ULUSLARARASI İKTİSAT Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü
Giriş ve Temel Kavramlar Ülkeler niçin ticaret yaparlar? Đktisadın alt bölümleri ve bunlar arasında dış ticaretin yeri Reel-pür-soyut ticaret teorisi Moneter dış ticaret teorisi Pozitif-normatif dış ticaret teorisi Dış Ticaret Politikası
Uluslararasi Đktisat International Economics Uluslararası Ticaret Teorisi International trade theory Uluslararasi Ticaret Politikası Theory of International trade policy Pür, Reel, Soyut Dış Ticaret Teorisi Moneter Dış Ticaret Teorisi Diş Ticaret Politikasi Araçlari ve Etkileri Uluslararasi Ekonomik Kuruluşlar ve Etkileri Uluslararasi Ekonomik Bütünleşme Öd. Blançosu Pozitif Normatif Döviz Piyasasi Milli gelir-dış ticaret
Ülkeler Neden Ticaret Yaparlar? Uluslararası iktisadi faaliyetleri, ülke içi iktisadi faaliyetlerden ayıran nedir? Farklı ulusların varlığı; -farklı ulusal paraların varlığı, -ekonomik sistem farklılığı -farklı dil, kültür, din ve tarihi değerler -gelişmişlik farklılıkları (teknoloji, vasıflı işgücü..) -uluslararası fiyat farklılıkları -uluslararası mal farklılaşması Üretim faktörlerinin ülkelerarasında mobil olmayışı bu faktörlerle üretilen mal ve hizmetlerin nispeten mobil oluşu Yerli üretimin yetersizliği; - doğal kaynakların yeryüzünde dengesiz dağılımı, - teknik bilgi ve uzman işgücü yetersizliği Coğrafi uzaklık ve ulaştırma masrafları
Merkantilizm 1450 1750 Ortaçağ Sonrası- Sanayi devrimine kadar Đlk Đktisat Doktrini ve Politikası (Ticari Kapitalizm) Ortam:Feodalizmin yıkılışı ve milli devletlerin kuruluşu Coğrafi Keşifler ve yeni buluşlar, Avrupa ticaretinin gelişmesi Güçlü devletlerin kurulması yönünde merkantilistlerin görüşleri: -Tüccarın çıkarı ile ulusal çıkarlar çakışmaktadır; Ticari Merkantilizm, ticari kapitalizm -Güçlü nüfus; güçlü donanma, sanayi (imalat) için ucuz emek, nüfus artışı -Para (altın ve gümüş); mevcut rezervlerin artırılması, ihracat yoluyla altın arzı artışı, sömürgecilik -Aktif ticaret bilançosu; ihracat desteklenmeli, ithalat kısıtlanmalı -Devlet müdahalesi, iktisadi milliyetçiliğin temelleri -Đmalat sanayiinin gelişimine destek, tarım ihmal edilmiştir.
Merkantilizme Yöneltilen Eleştiriler; Aktif ticaret bilançosu görüşündeki çelişkiler: ülkede üretim ve tüketim malları kıt iken, altın ve gümüş bolluğu, enflasyon (J.Bodin), ithalata getirilen aşırı kısıtlamalar, Tarım ihmal edilmiştir (sanayinin hammaddesi) Sanayileşme ve aktif ticaret bilançosu çelişkisi: sanayileşme belli ölçüde yatırım malı ithalatını zorunlu kılmakta
Fizyokrasi Merkantilizme tepki olarak doğmuştur. Đnsan tabiatın bir parçasıdır ve tabiat kanunları onun için de geçerlidir, Servetin kaynağı toprak ve tarımsal üretimdir, Net hasılayı yaratan tek faaliyet tarımdır, Toplum üç sınıfa ayrılır: toprak sahipleri, sanayici ve tüccarlar, çiftçiler Tek vergi politikası uygulanmalıdır, Diş ticaretin başlıca görevi tarım ürünlerine dış alemde yeni mahreçler bulmak ve bunların ihracatını arttırmaktır, Ülkeye avantaj kazandıran sanayi malları ihracatı değil, tarım ürünlerinin ihracatıdır. Bu nedenle tarım ürünlerinin satışını sınırlayan engeller kaldırılmalıdır. Ticaretin amacı tarımsal fiyatları düşürmek değil, yükseltmek olmalıdır.
Fizyokrasiye yöneltilen eleştiriler; Zamana ve mekana bağlı olmayan evrensel iktisat kanunları geliştirmeye uğraşmışlardır, Üretimi net hasıla yaratmak olarak tanımlamıslardır. İktisat politikalarında aşırı liberal davranmışlardır, Tek vergi politikası devletin masraflarını sadece bir kesimin üzerine yüklemişlerdir.
Şekil 3: Dünya Ticaretindeki ve GSYĐH ndaki Artış, 2000-2011 (Yıllık Yüzde Değişim) Kaynak: Dünya Ticaret Örgütü, World Trade Report 2012, s.18.
Tablo 1: GSYĐH ve Bölgelere Göre Ticaret, 2009-2011 (Yıllık Yüzde Değişim) Kaynak: Dünya Ticaret Örgütü, World Trade Report 2012, s.20.
International Trade Statistics 2010, WTO Total Merchandise Trade 14,851 US$ billion Manufactures 9,962 US$ billion Machinery and transport equipment 5,082 US$ billion Fuels&Mining Product 3,026 US$ billion Chemicals 1,705 US$ billion Agriculture 1,362 US$ billion Food 1,119 US$ billion Total Commercial Services 3,695 US$ billion
Tablo 7: Lider Đhracatçı ve Đthalatçı Ülkeler (2011) Kaynak: Dünya Ticaret Örgütü, World Trade Report 2012, s.30.
Dünya Ticareti Đle Đlgili Temel Değerlendirmeler Şekil 1: Dünya Ticaret Hacmi, 1990-2011 (1990=100) Kaynak: Dünya Ticaret Örgütü, World Trade Report 2012, s.19.
Şekil 2: AB Ülkelerinde Reel GSYĐH ve Ticaret Artışı, 2008-2011 Kaynak: Dünya Ticaret Örgütü, World Trade Report 2012, s.21.
Tablo 2: Seçilmiş Bazı Ürünlerin Dünya Fiyatları (Yıllık Yüzde Değişim, varil başına ABD Doları) Kaynak: Dünya Ticaret Örgütü, World Trade Report 2012, s.21.
Şekil 4: Seçilmiş Bazı Ekonomilerin Aylık Đhracat ve Đthalat Miktar Endeksleri (Türkiye için Milyar ABD Doları) Kaynak: Dünya Ticaret Örgütü, World Trade Report 2012, ss. 26-27.