İÇİNDEKİLER Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma 1. FELSEFE NEDİR?... 2 a. Felsefeyi Tanımlamanın Zorluğu... 3 i. Farklı Çağ ve Kültürlerde Felsefe... 3 ii. Farklı Filozofların Farklı Felsefe Tanımları... 5 b. Eleştirel ve Sorgulayıcı Bir Düşünme Olarak Felsefe... 6 c. Büyük Sorular Üzerine Düşünme Olarak Felsefe... 7 2. FELSEFEDE MERAK VE ŞÜPHE... 9 a. Merak ve Hayret... 9 b. Şüphe... 10 3. FELSEFEYE NEDEN İHTİYAÇ DUYARIZ?... 12 a. Bireysel Açıdan... 13 b. Toplumsal Açıdan... 16 4. FELSEFİ DÜŞÜNCENİN ÖZELLİKLERİ... 19 a. Felsefi Düşüncenin Taşıyıcıları: Felsefeciler... 20 b. Felsefi Düşüncenin Yapısal Özellikleri... 21 c. Felsefi Düşüncenin Konuları... 24 5. FELSEFE VE DİL... 27 6. NİÇİN FARKLI DÜŞÜNÜRÜZ?... 29 a. Hakikate Sadece Farklılıklar Sayesinde Erişilebilmesi... 29 b. Farklılıkların Modern Hayatla Birlikte Artışı... 30 c. Farklılıkların Farklı Düşüncelere Yol Açması... 31 7. BİR DÜŞÜNCE GELENEĞİMİZ VAR MI?... 31 a. İslamiyet Öncesi Dönem... 32 b. İslami Dönem... 33 i. Yunan Tarzı Felsefe... 33 ii. Tasavvuf Felsefesi... 34 c. Osmanlı Dönemi... 34 i. Başlangıçta Felsefenin Yeterince Gelişmemesinin Nedenleri... 35 ii. İkinci Meşrutiyet Döneminde Felsefi Akımlar... 36 d. Cumhuriyet Dönemi... 38 V
Bölüm 2: BİLGİ FELSEFESİ 1. BİLGİ NEDİR?... 40 a. Bilginin Önemi... 40 b. Ürün Olarak Bilgi... 42 2. NASIL BİLİYORUZ?... 44 a. Bilgiye Sahip Olmanın İki Ana Yolu... 44 i. Rasyonel Yol Akıl Yolu... 45 ii. İrrasyonel veya Akıldışı Yol... 45 b. Tanışıklık veya Tasvir Yoluyla Bilgi... 47 3. BİLGİ TÜRLERİ... 48 a. Gündelik Bilgi... 48 b. Dinî Bilgi... 49 c. Teknik Bilgi... 50 d. Sanat Bilgisi... 51 e. Bilimsel Bilgi... 52 4. BİLGİ FELSEFESİ... 52 a. Bilgi Kuramı... 54 i. Bilgi Kuramının Temel Kavramları... 54 ii. Bilgi Kuramının Temel Soruları... 56 b. Mantık... 57 5. BİLGİNİN İMKÂNI... 58 a. Kuşkuculuk... 58 i. Epistemolojik Kuşkuculuk... 59 ii. Metodolojik Kuşkuculuk... 60 b. Dogmatizm... 62 6. BİLGİNİN DOĞRULUĞU... 62 a. Mütekabiliyetçi Doğruluk Anlayışı... 63 b. Tutarlılıkçı Doğruluk Anlayışı... 64 c. Apaçıklık Olarak Doğruluk... 64 d. Mutabakatçı Doğruluk Anlayışı... 64 e. Pragmatist Doğruluk Anlayışı... 65 VI
7. BİLGİNİN KAYNAĞI... 65 a. Duyular... 66 b. Akıl... 67 c. Sezgi... 68 d. Duyu ve Aklın Birlikteliği... 69 8. BİLGİNİN SINIRLARI... 70 Bölüm 3: BİLİM FELSEFESİ 1. BİLİM NEDİR?... 74 a. Teknik ve Bilim... 74 b. Bilim Türleri... 76 i. Formel Bilimler... 76 ii. Doğa Bilimleri... 76 iii. İnsan ve Toplum Bilimleri... 77 2. FELSEFE VE BİLİM... 77 a. Eski Çağlarda Bilim ve Felsefe... 78 b. Yeni Çağ da Bilim ve Felsefe... 78 c. Bilimin Felsefenin Konusu Olması... 81 3. ÜRÜN OLARAK BİLİM... 82 a. Klasik Bilim Görüşü... 83 i. Klasik Anlayışa Göre Bilimin Özellikleri... 83 ii. Klasik Görüşe Göre Bilimsel Yöntemin Özellikleri... 85 iii. Klasik Görüşe Göre Bilimsel Açıklama ve Öndeyi... 87 b. Yanlışlamacı Bilim Görüşü... 87 4. ETKİNLİK OLARAK BİLİM... 89 i. Devrimci Bilim Görüşü... 89 ii. Çoğulcu Bilim Anlayışı... 91 5. YAŞAM VE BİLİM... 92 a. Bilimin Değeri... 93 b. Bilimden Kaynaklandığına İnanılan Problemler... 94 VII
