklõklarõ), (bağõl nem, hava debisi, hava hõzõ vb. şartlar), Projenin kolay uygulanabilir olmasõ (Seçilen cihazlarõn standard üretim programlarõnda bulunmasõ, vb.), Projenin, mimari, betonarme, tesisat vb. projelerle tam bir uyum sağlamasõ, Binanõn mimarisini bozmamasõ, Ekonomik, güvenli ve uzun ömürlü olmasõ, İşletme personelinin tesiste yapacağõ bakõm, onarõm, ayar vb. işlemlerde kolaylõk sağlamasõ, Bakõm ve onarõmda zaman kaybõnõn en aza indirilmesi vb., için gerekli tedbirler alõnmalõdõr. Bu şartlarõn gerçekleştirilebilmesi için, havalandõrma santralõ, kanal ağõ, ağõz büyüklükleri, yerleştirme durumlarõ vb. ye ilişkin proje ve detaylar, bina inşaatõna başlamadan önce tamamlanmõş olmalõdõr. Uygulama projelerinde, kanal kesitleri, hava debileri, hava hõzlarõ, kanal et kalõnlõklarõ, kanallara ait askõ ve destek aralõklarõ, kanallarõn yerleştirme durumlarõ, kanallarõn alt yüzeylerinin döşemeye göre kotlarõ, ağõzlarõn yerleri, belirli başlangõç veya referans noktalarõna göre ağõzlarõn koordinatlarõ, kanallara uygulanan õsõ ve ses yatõlõmõ kalõnlõklarõ, yalõtõm malzemesinin tür vb. belirlenerek, ilgili proje paftasõna ve kolon şemasõna işlenmelidir. Aynõ ortamdan geçen diğer tesisat elemanlarõ; örneğin, kalorifer tesisatõ, sõhhi tesisat vb. ince ya da kesik çizgilerle gösterilmelidir Vantilatör ve havalandõrma santrallarõnõn yerleştirileceği ortamlar Yaz 17

22 Yeri Projelendirmede, vantilatör ve merkezi havalandõrma santrallarõnõn yerleri; olabildiği kadar ve akustik koşullarõn elverdiği ve olanaklar ölçüsünde havalandõrõlmasõ gereken ortamlarõn yakõnõnda olacak şekilde seçilmelidir. Uzun olan dõş hava emme kanallarõndan, bu uzun kanallarõn oluşturduğu hava kaçaklarõndan kaçõnmak için, vantilatör ve/veya havalandõrma santrallarõnõn yeri, olabildiği kadar uzun dõş hava emme kanalõnõ gerektirmeyecek ve dõş hava emme ağzõ vantilatöre ve/veya santrala yakõn olacak şekilde seçilmelidir. Büyük tesislerde, besleme havasõnõn hazõrlanmasõna da yarayan gerekli düzenleri (örneğin, filtre, õsõtõcõ, nemlendirici, soğutucu, kurutucu vb.) içeren özel bir santral öngörülmelidir. Projelendirmede santrallar ve bunlarla ilgili yardõmcõ ortamlar, geçiş ve çalõşma ortamlarõ olarak kullanõlmamalõdõr. Binanõn projelendirilmesinde, santralõ oluşturan mahfaza (TS 2878 ISO 3258), vantilatör, õsõtõcõ, soğutucu, filtre, makine, cihaz vb. lerinin santral yerine yerleştirilmesinde, bakõmõnda ve gerektiğinde, cihazlarõn değiştirilmesinde kolaylõk sağlayacak önlemler alõnmalõdõr. İşletmede kolaylõk sağlamak için, besleme havasõ vantilatörü ile atõk hava (kirli hava TS 2878 ISO 3258) aspiratörü, olabildiği kadar aynõ ortama veya birbirine komşu ortamlara yerleştirilecek şekilde projelendirilmelidir. Projelendirmede TS 3420 de verilen esaslarõ da göz önünde bulundurulmalõdõr Yükler Büyük havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinde, vantilatörler, õsõtma ve soğutma eşanjörleri, nemlendirme ve yõkama tertibatlarõ, ayar ve kontrol düzenleri vb. ek zemin ve döşeme yükleri oluşturduğundan, ek yükleme doğuran tüm cihazlarõn statik ve dinamik yükleri, binanõn statik projelerinin düzenlenmesinde göz önüne alõnmalõdõr Ek tertibatlar Titreşim ve titreşimden korunma Madde deki şartlarõn gerçekleştirilmesi için, makinalar, elastik bir kavrama ile motorlarõyla ortak ana şasi veya altlõk üzerine yerleştirildiğinde, bir sarsõntõ etkilemesinden ve bu etkilemenin doğurduğu titreşimlerden sakõnmak için, ana şasi veya altlõğõn kendi (öz) frekansõ, makinanõn çalõşmasõnda oluşturduğu titreşimlerin en düşük değerinden daha düşük olacak şekilde projelendirilmelidir (TS 3420). Yüksek frekanslõ titreşimlerin oluşturduğu ses, ana şasi altõna yerleştirilecek yalõtkanlarla azaltõlmalõdõr. Kanallarõn vantilatörlere ve diğer havalandõrma cihazlarõna bağlanmasõnda da, titreşimlerin ve gürültülerin yayõlmasõnõ engelleyecek önlemler alõnmalõdõr (TS 3420) Havalandõrma kanallarõ 4) Havalandõrma kanallar, olabildiği kadar tam sõzdõrmaz ve öncelikle dairesel veya kare kesitli olarak tasarõmlanmalõdõr. Bunun için dairesel kesitli rijit veya bükülebilir prefabrike kanallar tercih edilmelidir. Dikdörtgen kesitli kanallarõn kullanõlmasõ zorunluluğu karşõsõnda, projelendirmede kanal kenar oranlarõnõn en çok 3/2 olabileceği göz önünde tutulmalõdõr Kanallarõn malzemesi ve kanal çapõnõn belirlenmesi Projelendirmede kanallarõn, yerine göre aşağõdaki malzemelerden bir ve bir kaçõndan yapõlmasõ tercih edilmelidir 5) (TS 3420). Galvanizli çelik sac (TS 822), Alüminyum sac (TS EN 485-2), Bakõr sac (TS 1652), İç yüzeyler sõvanmõş ve perdahlanarak, olabildiği kadar pürüzsüz duruma getirilmiş kagir yapõ elemanlarõ, Yanmaz sõva ile sõvanmõş, iç yüzeyleri perdahlanmõş duvar yüzeyleri, Yanmayan yapõ elemanlarõ, Pürüzsüz beton kanallar, Bükülebilir (fleksibil) borular, 18

23 PVC levha veya borular. Kanal kesitleri ile boru (kanal) ağõndaki toplam basõnç düşümünün oluşturulmasõnda, olabildiği kadar, pürüzlülük katsayõsõ düşük düzgün yüzeyli malzeme seçilmelidir. Havalandõrma tesisatõnda kullanõlan en önemli malzemelerin pürüzlülük katsayõsõ Çizelge 4 te verilmiştir. Şekil 15 de verilen diyagram yardõmõyla bulunan boru çaplarõ, Çizelge 4 e göre düzletilerek uygulanmalõdõr. Boru (kanal) kesitlerinin hesaplanmasõnda, pürüzlülük katsayõsõ ε = 0 ve birim basõnç düşümü R 0 = 0 esas alõnarak düzenlenen hava debisi - çap ve basõnç düşümüne ilişkin Şekil 15 de verilen ana kanal sürtünme diyagramõ esas alõnmalõdõr. Havalandõrma kanallarõnõn projelendirilmesinde; yüzey pürüzlülüğü az olan malzeme seçimine gidilmelidir. Metal sac, seramik vb. malzemelerden yapõlan kanallarõn iç yüzeyleri, düzgün ve pürüzsüz olmalõdõr. Projelendirmede alõnacak tedbirlerle, kullanõlacak beton ve betonarmeden yapõlmõş kanallarõn ekleme parçalarõ, kagir duvar derzleri ve sõvanõn iç yüzeylerinde pürüzlülük katsayõlarõnõn, olabildiği kadar az olmasõ sağlanmalõdõr. Galvanizli çelik sac veya alüminyum saçtan kare veya dikdörtgen kesitli kanallarõn tasarõmlanmasõnda, en az değer olarak sac kalõnlõklarõ Çizelge 5 den alõnmalõdõr. 4) Bundan sonra metinde Havalandõrma kanalõ deyimi yerine kanal ya da kanallar sözcükleri kullanõlmõştõr. 5) Yangõn tehlikesi olmayan ve başka metotlarla yeterli korozyon korumasõ sağlanabildiği durumlarda, yüksek korozyona karşõ kanallar, kolay yanmayan malzemelerden de yapõlabilir. 19

24 Çizelge 4 - Çeşitli malzemelerin pürüzlülük katsayõlarõ Malzemenin adõ PVC borularõ Sac kanallar (haddelenmiş) Beton kanallar (Pürüzsüz, düzgün) Rabitz telli sõvalõ yüzey Beton kanal (kaba, pürüzlü) Kagir kanallar (kaba, pürüzlü) Bükülebilir borular (yapõm metoduna göre) Pürüzlülük katsayõsõ ε 0,01 mm 0,15 mm 0,15 mm 1,5-2,0 mm 1,0-3,0 mm 3,0-5,0 mm 0,2-3,0 mm Çizelge 5 - Metal kanallar için sac kalõnlõklarõ Anma ölçüsü (En geniş kenar) b (mm) Galvanizli çelik sac Sac kalõnlõğõ en az (mm) Alüminyum sac b 250 0,50 0, < b 500 0,62 0, < b ,75 0, < b ,88 1, < b ,00 1, < b ,13 1, < b 1,25 1,65 Projelendirmede, kare veya dikdörtgen en kesiti kanallarõn seçilmesi gerektiğinde, hava akõş hõzõnõn oluşturduğu titreşim tehlikesini ve/veya kanallardaki hava basõncõnõn neden olduğu yüzey biçim bozukluklarõnõ azaltmak için, kanal yüzeylerinde köşegen nervür biçimlendirmeleri (bakla nervürleri), perçinli köşe pekiştirmeleri vb. öngörülmelidir (TS 2878 ISO 3258). Endüstriyel tesislerde, kanal yapõmõnda kullanõlacak saclarõn kalõnlõğõ, Çizelge 5 deki anma ölçüsüne denk düşen sac kalõnlõğõnõn bir üst basamağõndaki sac kalõnlõğõ seçilmelidir; (Örneğin 500 mm < b 1000 mm lik bir anma ölçüsünde, galvanizli sac için 0,75 mm değil, 0,88 mm olarak seçilmelidir Kanallarõn yerleştirilmesi ve ölçülendirilmesi Kanallarõn atelye veya şantiyede yapõlmalarõ durumunda, kanal kesitleri, yerleştirme planlarõ, askõ ve destekler, õsõ ve ses yalõtõmlarõ, ağõzlarõ, ölçme biçimleri vb. uygulama projelerinde tam olarak gösterilmelidir. Ses yutucularõna gerek olup olmadõğõ, gerekli ise hangi ortama ve ne büyüklükte olacağõ, TS 3420 deki esaslar da göz önüne alõnarak, daha projelendirme sõrasõnda belirlenmiş olmalõdõr. Kanallarõ, ses yutucularõ vb. tesisat elemanlarõ ile mimari ve statik elemanlar tam uyuşacak şekilde projelendirilmelidir Akustik ortam Akustik ortam, TS CR 1752, Madde A.4 e uygun olmalõdõr. 20

25 2.3.4 İşletmede güvenlik şartlarõ Santral Vantilatör Projelendirmede, vantilatörle dönen hareketli elemanlarõn, İşçi Sağlõğõ ve İş Güvenliği Tüzüğü nün gerektirdiği güvenlik sistemleriyle donatõlmalarõ için gerekli tedbirler alõnmalõdõr. Projelendirmede, havalandõrma ve iklimlendirme santralõnda kullanõlmasõ öngörülen vantilatör, pompa vb. cihazlarõn elektrik motorlarõ, elektrik motoruna olabilecek her türlü dokunmaya, yapõlan her çeşit yerleştirme şeklinde oluşabilecek yoğunlaşma, damlama ve püskürtme suyuna karşõ korunma güvenlikli olarak seçilmelidir. Makinalarin çalõştõrõlmasõnda kullanõlacak elektrik şalterinin, elektrik motorunun koruyucu güvenliği olmalõdõr. Seçilecek şalter, akõm devresini, herhangi bir arõza nedeniyle kestiğinde, makina üzerinde arõzayõ giderici çalõşmalar yapõlmadõkça, makinanõn kendiliğinden çalõşmasõnõ engelleyecek özellikte olmalõdõr. Vantilatör, herhangi bir yangõn tehlikesi karşõsõnda elle kontrol edilebilen bir sistemle donatõlmõş olmalõdõr. Bu sistem her defasõnda yeniden ayarlanabilir olmalõdõr. Projelendirmede, özel durumlar için (örneğin, toplantõ salonu, mağaza, büyük iş hanlarõ, ticarethane, yüksek yapõ (TS 2164), otel, endüstriyel tesis vb. içerisinde pek çok kişi çalõşan yapõlarda), sõcaklõğa ve dumana duyarlõ güvenlikli ve tesisdeki tüm vantilatör ve aspiratörleri anõnda devre dõşõ bõrakacak nitelikte akõm kesme sistemleri olmalõdõr. Ancak, tüm vantilatör ve aspiratörlerin devre dõşõ bõrakõlmasõ durumunda binanõn yangõn söndürme pompalarõnõ çalõştõracak yedek akõm kaynağõ da kullanmaya hazõr bir duruma gelecek şekilde projelendirilmelidir. Vantilatör seçilmesinde ve yerleştirilmesinde TS 3420 deki esaslarõn gerçekleştirilmesi için projelendirmede gerekli önlemler alõnmalõdõr Soğutma düzeni Projelendirmede, İşçi Sağlõğõ ve İş Güvenliği yönünden ilgili tüzükte belirlenen şartlara uygun olarak, soğutma makina ve cihazlarõ için gerekli güvenlik önlemleri alõnmalõdõr. Çalõşma ortamlarõna verilen besleme havasõnõn, zararlõ gazlarla karõşmamasõ veya hava ile karõştõğõnda yanabilen ya da patlayabilen gaz - hava karõşõmlarõnõn soğutucu ortam olarak doğrudan doğruya cihazlarda ve kanallarda kullanõlmamasõ için projelendirmede gerekli tedbirler alõnmalõdõr Elektrikli veya fõrõn tipi õsõtõcõlarõn kullanõlmasõnda ilâve şartlar Projelendirmede, doğrudan doğruya elektrikle, sõvõ, gaz veya katõ yakõtla çalõştõrõlan hava õsõtõcõlarõnda aşağõdaki güvenlik tedbirleri alõnmalõdõr Elektrikli hava õsõtõcõsõ Elektrikli hava õsõtõcõsõnda, hava akõmõnõn kesildiğinde veya sõcaklõğõn 70 C u aştõğõnda elektrik akõmõnõ kendiliğinden kesen, hava akõmõna veya sõcaklõğa bağlõ bir güvenlik kontrol sistemi öngörülmelidir Fõrõn tipi hava õsõtõcõsõ Anma õsõtma gücü 23 kw dan daha fazla gaz, sõvõ veya katõ yakõtlõ fõrõn tipi hava õsõtõcõlarõnda (cihazlarda) hava sõcaklõğõna duyarlõ bir eleman (örneğin, kontakt termometresi), hava sõcaklõğõnõ kontrol etmek amacõyla õsõtma cihazõnõn hemen arkasõna, sõcak hava kanalõ için yerleştirilmelidir. Sõcaklõğõn güvenlik sõnõrõnõ aşmasõ halinde akustik ve optik uyarõ sistemlerini çalõştõran, ayrõca yakõt akõşõnõ kendiliğinden ve güvenilir şekilde kesen bir güvenlik sistemi öngörülmelidir. Sõcaklõğa duyarlõ eleman, patlama koruma şartlarõna uygun olmalõdõr. 21

26 Bu fõrõn tipi hava õsõtõcõlarõnda motorlar sõcak hava kanalõ içine yerleştirildiğinde, bu õsõtõcõlar için seçilen asenkron motorlar; En az elektrik motorlarõna olabilecek her türlü dokunmalara, Yapõlarda her çeşit yerleştirme şeklinde oluşabilecek yoğuşma, damlama ve püskürtme suyuna, gemilerde her doğrultudaki dalga suyu sõçramalarõna, Vantilatörde oluşabilecek elektrik arklarõna karşõ güvenlikli ve kendiliğinden serbest duruma gelmesine (güvenlik klemensleriyle) elverişli olmalõdõr. Bilezikli asenkron motorlarõ veya akõm motorlarõ her türlü patlamaya karşõ güvenlik korumalõ yapõda olmalõdõr. 3 Projelendirme özel kurallarõ (özel amaçlar için) Projelendirme özel kurallarõ, TSCR 1752 ye Ek C ye uygun olmalõdõr. 3.1 Yolcu taşõyan araçlarõn havalandõrõlmasõ ve iklimlendirilmesi Genel Bu bölümdeki kurallar, Madde 2 deki genel kurallarla birlikte, kara, deniz ve hava taşõt araçlarõyla, ortamlarõn küçüklüğüne ve daha başka zorluklara karşõn, yolcularõn oturduğu veya mal taşõnmasõnda kullanõlan ortamõn tam ve etkin bir şekilde havalandõrõlmasõ için, projelendirmede göz önünde tutulmasõ gereken esaslardõr Madde ye ilâve olarak havalandõrmanõn görevi Havalandõrmanõn amacõ, taşõt araç hacimlerinde çeşitli nedenlerden dolayõ havayõ kirleten; Gaz şeklindeki kokulu ve rahatsõz edici uçucu (sigara dumanõ, toz vb.) maddelerin, Taşõt araçlarõnõn doluya yakõn insanla dolu olduğunda insanlar tarafõndan hacme verilen õsõ ve su buharõnõn, taşõt hacminden dõşarõ atarak, hacim için uygun besleme havasõnõ ortama vermektir. Yazõn, yeterli ve etkin bir havalandõrmanõn sağlanmasõ için, besleme havasõnõn soğutulmasõ ve gereğinde kurutulmasõ için projelendirmede gerekli tedbirler alõnmalõdõr. Bu projelendirmede, hava sõcaklõğõnõn düşürülmesi yerine, kuvvetli bir hava hareketi yardõmõyla fizyolojik olarak bir soğukluk etkisinin yaratõlmasõ imkanlarõ araştõrõlmalõdõr. Bununla birlikte yolcularõn besleme havasõna karşõ farklõ duyarlõk gösterdikleri de göz önüne alõnmalõdõr. Yolcularõn sürekli oturduklarõ yerlerde, yüksek bir hava hõzõnõn sağlanmasõ her yolcunun ihtiyacõna uygun bir havalandõrma türünün oluşturulmasõ için, yolcunun besleme havasõnõ istenen miktarda ve istenen doğrultuda ayarlanmasõnõ imkan veren hava delikleri (TS 2878 ISO 3258) düşünülmelidir Madde 2.2 ye ilâve olarak: Teknik ve hijyenik şartlar Madde ye ilâve olarak: Dõş hava debisi Projelendirmede, -10 ºC dan + 26 C a kadar olan dõş hava sõcaklõğõnda taşõt araçlarõnda, kişi başõna dõş hava debisi en az; 20 m 3 /h. Dõş hava debisinin hesaplanmasõnda, kişi sayõsõ olarak yolcu koltuk sayõsõ esas alõnmalõdõr. Ayakta durulabilen daha büyük hacmin lehine olarak koltuk sayõsõ daha az olan yakõn mesafe arasõnda işleyen taşõtlarda, proje, ayakta durma yeri sayõsõ, koltuk sayõsõna eklenerek proje düzenlenmelidir Madde e ilâve olarak: Havanõn temizlenmesi Dõş hava ile imkânlar ölçüsünde çevrim havasõ da filtrelerle temizlenmelidir. Hava filtresi, taşõt aracõna takõlabilir boyutta ve taşõt aracõ için gerekli havayõ süzebilecek nitelikte olmalõdõr. Projelendirmede, dõş hava alma ağzõnõn yeri, egzoz gazõ, toz vb. kirli havayõ emmeyecek şekilde seçilmelidir. 22

27 3.1.4 Madde e ilâve olarak: Ortamdaki hava hareketi ve esintisizlik Hava dağõtõmõ Besleme havasõ, ortama olabildiği kadar homojen ve etkin bir havalandõrma sağlayacak şekilde verilmelidir. Ortamõn çeşitli noktalarõnda aynõ anda yapõlan ölçümlerde Madde 3 teki şartlarõn sağlandõğõ tespit edildiğinde, amaca ulaşõlmõş sayõlõr Esintisizlik Değişmez konumlu oturma yerleri bulunan ortamlarda esintisiz ve etkin bir havalandõrmanõn oluşturulabilmesi için, hava, oturanlara önden üflemeli şeklinde geldiği zaman hava akõş hõzõ ortam havasõ sõcaklõğõna bağlõ olarak Şekil 2 de verilen hava hõzõ eğrisinden elde edilen değeri aşmayacak şekilde seçilmelidir. Hava akõmõ, oturanlara önden değil, ense veya ayaklara üfleme yapacak doğrultuda geldiğinde ve sõcaklõk da 24 C un altõnda ise, hava hõzõ, kata değeri A = W/cm 2 ye uyan eğriye göre seçilmelidir. Hava sõcaklõğõ 20 C a kadar düştüğünde soğutma büyüklüğünü belirleyen kata değeri W/cm 2 yi aşmamalõdõr ve hava sõcaklõğõnõn artmasõnda bu değer w/cm 2 ye düşmelidir. Soğutmasõz havalandõrma tesislerinde, besleme havasõnõn üfleme sõcaklõğõ, 16 C luk soğutmalõ tesislerde, üfleme sõcaklõğõ seçilen üfleme sõcaklõğõna kadar düştüğünde esintisizlik sağlanmalõdõr Madde ya ilâve olarak: Tesisin oluşturduğu gürültü Havalandõrma tesisinin makina ve hava akõmõnõn oluşturduğu gürültüler ile hava akõmõnõn oluşturduğu gürültüler, ilgili taşõt hacmi için Çizelge 6 da verilen değerleri aşmamalõdõr. Bu değerler, taşõt aracõ boş olduğunda ve taşõt motoru çalõşmadõğõnda da geçerlidir. Havalandõrma tesisi doğrudan doğruya taşõt motoruna bağlõ olduğunda bu değerler geçerli değildir. Çizelge 6 - Taşõt yolcu hacimlerinde izin verilen en yüksek ses şiddetleri Taşõt aracõnõn türü Demiryolu ve karayolu taşõtlarõnda Deniz yolu taşõtlarõnda Ses şiddeti db (A) Yüksek Düşük talep talep Uçaklarda Madde ye ilâve olarak: Ortam havasõnõn durumu Sõcaklõk ve nem Projelendirme için, havalandõrma tesisleriyle sağlanmasõ gereken hacim havasõ sõcaklõklarõ ve hava nemi değerleri, Çizelge 7 de verilmiştir. Projelendirmede taşõt havalandõrma tesisi, taşõt çalõşsõn veya çalõşmasõn, her ölçüm yapõldõğõnda Çizelge 7 de değerleri sağlanacak şekilde boyutlandõrõlmalõdõr. Yeterli õsõ yalõtõmlõ taşõt araçlarõnda, 9 C ve daha düşük dõş hava sõcaklõklarõnda, belirli şartlar altõnda (güneş õşõnõmõ veya taşõtõn yoğun olarak yolcuyla doldurulmasõ), havalandõrma tesisi, ek õsõtma ve soğutma tertibatlarõ ile çizelge değerlerini sağlamalõdõr. Ortam havasõ neminin sõnõr değerleri tüm dõş hava durumlarõnda, ek hava soğutmalõ havalandõrma tesisleriyle gerçekleştirilmeyebilir 6). Soğutma yükünün hesaplanmasõnda, 37 C luk dõş hava sõcaklõğõ ile % 55 bağõl nem değeri esas alõnmalõdõr. 6) Ek hava nemlendirmeli ve hava ayar düzenli iklimlendirme tesisleri, yer ihtiyacõ, ağõrlõk vb. nedenlerden dolayõ bu standardda göz önüne alõnmamõştõr. 23

