FMV ÖZEL AYAZAĞA IġIK LĠSESĠ
MADDE BAĞIMLILIĞI NEDĠR? "Madde" kötüye kullanım ve bağımlılığa yol açabilecek, değişik yollarla alınabilen, duygudurum, algılama, biliş ve diğer beyin işlevlerinde değişiklik yaratan her türlü kimyasal olarak tanımlanabilir. "Madde bağımlılığı" ise maddenin kişinin yaşamının merkezi oluşunu, bireyin madde alımı üzerindeki kontrolü kaybetmiş olmasını ve maddeye bağlı bedensel ve psikolojik sorunların varlığını göz önünde tutan geniş bir bağımlılık kavramıdır. YARDIM GEREKTĠĞĠNĠ NASIL ANLARSINIZ? Çocuğunuzda aşağıda sayılan fiziksel, duygusal ve sosyal belirtiler varsa mutlaka bir profesyonele başvurun. Fiziksel Belirtiler: Sürekli bitkinlik hali Dalgınlık Uyuklama, uyku bozukluğu Konuşmada güçlük çekme Burunda akıntı Vücutta terleme Ellerde titreme Gözlerde kanlanma Yüzde kızarıklıklar Yüzün soluk olması Kabızlık İshal, mide-bağırsak yakınmaları Yürümede dengesizlik Solunumda güçlük çekme Madde kokusu Sosyal ve Duygusal Belirtiler: Akademik başarının birden düşmesi Sık sık arkadaş değiştirme Aile ve arkadaşlarla ilişkilerde bozulma Çevreyle ilişkilerde kaçınma İçe kapanma Hiçbir şeye ilgi duymama, daha önce ilgi duyduğu her şeyden uzaklaşma Zaman zaman aşırı neşe ile öfke/saldırganlık arasında gidip gelmeler Evde odasına kapanma Kendi bakım ve temizliğine dikkat etmez hale gelme Fazla para harcama Okulu ya da iş eğitimini tamamen bırakma Geleceğine yönelik beklentilerden uzak olma, geleceğe dönük hiçbir adım atmak istememe Evden uzaklaşma 1
MADDE KULLANIMINI ÖNLEYĠCĠ FAKTÖRLER Güçlü ve pozitif aile bağları olması önemlidir. Bunu desteklemek için aşağıdaki hususlara dikkat etmek gerekir: Dinleyin Onu DİNLEYİN! Eğer sizinle konuşmak istediği sırada bir işle meşgulseniz işinize ara verin, onunla göz teması kurarak onu dinleyin. Söylediği şeyleri doğru anladığınızdan emin olmak için ona sorular sorun. Doktor kontrolü dışında ilaç almayarak, alkol alımınız varsa çok içmeyerek ve sigara kullanmayarak ilk önce siz onlara ÖRNEK olmalısınız. Örnek olun Arkadaşlarını tanıyın Arkadaşlarının nasıl insanlar olduklarını bilmeniz önemlidir ancak gencin özel hayatına da dikkat etmek gerekir. Kısaca bir denge sağlayarak arkadaşlarıyla tanışın. 2
Onunla konuşun çocuğunuzun yaşını ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmayı unutmayınız. Çocuğunuzla; maddelerin olumsuz etkileri, hayatına ve geleceğine dair düşünceleri hakkında KONUŞUN. Düşüncelerine saygı gösterdiğinizi ona hissettirin. Ona AÇIK olmanız ve kendi hatalarınızı nasihat dili kullanmadan aktarmanız faydalı olacaktır. Bunları yaparken İstediğiniz gibi davranmadığında, farkında olmadan onu yargılayabilirsiniz. Öfkenizi kontrol ederseniz olayın birden fazla sebebi olabileceğini görebilirsiniz. Bu sayede ne siz yaptığınızdan dolayı pişmanlık duyarsınız ne de çocuğunuz Ama ben bunu hak etmedim hissini yaşar. Yargılamayın Konferans vermeyin Deneyimleriniz nasihat tarzında olmadığı sürece çok kıymetlidir. Çünkü bu tarzdaki bir konuşma iletişim kanallarını baştan kapatacaktır. 3
Sorgulamayın Hayatı hakkında bilgi sahibi olmanız önemlidir. Arkadaşları kim, nerelere gider, ne yapar? Ancak bunları öğrenmek için onu sorgulamamalısınız. Unutmayın niyetiniz paylaşmak. Tehdit kısa bir süre için çocuğunuzu korkutmaya yarar ancak etkili olmaz. Söylediklerinizi gerçekleştirmediğinizde de yaptığınız her türlü uyarının ciddiye alınma olasılığı zamanla düşer. Tehdit etmeyin Teşhis koymayın çalışın. Size bir sıkıntısından, sorunundan bahsettiğinde hemen etiket koymaya ya da ne olduğunu bulmaya çalışmayın. Kendisini ifade etmesine müsaade edin. Ne yaşamış, ne düşünüyor ve hissediyor, neye ihtiyacı var? Bunları anlamaya 4