6. BİLİM VE ETİK...95 a. Bilim ve Araştırma Etiği...96 b. Bilim Adamının Eğitici Sorumluluğu...97 c. Bilim Adamının Sosyal Sorumluluğu...98 Bölüm 4: VARLIK FELSEFESİ 1. BENİM VARLIĞIM...100 a. Varlık Bilmecesi...101 b. Varlıktan Var Oluşa...102 2. VAROLUŞUN ANLAMI...103 a. Var Oluşun Öz den Önce Gelmesi...104 b. Var Oluşun Analize Konu Olamaması...104 c. Var Oluşun Aşkınlığı...105 d. Var Oluşun Özgürlüğe Mahkûm Olması...105 3. VARLIK VE TÜRLERİ...106 a. Gerçek Varlıklar...107 b. İdeal Varlıklar...107 c. Tözler ve Özellikleri...108 d. Türler...110 4. VARLIĞA BAKIŞ...110 a. Bilimsel Bakış...111 b. Felsefi Bakış...112 5. VARLIĞIN NİTELİĞİ NEDİR?...113 a. Materyalizm...114 b. İdealizm...115 c. Düalizm...117 d. Fenomenalizm...118 6. DUYULARIMIZIN ÖTESİ VE METAFİZİK...118 a. Metafiziğin İmkânsızlığı...119 b. Metafizik Sorular Karşısında Takınılacak Tavır...120 7. EVRENDEKİ DÜZEN PROBLEMİ...121 8. VARLIK VE DEĞİŞİM...122 VIII
9. VARLIK VE AMAÇLILIK...124 a. Teleolojizm...124 b. Mekanizm...125 Bölüm 5: AHLAK FELSEFESİ 1. AHLAK NEDİR?...128 a. Ahlakın Görgü Kuralları ve Hukuktan Farklılığı...129 b. Ahlak ve Etik...130 2. İYİ VE KÖTÜ...131 3. AHLAK YARGILARI...136 a. Ahlaki Yargıların En Önemli Özelliği...136 b. Ahlaki Yargıların Sınıflanması...137 4. ERDEMLİ HAYAT...138 a. Klasik Erdemler...138 i. Hindistan...139 ii. Antik Yunan...139 iii. Orta Çağ...140 b. Çağdaş Erdem Etiği...141 5. AHLAK VE ÖZGÜRLÜK...142 a. Özgürlüğün İmkânı...142 i. Determinizm...143 ii. Endeterminizm...143 iii. Bağdaşabilircilik...144 b. Özgürlüğün Gerçek Anlamı...145 i. Liberteryanizm/Özgürlükçülük...145 ii. Pozitif Özgürlük veya Oto-determinizm...146 6. AHLAKİ EYLEMİN ÖGELERİ...147 a. Niyetlerin Varlığı...147 b. Ahlaki Özne ya da Fail...148 c. Failin Oto-determinizmi...148 d. Alternatiflerin Varlığı...149 e. Birtakım Sonuçların Hedeflenmesi...149 IX
7. AHLAKİ GELİŞİMİMİZ...150 a. Evrensel İlkelerin Zorunluluğu...150 b. Kültürel İlke ve Değerlerin Kaçınılmazlığı...151 c. Ahlaki Gelişimimiz...152 8. AHLAK VE EVRENSELLİK...153 a. Evrensel Ahlak Yasasının Varlığını Reddedenler...154 i. Hazcılık...155 ii. Egoizm...155 iii. Faydacılık...155 iv. Anarşizm...157 b. Evrensel Ahlak Yasasının Varlığını Kabul Edenler...158 9. AHLAK TASAVVUF İLİŞKİSİ...161 a. Tasavvufun Temel Öğretileri...162 b. Tasavvuf İnancının Önemli Temsilcileri...163 10. UYGULAMALI ETİK PROBLEMLERİ...166 a. Meslek Etiği...166 b. Tıp Etiği...167 c. Bilgi ve Enformasyon Etiği...168 Bölüm 6: SANAT FELSEFESİ 1. ESTETİK...172 a. Estetiğin Bölümleri...173 b. Estetiğin Temel Kavramları...174 i. Estetik Nesne...174 ii. Estetik Değer...175 iii. Estetik Özne...175 iv. Estetik Tutum...175 v. Estetik Yargı...176 c. Ortak Estetik Yargıların Olup Olmadığı...176 2. SANAT FELSEFESİ...178 3. SANAT KURAMLARI...179 a. Temsil ya da Taklit Olarak Sanat Anlayışı...179 X