28 Nemlendirmesiz havalandõrma tesislerinde, kõşõn, ortam havasõ bağõl nemi değerinin, taşõtõn yolcuyla tam dolmamasõ, dõş hava sõcaklõğõnõn normalinin altõna düşmesi vb. nedenlerden dolayõ, en düşük bağõl nem değeri olan % 35 den daha da aşağõya düşebileceği, projelendirmede göz önünde tutulmalõdõr. Çizelge 7 - Taşõt hacimlerinde projelendirmeye esas hava sõcaklõğõ ve bağõl nem değerleri Ortam havasõ Dõş hava sõcaklõğõ Sõcaklõğõ Bağõl nem değeri (ϕ) t d ( C) t i ( C) % - 18 < t d ) 22 2) ) Uç kõsõmlarda - 50 C dan + 20 C a kadar 2) Bu sõcaklõk (uzun mesafeler arasõnda yolculuk yapan giyinmemiş yolcular) içindir. Giyinmiş yolcular (yakõn mesafeler arasõnda yapõlan yolculuklarda) için -10 C a kadar dõş hava sõcaklõklarõnda hacim havasõ sõcaklõğõ 15 C a, -18 C a kadar dõş hava sõcaklõklarõnda 10 C a kadar düşürülmelidir Mevsimlik durumlar Kõş işletmesi Taşõt içindeki hava sõcaklõğõ, taşõt yolcu ile dolu ve hareket halinde veya durmuş vaziyette iken; Taşõt havalandõrma tesisi, -18 C a kadar bir dõş hava sõcaklõğõnda, taşõt hacim sõcaklõğõ 22 C olacak şekilde projelendirilmelidir. -18 C un altõndaki dõş hava sõcaklõklarõnda, taşõt içi havasõ sõcaklõğõnõn, aynõ işletme şartlarõnda 15 C a düşmesine izin verilebilir. Bu şart, boş taşõtlar için de geçerlidir. Aracõn görevine bağlõ olarak ve gerektiğinde, dõş hava sõcaklõğõnõn alt sõnõr değeri için başka değerler de tespit edilebilir. Projelendirme, ortam havasõ sõcaklõğõ ile ortamõ oluşturan yüzeylerin ortalama üst yüzey sõcaklõğõ arasõndaki fark, en çok 5 C; hacmi oluşturan yüzeylerin hiçbir noktasõnda yüzey sõcaklõğõ, 15 C un altõna düşmemek şartõyla ve Madde 3 teki sapmalar ile Madde deki hõz sõnõrlarõ göz önünde bulundurularak hacim havasõ sõcaklõğõ 22 C olacak şekilde yapõlmalõdõr. Isõ yalõtõmlõ duvarlarõ, tavanõ ve döşemesi bulunan ve pencereleri çift camlõ olarak yapõlan modern taşõt araçlarõnda bile, çok düşük dõş hava sõcaklõklarõnda bu üst yüzey sõcaklõklarõ, pencere yüzeylerinde sõcaklõğõn 15 C olmasõ, çoğunlukla sağlanmadõğõndan, projelendirmede alõnacak uygun önlemlerle; örneğin, pencere önlerinde sõcak hava perdesi oluşturulmasõ, özel perdeler vb. ile yolcularõn soğuktan korunmasõ sağlanmalõdõr. 7) Yeterli derecede õsõtõlmayan yolcu binme sahanlõklarõnda hava sõcaklõğõ + 5 C dan daha düşük olmamalõdõr. 24

29 Projelendirme, yolcu koltuklarõnõnõn altõna (konveksiyon õsõtma yüzeyleri, sõcak hava üflenmesi gibi) õsõtma õsõsõ (örneğin egzoz õsõsõ) gönderilecek şekilde yapõldõğõnda, õşõnõm õsõsõna karşõ yeterli derecede korunma önlemleri ile yolcularõn ayak sahasõndaki hacim havasõ sõcaklõğõnõn, 35 C u aşmamasõ sağlanmalõdõr. Yolcu yerleri dõşõndaki yerlerin; örneğin, koridor sõcaklõğõ, ortam havasõ sõcaklõğõndan en çok 7 C dan daha düşük; en çok ortam havasõ sõcaklõğõna eşit olmalõdõr. Yolcu binme sahanlõklarõndaki hava sõcaklõğõ 7) en az 10 C; hela, lavabo vb. bölümlerinin hava sõcaklõklarõ en çok 18 C olmalõdõr. Yukarõda verilen en düşük sõcaklõk değerlerinin dõş hava sõcaklõğõ alt değerine kadar olan sõcaklõklarda ve yolculuk boyunca sürdürülmesi sağlanmalõdõr Yaz işletmesi Yazõn yolcu bölümlerinin çok yolcu ile doldurulmasõ sonucu hacim havasõnõn aşõrõ derecede õsõnacağõ ve aynõ zamanda da bağõl nem değerinin önemli ölçüde yükseleceği, göz önünde bulundurularak havalandõrma tesisi, ek hava hazõrlamalõ (hava soğutmalõ) olarak projelendirilmelidir. Dõş hava sõcaklõğõna bağlõ olarak kõş işletmesi için verilen değerin tersine, yaz işletmesine esas Çizelge 7 de verilen referans değerler, fizyolojik etkenler göz önüne alõnarak tespit edilmiş olduğundan, projelendirmede, yaz işletmesine ait değerler olarak esas alõnmalõdõr Ortam havasõnõn dalgalanmasõ İçinde yolcularõn oturarak seyahat ettiği hacimlerin döşemesi üzerinde 50 cm den 150 cm yüksekliğe kadar olan bölgenin hiçbir noktasõnda hava sõcaklõğõ Çizelge 7 de verilen ayar değerlerinden ± 1 C dan daha büyük bir sapma (yerel sõcaklõk sapmasõ) göstermemelidir. 50 cm nin altõnda, hava sõcaklõğõnõn, istenen değerle 35 C arasõnda bulunmasõna izin verilir (Madde ). Hacim hava sõcaklõklarõ, olabildiği kadar aşağõdan yukarõya doğru azalmalõdõr. Yukarõda söz konusu edilen bölgelerin belirli noktalarõndaki sõcaklõklar, ayar düzeninin etkisi sebebiyle en çok ± 1 C luk bir sapma göstermelidir. Sõcaklõğõn düşmesi durumunda, sõcaklõk kontrol çevrim süresi 5 dakikadan daha az olmamalõdõr. Sõcaklõğõn yükselmesinde süreye ilişkin bir sõnõrlamaya gerek yoktur. Minibüslerde (20-25 kişilik) sõcaklõk sapmalarõ ± 2 C dan daha büyük olmamalõdõr. Aynõ şekilde ayar düzeninin etkisi altõnda sõcaklõk sapmasõ ± 2 C u geçmemelidir. Genel taşõt hacimlerinde önerilen hava sõcaklõk değerleri, 20 C - 24 C (normal giyimli insanlar için), yataklõ taşõtlarõn (yataklõ tren, vapur vb.) yatak kõsõmlarõnda 16 C - 24 C olmalõdõr İnsanlarõn ortama verdiği õsõ ve nem miktarõ Havalandõrma projelerinin düzenlenmesinde bedenen çalõşmayan insanlar için, õsõ ve nem değeri olarak Çizelge 8 deki değerler esas alõnmalõdõr. Çizelge 8 - Bedenen çalõşmadan oturan bir insanõn çevreye verdiği õsõ ve su buharõ miktarõ Çalõşmayan (sadece oturan insanda) Hacim sõcaklõğõ C Q k (kuru) Kcal/h 85 Watt 99 Q Y (yaş) Kcal/h Watt Q T = Q k + Q y Kcal/h 105 Watt Su buharõ g/h

30 Orta güçte iş yapan insanda Q T = Q k + Q y Kcal/h Watt Q k (kuru) Kcal/h Watt Madde 2.3 e ilâve olarak: Yapõ ve güvenlikle ilgili şartlar Madde e ilâve olarak: Planlama ilkeleri Taşõt araçlarõnõn havalandõrma tesisleri, havalandõrõlan ortamlarõn küçüklüğü ve õsõtma gücü ile elektriksel gücün büyüklüğünden ve ağõrlõğõndan dolayõ tesise yüklediği sõnõrlarla belirlendiğinden, projelendirmede bu özel şartlar ve zorluklar göz önüne alõnmalõdõr. Projelendirmede hava dağõtõmõ, ortamõn küçüklüğüne karşõn, ortamda esintisiz ve etkin bir havalandõrma oluşturulacak şekilde gerçekleştirilmelidir. Yalnõz sõcak hava ile (hava õsõtma) õsõtma yapõldõğõnda, sõcak hava döşemeye yakõn noktalardan verilmelidir, toplam õsõ ihtiyacõnõn bir bölümü özellikle sõcak hava olarak aşağõya doğru üflendiği zaman, sõcak hava haricindeki bölümün döşemelerden üflenmesi sağlanmalõdõr. Yalnõz soğutulmuş hava ile soğutulma yapõldõğõnda soğutulmuş hava, ortam tavanõ içine yerleştirilen ağõzlarla aşağõya doğru üfleyecek şekilde verilmelidir. Hem sõcak hava, hem soğuk havanõn pencere altlarõndan ve pencere yüzeylerinden dağõtõlmasõ da (yüksek basõnçlõ tesisler) yapõlabilir. Havalandõrma tesislerinin işletme giderlerini uygun sõnõrlar arasõnda tutmak ve hacmi oluşturan yüzeylerin sõcaklõklarõnõ Madde de verilen değerlere eriştirmek için, taşõt hacim duvarlarõnda, õsõ geçirme katsayõlarõ, yeter derecede küçük seçilmelidir. Pencerelerden gelen güneş õşõnõmõnõn õsõsal etkisi, özel tedbirlerle sõnõrlandõrõlmalõdõr Madde ye ilâve olarak: Havalandõrma ve iklimlendirme santrallarõna ait vantilatör ortamlarõ Madde e ilâve olarak: Yeri Kara taşõt araçlarõnda vantilatörler, hava õsõtõcõlarõ, soğutma makineleri vb. araba kasasõ içine veya koridor altõna yerleştirilebilir. Birincisi; yararlõ hacmin zorlanmasõna karşõn, çoğunlukla tesis bölümlerine kolayca yaklaşõlabilmesi, Kõsmen hareket sõrasõnda da, bu tesislerin, toz ve rüzgar etkisinden korunmasõ, bakõmõndan iyidir. İkincisi; yararlõ hacmi küçültmemekle birlikte, tesis bölümlerinin yerleştirme yüksekliğinin sõnõrlanmasõna, cihazlarõn bakõmõnõn zorlaşmasõna sebep olan, dolayõsõyla; cihazlarõn bakõmõ, çoğunlukla araç durduğu zaman yapõlabilir Madde e ilâve olarak: Ek tesisler Madde e ilâve olarak: Titreşim ve gürültülerden korunma Taşõt araçlarõnõn havalandõrma tesislerinde, titreşim ve gürültülerden korunmak için özen gösterilmelidir. Esnek altlõklar üzerine yerleştirilen makina kütlesinin doğal - frekansõ (öz frekansõ), taşõt aracõ şasesinin doğal frekansõ, kara taşõt araçlarõnda süspansiyon titreşim sistemleri, birbirinin etkisini karşõlõklõ azaltõcõ şekilde düzenlenmiş olmalõdõr Madde e ilâve olarak: Akustik korunma 8) Hastane sözcüğü, ameliyat salonlarõnõ ve anestezi odalarõ, kan bankalarõnõ, küçük hasta koğuşlarõnõ (Örneğin, tümör ve KBB hastalõklarõna ait bölümler) erken doğum, hasta kayõt ve muayene odalarõ, koğuş banyolarõnõ, lavabo ve sürgün yõkama odalarõ ile steril malzeme odalarõnõ kapsar; ek bilgili konsültanlara ihtiyaç gösteren bulaşõcõ enfeksiyonlu virüs hastalarõ (Örneğin, tümör tedavisi ve karantine bölümleri vb.) için kullanõlan bölümleri kapsamaz. 26

31 Madde e ek: Kanal şebekesi Taşõt araçlarõnõn havalandõrma kanallarõ, hafif metalden ve zor yanan plastik malzemelerden yapõlmalõdõr. Havada oluşan gürültünün azaltõlmasõ için, imkanlar varsa, hava kanallarõnõn içine ses yutucu bölümler yerleştirilmelidir. Gereğinde ses yalõtõmõ aynõ zamanda õsõ yalõtõmõ olarak da kullanõldõğõnda, ses ve õsõ yalõtõm malzemelerinin, aracõn temizlenmesi sõrasõnda bozulmamasõ için, bu malzemeler kanallarõn iç yüzeylerine yerleştirilmelidir. Bu durumda yalõtõm tabakasõ yüzeyi sağlam ve pürüzsüz olmalõdõr. 3.2 Hastane tesislerinin havalandõrõlmasõ ve iklimlendirilmesi Madde 2.1 e ilâve olarak: Genel Bu maddedeki kurallar, Madde 2 deki kurallarla birlikte hastane 8) tesislerinin projelendirilmesinde göz önüne alõnmasõ gereken esaslardõr Madde ye ilâve olarak: Havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin amacõ Hastane binalarõnda havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin amacõ: İnsanlar ve cihazlarõn çevreye (hastane odalarõna) yaydõğõ õsõ ve su buharõ, Narkoz ile azot gazõ, toz ve mikroorganizmalar vb. tarafõndan kirletilen hacim havasõnõn geniş ölçüde temizlenmesini (Madde 0.2.4); ortamlarõn havalandõrõlmasõ ve iklimlendirilmesi yanõnda (Madde ), ortam sõcaklõk ve nem değerlerinin, tõbbi koşullarõn gerektirdiği sõnõrlar arasõnda tutulmasõnõ; ameliyat salonlarõnda elektrostatik yüklerin neden olabileceği patlama ve yangõnlarõn önlenmesi için gerekli nemlendirme (Madde ) işlemlerinin gerçekleştirilmesi ile tesisattaki gürültünün belirli bir düzeye (Madde 2.2.6) indirilmesini sağlamaktõr Madde 2.3 e ilâve olarak: Teknik ve hijyenik şartlar Madde e ilâve olarak: Besleme havasõ ve çõkõş havasõ debileri Hastanelerde ortamõn türüne göre gerekli negatif basõnç (vakum) ve pozitif basõnç değerleri, komşu ortamlara uygun olarak gerçekleştirilecek şekilde projelendirilmelidir. Çizelge 9 - Hastane tesislerinde kullanõlacak filtre türleri dõş hava debisi ve hava değişim sayõlarõ Ortamõn türü (parantez içindeki ortam türlerinin havalandõrõlmasõ zorunlu değildir) En çok kullanõlan filtre türü (Madde ) Kişi başõna dõş hava debisi m 3 /h Çevrim havasõ + Saatte hava değişimi (n) AMELİYAT HACİM GRUPLARI İnce toz filtresi + S tipi filtre 8-10 Ameliyat ve anestezi bölümleri Ön hazõrlõk hacmi, kan bankasõ İnce toz filtresi 8-10 Yõkanma hacimleri İnce toz filtresi 6-8 Alet ve sterilizasyon bölümleri İnce toz filtresi 8-12 Yõkama ve ön dezenfeksiyon hacmi İnce toz filtresi 6-8 Uyanma bölümleri İnce toz filtresi 5-8 IŞINIM, DİYAGNOSTİK KONTROL VE TERAPİ GRUP HACİMLERİ Işõnõmdan korunma için özel yönetmelik olmadõğõ durumlarda röntgen muayene yerleri İnce toz filtresi Terapi odalarõ İnce toz filtresi

32 Soyunma odalarõ İnce toz filtresi 2) ICS TÜRK STANDARDI TS 3419/Nisan 2002 İzotop tedavi odalarõ Çõkõş havasõ için S filtre (Ziyaretçi salonlarõ) Karanlõk odalar İnce filtre Soyunma odalarõ İnce filtre Soyunma odalarõ İnce filtre FİZİKOTERAPİ HACİM GRUPLARI Banyo bölümleri İnce toz filtresi Banyo tesisatõ başõna 150 m 3 /h Tekli banyo bölmeleri, õslak elektroterapi İnce toz filtresi Masaj odalarõ İnce toz filtresi Çizelge 9 un devamõ Ortamõn türü (parantez içindeki ortam türlerinin havalandõrõlmasõ zorunlu değildir) Kullanõlan çok filtre türü (Madde ) Kişi başõna dõş hava debisi m 3 /h Duş bölmeleri (kullanma sayõsõna göre) ince toz filtresi Duş tesisatõ başõna 220 m 3 /h Çevrim havasõ + Saatte hava değişimi (n) (Radyo terapi) İnce toz filtresi + 5 YATAK KOĞUŞLARI (Tek yataklõ oda) 1) ince toz filtresi 2) (Çok yataklõ oda büyütme için) 1) İnce toz filtresi 2) (Çocuklar için çok yataklõ oda) 1) İnce toz filtresi 2) (Güneşlenme yerleri) (Muayene ve tedavi odalarõ) Kaba filtre İnce toz filtresi (Tuvalet ve lazõmlõk dezenfeksiyon bölümleri) 1) (Dezenfeksiyon tesis bölümleri) Kaba filtre KADAVRA HACİMLERİ Filtre ince ) Enfeksiyon hastalõklarõna ait koğuşlarõn havalandõrõlmasõ zorunludur. Kulak, burun ve boğaz hasta koğuşlarõ kõsmen havalandõrõlõr. Ülserli, çõbanlõ, kanserli hastalar için özel bölümler Penceresiz hacimler, tuvalet ve dezenfeksiyon bölümler 2) Dõş hava ile ayrõca havanõn yenilenmesi gerekir. Kaba filtre + özel filtre Kaba filtresi Kaba filtresi Aseptik ameliyat ortamlarõnda, komşu ortamlarõn kirli havasõnõn ameliyat salonuna girmemesi için, projelendirmede gerekli önlemler alõnmalõdõr. Bunun sağlanmasõ için, besleme havasõ ve çõkõş havasõnõn doğru bir şekilde ölçülmesine esas yöntemler, bu yöntemlere uygun ölçme tertibatlarõ ve bu tertibatlarõn tesise yerleştirilme şekilleri, projelendirmede gerçekleştirilmelidir. 28

33 Çevrim havalõ sistem, ancak Çizelge 9 da + işaret edilen ortam türlerine uygulanmalõdõr. Bu kural, yerel havalandõrma cihazlarõnõn (örneğin dolap tipi iklimlendire cihazlarõ) yerleştirilmesi için de geçerlidir Madde ye ilâve olarak: Sisteme alõnmasõ tavsiye edilen dõş hava miktarõ Hastane tesislerinin projelendirilmesinde, çeşitli ortam türleri için sisteme alõnmasõ tavsiye edilen dõş hava miktarlarõ, Çizelge 9 da verilmiştir. Ortamlarõn türü ve alan ölçüsü kesinlikle belirtilmek şartõyla, esas alõnan düşük değerler, asgarî ihtiyaçlarõ karşõlamalõdõr. İçinde bulunanlarõn sayõsõ kesinlikle bilinemeyen ve kişi başõna esas alõnan özgül hava hacimli büyük salonlarda hava değişimi önemli olduğunda, projelendirmede böyle ortamlar için Çizelge 9 da verilen hava değişim sayõlarõ esas alõnmalõdõr. Hava soğutmalõ havalandõrma tesisleri ile iklimlendirme tesislerinin projelendirilmesinde, gerektiğinde õsõ bilançosu esas alõnarak, Çizelge 9 da verilenlerden daha büyük hava değişimleri seçilebilir. Çizelge 9 da parantez içinde gösterilen ortam türlerine havalandõrma tesisi gerekli değildir; ancak, yapõlmak istendiğinde projelendirmede bu kurallar uygulanmalõdõr C un üstünde ve 0 C un altõndaki dõş hava sõcaklõklarõnda, tesis ve işletme giderlerinde ekonomi sağlamak için projelendirmede sisteme alõnmasõ öngörülen dõş hava miktarõ, ameliyathane, anestezi hacmi, ameliyatlõ hasta odalarõ, doğum odalarõ, izotop tedavi odalarõ dõşõndaki ortam türlerinde, çizelge değerlerine göre % 40 daha az alõnabilir Madde e ilâve olarak: Havanõn temizlenmesi Filtre tipinin seçimi Çevrim havasõ ve alõnan dõş hava, tozdan ve öncelikli patojenik mikroorganizmalardan temizlenmelidir (Madde ). Bu amaçla projelendirmede: Her durumda, yaklaşõk 10 µm çapa kadar parçacõklarõ içeren tozlarõn tutulmasõnda, hava içinde bulunan tozlarõn en az %90 õnõn tutabilecek nitelikte hava filtresi (Kaba toz filtresi), Tozun tehlikeli olduğu ortamlarõn (Çizelge 9 ve filtreleme) havalandõrõlmasõ için, şartlarõn önemine uygun olarak, ortalama çapõ 1 µm - 10 µm arasõnda değişen tozlarõn tutulmasõnõ sağlayan (ince toz filtresi) veya ortalama çapõ 1 µm den daha küçük tozlarõn tutulmasõnõ sağlayan (en ince toz filtresi), Çok yüksek aseptik (steril) şartlarõ gerektiren; örneğin, eklem ve göğüs hastalõklarõ ameliyatlarõ vb., ortamlarõn mikropsuz bir şekilde ve havalandõrõlmalarõ için yalnõz yüzen maddeleri tutan özel hava filtreleri (Özel S-filtre) öngörülmelidir. Ancak, ekonomik nedenlerden dolayõ, özel S-filtrelerin uzun ömürlü olmalarõnõ sağlamak için filtrelenmesi gereken hava, öncelikle ve sõra ile kaba, ince ve en ince toz filtrelerinden geçirildikten sonra, özel filtreye verilecek şekilde projelendirilmelidir (TS 3420). Filtreler, işletme nedenlerinden dolayõ tesisin basõnçlõ tarafõna yerleştirilmelidir (TS 3420) Isõtma yüzeyi büyüklüğünün seçimi Virüsleri de kapsamak üzere, tozlarõn çökmesinin ve kurumasõnõn; havalandõrma tesisinin oluşturduğu hava akõmõ veya õsõtõcõlarõn oluşturduğu konveksiyon akõmõ ile tozlarõn sürüklenmesinin önlenmesi için toza duyarlõ tüm ortamlar: Dõş yüzeyleri olabildiği kadar düz ve pürüzsüz olan, İşletmeye alõndõğõnda en yüksek çõkõş suyu sõcaklõğõnda (90 C), õlõman bir hacim sõcaklõğõ oluşturacak büyüklükteki õsõ yüzeyli, õsõtõcõlarla donatõlacak şekilde projelendirilmelidir Madde e ilâve olarak: Tesisin temizlenmesi ve temiz tutulmasõ 29