Yapmaması gereken bir şeyi yapmış olsa bile bunu ahlak dersi verir tarzda değil; yaptığının ne gibi olumsuz sonuçlara yol açtığını ve onda ne gibi duygular uyandırdığını dile getirerek anlatmanız onun için daha fazla öğretici olacaktır. Ahlak derslerinden kaçının Emir vermeyin Çocuğunuzdan bir şey istediğinizde bunun sebebini ona anlatmanız sizi ve isteğinizi anlamasına yardım edecektir. Aile içi kuralların açık olması ve herkesin bunlara uyması gibi etkili disiplin yöntemleri uygulanan aile sistemleri de önleyici rol oynamaktadır. Çocuğun okulda başarılı olması; okul, kulüp gibi kurumlarla kurulmuş bir bağının olması (kendini değerli ve bir yere ait hissetmesini sağlayacaktır) ve uyuşturucu kullanımı ile ilgili doğru bilgilenmesi de önleyici etkenler arasında yer almaktadır. Çocukların madde hakkındaki düşüncelerini öğrenmek, onları bilgilendirmek için uygun zaman ve ortamlar yaratılmalıdır. Bilgilendirme yaparken birkaç kez konuşmanın gerekli olabileceği unutulmamalıdır. 5
Hayır demesini öğretin Israrlarla başa çıkması için çocuğunuza HAYIR demeyi öğretmeniz gerekli. Önemli olan nokta, verdiği kararlarda arkadaş grubunun baskısı rol oynadığında yaşayabileceği olumsuz sonuçları fark edebilmesidir. Hayır, teşekkür ederim cümlesini ısrarlar karşısında birkaç kere tekrarlamak, bahane uydurmak, atlatmak, konu değiştirmek ve ortamdan uzaklaşmak gibi davranışlar gösterebilmelidir. SĠGARA ĠÇTĠĞĠNĠ ÖĞRENDĠĞĠNĠZDE Ona zarar vermeyin ama elindeki paketi alın. Her yakaladığınızda düzenli olarak aynı şeyi yapın. Evde sigara içemeyeceğini kesin bir dille belirtin ve eğer siz de kullanıyorsanız bir an önce bırakın. Sigaranın zararlarına dair nasihat etmeden onunla sohbet edebilirsiniz. Çünkü bu olmadan yapacağınız her konuşma BOŞ a gidecektir. UNUTMAYIN! Birkaç sefer konuşma yapmak gerekebilir. 6
ALKOL ALIMI Eğer kullanıyorsanız, evinizde az miktarda alkol almaya dikkat edin. Her stresli ya da keyifli olduğunuz durumda alkol almamaya özen gösterin. Bazı eğlenceleriniz, toplantılarınız da içkisiz olabilir. İçkinizi çocuğa aldırmayın. Eğer sizin değerlerinize uygunsa çocuğunuza içki içme adabı öğretmek için ara sıra yanınızda içmesine müsaade edin. Çok alkol kullanan arkadaşları ile birlikte olmaması konusunda ağırlığınızı koyun. Evde parti düzenlemek istediğinde bol yiyecek ve alkolsüz içecek bulundurun. Alkollü araç kullanma ya da alkol almış kişilerin kullandığı araçlara binmeme konusunda önceden konuşun ve katı kurallar koyun. RĠSK FAKTÖRLERĠ NELERDĠR? Heyecan arayışı, Dürtüsel hareket etme, Duygusal dengeyi sağlamakta zorlanma, Akranlarının yaygın olarak madde kullandığı algısı, Madde kullanmanın zararının az olduğu algısı, Akranların madde kullanmaya yönelik baskısı, Maddenin yarattığı etkileri merak etme, Madde kullanan arkadaş ya da ebeveyni taklit etme, Çevrenin madde kullanmaya teşvik etmesi, Stresle başa çıkma, Toplumdan kaçma, Ailede madde kullanımı, Yetersiz ebeveyn gözetimi, Ebeveynlerle çocuk arasında iletişim ve etkileşim eksikliği, Madde kullanımına dair kuralların ve beklentilerin yetersiz tanımlanması ve yetersiz ifade edilmesi, Tutarsız ve aşırı katı disiplin, Aile çatışması ve ergenin madde kullanımını destekleyen ebeveyn tutumu. ÇOCUK VE ERGENLERİ YAŞININ SORUMLULUĞUNU ALABİLECEK KADAR ÖZGÜR BIRAKIRKEN, TEHLİKELERİ FARK EDEMEDİKLERİNDE YANLARINDA OLDUĞUNUZU HİSSETTİRECEK ŞEKİLDE YAKINDAN İZLEYİNİZ. Kitapçığın hazırlanmasında, Anne-Babalar İçin Uyuşturucu ve Uyarıcı Maddeler ve Bağımlılık Hakkında Bilgiler Yeniden Sağlık ve Eğitim Derneği İstanbul adlı yayından yararlanılmıştır. 7