b. Oyun Olarak Sanat Anlayışı...180 c. İfade Olarak Sanat Anlayışı...181 d. Formalist Sanat Anlayışı...182 e. Toplumsal Sanat Anlayışı...182 f. Kurumsal Sanat Anlayışı...183 4. SANATTA GÜZELLİK PROBLEMİ...184 a. Doğal Güzellik-Sanatsal Güzellik Ayrımı...184 b. Güzelliğin Nesnel ve Öznel Boyutları...185 i. Klasik Güzellik Anlayışı...186 ii. Modern Güzellik Anlayışı...187 iii. Sanat Eserinin Güzelliği: Sentez...187 5. GÜZEL VE İYİ...188 a. Sanat Eserinde Güzel-İyi İlişkisi...189 b. Sanat Eserinin Etkisi Bakımından Güzel-İyi İlişkisi...190 6. SANATA ETKİ EDEN UNSURLAR...191 a. İçsel Unsurlar...191 b. Dışsal Unsurlar...191 Bölüm 7: SİYASET FELSEFESİ 1. SİYASET FELSEFESİNİN KONU VE TEMEL KAVRAMLARI...194 a. Siyaset ve Siyaset Bilimi...194 b. Siyaset Felsefesi...196 c. Siyaset Felsefesinin Temel Kavramları...197 i. Birey...197 ii. Devlet...198 iii. Laiklik...198 iv. Egemenlik...198 v. Sivil Toplum...199 vi. Bürokrasi...199 vii. Hukuk...199 viii. Adalet...200 ix. Eşitlik...200 x. Demokrasi...201 XI
2. İKTİDARIN KAYNAĞI...201 a. Siyasal İktidarın Temel Özellikleri...202 b. Siyasal İktidarın Belli Başlı Meşruiyet Kaynakları...202 i. İktidarın Geleneksel Kaynakları...203 ii. İktidarın Modern Kaynakları...203 3. DÜZEN VE KARMAŞA...204 a. Doğa Durumu...205 b. Karmaşa...205 c. Düzenin Gerekliliği ve Devlet...206 4. BİREY-DEVLET İLİŞKİSİ...206 a. Bireye Ağırlık Verenler...207 b. Devlete Ağırlık Verenler...207 c. Hukuk Devleti...208 5. İDEAL DÜZEN OLABİLİR Mİ?...209 a. Realistler: İdeal Düzenin Olamayacağını Kabul Edenler...210 b. İdealistler: İdeal Düzen Konusunda İyimser Olanlar...210 i. Özgürlüğü Temele Alan Yaklaşım...211 ii. Eşitliği Temele Alan Yaklaşım...211 iii. İdeal Düzeni Belirleyen Temel Ölçütler...211 6. ÜTOPYALAR...213 i. Platon un Ideal Devleti...213 ii. Farabi nin Erdemli Toplum u...214 iii. Thomas More un Ütopya sı...214 iv. Campanella nın Güneş Ülkesi...215 Bölüm 8: din FELSEFESİ 1. DİN FELSEFESİNİN KONUSU...218 a. Din Felsefesinin Teolojiden Farklılığı...219 b. Din Felsefesinin Temel Kavramları...220 i. Tanrı...220 ii. Mucize...220 iii. Vahiy...221 XII
iv. Peygamber...221 v. İman...221 vi. Kutsal...222 vii. Yüce...222 viii. İbadet...222 c. Din Felsefesinin Temel Problemleri...222 i. Tanrı nın Varlığı...222 ii. Tanrı nın Sıfatları...223 iii. Vahyin İmkânı...223 iv. Tanrı-Evren İlişkisi...223 v. Evrenin Yaratılışı...224 vi. Ruhun Ölümsüzlüğü...224 2. DİN FELSEFE İNSAN İLİŞKİSİ...224 a. İnsan ve Din...224 b. İnsan ve Felsefe...225 3. DİN AKIL İLİŞKİSİ...226 a. Bağdaşmazcılık...226 b. Birlik Tezi...227 c. Tamamlayıcılık...228 4. TANRI HAKKINDAKİ GÖRÜŞLER...228 a. Tanrı nın Varlığını Kabul Edenler...229 i. Tanrı nın Varlığını Kabul Edenlerin Farklı Tanrı Anlayışları...229 ii. Tanrı nın Varlığını Kabul Edenlerin Tanrı Delilleri...230 b. Tanrı nın Varlığını Reddedenler...232 c. Tanrı nın Varlığı veya Yokluğunun Bilinemeyeceğini Öne Sürenler...234 SÖZLÜK...237 BİBLİYOGRAFYA...245 XIII