34 Havalandõrma ve iklimlendirme tesisleri Havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinin temizlenebilmesi ve temiz tutulabilmesi için, filtrelerin tipi, yerleştirme konumlarõ, işletilmeleri, tesisin işletme şartlarõna uygun olarak belirli zaman aralõklarõnda kontrol ve bakõm imkanlarõ verecek şekilde seçilmeli ve projelendirilmelidir (TS 3420) Madde ye ilâve olarak: Kanallar Tüm kanallar, olabildiği kadar kõsa yapõlmalõdõr. Tesis durdurulduğunda, havanõn sõzmasõnõ önlemek ve sonuç olarak kanal ağzõnõn toz tutmasõna engel olmak için, uygun yerlere otomatik çalõşan ve kapandõğõnda tam sõzdõrmazlõğõ sağlayan klâpe vb. donatõlar yerleştirilmelidir. Kanallar; örneğin, sactan veya uygun plastik malzemelerden yapõldõğõnda kanallarõn iç yüzeylerinin, eklenti yerlerinin olabildiği kadar pürüzsüz olmasõ için, projelendirmede gerekli önlemler alõnmalõdõr. Aseptik ve septik (steril ve steril olmayan) ameliyat salonlarõ, olabildiği kadar bu hacimlerin yakõnõnda bulunan özel havalandõrma ve iklimlendirme tesisleriyle havalandõrõlmalõdõr Madde e ilâve olarak: Hava ağõzlarõ Havalandõrma ağõzlarõ, kolayca sökülebilecek ve temizlenebilecek biçim ve yapõda olmalõdõr. Kurallara uygun olarak yanabilen gazlarla, buharlarla veya sõvõlarla anestezi yapõlan veya anestezi hazõrlõğõ yapõlan ortamlarõn kirli hava (çõkõş havasõ) ağõzlarõna ve bu ağõzlara bağlõ havalandõrma kanallarõna, kõvõlcõm oluşturacak termostat vb. düzenler yerleştirilmemelidir Madde e ilâve olarak: Ortamda hava dağõtõmõ ve esintisizlik Madde e ilâve olarak: Ortamda hava dağõtõmõ Ameliyat salonlarõna ait projeler, besleme havasõ tüm hacmi kapsayan bir süpürme etkisi oluşturulacak ve sürdürecek şekilde düzenlenmelidir. Projelendirmede, ameliyat edilen hastanõn başõ üzerinden çevreye yapõlan tutuşabilir narkoz gazõ karõşõmlõ kirli havanõn, etkin bir şekilde ameliyat salonundan dõşarõya atõlmasõ sağlanmalõdõr (Şekil 5). En elverişsiz şartlar altõnda zemin döşemesinden bir kaç metre yüksek kottan ve döşeme boyunca akabilen eter buharõnõn öncelikle yakalanmasõ için, besleme havasõ, tavana yakõn duvar yüzeylerinden veya tavandan, olabildiği kadar tüm ortamõ süpürecek ve etkin bir havalandõrma sağlayacak şekilde ameliyat salonuna verilmelidir (Şekil 6a, Şekil 6b ve Şekil 6c). Kullanõlmakta olan tüm narkoz gazõ ve buharlarõ, havadan daha ağõr olduğundan, boşaltma (emme) ağõzlarõ (TS 2878 ISO 3258), besleme havasõ üfleme doğrultusuna uygun şekilde doğrudan doğruya zemin döşemesi üzerine veya zemin döşemesine yakõn duvar yüzeylerine yerleştirilmelidir (Şekil 8). Havalandõrma tesisi, ameliyat alanõndaki yerel sõcaklõk farkõ 2 C dan daha büyük olmayacak şekilde projelendirilmelidir. Soğutmalõ havalandõrma tesisleri ile iklimlendirme tesislerinde aynõ alandaki sõcaklõk sapmasõ, istenen değere göre en çok ± 1 C olmalõdõr. Soyunma odalarõnda ve soyunma kabinlerinde; özellikle tüberkülozlu veya tüberküloz zanlõsõ hasta odalarõnda besleme havasõ, yalnõz yukarõdan aşağõya üfleme yapacak şekilde verilmelidir. Hiçbir yanabilir gaz ve buhar bulunmamakla birlikte içerisinde yalnõz su buharõ bulunan sterilizasyon, duş ve banyo bölümlerinde kirli hava yukarõdan emilecek şekilde (alttan dağõtmalõ, üstten toplamalõ), çõkõş havasõ ağõzlarõ tavana veya tavana yakõn duvar yüzeylerine yerleştirilmelidir. Bulaşõcõ hastalõk taşõyan hastalarõn yattõğõ koğuşlarõn havalandõrõlmasõnda kirli hava, doğrudan doğruya çatõdan dõşarõya atõlacak şekilde projelendirilmelidir Madde ye ilâve olarak: Esintisizlik Esintisizliğin sağlanmasõ için projelendirmede Madde deki kurallar esas alõnmalõdõr. Madde de belirtilen nedenlerden dolayõ süpürme etkisinin amacõna ulaşõlmasõ bakõmõndan daha yüksek hõzlarõn seçimi kaçõnõlmaz olduğundan, özellikle hava sõcaklõğõ, özenle ayarlanacak şekilde projelendirmede gerekli önlemler alõnmalõdõr. 30

35 3.2.7 Madde ya ilâve olarak: Gürültü seviyesi Başka kaynaklarla havalandõrma tesisi tarafõndan oluşturulan ve besleme havasõ veya tesis elemanlarõ yardõmõyla havalandõrõlmasõ gereken ortamlara iletilen gürültü seviyeleri, sapma en çok + 2 db olmak şartõyla aşağõdaki değerleri aşmamalõdõr: Ameliyat salonlarõyla bu salonlara kapõsõz koridorlarda bağlanan kõsõmlar 35 db Taze ameliyatlõ hasta odalarõ Geri kalan tüm hasta koğuşlarõ 35 db Muayene bölümleri Hastalarõn oturduğu, gezindiği tüm ortamlar 40 db oktav alanlarõnda ölçülen ses seviyesi, Şekil 7 de gösterilen sõnõr değerlerini aşmamalõdõr. Eğriler üzerine tesisin ses şiddetleri yazõlmõştõr. Her oktav aralõğõna düşen gürültü seviyeleri, şekilde verilen sõnõr değerlerini aşmamasõ halinde db olarak toplam ağõrlõklõ gürültü seviyesi yukarõda verilen sõnõr değerleriyle uyumlu olmalõdõr. Tesis ses şiddeti, rahatsõz edici gürültü seviyesi ve hacimde ölçülen toplam ses şiddeti arasõndaki bağõntõyla ilgili TS CR 1752 Çizelge A.10 da verilen değer göz önüne alõnmalõdõr. Ses yalõtõm plakalarõ, sõva veya başka malzemelerle tavan veya duvarlarõn kaplanmasõyla oluşturulan bir ses yalõtõmõ tedbiri, hijyenik şartlar sebebiyle ayrõcalõklõ durumlarda (koridor, merdiven boşluğu, bekleme salonlarõ vb.) sõnõrlõ kalmak zorunda olduğundan bunlar çoğunlukla hesaba katõlmayabilir Madde ye ilâve olarak: Ortam havasõnõn durumu Havalandõrma tesislerinin projelendirilmesinde esas alõnmasõ gereken ortam havasõ sõcaklõğõ ve bağõl nem değerleri, Çizelge 10 da verilmiştir C nun üstündeki dõş hava sõcaklõklarõnda öngörülen ortam sõcaklõklarõnõn sağlanabilmesi için, havalandõrma tesisi, soğutmalõ olarak veya iklimlendirme tesisi olarak projelendirilmelidir. Çizelge 10 da verilen bağõl nem değerlerinden ameliyat salonlarõna ait bağõl nem değeri, cam, kauçuk, plastik ve tekstilden yapõlan maddeler üzerinde toplanan elektrostatik yüklerin boşalmasõnõn neden olacağõ tutuşma ve patlamalarõn önlenmesi için oldukça yüksek tutulmuştur. Çizelge 10 - Hastane iklimlendirme tesislerinde ortam havasõ sõcaklõğõ ve bağõl nem değerleri Ortamõn türü Dõş hava sõcaklõğõ t d ( C) Ortam sõcaklõğõ t i ( C) Ön hazõrlama, anestezi ve ameliyat bölümleri - 15 < t d Ayarlanabilir Yeni ameliyatlõ hasta (uyanma) odalarõ Kulak, burun ve boğaz hastalarõna ait bölümler Ortam havasõ bağõl nem % ayarlanabilir (özel ortamlar gerektiğinde 90 a kadar çõkabilir Erken doğum odalarõ - 15 < t d < t i Çizelge 3, havalandõrma ve iklimlendirme tesisleri yapõlmasõ öngörülen diğer bölümler Madde 2.3 e ilâve olarak: Yapõ ve güvenlik tekniği ile ilgili koşullar Madde 2.3 deki şartlarla birlikte, hastane tesislerinin projelendirilmesinde, projelerin uygulanmasõnda ve işletmede ortaya çõkabilecek tüm ortak noktalar yardõmõyla planlama tam olarak yapõlmalõdõr. 31

36 Projelendirmede, hava ağõzlarõnõn her şeyden önce ameliyat salonlarõnda bulunanlarõn, patojenik organizmalar bakõmõndan muayene edilebilir yapõda olmasõ sağlanmalõdõr. Tõp uzmanlarõ tarafõndan istenen çok yüksek şartlar, ilk tesis, işletme ve bakõm giderlerinin ekonomikliği yönünden, projelendirmede özenle incelenmelidir. 3.3 Okullarõn havalandõrõlmasõ Genel Genellikle okullarda doğal havalandõrma yeterli olmaktadõr. Derslik bölümlerinin sürekli havalandõrõlmasõ için, ders sõrasõnda az da olsa sõnõrlõ bir hava akõmõnõn oluşturulmasõ düşünülmelidir. Bununla birlikte: Dõş hava sağlõğa zararlõ olacak kadar kirli olduğunda, sağlõğa zararlõ maddeler içerdiğinde ve Dõş gürültü seviyesi, oldukça yüksek bir değere ulaştõğõnda uygun havalandõrma düzenleriyle dersliklerin mekanik olarak havalandõrõlmasõ da gerekebilir. Bununla birlikte projelendirme sõrasõnda ek havalandõrma tesislerine gerek olmadan, doğal havalandõrmayla dersliklerin havalandõrõlmasõ amaç edinilmelidir Havalandõrmanõn amacõ Okullarda havalandõrmanõn amacõ, dersliklerde bulunan her türlü koku ve asõlõ bulunan zararlõ maddelerle, ders saatleri süresince yükselen sõcaklõk, nem vb. nin geniş ölçüde ortamdan uzaklaştõrõlarak olabildiği kadar ortam havasõnõn yenilenmesini, öğretmen ve öğrencilerin bedensel ve ruhsal güçlerinin artõrõlmasõnõ sağlamaktõr. Kokularõn çevreye yayõlmasõna engel olmak için; örneğin, mutfak, tuvalet vb. yerlerde bir negatif basõnç oluşturularak, istenmeyen hava akõmlarõ önlenmelidir Yapõsal şartlar Isõ yalõtõmõ Bodrumsuz yapõlarda, döşemeler ve üzeri açõk hava ile temasta bulunan döşemeler, düz çatõlar ve dõş duvarlar, olabildiği kadar õsõ yalõtõmlõ olarak yapõlmalõdõr. Isõ yalõtõmõ kalõnlõğõnõn belirlenmesinde, TS 825 ile yetkili kuruluşlarca öngörülen isteklere uyulmalõdõr Gürültüden korunma Çok yüksek bir dõş gürültü seviyesi yüzünden, ders sõrasõnda pencere havalandõrõlmasõ yapõlmasõ imkânõ bulunmayan ve mekanik havalandõrma yapõlmasõ gerekli olan yerlerde projelendirme, yeterli ses yalõtõmõ sağlayacak şekilde yapõlmalõdõr Güneşten korunma Ortamlarõn güneş õşõnlarõ sebebiyle aşõrõ õsõnmasõnõ önlemek için, pencere kanatlarõ, sabit çerçeveler ve tepe õşõklarõ, gün õşõğõyla aydõnlatma gereğinden daha fazla olmamalõdõr. Kõşõn daha az yakõt tüketmek; yazõn pencerelerden içeriye doğrudan giren güneş õşõnõmlarõndan korunmak ve aşõrõ õşõklardan sakõnmak için derslikler, olabildiği kadar güney tarafa yerleştirilmelidir. Doğrudan göz kamaşmasõnõ önlemek için, dersliğin yerleştirilmesi sõrasõnda yazõ tahtasõnõn yeri uygun durumda seçilmelidir. Güneş õşõnõmlarõndan en etkin korunma, pencerelerin dõş yüzeylerinin, pencere yüzeyinin % 40 büyüklüğünde güneş kesicileriyle donatõlmasõdõr. Bu tür korunma, binanõn güney ve batõ taraflarõndaki pencerelere, olabildiği kadar basit biçimde, sabit ve dõşa doğru çõkõntõlõ lameller vb. uygulamalarla sağlanmalõdõr. Binanõn durumu veya dõş gürültü seviyesi vb. sebebler, bu tür değişmez konumlu güneş kesicilere imkân vermediğinden başka korunma düzenleri, örneğin, ayarlanabilen dõş panjurlar öngörülmelidir. 32

37 Gölgeleme düzenleri, pencere havalandõrmasõnõ bozmayacak ve ayrõca õsõnan havanõn dõş duvarlardan derslik içine akmasõna sebeb olmayacak biçim ve yapõda olmalõdõr Madde 2.2 ye ilâve olarak: Teknik ve hijyenik şartlar Madde e ilâve olarak: Genel Havalandõrõlma tekniği bakõmõndan okul yapõlarõ aşağõdaki bölüm gruplarõndan oluşur: a) Belirli aralõklarla teneffüs için ara verilen (resim, müzik, sanat ve elişi bölümleri vb. ana sõnõflara ait hacimler) normal dersliklerle öğretmen odalarõ. b) Uzun süre sürekli yoğunlukta kullanõlan ortamlar (örneğin, konferans salonu, bayram ve festival yerleri, pedegojik merkezleri vb.). c) Özel şekilde havasõ kirlenen ortamlar (örneğin, özel projeksiyon odalarõ, laboratuvar, öğrenme mutfaklarõ, öğrenme yõkama mutfak bölümleri vb.). d) Soyunma, duş alma, beden eğitimi salonu (örneğin, büyük ve küçük jimnastik salonlarõ, yüzme havuzlarõ vb.). e) Tuvalet ve özel gardõrop bölümleri Normal öğretim derslikleri Normal öğetim dersliklerinin havalandõrma tasarõm kriterleri TS CR 1752 Ek C.6 ya uygun olmalõdõr Uzun süre aralõksõz dolu kullanõlan ortamlar Toplantõ, konferans, tören salonlarõnda, kültürel toplantõlar yapõlan pedegojik merkezlerde, ortamlar yoğun bir şekilde dolduğunda, kişi başõna düşen hava hacmi, çoğunlukla yetersiz olur. Bu sebeble, bu tip ortamlarõn havalandõrõlmasõ için, uygun bir havalandõrma tesisi öngörülmelidir. Konferans salonlarõ ve pedagojik merkezler yalnõz öğrenim amaçlarõyla kullanõlacaksa, havalandõrma tesisinden vazgeçilebilir. Konferans salonunun pencereler aracõlõğõyla doğal olarak havalandõrõlõp havalandõrõlamayacağõ veya basit bir havalandõrma tesisine ihtiyaç olup olmadõğõ, yerel şartlar göz önüne alõnarak projelendirme safhasõnda çözüme kavuşturulmalõdõr. Dõş hava debisinin ve ağõz büyüklüklerinin tespit edilmesinde Madde 3 teki şartlar gerçekleştirilmelidir Özellikle havasõ bozulan ortamlar Ana okulu veya ana sõnõfõ Anaokulu veya ana sõnõflarõnõn havalandõrma kriterleri TS CR 1752, Madde Ek C.7 ye uygun olmalõdõr Lâboratuvarlar Havasõ fazla kirlenmeyen dersliklerde, emmeli pencere tipi bir havalandõrma yeterlidir. Havasõ fazla kirlenen ortamlar ile çoğunlukla karartõlarak kullanõlan ortamlarda, mekanik bir havalandõrma tesisi öngörülmelidir. Kimya laboratuvarlarõnda zararlõ gaz çõkaran deneyler için sõzdõrmaz bağõmsõz havalandõrma tesisi öngörülmelidir. Emmeli havalandõrma tesislerinde, sõcak hava yan bölümlerden alõnabilir. Kimyasal maddeler için depolama ortamlarõ da yeterli ölçüde havalandõrõlmalõdõr Projeksiyon odalarõ Projeksiyon odalarõ karartõlmak zorunda olduklarõndan, pencerelerle de havalandõrõlmadõklarõndan yoğun olarak uzun süre kullanõldõklarõnda, bu odalar uygun havalandõrma tesisiyle havalandõrõlacak şekilde projelendirilmelidir Müzik derslikleri Yeterli büyüklükteki müzik dersliklerinin pencerelerle havalandõrõlmasõ yeterlidir. Bir ana sõnõf büyüklüğünde olan ve yoğun şekilde kullanõlan (örneğin koro çalõşmalarõ, birden çok sõnõfõn ders görmesi vb.) veya pencereler açõldõğõ zaman ses şiddetleri okulu veya çevreyi rahatsõz edecek seviyeyi bulduğunda, bu ortamlar uygun bir havalandõrma tesisiyle donatõlmalõdõr. 33

38 Öğrenim mutfağõ ve yõkama yerleri Çok küçük hacimli, uzunca süre yoğun şekilde kullanõlan mutfak bölümleri, doğal havalandõrma yöntemiyle tam havalandõrõlamadõğõ için, boşaltmalõ (vakumlu) bir havalandõrma tesisi yardõmõyla havalandõrõlmalõdõr. Mutfak kokularõnõn koridor veya bitişik ortamlara (örneğin, mutfağõn üstündeki, bitişiğindeki, altõndaki hacimler), yayõlmasõna engel olmak için, projelendirmede mutfağõn pişirme ve yõkama bölümleri, okulun bağõmsõz bir bölümünde ya da okuldan tam olarak yalõtõlmõş bir tarafta öngörülmelidir. Mutfak ve mutfakla ilgili tüm bölümler olabildiği kadar aynõ blokta tesis edilmelidir. Projelendirmede, pişirme ve yõkama mutfaklarõndaki cihazlarõn türü; büyüklükleri vb. göz önünde bulundurulmalõdõr (Madde 3.8) Beden eğitim salonlarõ Spor salonlarõ Seyirci yerleri bulunmayan aletli jimnastik salonlarõ, açõlõr kapanõr özellikte ve yeterli büyüklükte karşõlõklõ pencerelerle havalandõrõlmalõdõr (Madde ). Havalandõrma amacõyla salona alõnan soğuk dõş havanõn õsõtõlmasõ için, salon õsõtõcõlarõ, õsõtma yüzeylerinin belirlenmesinde dõş hava sõcaklõğõ olarak ocak ayõ günlük ortalamasõ ile hava değişim sayõsõ esas alõnmalõdõr. İçerisinde sportif karşõlaşmalar da düzenlenen tribünlü jimnastik salonlarõ, uygun havalandõrma tesisiyle donatõlmalõdõr Aletsiz jimnastik salonlarõ Jimnastik salonunun ölçüleri, normal bir spor salonu ölçülerine uyduğunda, Madde deki kurallara uyulmalõdõr. Buna karşõn salonun hacmi normal ölçülerden küçükse veya bodrum kata yerleştirilmiş ise, jimnastik salonu, kesinlikle bir havalandõrma tesisatõ ile donatõlmalõdõr Okul yüzme havuzlarõ Yüzme havuzlarõnda yüksek bağõl nem ve yoğuşma oluşumunu engellemek için, havalandõrma tesisi gereklidir. Böyle tesislerde besleme havasõ, nemliliğin azaltõlmasõ için, uygun sõcaklõk ve debide verilmelidir Soyunma odalarõ Soyunma odalarõ, olabildiği kadar pencerelerle havalandõrõlmalõdõr. Soyunma odalarõnda bulunan õsõtõcõlarõn õsõtma yüzeylerinin boyutlandõrõlmasõnda, en az 3 hava değişim sayõsõ ile ocak ayõ günlük ortalama dõş hava sõcaklõğõ esas alõnmalõdõr. İlgili spor salonu bir havalandõrma tesisiyle donatõldõğõnda, bundan soyunma odalarõ da yararlandõrõlmalõdõr. Penceresiz soyunma odalarõ için kesinlikle havalandõrma tesisi öngörülmelidir Duş kabinleri Dört ve daha çok duş tesisatõnõ içeren penceresiz duş kabinleri, boşaltmalõ (vakumlu) bir havalandõrma tesisatõyla havalandõrõlacak şekilde projelendirilmelidir. Projelendirmede, duş başõna en az 220 m 3 /h lik bir hava debisi öngörülmelidir. Besleme havasõ komşu bölümlerden; örneğin, jimnastik salonundan alõnmadõğõnda, ya da bu duş kabinleri 8 duştan daha çok tesisatõ içerdiğinde, bu hacimler kesinlikle hava hazõrlama ve bir havalandõrma tesisatõ ile donatõlmalõdõr Tuvalet ve özel gardõrop bölümleri Tuvalet bölümleri Tuvalet bölümlerinin, kullanma süresine göre pencere havalandõrmasõ veya doğal baca havalandõrmasõ ya da mekanik olarak çalõşan boşaltmalõ bir havalandõrma tesisi ile havalandõrõlmalõdõr. 34

39 Mekanik havalandõrmada, havanõn koridorlardan emilerek bir ön hacim üzerinden emilmesi imkanõ araştõrõlmalõdõr. Pis hava, olabildiği kadar oluşum yerinde (örneğin, tuvalet kabininde) yakalanarak okulun diğer bölümleri ile komşu binalarõ rahatsõz etmeyecek şekilde yüksek noktadan atmosfere atõlmalõdõr. Tuvalet, negatif basõnç (vakum) oluşturularak, pis kokularõn komşu hacimlere yayõlmasõ önlenmelidir Gardõrop bölümleri Projelendirmede gardõrop bölümleri, derslik hacimlerinden ayrõ olarak düzenlenmeli; doğal ve etkin şekilde havalandõrõlmasõ sağlanmalõdõr. Penceresiz gardõroplarda baca veya mekanik bir havalandõrma tesisi öngörülmelidir Madde ye ilâve olarak: Hava debisi Havalandõrma sistemine alõnmasõ önerilen dõş hava debisi, Madde ye uygun olarak tespit edilmelidir. Dersliklerde, tavsiye edilen dõş hava debilerinin belirlenmesi için, sõnõflardaki öğrenci sayõsõ çoğunlukla tam olarak belirlenemediğinden, havalandõrma tesislerinin projelendirilmesinde, Çizelge 11 deki hava değişimleri esas alõnmalõdõr. Çizelge 11 - Okullarda havalandõrma tesislerinin projelendirilmesinde göz önünde bulundurulmasõ gereken dõş hava değişim sayõlarõ Ortamõn türü Hava değişim sayõsõ Normal derslikler 4-5 Projeksiyon odalarõ 6-8 Kimya laboratuvar ve derslikleri 6-8 Laboratuvarlar 4-5 Spor salonlarõ ve yüzme havuzlarõ 2-3 Jimnastik salonlarõ 4-6 Soyunma odalarõ 8-10 Tuvalet bölümleri 5 (en az) Havalandõrma tesislerinde kullanõlan cihazlarõn õsõtma yüzeyi büyüklükleri ve bu büyüklüklerin õsõ üreticisine (kazana) düşen payõ, ocak ayõ günlük ortalama dõş hava sõcaklõğõna göre tespit edilmelidir Madde e ilâve olarak: Besleme havasõnõn temizlenmesi Dõş hava ve çevrim havasõnõn temizlenmesi için, A tipi bir hava toz filtresi ile donatõlmalõdõr. Seçilecek filtre, yapõ ve yerleştirme bakõmõndan kolay sökülüp takõlabilir tipten olmalõdõr (TS 3420) Madde e ilâve olarak: Ortamda hava dağõtõmõ ve esintisizlik Madde e ilâve olarak: Ortamda hava dağõtõmõ Proje, ortamda olabildiği kadar düzgün ve etkin bir hava dağõtõmõ oluşturacak biçimde düzenlenmelidir. Oturulan mekanlarda, aynõ kottaki yerel ortam havasõ sõcaklõklarõ arasõndaki, sõcaklõk farkõ en çok 4 C; ortamdaki en düşük hava sõcaklõğõ da en az 18 C olmalõdõr. Havalandõrma tesisi, ortam havasõnõn õsõtõlmasõnda da kullanõlacaksa proje ortam havasõ sõcaklõğõ öngörülen değerden en çok ± 2 C luk bir sapma gösterecek şekilde düzenlenmelidir Esintisizlik Düzgün ve etkin bir havalandõrmanõn oluşturulmasõna karşõn, ortamda istenen bir esintisizliğin sağlanmasõ için, sabit oturma yerindeki hava hõzõ, hiçbir zaman Şekil 2 deki hõz eğrisini geçmeyecek şekilde seçilmelidir (Madde 2.2.5). 35

40 Hava akõmõ, oturanlara önden doğrudan doğruya değil; örneğin, ayaklara veya enseye doğru ise, 21 C luk bir hava sõcaklõğõnda hava hõzõ en çok 0,15 m/s olmalõdõr. soğutma etkisini belirleyen kata değeri, 22 C a kadar (22 C dahil) hava sõcaklõklarõnda en çok 6 mcal/cm 2 s olmalõdõr; artan hava sõcaklõğõ ile bu değer 5 mcal/cm 2 s e düşmelidir. Besleme havasõnõn üfleme sõcaklõğõ 20 C olduğu zaman, esintisizlik tam olarak sağlanmalõdõr (Madde ) Madde ya ilâve olarak: Gürültü Özel isteklerin belirtilmemesi halinde, gürültü için projelendirmede aşağõdaki ilkelere uyulmalõdõr: Başka kaynaklarla havalandõrma tesisi tarafõndan oluşturulan ve besleme havasõ ya da tesis elemanlarõ yardõmõyla havalandõrõlmasõ gereken ortamlara iletilen gürültü seviyeleri, Çizelge 12 de verilen değerleri + 2 db (A) den daha fazla olmamalõdõr. Çizelge 12 - Havalandõrma tesisi aracõlõğõyla ortamda oluşturulmasõna izin verilen ses değerleri Ortamõn türü Ses basõnç düzeyi db (A) Normal dersliklerde 40 Müzik dersliklerinde 35 Öğrenci atelyelerinde 45 Jimnastik salonlarõnda 45 Konferans ve toplantõ salonlarõnda Madde ye ilâve olarak: Ortam havasõnõn durumu Ortamdaki hava sõcaklõğõ ve hava nemi, geniş ölçüde dõş hava durumuna ve soğuk mevsimlerde õsõtma işletmesine bağlõdõr. 20 C un altõndaki sõcaklõklarda, ortamlarõn sağlõk şartlarõna uygun olarak õsõtõlmasõ için, uygun ayarlama düzenlerini içeren ve ortam havasõnõn sürekli yenilenmesini sağlayan bir hava õsõtma tesisi öngörülmelidir. Havalandõrma tesisinin projelendirilmesinde, çeşitli ortamlar için Çizelge 13 de verilen hava sõcaklõklarõ esas alõnmalõdõr. Çizelge 13 - Çeşitli ortam türleri için hava sõcaklõklarõ Ortam türü Hava sõcaklõğõ Normal derslikler 20 1) Spor salonlarõnda 17 2) Jimnastik salonlarõnda 20 Öğrenim yüzme havuzlarõnda 24 Soyunma odalarõnda 22 Doktor ve muayene odalarõ 24 Duş bölümleri 22 Tuvalet bölümleri 15 C 36

41 1) Derse başlamadan önce 16 C - 17 C dur. 2) Isõ kaybõnõn hesaplanmasõ için + 15 C alõnmalõdõr (TS 2164) Madde 2.3 e ilâve olarak: Yapõ ve güvenlikle ilgili şartlar Madde e ilâve olarak: Planlama ilkeleri Pencere havalandõrmasõ Genel koşullar Etkin bir pencere havalandõrmasõnõn ana şartõ, her şeyden önce kirlenmiş sõcak havayõ pencerenin üst bölümünden dõşarõya atmak, temiz ve soğuk havayõ da pencerenin alt kesiminden içeriye almaktõr. Bunun için pencereler yerine göre: Düşey eksen etrafõnda açõlan dar ve yüksek kanatlõ, Yatay eksen etrafõnda açõlan veya dönen kanatlõ; veya Pencerenin alt ve üst bölümlerinde klape ve devirmeli kanatlõ olacak şekilde projelendirilmelidir, örneğin, sõnõfõn aydõnlatõlmasõ amacõyla karşõlõklõ olarak pencereler açõldõğõnda, bunlar vasistaslõ vb. tipte yapõlarak, etkin bir havalandõrmanõn oluşumu sağlanmalõdõr. Bu durumda esas pencere tarafõndan pencerenin alt ve üst kesiminde havalandõrmaya imkan veren açõklõklar bulunmalõdõr. Karşõ tarafta yalnõz pencere üst bölümünde havalandõrma açõklõğõnõn bulunmasõ yeterlidir Derslikler Derslikler ders süresince sürekli havalandõrõlmasõ için pencere kanadõ, ayarlanabilir kanatçõklarõ içermelidir. Soğuk mevsimlerde ortama alõnan dõş hava, dersliklerin içinde bulunanlarõn esintiden rahatsõz olmamalarõ için, insanlarõn bulunduğu ortama gelmeden önce uygun şekilde õsõtõlmasõ gerekir. Karşõlõklõ havalandõrma, kolayca esinti sağlayabilir. Bu bakõmdan bu sistem sürekli havalandõrma yapan bir sistem olarak yalnõz yüksek dõş hava sõcaklõklarõnda kullanõlmalõdõr. Daha uygun ve etkin bir havalandõrmanõn oluşturulmasõ için, bacalõ havalandõrma düşünülmelidir. Bu durumda baca, sõnõfõn iç duvarlarõ tarafõnda olmalõ ve imkan varsa vantilatörle donatõlmalõdõr. Böylece sõcak günlerde de dersliklerin kolayca havalandõrõlmasõ sağlanabilir Spor ve jimnastik salonlarõ Spor ve jimnastik salonlarõnda, esinti olaylarõ büyük bir önem taşõmadõğõndan, bu hacimlerin havalandõrõlmasõnda karşõlõklõ açõklõklarla havalandõrma tercih edilmelidir. Ayrõca, pencere yüzeylerinin üst ve alt bölümlerinde devirmeli havalandõrma kanatlarõ öngörülmelidir. Bu kanatlarõn altõndan ortama giren soğuk havanõn õsõtõlmasõ için pencere altlarõna, uygun õsõtma gücünde õsõtõcõlar yerleştirilmelidir. Pencerelere yerleştirilen havalandõrma kanatlarõ uygun ayarlama sistemlerine sahip olmalõdõr. Bu kanatlar makaralõ basit ip veya uzun çubuklarla kumandalõ ve uygun mekanik bir sistemle donatõlmalõdõr. Daha yüksek bir yapõm ve işletme giderleri göze alõndõğõnda, havalandõrma kanadõ bir elektrik motoruyla kumanda edilebilir olmalõdõr Laboratuvarlar Laboratuvarlar, hiçbir mekanik havalandõrma tesisatõ olmadõğõnda, bu ortamlarõn havalandõrõlmasõna özellikle önem verilmelidir. Buna göre çoğunlukla yapõlmõş bulunan hava emme tesisli binalarda, daha yüksek hava değişimi nedeniyle içeri alõnan dõş hava bir õsõtõcõdan geçirilmelidir. 37

42 Ani şiddetlenen rüzgardan korumak için, dõş hava giriş ağzõ, ayarlanmalõ tipten seçilmelidir; örneğin, birçok deliklerden veya yarõklardan oluşan õzgara Havalandõrma tesisi Havalandõrma tesislerinin projelendirilmesinde ve uygulanmasõnda, dersliklerin büyüklüğü, yeri ve güneşten korunma durumu, Madde deki imkanlar göz önüne alõnarak tespit edilmelidir. Derslik alanlarõnõn tespit edilmesinde, öğrenci başõna en az 1,70 m 2 alan esas alõnmalõdõr. Derslik yüksekliği net olarak 3,30 m olan bir ortamda, öğrenci başõna düşen hava hacmi 5,6 m 3 dür. Bu suretle kişi başõna alõnan 20 m 3 /h lik bir dõş hava debisi, saatte 3,5 hava değişimine denk düşer. Ortamda daha yüksek bir hava değişimi; örneğin yaklaşõk 5 değişimde, özel güçlükler olmaksõzõn esintisiz bir havalandõrma gerçekleştirilebilir. Düzgün ve etkin bir hava dağõtõmõ sağlamak ve duvar, tavan yüzeylerinde toz toplanmasõnõ, duvar ve tavanõn kirlenmesini azaltmak için, besleme havasõ sõcaklõğõ, ortama girişte en çok: Havalandõrma tesislerinde 45 C Tekli havalandõrma cihazlarõnda 55 C olmalõdõr. Okulun türü, ortamlarõn zamana bağlõ olarak kullanõlma şekli, projelendirmede kesinlikle belirlenebildiğinde, dersliklerin havalandõrõlmasõ sorunu, en uygun şekilde; örneğin, merkezi bir havalandõrma tesisi veya tekli cihazla vb. çözümlenmelidir. Tekli cihazlar kullanõldõğõnda; örneğin havanõn fazla kirlenmesi halinde öğretmen, cihazõ çalõştõrarak daha fazla tazelenmesini sağlayabilir. Ayrõca zaman zaman kullanõlan dersliklerde daha yüksek maliyetli havalandõrma sisteminin kurulmasõnõ gerektirmez. Ancak bu durum, çok sayõda tekli cihaz giderlerini oldukça artõrõr. Bu cihazlarõn dõş duvarlara yerleştirilmesinde dõş gürültülere ve rüzgar etkilerine karşõ özel bir korumayõ gerektirir. Bu nedenle õsõtma ile kombine edilmiş ilk tesis giderleri daha düşük havalandõrma tesisleri de öngörülmelidir. Ortam havasõ özel şekilde kirlenen ve çoğunlukla sürekli kullanõlmayan ortamlar; örneğin, kimya laboratuvarõ, karartõlabilen ortamlar, jimnastik salonlarõ, soyunma odalarõ, spor salonlarõ tekli havalandõrma cihazlarõ ile havalandõrõlmalõdõr. Spor ve jimnastik salonlarõnõn havalandõrõlmasõna ilişkin havalandõrma tesisleri, ekonomik nedenlerle özellikle õsõtma süreleri bakõmõndan çevrim havalõ olarak düşünülmelidir. Tesisin büyüklüğüne göre, işletme giderlerinden; örneğin, enerji ve personel giderlerinden tasarruf sağlayacağõ anlaşõldõğõnda projelendirmede, merkezi yönetimli, otomatik kumanda düzenli ve kendiliğinden temizlenen filtreli tesisler uygulanmalõdõr. 3.4 Akümülatör odalarõnõn havalandõrõlmasõ Akümülatörün doldurulmasõnda, akõm belirli bir değere ulaşõr ulaşmaz, suyun 0 2 ve H 2 olarak ayrõşmasõ sonucu patlama tehlikesi olan bir gaz karõşõmõ ile kurşunlu akümülatörde de, boğaz ve burunda tahribat yapan ve metallerde korozyona neden olan sülfürik asit dumanõ oluştuğundan, akümülatör odalarõnõn diğer tesislerden ayrõ ve bağõmsõz bir tesisle tam olarak havalandõrõlmalõdõr. Sülfür gazõ, havadan ağõr olduğundan ortamõn döşemesinde, hidrojen gazõ ise ortamõn tavanõnda toplanõr. Projelendirmede bu hususlar göz önüne alõnmalõdõr. Küçük akümülatör odalarõ pencerelerle yeterince havalandõrõlabilir. Bu nedenle akümülatör doldurma yerinin üstüne pencereler tesis edilmelidir. Büyük akümülatör odalarõ, bir vantilatör tesisiyle uygun şekilde havalandõrõlmalõdõr. 38

43 Patlamaya karşõ korunma için, aspiratör ortam dõşõna yerleştirilmelidir. Emme düzeni, hem tavandan hem döşemeden emme yapabilecek biçim ve ölçüde düzenlenmelidir. Projelendirmede, akü odasõndan diğer ortamlara gaz kaçmamasõ için gerekli önlemler alõnmalõdõr. Havalandõrma tesisi akümülatörlerin doldurulmasõnda oluşan gaz debisini kolayca karşõlayabilecek büyüklükte ve saatte 4-6 hava değişimi sağlayacak güçte seçilmelidir. Atõk hava, çatõ üzerinden atmosfere atõlmalõdõr. Projelendirmede, vantilatör ve boru donatõmõ için emilen hava içinde bulunan kükürt gazõna dayanõklõ malzemeler seçilmelidir; örneğin kurşun, içi klor kauçuklu boya ile boyanmõş sac boru, lastik kaplõ sac veya polietilen ya da asbestli çimentolu boru vb. 3.5 Laboratuvarlarõn havalandõrõlmasõ Endüstri, okul ve araştõrma enstitüsü vb., laboratuvarlar, laboratuvar çalõşmasõnda oluşan sağlõğa zararlõ gaz ve buharlarõ, çevre kirliliği oluşturmadan atmosfere atõlacak şekilde havalandõrõlmalõdõr Hava değişim sayõsõ Laboratuvarlarõn havalandõrõlmasõna yarayan havalandõrma tesisi: Kimya laboratuvarõndaki digesterumlarda digestrum başõna 900 m 3 /h a) Yüksek okul laboratuvarõnda: hava değişim sayõsõ b) 30 öğrenciya kadar öğrenciye kadar 8-40 İzotop çalõşmalõ laboratuvarda 100 m 3 /h m 3 /h bir hava değişimi yapacak şekilde boyutlandõrõlmalõdõr Filtre Normal tesislerde havanõn temizlenmesi, filtre B (ince toz filtresi) ile yapõlmalõdõr. Özel zorlamalõ laboratuvarlarda (örneğin bakteriyoloji lâboratuvarõ, izotop laborutvarõ vb.) 2 veya 3 aşamalõ yüksek güçlü filtreler; örneğin; 1. Aşama : Ortalama çekirdek çapõ 5 µm kadar olan tozlarõn tutulmasõna yarayan cam yününden yapõlmõş dönel filtre 2. Aşama : 1µm - 5µm arasõ tozlarõ tutan kuru aşamalõ filtre 3. Aşama : 0,1 µm kadar olan tozlarõ tutan yüksek güçlü - askõlõ madde filtreleri kullanõlmalõdõr. İzotop laboratuvarlarõnda, kirli havanõn da filtrelendikten sonra atmosfere atõlmasõ sağlanmalõdõr. Filtrelerin direnci kirlilikle arttõğõndan özellikle izotop laboratuvarõnda vantilatörler, devir sayõlarõ otomatik ayarlanan tipten seçilmelidir Ortam havasõnõn durumu Laboratuvarlar, ana õsõtmanõn yaklaşõk 2/3 değişmez konumlu õsõtõcõlarla sağlamak üzere 20 C - 22 C olacak şekilde õsõtõlmalõdõr. İşletmede ekonomi sağlamak için, ortamõn õsõtõlmasõ õsõtma yükünün yaklaşõk 1/3 hava õsõtmalõ tesislerle karşõlanmalõdõr. Ekonomik ve uyumlu bir õsõtmanõn sağlanabilmesi için õsõtõcõlar, termostatlõ vanalarla donatõlmalõdõr. Yazõn besleme havasõ soğutulmalõdõr; özel laboratuvar şartlarõnda, laboratuvar için iklimlendirme de yapõlmalõdõr Kanallar Kirli hava kanallarõ, olabildiği kadar düşey doğrultuda yerleştirilmeli ve çok sayõda temizleme kapaklarõnõ içermelidir. Kanal çapõnõn tespitinde hava hõzõ 8 m/s - 10 m/s alõnmalõdõr. Projelendirmede kanallarõn: Yalnõz az korozif gazlarõn atõlmasõnda klor kauçuklu boya veya başka bir korozyon korunmalõ madde ile boyanmõş siyah sactan; Kurşun kaplõ sactan, Asbestli çimento borular (özellikle çözücü sõvõ buharlarõ için uygundur), 39

44 Suni malzemelerden (PVC, PE ve propilen) yapõlan borular (en yüksek sõcaklõğõ 60 C - 70 C kõsmen 100 C (100 C dahil) kadar benzol gibi çözücü maddelerden başka hemen hemen tüm kimyasal ortamlara dayanõklõdõrlar), Seramik (tüm kimyasal ortamlara dayanõklõdõr; ancak, ağõr ve kullanõlmaya az elverişlidir), Kaplama yapõlmõş siyah sactan (çok kuvvetli korozif kimyasal ortama dayanõklõdõr), yapõlmasõ öngörülmeli ve buna göre ölçülü ve ölçekli ayrõntõ resimleri verilmelidir. 3.6 Garajlarõn havalandõrõlmasõ Garajlar motor gazlarõnõn oluşturduğu zehirli, boğucu; örneğin düşük derişimli de olsa, zamana bağlõ olarak yaşam için tehlikeli olan CO, CO 2, kükürt ve kurşun bileşikleri, kurum vb. den tam olarak temizlenecek şekilde havalandõrõlmalõdõr. Havalandõrma, egzoz gazlarõnõ hõzla atmosfere boşaltacak nitelikte olmalõdõr. Garajlar alanlarõna (F) göre; Küçük garajlar F 100 m 2 Orta garajlar 100 m < F 1000 m 2 Büyük garajlar 1000 m < F olmak üzere gruplandõrõlõr Egzoz gazõ miktarõ Egzoz gazõ miktarõ ve bu gazõn CO oranõ, taşõt aracõnõn türüne, büyüklüğüne, durumuna, hõzõna göre çok farklõdõr. Projelendirmede aşağõdaki değerler esas alõnmalõdõr. Benzin motorlu, orta büyüklükte binek arabalarõ: Boş çalõşmada rolantide 5 m 3 /h - 10 m 3 /h egzoz gazõnõn %10 Hareket halinde 40 m 3 /h - 60 m 3 /h egzoz gazõnõn % 5 Kamyonlarda bu değerlerin 2-3 katõ Dizel motorlarõnda bu değerlerin % 0,1 - % 0,2 daha az CO üretirler Doğal havalandõrma Garajlarõn doğal yöntemle havalandõrõlmasõnda, düzgün ve etkin bir havalandõrma için çaprazlama havalandõrma sistemi uygulanmalõdõr. Bunun için garajõn karşõlõklarõ duvarlarõna toplam kesit alanõ, araba park yeri başõna (25 m 2 ) 0,06 m 2 lik pencereler öngörülmelidir. 100 m 2 (en çok 100 m 2 ) ye kadar olan garajlarda, dõş kapõlarda, araba başõna 150 m 2 lik bir açõklõk öngörülmesi yeterlidir Mekanik havalandõrma Doğal havalandõrmanõn yeterli olmadõğõ garajlarda mekanik havalandõrma öngörülmelidir. Konut garajlarõnda m 2 yararlõ kullanma alanõ başõna 6 m 3 /h; diğer garajlarda 12 m 3 /h bir kirli hava hesaplanmalõdõr (motorlu taşõt başõna 25 m 2 bir temel alan hesaplandõğõnda üretilen kirli hava 25 m 2 x 12 m 3 /h = 300 m 3 /h taşõt eden veya garaj yüksekliği 2,4 m ise hava değişiminin = 12:2,4 = 5 değişim n eder) 9). Garajõn havalandõrõlmasõnda kullanõlan aspiratörün debisi, hesaplanan egzoz gazõ miktarõnõn en az iki katõ büyüklüğünde olmalõdõr CO uyarõ sistemi Çok az girilip çõkõlan kapalõ büyük garajlar, CO miktarõ en çok 250 cm 3 /m 3 (ppm) aştõğõnda sesli veya õşõklõ sinyal veren bir uyarõ sistemiyle donatõlmalõdõr Garaja bitişik bölümler Garaja toplanan zararlõ egzoz gazlarõnõn bitişik yan bölümlere geçmesine engel olmak için projelendirmede gerekli tedbirler alõnmalõdõr. Uzun süre motorlarõn çalõştõğõ deneme ve onarõm garajlarõnõn havalandõrõlmasõnda aspiratörün büyüklüğü, araba başõna en az 400 m 3 /h hava miktarõ esas alõnarak belirlenmelidir. 40

45 3.7 Tünellerin havalandõrõlmasõ Çok uzun tünellerde, benzinli motorlarõn çõkardõğõ CO li egzoz gazlarõ ile dizel motorlu araçlarõn ürettiği kurum ve CO 2 havayõ kirlettiğinden, tüneller yeterince havalandõrõlmalõdõr. Saatte 50 km hõzla giden: Ortalama büyüklükteki bir binek arabasõ V CO = 0,025 m 3 /km araba Bir yük kamyonu veya otobüs V CO = 0,070 m 3 /km araba CO ürettiğinden, projelendirmede bu değerler en az büyüklükler olarak esas alõnmalõdõr. 9) n : saatteki hava değişim sayõsõdõr. 41

46 3.8 Mutfaklarõn havalandõrõlmasõ Mutfak hacimleri: Yemek pişirme cihazlarõnõn ve ortam havasõ sõcaklõğõ, Yoğunlaşma sonucu soğuk duvar ve tavan yüzeylerine zarar veren yüksek derecedeki hava nemi, Ortamda oluşan yağ buharlarõnõn oluşturduğu hoş olmayan kokular ortam havasõnõn bozulmasõna neden olduğundan, tam olarak havalandõrõlmalõdõr. Mutfaklarda havanõn bozulma derecesi, çeşitli mutfaklarda, mutfağõn yapõsõna, kullanma biçimine bağlõ olarak farklõdõr. Mutfak kokularõnõn çevreye; özellikle komşu ortamlara yayõlmasõnõ önlemek için mutfakta negatif basõnç oluşturan bir havalandõrma tesisine kesinlikle gerek vardõr Küçük mutfaklar (konut, küçük restoran, küçük oteller) Mutfaklarõn yeri, olabildiği kadar, komşu ortamlara kokularõn yayõlmasõna imkan vermeyen; ancak, kolay hizmet sunan bölümlerde olmalõdõr. Bu tip mutfaklarda 2 saatlik bir çalõşmada 0,5 kg/h - 1,0 kg/h su buharõ oluştuğundan, mutfağõn havalandõrõlmasõnda bu değer esas alõnmalõdõr. Konut mutfaklarõnõn havalandõrõlmasõnda pencere ve baca havalandõrmasõ, en uygun çözümdür. Bunun için mutfak penceresi havalandõrma kanatlõ olarak projelendirilmelidir. Her konut için en az 14 cm x 14 cm veya 14 cm x 20 cm net kesitli, dolu tuğladan yapõlmõş sõzdõrmaz, bağõmsõz veya şönt baca öngörülmelidir. Mutfağõn etkin şekilde havalandõrõlmasõnõn sağlanmasõ için, dõş duvarlara, pencerelere veya mutfak havalandõrma bacasõna tepesine, mutfağõn büyüklüğüne ve kullanma şekline uygun olarak saatte hava değişimi sağlayabilen, olabildiği kadar devir sayõsõ ayarlanabilir aksiyal bir vantilatör yerleştirilmelidir. Aspiratörle atõlan atõk hava yerine temiz hava, kapõ altlarõndaki açõklõklardan içeri alõnmalõdõr Orta büyüklükte mutfaklar Yemek salonu yaklaşõk 150 m 2 olan ve mutfağõn yer ocağõ, devirmeli tencere, kõzartma tavasõ ve yõkama makinesi vb. cihazlar olan mutfaklardõr. Orta büyüklükte mutfaklar, kõşõn kapõ ve pencerelerde oluşan çekim olaylarõna engel olmak için hem boşaltmalõ, hem basõnçlõ havalandõrma sistemiyle havalandõrõlmalõdõr. Havalandõrma sistemi, çevreye mutfak kokularõnõn yayõlmasõna engel olacak nitelikte projelendirilmelidir. Mutfağõn planlanmasõnda, mutfağõn olabildiği kadar yemek salonunun bitişiğinde olmasõ sağlanmalõdõr. Mutfak besleme havasõ, yemek salonundan alõnmalõdõr. Mutfak besleme havasõ kõşõn yaklaşõk 20 C a kadar õsõtõlacak şekilde bir õsõtõcõdan geçirilmelidir. Yazõn sõcak havalarda, mutfak olabildiği kadar soğutulmalõdõr. Mutfak besleme havasõnõn temizlenmesinde uygun toz filtresi (Filtre B) seçilmelidir. Hava kanallarõ, galvanizli saclardan yapõlmalõdõr. Kirli hava kanallarõ, yağ veya buhar yoğunlaşma suyunun kanal dõşõna sõzmamasõ için, darbelere karşõ dayanõklõ ve tam sõzdõrmaz olacak şekilde projelendirilmeli ve detaylandõrõlmalõdõr. Yatay kanallar, eğimli ve yoğunlaşma suyuna karşõ korunmalõ olarak yerleştirilmelidir. Kanallarõn temizlenebilmesi için, kanallarõn uygun noktalarõna yeter sayõ ve büyüklükte temizleme kapaklarõ yerleştirilmelidir. Boşaltma (emme) ağõzlarõ yağ filtreleriyle donatõlmalõdõr. Mutfak buharlarõnõn oluştuğu noktalarda yakalanmasõ için, her pişirme cihazõ havalandõrma tekniğine uygun birer emme davlumbazõ ile donatõlmalõdõr. Bu davlumbazlar sõk sõk kirlendikleri için, sürekli ve kolaylõkla temizlenebilecek biçimde yapõlmalõ ve uygun ölçü, biçim ve nitelikte yağ filtreleri ile donatõlmalõdõr. Kanallar, yapõsal imkânlar ölçüsünde ilke olarak olabildiği kadar kõsa olmalõ, kirli hava, çevreyi kirletmeden çatõdan dõşarõya atõlacak şekilde projelendirilmelidir. Kirli hava ağzõnõn yerleştirilmesinde, etkin rüzgar doğrultusu ve hava akõş hõzõ gözönünde tutulmalõdõr. Yoğunlaşma suyuna engel olmak için, soğuk bodrum veya çatõ arasõndan geçirilen kirli hava 42

47 kanallarõna, õsõ yalõtõmõ yapõlmalõdõr. Kirli hava bacalarõ, yoğunlaşma suyunun zararlarõna karşõ, uygun koruyucu boyalarla boyanmalõdõr. Kirli hava aspiratörleri, temizleme kapaklarõ ile donatõlmalõ ve yoğunlaşma suyuna karşõ korunmuş olmalõdõr Büyük mutfaklar Kõşla, hastane, fabrika vb. bölümlerini de kapsamak üzere, Madde deki esaslara uygun olarak havalandõrõlmalõdõr. Havalandõrma projesinin düzenlenmesinde, kapaklarõ açõldõğõ zaman ortama büyük ölçüde õsõ ve su buharõ veren, buharlõ tencere, kõzartma tavasõ vb. tüm pişirme ve yõkama cihazlarõ gözönüne alõnmalõdõr Hava debisi Mutfaklarõn havalandõrõlmasõnda kirli hava aspiratörlerinin boyutlandõrõlmasõnda Çizelge 14 ve Çizelge 15 deki verilerle mutfak cihazlarõnõn sayõlarõ gözönüne alõnmalõdõr. Yeterli bir hareket serbestliğinin sağlanmasõ için, projelendirmede hacim yüksekliğine ve mutfağõn zorlanma biçimine uygun olarak, Çizelge 14 de verilen hava değişimi sayõlarõ seçilmelidir. Elektrik õsõtmalõ mutfaklarda, mutfağõ yeterli bir negatif basõnç (vakum) altõnda tutmak için, besleme havasõ miktarõ, kirli hava miktarõndan % 10 - % 15 daha az seçilmelidir. Gaz õsõtmalõ cihazlarõn kullanõlmasõnda bu değer % 5 olmalõdõr. Kömürle õsõtõlan mutfaklarda da kirli hava miktarõ, besleme havasõna göre % 5 daha az seçilmelidir Mutfaklarda gürültü Mutfak gürültü seviyesi 50 db - 60 db (A) olacak şekilde projelendirilmelidir. Çizelge 14 - Mutfak havalandõrma tesislerinde esas alõnmasõ önerilen hava değişimleri Mutfağõn türü Ortamõn net yüksekliği (m) Saatteki hava değişim sayõsõ (n) Konut, villa vb. için küçük mutfaklar 2,5-3, Orta büyüklükteki mutfaklar: 3,0-4, ,0-6, Büyük Mutfaklar: 3,0-4, ,0-6, , Diyet mutfaklarõ 3,0-4, Yõkama mutfaklarõ: 3,0-4, ,0-6,0 8-6 Tatlõ mutfağõ:

48 Çizelge 15 - Mutfak cihazlarõnõn türüne ve sayõsõna göre esas alõnmasõ gereken hava miktarõ mutfak cihazõ Mutfak cihazõ Türü ve büyüklüğü Hava miktarõ Ocak Kömür õsõtmalõ 3000 m 3 /h m 2 õsõtma yüzeyi Ocak Gaz õsõtmalõ 1500 m 3 /h m 2 õsõtma yüzeyi Ocak Elektrik õsõtmalõ 1000 m 3 /h m 2 õsõtma yüzeyi Buharlõ tencere 100 L 300 m 3 /h 200 L 600 m 3 /h 500 L 1000 m 3 /h 1000 L 1500 m 3 /h Devirmeli kõzartma tavasõ Gaz õsõtmalõ 1500 m 3 /h m 2 õsõtma yüzeyi Elektrik õsõtmalõ 1000 m 3 /h m 2 õsõtma yüzeyi Isõtmalõ masa Gaz õsõtmalõ 450 m 3 /h m 2 õsõtma yüzeyi Elektrik õsõtmalõ 300 m 3 /h m 2 õsõtma yüzeyi Kõzartma ve börek fõrõnõ Esas yüzeyine göre 1000 m 3 /h m 2 õsõtma yüzeyi Kahve makinesi Gaz õsõtmalõ 450 m 3 /h Elektrik õsõtmalõ 300 m 3 /h Tost makinesi 2 kw 800 m 3 /h Gril (Izgara) Gaz õsõtmalõ 3000 m 3 /h m 2 õsõtma yüzeyi Elektrik õsõtmalõ Devirmeli tencere 10 L 200 m 3 /h 20 L 300 m 3 /h 50 L 500 m 3 /h 2000 m 3 /h m 2 õsõtma yüzeyi Havanõn õsõtõlmasõ ve soğutulmasõ Hava, ortalama en düşük dõş hava sõcaklõğõndan en çok 25 C a kadar õsõtõlmalõdõr. Büyük mutfaklarda besleme havasõ en çok 20 C a kadar õsõtõlmalõdõr. Büyük mutfaklarda besleme havasõ en çok 20 C a kadar soğutulmalõdõr. Mutfak ortam sõcaklõğõ, kõşõn 22 C - 24 C; yazõn en çok 28 C olmalõdõr Ek donanõmlar Mutfak ortam sõcaklõğõnõ öngörülen bir değerde kararlõ ve sürekli tutmak için, mutfak havalandõrma tesisi, otomatik sõcak ayar regülatörü ile donatõlmalõdõr. Tüm elektrikli kumanda ve ayar cihazlarõnõn kumandasõ için ortak bir kumanda panosu düzenlenmelidir. Bu tabloda besleme ve ortam havasõ sõcaklõklarõ kolayca izlenebilmelidir Yapõsal önlemler Isõ yayan mutfak cihazlarõnõn sayõsõ, sõkõşõk bir yerleştirmede havalandõrma güçlükleri oluşturacağõndan, mutfak cihazlarõnõn sayõsõ varolan alana uygun olarak belirlenmelidir. Bunu sağlamak için, yan kullanma alanlarõyla uygulamadaki mutfak cihazlarõnõn boyutlarõ gözönünde tutularak 1/10 ve 1/5 ölçekli ve ölçülü yerleştirme planlarõ düzenlenmelidir. Mutfağõn yerleştirilmesi, mutfak hizmetlerinin akõş yönü doğrultusunda olmalõdõr. Mutfak ortam havasõ, yayõlan õsõ miktarõna göre, yaklaşõk olarak 80 W/m W/m 3 arasõnda alõnmalõdõr. 44

49 Projelendirmede, her mutfak cihazõ özellikle bulaşõk yõkama makineleri, dolaysõz emme tertibatlarõyla donatõlmalõdõr. Mutfak havasõnõn nemini emmemesi için mutfak duvarlarõ ve tavanõ nem ve yağ emmez bir sõva ile sõvanmalõdõr. Kõşõn su buharõnõn yoğunlaşmasõnõ önlemek için, mutfak pencereleri çift camlõ olarak yapõlmalõdõr. Projelendirilmede, mutfak duvarõnõn kalõnlõğõ, yoğunlaşma (terleme suyu oluşumuna) karşõ, Şekil 10 ve Şekil 12 ye uygun olarak belirlenmelidir. Mutfaklar, olabildiği kadar tuvalet bölümlerine uzak olarak yerleştirilmelidir. Hava kanallarõ, olabildiğince galvanizli sactan yapõlmalõ, yoğunlaşma suyunun akmasõna engel olmak için hava kanallarõnõn lehimli alt kenarlarõ soğuk ortamlardan geçirilmesi esnasõnda yeterli derecede õsõ yalõtõmlõ olarak düzenlenmelidir Yangõn güvenliği Yağlanan kanallar kolayca tutuşabildiğinden, işletmede herhangi bir yangõn ihtimalini ortadan kaldõrmak için, projelendirmede kanallarõn uygun noktalarõna yangõndan korunma klapeleri yerleştirilmelidir (TS 2878 ISO 3258) Duş bölümlerinin havalandõrõlmasõ Mutfağa ait, duş bölümlerinde ortaya çõkan su buharõnõn dõşarõya atõlmasõ için, ortamdan gerekli miktarda kirli havanõn alõnarak, yerine besleme havasõ verilmesini sağlayan uygun bir havalandõrma tesisi öngörülmelidir. Duş bölümü sõcaklõğõ 26 C olacak şekilde, havalandõrma için projelendirmede her duş tesisatõ için; Yazõn 150 m 3 /h m 3 /h Kõşõn 75 m 3 /h m 3 /h En çok hava değişim sayõsõ Besleme havasõ sõcaklõğõ 40 C - 50 C dõr. Ayrõca sabit õsõtõcõlarõn kullanõlma esasõ, kabul edilmelidir Soyunma odalarõnõn havalandõrõlmasõ Soyunma odalarõ, 22 C - 24 C olacak şekilde değişmez konumlu õsõtõcõlarla (TS 369) õsõtõlmalõ ve saatte 8-10 hava değişim sayõsõ sağlayacak miktarda besleme havasõ verme ve kirli hava emme düzenleriyle donatõlmalõdõr. Projelendirmede besleme havasõnõn, oturma kanepelerinin ve dolaplarõn altõndan verilmesi, kirli havanõn tavandan veya tavana yakõn duvar yüzeylerinden emilmesi sağlanmalõdõr. Farklõ hacim sõcaklõklarõnõn oluşturulmasõ için, soyunma ve duş bölümlerine ait besleme havalarõ, ayrõ yerel õsõtõcõlardan geçirilmelidir. 3.9 Elektronik bilgi işlem merkezlerinin havalandõrõlmasõ (EBI) Bilgi işlem merkezlerinde bulunan makinelerin (örneğin, delik kart makinalarõ, manyetik band makineleri vb.) bulunduğu ortama önemli ölçüde õsõ verdiklerinden, makinalarõn arõzasõz ve tam verimli çalõşabilmeleri için, sõcaklõk, nem ve temizlik yönünden makina odalarõnõn havalandõrõlmasõ şartlandõrõlmõş hava ile sağlanmalõdõr Ortam havasõnõn durumu Yazõlõ başkaca bir şart yoksa, EBI merkezindeki makina odalarõ: Sõcaklõk 26 C - 32 C Havanõn bağõl nemi % 80 - % 20 Bölümün kendisi ve yan bölümler Sõcaklõk 22 ºC - 26 ºC Havanõn bağõl nemi % 50 - % 60 olacak şekilde projelendirilmelidir. 45

50 3.9.2 Hava debisi İklimlendirme tesisi için gerekli hava miktarõ, ortamõn õsõ kazançlarõnõn (iletim õsõsõ miktarõ TS 2164, kişilerin verdiği õsõ, aydõnlatmadan gelen õsõ miktarlarõ) ve makinalarõn verdiği õsõlarõn oluşturduğu soğutma yükünden hesaplanmalõdõr. Pencerelerden gelen õşõnõm õsõsõ ve iletim õsõlarõ olmaksõzõn, ortama düşen õsõ miktarõ yaklaşõk olarak 200 W/m W/m 2 alõnmalõdõr. Boşaltma ağõzlarõ, olabildiği kadar makinalar üzerinden emme yapacak şekilde yerleştirilmelidir. Büyük tesislerde özel bir aspiratör, tesise eklenmelidir Havanõn değişim sayõsõ Havalandõrmada hava değişim sayõsõ en az 50 alõnmalõdõr Havanõn filtrelenmesi Manyetik bandlarõn arõzasõz çalõşabilmesi için besleme havasõ, temizlik derecesi en az % 85 olmak üzere, Filtre C den geçirilmelidir Hava sõcaklõklarõ Besleme havasõ ortama döşemeden, yarõklõ veya delikli plâka vb. den üfleme sõcaklõğõ 18 C; kirli hava 30 C - 35 C, yarõklardan çõkõş hõzõ yaklaşõk 1 m/s olacak şekilde verilmelidir. Döşemede bulunan yarõk ve deliklerden verilen hava, 350 m 3 /m 2 h m 3 /m 2 h olacak şekilde düzenlenmelidir. Bu konuda, imalâtçõ teklifleri alõnmalõdõr Hava soğutulmasõ Havanõn soğutulmasõ için, kõşõn da işletmede kalan bir soğutma makinasõ öngörülmelidir Güvenlik tedbirleri Tesiste kireçlenmenin önlenmesi için, havanõn nemlendirilmesinde buhar kullanõlmalõdõr. Sõcaklõğõn ve hava bağõl nem değerlerinin, sõnõr değerlerini aşmasõ halinde sinyal veren bir uyarõ sistemi öngörülmelidir. Ayrõca yangõn ve su zararlarõna karşõ projelendirmede gerekli önlemler alõnmalõdõr Yüzme havuzlarõnõn havalandõrõlmasõ Havalandõrmanõn amacõ Kapalõ yüzme havuzlarõnõn havalandõrõlmasõndaki başlõca amaç: Havuz suyu üzerinde oluşan su buharõnõn alõnmasõ ve uzaklaştõrõlmasõ, Soğuk yüzeylerde oluşan terleme suyu oluşumunun önlenmesi. dir Ortamõn õsõtõlmasõ ve sõcaklõklarõ Ortamõn õsõtõlmasõnda % 50 hava õsõtmalõ tesise ve %50 değişmez konumlu õsõtmalõ (radyatör, düz yüzeyli õsõtõcõ, konvektör vb.) sisteme yer verilmelidir. Projelendirmede: Ortam hava sõcaklõğõnõn 26 C - 30 C Su sõcaklõğõnõn (en dip noktaya göre farkõ) 2 C Ortam havasõ bağõl nemi en çok Kõşõn % 50 - % 60 Yazõn % 60 - % 70 olmasõ için gerekli tedbirler alõnmalõdõr Havanõn ortama dağõtõmõ Modern yüzme havuzlarõ, çoğunlukla büyük yüzeyli pencereleri içerdiğinden, sõcak hava üfleme ağõzlarõ (besleme ağõzlarõ), ya kanepelerin altõna, ya pencerelerin altõna veya üstüne, ya da iki pencere 46

51 arasõna dõş duvarlara baş yüksekliğinde bir noktaya; alttan dağõtmalõ üstten toplamalõ bir havalandõrma oluşturacak şekilde yerleştirilmelidir Besleme havasõ sõcaklõğõ Besleme havasõ, yüzme havuzu salonuna 40 C - 45 C lik bir sõcaklõkla verilmelidir Kirli havanõn emilmesi Kokularõn ortamdan hõzla uzaklaştõrõlmasõ için, kirli hava, yüzme havuzu üzerinden, tavandan ve kõsmen de döşemeye yakõn duvar yüzeylerinden emilmelidir Kanallar Projelendirmede, kanallarõn ve ağõzlarõn korozyona dayanõklõ (örneğin, asbestli çimento borudan, sunî malzemeden, üzeri kaplanmõş çelik sac) malzemelerden yapõlmasõ; su yoğunlaşmasõnõ engellemek için, kirli hava kanallarõna õsõ yalõtõmõ uygulanmasõ öngörülmelidir. Karõştõrma odasõnda sis oluşmasõnõ önlemek için dõş hava bir ön õsõtõcõdan geçirilmelidir Buharlaşma ve hava debisi Projelendirme için, yüzme havuzunda oluşan buharlaşma tam olarak hesaplanarak besleme ve kirli hava debileri buna göre belirlenmelidir Yoğuşma oluşumu Yüzme havuzu dõş duvarlarõnda ve tavanõnda yoğuşma oluşumunun önlenmesi için dõş duvar ve tavanõn k õsõ geçirme katsayõsõ, bağõl neme bağlõ olarak Şekil 10 ve Şekil 11'deki değerleri aşmamalõdõr Kontrol Yoğuşma oluşmasõnõ engellemek için, yüzme havuzu õsõtma ve havalandõrma tesisi, ortam havasõ sõcaklõğõ ve bağõl nem değerine bağlõ olarak, dõş hava debisi, çevrim havasõ debisi, besleme havasõ debisi ile nem değerinin ayarlanmasõnõ sağlayan otomatik kontrol ve ayar düzeniyle donatõlmalõdõr Duş bölümlerinin havalandõrõlmasõ Duş bölümlerinde su buharõnõn atõlmasõ için, su buharõnõ dõşarõ atarak gerekli besleme havasõnõ sağlayan bir havalandõrma tesisatõ öngörülmelidir. Kõşõn dõş hava nemi en çok olacağõndan, tesisatõn boyutlandõrõlmasõ, kõş hava debisine göre belirlenmelidir. Yüzme havuzlarõna ait duş bölümleri, Hacim havasõ sõcaklõğõ 25 C Duş tesisatõ başõna duş hava debisi: Yazõn 150 m 3 /h m 3 /h Kõşõn 75 m 3 /h m 3 /h Hava değişim sayõsõ en çok Besleme havasõ sõcaklõğõ 40 C - 50 C olacak şekilde projelendirilmelidir. Ortamõn õsõ ihtiyacõ (TS 2164), radyatör, düz yüzeyli õsõtõcõ, konvektör vb. değişmez konumlu yerel õsõtõcõlarla karşõlanmalõdõr. Kanallarõn projelendirilmesinde Madde 3.8 soyunma odalarõnõn havalandõrõlmasõnda Madde 'daki esaslar gözönüne alõnmalõdõr Konferans salonlarõ Konferans salonlarõnõn havalandõrma kriterleri TS CR 1752 Ek C.3.5'e uygun olmalõdõr Soğutma makinalarõ bölümlerinin havalandõrõlmasõ Soğutma ortamõ kayõplarõ oluşmasõ durumunda, önemli ölçüde soğutma ortamõ buhar derişimine engel olmak için, tüm soğutma makina bölümleri, uygun havalandõrma düzenleriyle donatõlmalõdõr. Havalandõrma aspiratörü basma debisinin tesbitinde, soğutma makinasõna doldurulan gaz miktarõ ile elektrik motoru güçleri esas alõnmalõdõr. Soğutma makinasõ devresi 60 m 3 /h - BG esas alõnarak havalandõrõlmalõdõr. 47

52 3.13 Dizel - elektrojen grup bölümlerinin havalandõrõlmasõ Dizel - elektrojen grup bölümleri, grubun normal çalõşmasõnõ sürdürebilmesi için, tam olarak havalandõrõlmalõdõr. Havalandõrma tesisinin projelendirimesinde, dizel motoru ile elektrik üreticinin güçleri esas kabul edilmelidir. Havalandõrma 75 m 3 /h - BG esas alõnarak yapõlmalõdõr. Grubun, kõşõn kolayca çalõştõrõlabilmesi için makina bölümleri en az 15 ºC olacak şekilde õsõtõlmalõdõr. Makina bölümünün havalandõrõlmasõnda ve õsõtõlmasõnda, dizel-elektrogen grubu yapõmcõsõnõn önerileri göz önünde bulundurulmalõdõr. 4 Projelerin düzenlenmesi kurallarõ 4.1 Genel Genel olarak bir ortam içinde insan yaşamõ veya bir işlem ya da üretim için gerekli en uygun iklim şartlarõnõn oluşturulmasõ için: İlgili ortamdan, belirli bir süre içinde alõnan veya ortama verilen õsõ yükünün karşõlanmasõ için tesis gücü doğru belirlenmiş, Yüklerin doğru olarak hesaplanabilmesi için bina ve çevresinin iklimsel şartlarõ gözönünde bulundurularak, yapõ sistemi (pencere konstrüksiyonu, ekonomik duvar kalõnlõklarõ, yeterli õsõ yalõtõm vb.) uygun şekilde seçilmiş, Tesisin çalõşma süresince en çok ve en az yük değerlerine göre, tesisi tam olarak kontrol edebilecek, uygun bir ayar ve kontrol düzeni öngörülmüş olmalõdõr. 4.2 Bina yapõsõnõn incelenmesi ve yüklerin hesaplanmasõ Havalandõrma ve iklimlendirme yükünün tam olarak hesaplanabilmesi için mimarî, statik projeleri, durum ve tüm detay resimleri hazõrlanmõş olmalõdõr. Hesaplamaya esas olmak üzere: 1) İklimlendirilmesi istenen ortamõn durumuna göre: a) Güneş ve rüzgâr etkileri yönünden coğrafi ilişkiler, b) Gölge etkileri bakõmõndan komşu binalarõn durumlarõ, c) Su, kum, park, eşya vb. yönünden yansõtõcõ yüzeyler, 2) İklimlendirilmesi istenen binanõn veya ortamõn kullanõlma amacõ; örneğin, hastane, büro, mağaza, atelye vb., 3) Binanõn veya ortamõn boyutu; örneğin, eni, boyu derinliği, 4) Kat yüksekliği, ortamõn yüksekliği, varsa, asma kat yüksekliği, 5) Betonarme elemanlar; örneğin, kiriş ve kolonlarõn büyüklükleri, yerleştirme ve bağlantõ şekilleri, 6) Yapõ yalõtõm malzemeleri, bu malzemelerin duvar, döşeme, tavan vb. elemanlarõn oluşturulmasõnda yerleştirme ve boyutlandõrõlmalarõ bakõmõndan konstrüksiyon durumlarõ, 7) Çevre şartlarõ: Dõş duvarlarõn ve çatõnõn renkleri, binanõn veya ortamõn güneş õşõnlarõna karşõ gölgeleme vb. bakõmõndan korunmasõ, çatõ arasõnõn havalandõrõlma durumu, komşu ortamlarõn durumlarõ; örneğin mutfak, õsõtõlmõş oda, depo vb. sõcaklõk dereceleri, 8) Pencereler: Boyutu, durumu; yapõldõğõ malzeme metal ve ahşaptan tek ve çift camlõ vb. konstrüksiyon biçimleri ile gölgeleme düzenleri (Şekil 14), 9) Kapõlar: Boyutu, yerleştirilme biçimi, eşikli veya eşiksiz olmasõ, sõk sõk kullanõlõp kullanõlmayacağõ, 10) Merdiven, asansör ve yürüyen merdiven vb. bulunduğu ortamlarõn durumlarõ, sõcaklõklarõ; bu ortamlarõn iklimlendirilen ortamlarla ilişkileri, 11) İklimlendirilmesi istenen ortamlarda bulunan insanlarõn sayõsõ, ortamda bulunma süreleri, iş ve çalõşma durumlarõ m 2 'ye düşen insan sayõsõ 12) Aydõnlatma: En büyük yükte kwh olarak elektrik gücü aydõnlatma lâmbalarõnõn tipi (akkor telli, floresans vb.) lâmba armatürlerinin çeşidi ve özellikleri, 48

53 13) Motorlar: Motorun gücü, kullanma amacõ ve kullanma şekli elektrik motorunun çeşitli çalõşma şartlarõ altõnda çektiği güç, 14) Ortamda bulunan cihazlar, elektrikli büro makinalarõ, bunlarõn çektiği güç, buhar veya gazla çalõşan iş makinalarõ varsa, bunlarõn ortama verdiği õsõ miktarlarõ, 15) Isõ depolanmasõ: Havalandõrma tesisinin (günde 12, 16 veya 24 saat çalõşma durumuna göre) işletme süresi ve özellikle aşõrõ dõş hava ve dõş yüzey sõcaklõğõ dalgalanmalarõnda; iç ortamda oluşabilecek sõcaklõk dalgalanmalarõ ortam döşemesi ve duvar kaplamalarõnõn çeşitleri, 16) İşletmenin tipi: Sürekli, kesintili işletme (TS 2164) durumu, ayrõntõlarõyla tespit edilmelidir. 4.3 Projelerin düzenlenmesi Havalandõrma ve iklimlendirme tesisine ait projeler: Öneri projesi ve raporu, Ön (avan) proje ve raporu, Projelendirmeye esas tüm hesaplarõ ayrõntõlõ olarak içeren rapor ile uygulama projesi, Detay projeleri, Kullanõlacak malzeme ve cihazlarõn özellikleriyle birlikte malzeme çizelgesi (TS 88), olarak düzenlenmelidir Öneri projesi ve raporu (Ölçek 1/200) Madde 4.1 ve Madde 4.2'de verilen ilkeler esas alõnarak: İklimlendirilmesi istenen bina veya yapõnõn enlem derecesi, boylam derecesi, denizden yüksekliği, kuzey, güney, doğu ve batõ yönleri vb. coğrafi konumunu (TS 825), En düşük ve en yüksek kuru ve yaş termometre sõcaklõklarõ ile bağõl nem değerleri, etkin rüzgâr yönü ve hõzõ, barometrik basõnç durumu vb. meteorolojik durumlarõnõ (TS 825), Havalandõrõlmasõ istenen bina veya ortamda istenen iç hava sõcaklõğõ, bağõl nem değeri, besleme ve çõkõş havasõ debileri, iç aydõnlatma güçleri vb. büyüklükleri, Coğrafi konuma, meteorolojik ilişkilerle iç hava şartlarõna göre, mimarî projeler üzerinden bina veya ortamõn yaklaşõk õsõtma ve soğutma güçleri ve bu güçlere uyan besleme, çõkõş ve çevrim havasõ debileri, Bina veya ortamõn õsõtma ve soğutma yükleri ile bu yüklere uyan hava debilerine göre, çeşitli tip havalandõrma ve iklimlendirme sistemlerinin, akõm şemalarõ, cihaz büyüklükleri vb. çizilerek, yetkili kuruluşlarca belirlenmiş olan birim fiyatlarõ esas alõnarak, ilk tesis, işletme, bakõm ve onarõm giderleri yönünden karşõlaştõrõlmasõ ve bu karşõlaştõrmaya göre en ekonomik sistemin seçimini, Seçilen sisteme göre, makina, cihaz, santral, kanal dağõtõmõ, dõş hava alma, atõk hava ağõzlarõ vb. yerlerinin seçimini seçilen cihazlarõn kapasitesine uygun bölümlerin ölçülendirilmesini, Cihazlarõn (soğutma kompresörleri, soğutma kulesi, kondenser, õsõtma ve soğutma elemanlarõ, nemlendirme hava filtreleri vb.) ve hava dağõtõm kanallarõnõn yaklaşõk boyutlarõna ve yerleştirme durumuna göre, statik elemanlarõn; örneğin betonarme kolonlar, betonarme kiriş ve perdeler vb. incelenmesini, bu incelemeye göre havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin bu standarda uygun olarak gerçekleştirilmesi için mimarî ve statik projelendirme yönünden alõnmasõ gereken tedbirleri, Isõtma ve soğutma yüklerinin uygun değerlere indirilebilmesi amacõyla yapõ elemanlarõnõn; örneğin, duvar tavan vb., ekonomik kalõnlõklarõnõ, Pencerelerin yapõsõnõ (tek camlõ, çift camlõ, camõn türü, sabit ve açõlõr kanatlar, pencere aralõk boylarõ, gölgeleme düzenleri, renklendirme vb.), Duvarlarõn yapõsõ (duvar malzemesi, duvar kalõnlõğõ, dõş duvar yüzeylerinin renklendirilmesi vb.), Tavan ve çatõnõn yapõsõnda kullanõlacak malzeme ve özelliklerini (alõnmasõ gereken õsõ yalõtõm önlemleri, renk durumu vb.), TS 1257 ve TS 2192'deki esaslar gözönünde bulundurularak, kalorifer tesisatõ, sõhhi tesisat, brülör tesisatõ vb. diğer tesisat elemanlarõna göre, havalandõrma ve iklimlendirme cihazlarõnõn, yaklaşõk boyutlarõna göre konumlarõnõ ve yerleştirilmelerini kapsamalõdõr. 49

54 4.3.2 Ön proje ve raporu (ölçek = 1/100) Ön proje ve raporu, öneri proje ve raporunda belirtilen ve yetkililerce kabul edilen esaslarõ da göz önüne alarak: Isõtma ve soğutma yükünün hesaplanmasõna esas ve binanõn yapõmõnda kullanõlmasõ öngörülen malzemelerin türleri, özgül ağõrlõklarõ (kg/m 3 ), özgül õsõnma õsõlarõ (kcal/kg C veya kj/kgk), õsõ iletim kat sayõsõ (kcal/mh C veya W/mK), malzemelerin penetrasyon sayõlarõ (Şekil 4 ve TS 2164) (kcal/m 2 Ch 0,5 veya kj/m 2 kh 0,5), õsõ geçirme katsayõlarõ (kcal/m 2 h C veya W/m 2 K) vb. bilgileri, Isõ geçirme katsayõlarõnõn hesaplanmasõnda, ilgili yapõ elemanõnõn kesit resimleri (TS 2164) k õsõ geçirme katsayõlarõnõn hesaplama yöntemlerini, Hesaplamada esas alõnacak olan: İç ve dõş hava iklim şartlarõ Deniz yüzeyine göre yükseklik durumu ve bu duruma göre de gerekli ise düzeltme katsayõsõnõ, Enlem ve boylam derecelerini, Eşdeğer sõcaklõk değerlerini, Sõzõntõ havasõyla ilgili büyüklüklerini (TS 2164), Yapõnõn õsõ özelliği (H) ve oda özelliğini (R) (TS 2164), İç õsõ kaynaklarõnõ (insan, makina, lâmba vb.), Isõtõcõlarda kullanõlmasõ düşünülen õsõtõcõ ortamõn türü ve özellikleri, Havalandõrma ve iklimlendirme tesisine yardõmcõ tesisleri (kalorifer tesisatõ vb.), Tesisi besleyen elektrik enerjisinin sağlanma şekli ve özellikleri (frekansõ, voltaj, cos ϕ vb.) ile sürekllik durumunu, Havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin binanõn durumuna göre bölgelere ayrõlmasõ (otomatik kontrol için) şartlarõnõ, Yaklaşõk soğutma ve õsõtma güçleriyle bu güçlere uyan besleme havasõ, çõkõş havasõ ve çevrim havasõ (m 3 /h olarak) debilerini, Bu güç ve debilere göre cihazlarõn (soğutma kompresörü ve donanõmõ, vantilatör, soğutma ve õsõtma cihazlarõ vb.), güçleri ve büyüklükleri, bu cihazlarõn yerleştirileceği hacimlerin ölçülerini, Yaz ve kõş iklimlendirme işlemlerinin çevrimlerine uyan psikometrik gösterimlerini, Havalandõrma ve iklimlendirme cihazlarõ ile kanallar ve ağõzlarõn yerleştirme biçimleri ve yerlerini, Kanallarõn boyutlandõrõlmasõnda m/s olarak esas alõnmasõ öngörülen en büyük hõz değerleri; bu hõzlara göre yaklaşõk kanal kesitleri; bu kanal kesitlerine göre betonarme ve mimarî projelerde alõnmasõ gereken önlemleri (gerektiğinde kritik noktalarõn 1/10, 1/5 ve ½,5 ölçekli detay resimleri çizilmelidir), Kanal kesitlerinin hesaplanmasõnda esas alõnacak özel dirneçlerin hesaplanma metotlarõ, Kabul edilebilecek gürültü seviyesi değerleri (db (A) olarak), Gürültüden korunma tedbirleri ve bu tedbirlerin gerçekleştirilme metotlarõ, Isõ korunma tedbirleri yalõtõm malzemesi türü ile yalõtõm kalõnlõklarõ ve gerçekleştirilme metotlarõ Hava dağõtõm elemanlarõnõn türleri, büyüklükleri; etkin ve esintisiz bir havalandõrma sağlanmaõs için m/s olarak seçilecek hõz değerleri, ağõz ayar durumlarõ, Soğutma suyunun sağlanma biçimi; bununla ilgili cihaz ve tesis elemanlarõnõn yerleştirilme şekilleri ve bu tesisle diğer tesis elemanlarõnõn ilişkileri, Nemlendirme ve kurutma düzenleri, bu düzenlerin büyüklükleri, özellikleri, yerleştirilmeleri ve diğer tesis elemanlarõ ile ilişkileri, Ortamda istenen şartlarõn sağlanmasõ ve sürdürülmesi istenen kontrol ve ayar sisteminin, ilk tesis, işletme ve bakõm giderleri toplamõ en az olacak şekilde belirlenmesi, belirlenen bu sistemin yerleştirilmesi ve beslenmesi durumlarõ, Havalandõrma ve iklimlendirme cihaz ve kanallarõnõn yerleştirilmesi için gerekli ortamlarõn, delik ölçülerinin vb. tespit edilerek mimarî ve statik projelere işlenmesi işlemlerini, Havalandõrõlan ve iklimlendirilen ortamlarõn mimarî ve statik projelerle de uyuşacak şekilde sistematik bir şekilde numaralanmasõnõ, Her ortam büyüklüğünü (m 3 olarak), ortamda bulunan diğer tesisat elemanlarõnõ, örneğin, radyatör vb. kapsamalõdõr Uygulama projesi (ölçek 1/50) Uygulama projesi, uygulamada olabildiği kadar kolaylõk sağlamak için ön proje ve raporunda yetkilillerce kabul edilen esaslar da gözönüne alõnarak: Binanõn veya ortamõn bulunduğu yerin enlem derecesi, boylam derecesi, denizden olan yüksekliğini, Yaz ve kõş dõş iklim şartlarõnõ, 50

55 Binada veya hacimde istenen iklimlendirme şartlarõnõ, Isõtma ve soğutma yükünün ekonomik bir değere indirilebilmesi için projelendirmede alõnmasõ gereken õsõ yalõtõmõ (TS 825) ve gölgeleme önlemlerini (Şekil 14). Isõtma ve soğutma yüklerinin hesaplanmasõna esas her tip yapõ elemanõna ait k õsõ geçirme katsayõlarõnõ (kcal/m 2 h C veya W/m 2 K), oda özelliğini (R), yapõnõn õsõ öçelliğini (H), Pencerelerin yapõsõ (tek cam, çift cam vb.), boyutlarõ, özellikleri (gölgelendirilmiş vb.), Gölgeleme imkanlarõ ve gerçekleştirilme durumlarõnõ (Şekil 14), By-pass faktörü, duyulur ve gizli õsõ oranlarõnõ vb. bilgileri, Kanal kaçaklarõna karşõ alõnacak önlemleri, Elektrik enerjisinin özelliği (frekans, voltaj, cos ϕ vs.) ile süreklilik durumunu, İklimlendirilen ortamlarda oluşan iç õsõ kaynaklarõnõn tür ve büyüklüklerini, Uygulanmasõna karar verilen havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin başlõca özelliklerini, Sisteme uygulanacak olan ayar ve kontrol sisteminin türü, başlõca özellikleri ve ana elemanlarõnõ, Proje raporu da; Binanõn veya ortamõn: Yaz işletmesine göre; İletim ve sõzõntõyla ortama giren, Pencerelerden ortama giren, İnsanlar tarafõndan ortama verilen, Makina ve elektirkli alet vb. tarafõndan ortama verilen, Hava değişimiyle ortama verilen toplam soğutma yükü ile havanõn kurutulmasõ için gerekli toplam õsõtma yükünü (kcal/h veya kj/h), Kõş işletmesine göre: Ortamõn toplam õsõ ihtiyacõnõ (kcal/h veya kj/h), İklimlendirme için toplam õsõtma ve soğutma ihtiyaçlarõnõ (kcal/h veya kj/h), Isõtma ve soğutma devrelerinin hesaplarõnõ ve seçilen büyüklüklerini, Seçilen en yüksek hõz değerine göre tüm kanal kesitlerini, Gürültü yutucu düzenlerin hesaplanmasõ ve boyutlandõrõlmasõnõ, Isõ korunma tedbirleri ve hesaplarõnõ, Her ortama verilmesi gereken besleme havasõ ile ortamdan alõnmasõ gereken çõkõş havasõ debilerini (m 3 /h), Isõtõcõ, soğutucu elemanlarla, kompresör, kondenser (yoğuşturucu) evaparatör (buharlaştõrõcõ), vantilatör vb. cihazlarõn güç hesaplarõnõ, Santrallarda hazõrlanan besleme havasõnõn psikometrik durumlarõnõn kartlarda gösterimini, Otomatik ayar ve kontol vanalarõnõn Kv değeri hesaplarõnõ, vana ve cihazlarõn seçim metotlarõnõ, Hesaplama çizelgeleri ve raporu da: Besleme havasõnõn hazõrlanmasõnõ sağlayan cihaz, õsõtõcõ, soğutucu, nemlendirici, kurutucu, santral vb. cihazlarõn ölçekli ve ölçülü olarak yerleştirilmesi ve bu cihazlarõn kanal şebekesiyle bağlantõlarõnõ, Kanallarla, hava ağõzlarõnõn yerleştirilmesi ve boyutlandõrõlmasõnõ, Kanallar; her kanal parçasõ üzerinde kanal çapõ veya kanal kesit ölçülerini [.. veya a x b), kanal debisini (m 3 /h), kanaldaki hava akõmõnõn hõzõnõ (m/s), kanal sac kalõnlõğõnõ (mm) ve õsõ yalõtõm kalõnlõğõnõ (mm) belirlenmek şartõyla], Kanallarla, ağõzlarõn yerleştirilmesinde bu elemanlarõn yerlerinin tesbiti için, Kanal alt yüzeylerinin döşemeye göre kotlarõnõ, Ağõzlarõn ortamda seçilecek bir orjin noktasõna göre koordinatlarõnõ, Her ortamda sağlanmasõ istenen yaş ve kuru termometre sõcaklõğõ ile ortam havasõ bağõl nem değerlerini, bu değerlerin ölçülmesi ve ayarlanmasõna ilişkin düzenleri, Kanallarda, ağõzlarda santrallarda debi ve hõz ölçme metotlarõn ve bunlarõn gerçekleştirilmesi imkanlarõnõ (Madde 5) ve (Madde 4.3.4'e uygun olarak), Her proje paftasõ da: Yerlerin adõ ve numarasõnõ, İçeride bulunan insan sayõsõ ve faaliyetlerini, 51

56 Isõ ve õşõk kaynaklarõnõ, İçte ve dõşta değişmez konumlu veya hareketli güneş õşõğõ kesicilerini, Ortam büyüklüğünü (m 3 ), Diğer tesisat elemanlarõnõ (örneğin, radyatör, konvektör vb. ve bunlarõn ortama kaç dereceye kadar õsõtabileceğini), ortamlarda ve santralda bulunan her cihazõn güç ve özelliklerini, su dolu yaklaşõk ağõrlõklarõnõ, gabarilerini ve dõş ölçülerini, Isõtma, soğutma ve nemlendirme tesisatõ ile donanõmlarõn yerleştirme konumlarõnõ, güçlerini ve boyutlarõnõ, Ayar ve kontrol klapelerini ve bunlarõn özelliklerini, Ses yutucu düzenlerin yerleştirilmelerini, dõş ölçülerini, bunlarõn yerlerini ve koordinatlarõnõ, Isõ yalõtõm malzemesinin türünü ve kalõnlõklarõnõ, Dõş hava ve atõk hava ağõzlarõnõn yerleştirilmelerini, ölçülendirilmesini, Otomatik kontrol tesisatõnõn yerleştirilmesini diğer tesisat elemanlarõyla bağlantõlarõnõn sağlanmasõnõ, cihaz büyüklüklerini vb., Kanallarõn askõ, destek ve ana yapõya tutturulmasõ biçimlerini, bu askõ ve desteklerin aralõk ölçülerini, kat planlarõnda ve kesitlerde ayrõntõlõ gösterimlerini, kapsamalõdõr Detay projeleri Besleme havasõ hazõrlama cihazõ veya santralõ Besleme havasõ hazõrlama cihazõ veya santralõnõn yerleştirilmesi, en az 1/20 ölçeğinde ve ölçülü olarak, mimarî ve statik elemanlarla, ortamda bulunan diğer tesisat elemanlarõnõ da kapsamak üzere, en az üç iz düşüm düzleminde gösterilmelidir. Yerleştirmenin daha belirli duruma getirilmesi için, gerektiğinde uygun düzlemlerden kesitler verilmelidir. Plân ve kesitlerde cihaz ve tesisat elemanlarõnõn ölçü ve güçleri standard tanõmlara uygun olarak verilmelidir Kirli hava veya atõk hava atma ağõzlarõ Kirli hava veya atõk hava atma cihaz ağõzlarõnõn yerleştirilmesi, 1/20 ölçekli ve en az üç izdüşüm düzlemindeki görünüşleri çizilip ölçülü olarak verilmelidir Çok cihazlõ santrallarõn yerleştirme detay projelerinin düzenlenmesi Şartlandõrõlan havanõn (TS 2878 ISO 3258) hazõrlanmasõna esas içerisinde aspiratör, filtre, õsõtõcõ, nemlendirici, soğutucu, kurutucu, kompresör, kondenser, evaparatör, pompa vb. cihazlarõ bulunan santrallarõn detay projeleri 1/20 ölçeğinde ve ölçülü olarak en az üç izdüşüm düzleminde gösterilecek şekilde düzenlenmelidir. Santralda bulunan her cihazõn yerleştirilme konumunu ve diğer cihazlarla bağlantõlarõnõ belirlemek için uygun düzlemlerden geçmek üzere 1/20 ölçekli ve ölçülü yeterli sayõda kesit görünüşleri verilmelidir. Cihazlarõn yerleştirilmesinde ve diğer cihazlara bağlanmasõnda, titreşim azaltõcõ vb. düzenlerin gösterilmeleri için; 1/10, 1/50 ve 1/2,5 ölçeğinde ve ölçülü olarak çizilmiş kõsmî ayrõntõlarõ gösteren resimler TS 3420'deki esaslar da gözönüne alõnarak verilmelidir Kanal projeleri Kanal şebekesinde, kol ayrõlmasõ, dirsek veya deve boynu, çatal vb., mimarî ve statik proje, plân ve detaylar ve gözönüen alõnarak 1/10 ve 1/5 ölçeğinde en az iki izdüşüm düzleminde gösterilecek şekilde TS 3420'deki esaslarõ da gözönüne alõnarak verilmelidir Kanallarõn birleştirilmesi Kanallarõn enine ve boyuna birleştirilme biçimleri ile askõ ve destek elemanlarõnõn 1/2,5 ölçeğinde ve ölçülü detay resimleri düzenlenmelidir (TS 3420) Ağõz ve ayar elemanlarõnõn tasarõmõ Hava dağõtõmõ ve hava debilerinin ayarlanmasõnõ sağlayan ağõz, anemostat, kõsma klapesi vb. elemanlar, projelendirme şartlarõnõ gerçekleştirecek ve gerektiğinde debi ve hõz ölçmelerine imkân verecek şeklide 1/2,5 ve 1/1 ölçeğinde toleranslõ olarak projelendirilmelidir. 52

57 Makina ve cihaz altlõklarõ Kompresör, aspiratör pompa, soğutma kulesi vb. makina ve cihazlarõn yerleştireceği beton veya betonarme kaideler, altlõklar, makina ve cihazõn ağõrlõğõ, titreşim vb. özelliklerine uygun olarak TS 3420'deki esaslarda gözönünde tutularak en az iki izdüşüm düzlemindeki görünüş 1/5, 1/2,5 ölçeğinde ve ölçülü olarak projelendirilmelidir Ses azaltõcõlar ve ses yutucularõ Vantilatör, pompa, kompresör vb. elemanlarõn altlõklara veya diğer tesisat elemanlarõna bağlanmasõnda, araya konulacak ses azaltõcõ veya ses yutucu düzenler, TS 3420'deki esaslara göre akustik hesaplara uygun olarak 1/5 ölçeğinde ayrõntõ resimleriyle birlikte verilmelidir Malzeme ve cihazlara ait çizelge Binanõn her bölümünde bulunan tesisat elemanlarõnõn özellikleri, güçleri, boyutlarõ ve sayõlarõ, Türk Standardlarõndaki tanõmlarõna uygun olarak bir çizelge halinde ilgili pafta üzerinde verilmelidir Projenin düzenlenmesi Projeler, yapõlan hesaplara uygun olarak, kâğõt ölçüleri, çizgi, yazõ ve rakamlar vb. leri TS 88'e uygun olarak düzenlenmelidir. Hesaplar ve raporun düzenlenmesi TS 88 A4 formda saydam resim kağõtlarõ kullanõlmalõdõr. Projelerin düzenlenmesinde, her tesisat elemanõ; örneğin, vantilatör, aspiratör, klâpe, ağõz, termometre vb., standardõna uygun simgelerle projede gösterilmelidir. Her paftanõn sağ alt köşesinde bir başlõk düzenlenmelidir. Bu başlõkta: Projesi yapõlan binanõn: Adõ ve yeri, Ada ve parsel numaralarõ (biliniyorsa), Blok, kat numaralarõ, Projeyi hazõrlayan proje mimarõnõn, statik, tesisat ve elektrik mühendislerinin, Adõ ve soyadõ, Diploma ve bağlõ bulunduğu meslek oda no. İmzasõ, Proje ölçeği, Pafta No., Proje düzenleme tarihi, Mimarî projedeki kot No., Proje onay yeri vb., bilgiler bulunmalõdõr Renklendirme 10) Saydam projelerden çekilen ozalit kopya projeleri: Isõtõcõlar koyu kõrmõzõ, Soğutucular ve nemlendiriciler koyu mavi, Toz filtresi gri, Soğutulmuş besleme havasõ açõk mavi, Isõtõlmõş hava açõk kõrmõzõ, İklimlendirilen hava açõk mor, Dõş hava yeşil, Çõkõş (atõk) hava sarõ, Çevrim havasõ turuncu. boya ile boyanmalõdõr Ölçü sistemi Hesaplamada ve projelerin düzenlenmesinde TS 294 ve TS 298'deki, birimler kullanõlmalõdõr. 53

58 5 Muayene ve teknik kabul 5.1 İşletme sõrasõnda muayene Havalandõrma tesisi işletmeye alõnarak, filtre, vantilatör, hava õsõtõcõsõ, hava soğutucusu, nemlendirici vb. gibi, en önemli tesis elemanlarõnõn projesine uygun olarak yerleştirilip yerleştirilmediğine; bu yerleştirme şekli ile tesisin amacõnõn gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceğine; tesisin etkinliğine bakõm ve onarõmõn yeterince yapõlõp yapõlmadõğõna bakõlmalõdõr. Muayenede, kirlenme ihtimali bulunan hava filtresi, hava kanallarõ vb. tesis elemanlarõna, gerektiğinde kolayca el atõlõp atõlamayacağõna; kolayca temizleme imkanõ bulunup bulunmadõğõna dikkat edilmelidir. Kontrol ve ayar tesisatõ vb. gibi, tüm tesis elemanlarõnõn kusursuz çalõşmalarõnõn ve etkinliklerinin belirlenmesi için, tesis aşama aşama çalõştõrõlarak özenli bir işletme muayenesinden geçirilmelidir. Bu muayene işletmesinde tesisin hava debisi ölçülmelidir. Gaz analizi yapõlarak ortam havasõnõn temizliği kontrol edilmelidir. Ortamlarõn çeşitli noktalarõnda yapõlacak ölçmelerle hava akõş hõzõ ve hava sõcaklõklarõ, proje değerlerine göre kontrol edilmelidir. 10) Uygulamada kanallarõn da aynõ renklere boyanmasõ sağlanmalõdõr. 54

59 5.2 Güç muayenesi Havalandõrma tesisleri (basit yöntem) Havalandõrma tesislerinde çoğunlukla hava debisinin ölçülmesiyle yetinilir. Bir santraldan birden çok ortama hava sağlandõğõnda, her bir ortama düşen hava miktarlarõ, projesine göre ölçülerek kontrol edilmelidir. İşin teknik kabul şartnamelerinde öngörülmüşse, hava akõş hõzlarõ, kata değeri ve gürültü şiddetleri ayrõca ölçülmelidir Ek hava hazõrlamalõ havalandõrma ve iklimlendirme tesisleri Ek hava hazõrlamalõ havalandõrma ve iklimlendirme tesislerinde, Madde 5.2.1'de olduğu gibi, hava debileri, ortamlarõn çeşitli noktalarõnda hava akõş hõzõ, sõcaklõklarõ ve kata değeri ölçülmelidir. İklimlendirme tesislerinde, bunlardan başka hava nemliliği ölçülmelidir. Ayrõca õsõtma ve soğutma devrelerindeki õsõtõcõ ve soğutucularõn güçleri tam olarak ölçülmelidir. Bu tesis elemanlarõnõn güçlerinin ölçülmesi, tam bir sonuç vermediğinden, hava sõcaklõklarõnõn değişimi ve hava debisi kullanõlmamalõdõr. 5.3 Ölçmelerin uygulanmasõ Ölçmeler, tesis işletmeye alõndõğõnda ve çalõşmasõnda kararlõ duruma eriştiğinde ve tam yük altõnda sağlõklõ sonuç veren şartlar altõnda yapõlmalõdõr. Kararlõ durumdaki güç ölçmeleri yapõlamadõğõnda, tesis, kabul işleminden önce en az bir mevsim boyunca çalõştõrõlmalõdõr. Bu suretle havalandõrõlan veya iklimlendirilen ortamlarõn duvar tavan ve döşeme gibi yapõ elemanlarõnõn kararlõ durumu oluşturulacak şekilde õsõtõlmalarõ sağlanmalõdõr. Güçlerin türü ve büyüklüklerine göre, gerektiğinde yaz ve kõşõn güç ölçmeleri yapõlmalõdõr. Garanti edilmesi istenen şartlarda, ölçüm yapõlamamasõ durumunda, ölçü değerlerine uygun çevirme işlemleriyle de kontrol yapõlmalõdõr Hava debisinin ölçümü Hava debisinin doğru ve kolayca ölçülebilmesi için, projelendirmede ve tesis elemanlarõnõn yerleştirilmesinde, ölçme metotlarõ ölçmede kullanõlacak ölçü cihazõ, ölçme donanõmlarõ vb. tespit edilerek gerekli tedbirler alõnmõş ve hazõrlõklar yapõlmõş olmalõdõr. Hava debisi, kanalda, havalandõrma santralõnda veya hava ağõzlarõnda ölçülmelidir. Kanallarda yapõlacak ölçme basitliği, doğru sonuç vermesi nedeniyle, diğer yerlere göre tercih edilmelidir. Kanallarda hava debisinin ölçülmesinin projelendirmede ve yerleştirmede yapõlamadõğõnda, hava hazõrlama santralõ içinde; örneğin, hava hazõrlama hücresi kesitinde yapõlõp yapõlamayacağõ denenmelidir. Hava ağõzlarõnda ölçü yapõlmasõ, çoğunlukla yanlõş sonuç verdiğinden emme ağõzlarõnda ölçme yapõlmasõ doğru değildir; projelendirmede ve yerleştirmede besleme ağõzlarõ, basit geometrik biçimlerde seçilmek şartõyla, doğru sonuç vermesi bakõmõndan daha uygundur. Kat yüksekliği büyük olan (4-5 metre gibi) ortamlarõn tavanlarõna yerleştirilen büyük açõklõklar, delikli tavan, aydõnlatma donatõsõyla birlikte oluşturulan özel biçimli besleme ağõzlarõ, doğru sonuç alõnamadõğõndan ölçme yapõlmasõna uygun değildir. Vantilatörün ön ve arkasõnda statik basõncõn doğrulukla ölçülebildiği ve seçilen devir sayõsõnda deney araştõrmalarõna ilişkin kõsma eğrileri belirlenebildiğinde, hava debisi vantilatör özelliğini belirtilen eğrilerinden de çõkartõlabilir. Eğri, toplam basõncõ içermediğinde, ilk olarak statik basõncõn ölçü kesitindeki özelliğini belirten eğri bulunmalõ ve sonra da çizilmelidir Bir kanalda hava debisinin ölçümü Bir kanalda hava debisi aşağõdaki metotlardan biriyle ölçülmelidir. a) Ölçü ağõ metodu Yerel hõzlarõn ölçülmesi için ölçü kesiti, en az 9, mümkün olduğunda eşit alana bölünmelidir. Bu şekilde oluşturulan alanlarda ölçülen yerel hõzlarõn aritmetik ortalamasõyla (1 m/s = 3600 m/h), kanal kesit alanõ çarpõlarak hava debisi belirlenmelidir. 55

60 b) Grafik integral metodu Daha sağlõklõ bir sonucun oluşturulmasõ için ölçü kesitinde, yerel hõz bileşenleri kullanõlarak grafik integralle ortalama hõz bulunmalõ ve bulunan bu hõzla kanal kesiti çarpõlarak hava debisi belirlenmelidir. c) Hõz profili metodu Dairesel kesitli kanallarda birbirine dik iki asal eksenlerdeki hõz profilleri esas alõnmalõdõr. Hõz profillerinden elde edilen ortalama hõza göre hava debisi belirlenmelidir. d) Ağõrlõk merkezî metodu Bu metod dairesel kesitli kanallara uygulanmalõdõr. Bunun için dairesel kesitli kanal, eşit alanlõ halkalara bölünmelidir. Bu daire halkalarõnõn ağõrlõk merkezlerindeki hõz değeri, ölçülen profilden bulunan yerel hõzlarõn aritmetik ortalamasõ ile kanal kesiti çarpõlarak hava debisi belirlenmelidir. Bu metodun uygulanmasõnda kolaylõk sağlanmasõ için Çizelge 16'da 5 ve 10 eşit alanlõ halkalara ilişkin ve birim yarõ çaplõ halkalarõn ağõrlõk merkezlerinin yarõ çaplarõ esas alõnmalõdõr. Çizelge 16 - Eşit alanlõ daire halkalarõ için ağõrlõk merkezi yarõ çaplarõna göre daire halka sayõsõ Daire halkasõ sayõsõ n Eşit alanlõ daire halkalarõ için ağõrlõk merkezî yarõ çaplarõ r 1 r 2 r 3 r 4 r 5 r 6 r 7 r 8 r 9 r ,95 0,84 0,71 0,55 0, ,98 0,92 0,87 0,81 0,75 0,67 0,59 0,50 0,39 0,22 Her iki profil ölçümü kullanõlarak bulunan ortalama hõzlardan elde edilen aritmetik ortalama, çoğnulukla, bir ağ ölçümü sonucuna göre ± % 5'den daha fazla bir sapma göstermediğinden, dikdörtgen kesitli kanallarda da birbirini izleyen düşey konumlu her iki simetri eksenindeki hõz profilleri kullanõlarak ortalama hõz daha basit olarak bulunabilir. Akõmõn düzgünleşmesine (lâminer duruma gelmesine) imkan veren yeterli uzunlukta kanal parçasõ bulunduğunda, dirsek, kol ayrõmõ (branşman), daralma parçasõ (redüksiyon parçasõ) ya da genişleme parçasõ vb. ön ve arka noktalarõnda da ölçme yapõlabilir. Çoğunlukla özel parçalara girilmeden önce 5 D - 7 D (D, dairesel kanallarda kanal çapõ; dikdörtgen kesitli kanallarda eşdeğer çaptõr), özel parçalardan sonra 2 D - 3 D uzunluğunda bir noktada ölçme yapõlmalõdõr. Dirseklerde yönlendirme (kõlavuz) kanatlarõ ve ölçü noktasõnõn önünde doğrusal kanal parçasõ içinde konik bir daralma bulunduğunda, giriş parçasõ yarõ uzunluğa indirilebilir (Şekil 16). Özellikle akõm bir burkulma hareketi gösterdiğinde, imkânlara göre giriş parçalarõ içinde bir akõş doğrultucu yerleştirilmelidir; keskin dirseklerde her zaman bir doğrultman gereklidir (Şekil 17). Çapõ 100 mm'ye kadar olan borularda akõmõn düzgünlüğü için aşağõdaki eşitlik geçerlidir. Ortalama hava hõzõ Eksenel hava hõzõ Vm = = 0,9 V max Debinin ölçülmesi Düze veya blenderle debi ölçümü, basõnç yüksekliğinin azalmasõ esasõna dayanõr. Ancak, venturi borularõ düşük basõnç kaybõndaki ölçümlere imkan verirler. Doğru bir ölçme için, uygun yerleştirme şartlarõ sağlayan belirli boyda ve en kõsa uzunluktaki doğrusal kanal parçasõ seçilmelidir. Deve boynu, kesme veya kõsma klâpesi veya ayar elemanõnõn arkasõnda bir ölçme yapõlmak istendiğinde, bu elemanlardan itibaren yaklaşõk 40 D uzunluğunda doğrusal bir kanal parçasõ bulunmalõdõr. Kanala bir klavuz kanat veya bir yönlendirici yerleştirilebilindiğinde 5 D - 7 D uzunluğunda bir düz kanal parçasõ, ölçme için yeterlidir (Şekil 17). Ayrõca, türbülanslõ bir akõşõn oluşumunda ölçme blenderinin veya ölçme düzeninin önündeki hõz dağõlõmõnõn hõz profiline uyup uymadõğõ bir ölçme ile kontrol edilmelidir. Blender veya düzeye ilişkin katsayõ değerleri, ilgili standardlardan; örneğin TS 1423, TS 1424, TS 2022'den alõnmalõdõr. 56

61 Ölçü noktasõ arkasõndaki düz boru uzunluğu, her durumda en az 5D olmalõdõr. Dikdörtgen kesitli kanallarda, düzenin yerleştirilmesi için genellikle yuvarlak kesite geçilmesi gereklidir. Bu durumda eşdeğer çapõn bulunmasõ için, dikdörtgen kesitin a ve b kenarlarõ kullanõlarak, aşağõdaki eşitlikten yararlanõlmalõdõr. 2 ab D eş = a + b Ölçme yapõlmasõ için, yalnõz havalandõrma tesislerinde nadir olarak yeterli uzunlukta düz kanal parçasõ kullanmaya hazõr durumdadõr. Hava debisinin hesaplanmasõnda olduğu gibi, venturi düzenin boyutlandõrõlmasõ ve yerleştirilmesi için TS 1424 kurallarõ esas alõnmalõdõr. Düzedeki etkin basõncõn 15 mmss - 20 mmss (147 Pa -196 Pa) olmasõ, ölçme için yeterlidir; sabit kalan basõnç kaybõ 2 mmss - 4 mmss (19,6 Pa, -39,23 Pa) olabilir Hava santralõnõn bir kesiti içinde hava hõzõnõn ölçülmesi Hava santrallarõnõn bir kesiti içinde hava akõş hõzõnõn ölçülmesi için, gözleyicinin akõş kesiti içindeki ölçü aletinden yeterli bir uzaklõkta yerleştirilebilmesi için çoğunlukla büyük kesit gereklidir. Ancak, böyle yeterli büyüklükteki kesitte õsõtõcõ, soğutucu, filtre bölümlerinde bulunabilir. Homojen olmayan sõcaklõk dağõlõmõnda kolayca büyük hatalar yapõlabildiğinden, akõş doğrultusunda da ölçme yapõlmasõ zorunlu olduğundan, ölçme yapõlõrken õsõtõcõ veya soğutucu çalõştõrõlmamalõdõr. Ölçme kesitinin bölünmesi ve ölçme cihazlarõnõn yerleştirilmesi için, hava hõzõ yaklaşõk 2-3 m/dakika olan büyük kanal kesitlerinde uyulan kurallar burasõ için de geçerlidir Hava ağõzlarõnda hõz ölçümü Hõz ölçümünün doğru ve gerçek hõz doğrultusunda yapõlmasõ gerektiğinden, hava ağõzlarõnda hõz ölçmesi yapõlmasõ çok zordur. Hüzme daralmasõ sonucu çoğunlukla toplam bir kesit içinde hõz ölçümünde daha yüksek bir hõz değeri bulunur. Bu tür bir ölçmede sapma yaklaşõk olarak %30'a kadar çõkabilir. Emme ağõzlarõnda ölçme yapõlmak istendiğinde, ölçme menfez açõklõğõndan uygun uzaklõkta bir noktadan yapõlmalõdõr, böylece düşük hõzlõ büyük kesitte daha doğru bir sonucun oluşturulmasõ sağlanmõş olur. Besleme ağzõnõn arkasõnda huzme genişler, ağzõn çevresindeki çevre havasõyla karõşõr, hüzme ekseni boyunca, belirli bir boya kadar (örneğin, D çaplõ daire bir hüzmede yaklaşõk 6D uzunluğunda) düzgün bir çekirdek hõzõ oluşur. Serbest kesitte orantõlõ bir küçüklükte bölünmüş ağõzlarda, birim (münferit) açõklõklarda nokta biçimi ölçme yapõlmalõdõr; burada ölçme cihazõ, münferit hüzme akõm kesitine göre küçük olmak zorundadõr. Bulunan hava hõzõ serbest kesitle çarpõlarak hava debisi hesaplanmalõdõr. Serbest kesitin toplam kesite oranõ ele alõnarak ortalama hõz ve toplam kesit incelenmelidir. Besleme ağõzlarõnda hüzmenin yayõlmasõ veya hüzmenin sapmasõ nedeniyle, ölçme akõmõn doğrultusu doğru bir şekilde belirlenmelidir. Hava ağõzlarõnda hava debisi, ağõz düz boru parçasõna dönüştürülerek ve hava hõzõ kanallarda ölçülerek hesaplanabilir (Madde ) veya bir ağõz, ölçmeye elverişli bir biçime getirilerek ölçme yapõlmalõdõr. Bu durumda ya ağõzdaki ortalama hõz ile hava akõmõ arasõndaki ilişki ya da küçük basõnçlarda uygulanmaz - hava akõmõ ile ağzõn her iki tarafõndaki basõnç farklarõ bilinmelidir Ölçmenin doğruluğu Ölçmenin doğruluğu, akõmõnõn biçimine, ölçme metoduna ve ölçme cihazlarõnõn duyarlõlõğõna bağlõdõr. Ölçmede kullanõlan cihazlara (Madde 5.3.2), seçilen ölçme metodlarõna göre belirli bir doğrulukta sonuç verirler. Ölçmelerde, çok duyarlõ olmayan ve sõk sõk karşõlaştõrmayõ gerektirmeyen basit ölçme aletleri tercih edilmelidir. Bir venturi borusunun kullanõlmasõnda % 2'lik bir ölçü toleransõ yeterli olabilir. Kanallardaki hõz dağõlõmõnõn belirlenmesimde, prandtl borusu (tüpü) (Yõğõlma basõncõ ölçme borusu diye de tanõmlanabilir) kullanõlmalõdõr. Prandtl borusuyla, akõmõn seyrine göre yapõlan ± % 3-5 arasõnda bir doğrulukta sonuç elde edilebilir Diğer metodlarda ölçme hatalarõ ± % 10 civarõndadõr. 57

62 5.3.2 Hava hõzõnõn ölçülmesi için ölçme aletleri Yüksek hava akõş hõzlarõnda çoğunlukla prandtl boru; 3 m/s'nin altõndak hõzlarda başka ölçme aletleri, örneğin, çarklõ anemometre, yõğõlma klapesi anemometre veya kõzdõrma telli anemometre kullanõlmalõdõr Prandtl yõğõlma borusu Kanallarda hava hõzõnõn ölçülmesi, en doğru şekilde prandtl yõğõlma borusuyla yapõlabilir (Şekil 15 ve Şekil 16). 1 mmss - 5 mm SS'lik yõğõlma basõnçlarõnda basõnca duyarlõ ölçme cihazlarõ; örneğin, mikroanemometre veya halkalõ terazi vb. kullanõlmalõdõr. Kesit üzerinde ölçülen (h 1.. h n ) basõncõnõn ortalama değerinden ortalama hõz hesaplanõr. Ortalama hõzõn oluşturduğu basõnç h1 h2... H = n Ortalama hõz 11) h n 2 (mm SS), v = 2 gh = 4,43 γ H γ (m/s) Hava debisi V = v.f bağõntõsõyle hesaplanmalõdõr. Burada; h 1, h 2,.. h n : Çeşitli noktalarda ölçülen basõnç değerleri (mmss) H : Kanaldaki ortalama basõnç (mmss), n : Kanal kesitinin eşdeğer alan sayõsõ (adet), v : Kanaldaki hava akõş hõzõ (m/s), V : Kanaldan geçen hava debisi (m 3 /h), F : Toplam kanal kesiti (m 2 ), γ : Havanõn özgül ağõrlõğõ (m 3 /kg) dir. v = 3,9 HT T o, m/s' dir. Burada; T o = 273 K, T = (t + 273) C'dur Çarklõ anemometre Çarklõ anemometrelerle erişilebilen her kesitte; örneğin, emme ve üfleme (besleme) ağõzlarõnda, hava hazõrlama odalarõnda, kolayca ölçme yapõlabilir. 11) Maden işletmelerinde sõcaklõk sapmalarõ göz önüne alõnarak bağõntõ standard koşullara indirgenmelidir. 58

63 Çarklõ anemometrelerde çarkõn devir sayõsõndan, hõzõn bulunmasõ yoluna gidilmektedir. Ölçme aletinde çoğunlukla kronometre ile belirlenen metre yol esas kabul edilir. Küçük alanlara bölünmüş kesik üzerinde aynõ zaman biriminde yapõlan tek tek ölçmelerin toplamõ, ölçme aletinde okunabildiğinden, büyük kesitteki ortalama hava akõş hõzõ kolayca bulunabilir. Bu tip aletlerde anemometre içerisine saatli bir tertibat yerleştirilmiştir ve uygulama metodunda ölçü aleti, bir dakikalõk çalõşma süresi sonunda kendiliğinden durur; bu durumda hava hõzõ dakika başõna metre olarak kolayca okunabilir. Okunan değerler, cihazõn yapõmcõsõna verilmiş karakteristik eğrileriyle karşõlaştõrõlarak gerekli düzeltmeler yapõlmalõdõr Yõğõlma klâpeli anemometre Yõğõlma klâpeli anemometre, anemometre içinden, spiral bir yaya karşõ bir göstergeye bağlanmõş dönebilir bir yõğõlma borusunun yönlendirdiği bir yoldan hava geçmesi esasõna dayanõr. Aletin skalasõnda okunan değerler, yõğõlma yüzeyini etkileyen akõş basõncõna uyduğundan, bunlar havanõn özgül ağõrlõğõna bağlõdõr. Kõsmî hava akõş yolunda ve hava aralõğõnda basõnç düşümünden yõğõlma klapesinin durumunu belirler; hava akõş yoluna düzeneklerin yerleştirilmesiyle ölçme alanõ genişletilmiştir. Yõğõlma borulu bir bağlantõda bu anemometre ile kanallarda da ölçme yapõlabilir. Cihaz zaman zaman deneye tâbi tutularak doğruluğu sağlanmalõdõr. Deney durumunda daha büyük bir sapma göstermesi halinde yoğunluk farkõ göz önün de bulundurulmalõdõr Kõzdõrma telli anemometre Kõzdõrma telli anemometreler, küçük hava hõzlarõnõn ölçülmesinde; özellikle ortam içindeki hava hareketlerinin belirlenmesinde kullanõlõr ve kõzdõrõlan elektrik telinin soğumasõnõn ölçü büyüklüğü olarak kullanõlmasõ esasõna dayanõr. Kõzdõrõlan telle hava sõcaklõğõ arasõndaki sõcaklõk farkõ, hava hõzõna bağlõdõr. Bu fark, ya kõzdõrõlan telin (plâtin tel veya yarõ iletken tel) direnç değişiminden dolaysõz olarak, ya da tele temas eden bir termo elemanõn (Termohaç) gerilim değişiminde doğrudan doğruya okunur. Küçük hava hareketinde sõcaklõk farkõ küçüktür ve bu suretle galvonametre en büyük değeri gösterir. Artan hõzla gösterge düşer. Bu tip ölçme aletleri 2 m/s hõza kadar kullanõlabilir. Daha yüksek hõzlarda yanlõş sonuç verir. Termoelamanlõ anamometrede hava sõcaklõğõnõn etkisi, bir ölçü başõ içinde düzenlenmiş ikili bir termoelemanla ölçülür. Tel, küçük bir batarya (2 V 40 ma) yardõmõyle durgun havada yaklaşõk 100 C'a kadar õsõtõlõr. Galvanometre, çoğunlukla normal göstege alanõnda m/s olarak bilgi veren iki göstergeyi içerir. Ölçü başõnõ örten makina eleği ile ölçü alanõ genişletilmiştir. Büyük hõzlarda kõzgõn telin soğutulmasõ bu suretle sõnõrlandõrõlmõştõr. Termoelemanlõ anemometrede ve yarõ iletkenli anemometrede: Ölçü başõnõn çok az genleşmesi, Çok küçük kesitlerde ölçme yapõlmasõna imkân sağlanmasõ, Aletin elle taşõnabilmesi başlõca yararlõ taraflarõdõr. Hava debisinin ölçülmesinde hõzõn ana akõm doğrultusundan sapma gösteren bileşenleri, ölçme değerini etkilediğinden, bu gibi durumlarda kõzgõn telli anemometreler krullanõlmamalõdõr Kata termometresi Katatermometresinde v-hava hõzõ, A-kata değerine uyan soğuma büyüklüğünden hesaplanõr. Ölçme, su banyosunda önce õsõtõlmõş termometrenin soğuma süresi ile çevre havasõ sõcaklõğõ t L yardõmõyla yapõlõr. Havanõn hõzõ aşağõdaki bağõntõlardan hesaplanõr: v 1 m/s için 59

64 v = Q z (36,5 - tl ) 0,385-0,205 2 (m/s) v > 1m/s için v = Q z (36,5 - tl ) 0,485-0,105 2 (m/s) Burada; v : Hava akõş hõzõ (m/s), z : Sõcak suda õsõtõlan termometrenin soğuma süresi (saniye), Q : Katatermometresinin ayar değeri (mcal/cm 2 ), A : Kata değeri ya da soğuma büyüklüğü (mcal/cm 2.s) dir. Elde taşõnabilmesi nedeniyle katatermometresi yalnõz ortamdaki hava akõş hõzõnõn ölçülmesinde kullanõlmalõdõr. Kata termometresinin verdiği bilgiler, hemen hemen akõm doğrultusuna bağlõ değildir, yalnõz ölçme süresi için zaman değerini verir. Işõnõm etkileri ölçme hatasõ oluşturduğundan buna dikkat edilmelidir Ölçme aletlerinin özellikleri ve kullanma alanlarõ Havalandõrma ve iklimlendirme tekniğinde kullanõlan, ölçme aletlerinin çeşitleri, özellikleri, kullanma alanlarõ Çizelge 17'de verilmiştir. Ölçme aletlerinde uyulmasõ gereken zorunluluklar, sõk sõk yapõlmasõ gereken ayarlama ve karşõlaştõrmalar, doğru sonuç alabilmek için uyulmasõ gereken kurallar çizelgede gösterilmiştir. Anemometre özenli bir kullanmayõ gerektirir. Prandtl borusu, karşõlaştõrma yapmaksõzõn doğrudan sonuç verdiğinden büyük yarar sağlar; kullanma ve taşõma sõrasõnda arõzalanma tehlikesi de çok azdõr. Yõğõlma borulu ve kõzdõrma telli anemometrede, ölçme esnasõnda hõzõn anõnda okunabilmesi büyük bir avantajdõr Ortam sõcaklõğõnõn ölçülmesi Termometre Cõvalõ termometre, 0,2 bölümüyle duyarlõ bir termometredir. Ortam havasõ sõcaklõğõnõn hatasõz olarak ölçülebilmesi için, ölçüm sõrasõnda termometre õşõnõm etkisinden kesinlikle korunmalõdõr. Aspirasyonlu Psikometrede (Assman Psikometresi) olduğu gibi, hava termometre gövdesini yalayarak hõzla geçirilmediğinde, özel mahfazalõ kuru termometreler kullanõlmasõ yoluna gidilmelidir. Mahfazanõn gümüş veya rodyum kaplanmasõnda ölçme değerleri, daha doğru olarak elde edilebilir. Uygulamada gümüş kaplama zamanla silindiğinden, hatasõz ölçüm yapabilmek için, silinen gümüş kaplama yeniden yapõlmalõdõr. Direnç termometresi, aynõ zamanda bir õşõnõm koruma mahfazasõnõ içermelidir. 0,2 mm'den daha küçük çaplõ telli termo elemanlõ termometrelerde bundan vazgeçilebilir. Bir ortamda zamana bağlõ olarak sõcaklõğõn değişiminin seyri izlenmek isteniyorsa, termografõn kullanõlmasõ tercih edilmelidir. Okunan sõcaklõk değerleri gözetlenen ortamda denenmeli ve zaman zaman gerekli ayarlamalar da yapõlmalõdõr Ölçme yerleri Ölçme noktalarõ, çalõşma bölgesinde simetrik şekilde dağõlmõş olmalõdõr. Bu noktalar, besleme havasõ akõmõndan doğrudan doğruya etkilenecek şekilde seçilmelidir. Termometre, mahfazasõ ile birlikte zeminden 1 metre yüksekliğe duvardan 1 m uzağa yerleştirilmelidir. Ölçme noktalarõnõn sayõsõ, zemin yüzeyi alanõna göre, aşağõdaki esaslara göre belirlenmelidir: 100 m 2 alana kadar (100 m 2 dahil), 4 ölçme noktasõ, 60

65 300 m 2 alana kadar (300 m 2 dahil), 6 ölçme noktasõ, 500 m 2 alana kadar (500 m 2 dahil), 8-10 ölçme noktasõ, seçilmelidir. Ortam, bölge veya benzeri şekillerde alanlara ayrõldõğõnda, yukarõdaki kurallar uygulanmalõdõr Dõş hava sõcaklõğõnõn ölçülmesi Dõş hava sõcaklõğõ, gölgede õşõnõmdan korunmalõ ve termometre ile ölçülmelidir Hava neminin ölçülmesi Ölçme cihazlarõ Teknik kabul işlemlerinde imkana göre ASSMANN PSİKOMETRESİ kullanõlmalõdõr veya bağõl nemin ölçülmesinde ayarlama şartnamelerine uygun olarak %1 doğruluğu sağlayan başka bir havalandõrmalõ psikometre kullanõlabilir. Cihazlar, kabul muayenesinden önce ve sonra bir aspiratörlü psikometre ile karşõlaştõrõlmak ve ayarlamak şartõyla, saçlõ bir higrometre ve higrografla da ölçüm yapõlabilir. Higrometrelerde yaklaşõk ½ saatlik bir ayar zamanõ hesaplanmalõdõr Ölçme yerleri Nemin ölçülmesinde bir veya iki noktada ölçme yapõlmasõ yeterlidir Esintinin etkisi Esinti hakkõnda bir karara varmak için ya kuru kata termometresi kullanõlmalõ ya da hava hõzõ ve hava sõcaklõğõ ölçülmelidir. Güvenli değerler, özel şartnamelerden alõnmalõdõr Gürültü şiddetinin ölçülmesi Ses şiddeti, boş ortamlarda birden çok çalõşma bölgelerine ayrõ oturma ve çalõşma yerlerinde baş yüksekliğinde ölçülmelidir. Ölçü noktalarõnõn yer ve sayõsõ için Madde 'deki kurallar esas aõnmalõdõr. Her durumda oturma ve çalõşma yerlerinde ses şiddetleri, doğrudan doğruya ağõzlarõn yakõnõndan ve karşõlõklõ duvarlardan ölçülmelidir. Ses ölçülmesinde kalibre edilmiş ölçme cihazlarõ kullanõlmalõdõr. Yüksek akustik taleplerde frekansa bağlõ olarak ses seviyesinin istenen değerlerde olmasõ şarttõr. Bir havalandõrma ve iklimlendirme tesisinde oluşan ses şiddeti ve gürültü seviyesi, gerektiğinde akşam veya geceleyin olabildiği kadar veya daha az rahatsõz edici olmalõdõr. Daha yüksek taleplerde, özel şartnamelerle belirlenmelidir. 61

66 Şekil 1 - Bir havalandõrma ve iklimlendirme tesisinin ana elemanlarõ 62

67 Şekil 2 - Ortam sõcaklõğõna bağlõ olarak oturan insanlara önden üflemede izin verilen hava hõzlarõ 63

68 Şekil 3 - Hava akõş hõzõ ile hava sõcaklõğõna bağlõ olarak uygun konfor alanõ 64

69 Şekil 4 - Penetrasyon sayõsõ ϕ = faz kaymasõ ve f = amplitüt küçültmesi arasõndaki grafik bağõntõ 65

70 Şekil 5 - Patlama tehlikeli ameliyat alanlarõnõn ve hava dağõtõmõnõn şematik gösterimi 66

71 Şekil 6 a - c - Bir ameliyat salonundaki hava dağõtõmõna örnektir a) Uygun delik tavan yardõmõyla pencere üstünden üfleme b) Delikli tavandan doğrudan üfleme c) Tavandan anemostatla dağõtõm 67

72 Şekil 7-30, 35 ve 40 phon tesis ses şiddetleri için münferit oktav alanlarõnda izin verilen ses seviyesi Şekil 8 - Soyunma kabinli bir röntgen odasõndaki hava dağõtõm şemasõ 68

73 Şekil 9 - Çeşitli malzemeler için b-penetrasyon sayõlarõ (TS 2164) 69

74 Şekil 10 - Dõş sõcaklõğa bağlõ olarak duvar ve pencerelerde iç üst yüzey sõcaklõğõ 70

75 Şekil 11 - Yüzme havuzu dõş duvar yüzeyinde yoğuşma başlangõcõnõn yaklaşõk olarak belirtilmesi 71

76 Şekil 12 - Hava kanallarõnda tavan ve duvarlarda yoğuşmanõn önlenmesi 72

77 Şekil 13 - λ = 0,0035 kcal/m 2 h C özellikli malzeme için hava kanallarõnõn sõcaklõk düşümünün hesaplanmasõ 73

78 Şekil 14 - Saçak, çõkõntõ, kanat ve komşu binalarõn oluşturduğu gölgenin belirlenmesine ilişkin şekil 74

79 Şekil 15 - Düz borular için ana boru sürtünme diyagramõ Pürüzlülük katsayõsõ ε = 0 1 mmss/ m 10 Pa/me 75

80 Şekil 16 - Yönlendirici kanatlõ debi ölçme düzeni Şekil 17 - Doğrultmalõ (Akõm düzenleyicili) debi ölçme düzeni 76

81

82 Atõf yapõlan standardlar References TS 88/Nisan 1993 TS 294/Nisan 1994 TS 298/Nisan 1994 TS 369/Kasõm 1986 Teknik Resim - Genel Kurallar Technical drawings - General requirements Birimler Sistemi (SI) - Uzay ve Zaman Büyüklük ve Birimleri System of Units (SI) - Quantities and Units of Space and Time Birimler Sistemi (SI) - Fizikte ve Teknikte Kullanõlan Matematik İşaret ve Sembolleri System of Units (SI) - Mathematical sign and symbols for use in the physical sciences and technology Radyatör - Isõtma (Kalorifer) Tesisatõ için Dökme Demirden, Dilimli Radiator - For space heating coat iron sectional TS EN 485-2/Ekim 1995 Aluminyum ve Aluminyum Alaşõmlarõ Bant Şerit ve Levhalar Bölüm 2: Mekanik Özellikler Aluminium and aluminium alloys - Sheets strips and plates Part: 2 - Mechanical requirements TS 822/Şubat 1970 Galvanizli Düz ve Oluklu Saçlar (Sõcak Daldõrma Metodu ile Galvanizlenmiş) Galvanized plain and corrugated steel sheets (Hot-dip galvanized) TS 825/Nisan 1998 TS 1257/Ekim 1983 TS 1423/Nisan 1973 TS 1424/Nisan 1974 TS EN 1652/Şubat 2002 TS CR 1752/Nisan 2002 TS 2022/Nisan 1975 TS 2164/Ekim 1993 TS 2192/Nisan 1976 TS 2736/Nisan 1977 Binalarda Isõ Yalõtõmõ Kurallarõ Thermal insulation in buildings Binalarda Sõcak Sulu Isõtma Santrallerinin Düzenlenmesi Layout of hot water central heating systems in building Akõşkan Verdisinin Orifis Plâkalar ve Lüleler (Nozul) İle Ölçülmesi Measurement of fluid flow by means of orifice plates and nozzles Venturi Tüpleri ile Akõşkan Debisinin Ölçülmesi Measurement of fluid flow by means of venturi tubes Bakõr ve Bakõr Alaşõmlarõ Yassõ Mamul, Levhalama, Şerit ve Diskler Genel Amaçlar İçin Copper and copper alloys Plate sheet, strip and circles for general purposes Havalandõrma Binalar İçin - Bina İçi Ortamlar İçin Tasarõm Kurallarõ Ventilation for building - Desing criteria for the indoor environment Kapalõ Borularda Akõşkan Akõmõ - Esas ve Yardõmcõ Elemanlar Arasõnda Basõnç Sinyali İletimleri için Bağlantõlar Fluid flow in closed conduits - Connections for pressure signal transmissions between primary and secondary elements Kalorifer Tesisatõ Projelendirme Kurallarõ Principles for the preparation of the projects of the central heating systems Kalorifer Tesisatõ Yerleştirme Kurallarõ Layout of heating systems Çõkõş Suyu Sõcaklõğõ 110ºC den Daha Yüksek Kõzgõn Sulu Isõtma Tesisleri High temperature water central heating systems with flow temperatures higher than 110ºC)

83 TS 2878 ISO 3258/Nisan 1999 TS 3420/Haziran 1979 Hava Dağõtõmõ ve Hava Yayõlmasõ (Difüzyonu) Terimler Air distribution and air diffusion vocabulary Havalandõrma ve İklimlendirme Tesislerini Yerleştirme Kurallarõ Principles for the disposition of ventilation and air conditioning installations