İNCE TALAŞ KALDIRMA TAŞLAMA

Benzer belgeler
İNCE TALAŞ KALDIRMA TAŞLAMA

MAK-204. Üretim Yöntemleri

BÖLÜM 25 TAŞLAMA VE DİĞER AŞINDIRMA İŞLEMLERİ

Honlama ve Lepleme Teknikleri

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Ders 8

TALAŞLI İMALAT USULLERİ

MAK-204. Üretim Yöntemleri. Frezeleme Đşlemleri. (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt.

TAŞLAMA TEZGAHLARI. Taşlama prosesinin başlıca amaçları şunlardır:

İmalat Teknolojileri. Dr.-Ing. Rahmi Ünal. Talaşlı İmalat Yöntemleri

TORNACILIK. Ali Kaya GÜR Fırat Ün.Teknik Eğitim Fak.MetalFırat Ün.Teknik Eğitim Fak.Metal Eğ.Böl. ELAZIĞ

FLEX İNCE KESİCİLER-THINLINE

İmalat Teknolojileri. Dr.-Ing. Rahmi Ünal. Talaşlı İmalat Yöntemleri malzemebilimi.net

FİYAT LİSTESİ

FİYAT LİSTESİ

METAL İŞLEME TEKNOLOJİSİ. Doç. Dr. Adnan AKKURT

TAŞLAMA VE DİĞER AŞINDIRMA YÖNTEMLERİ

Mak-204. Üretim Yöntemleri II. Delme Delme Đşlemi Delme Tezgahları Đleri Delik Delme Teknikleri

taşlama ve delme Elmas kesme Kesici ve Aşındıcı Diskler Kesici ve Aşındırıcı Diskler

Mak-204. Üretim Yöntemleri. Delme ve Raybalama. Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt.

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır.

Freze tezgahında kullanılan kesicilere Çakı denir. Çakılar, profillerine, yaptıkları işe göre gibi çeşitli şekillerde sınıflandırılır.

1987 Den beri Çözüm Üretiyoruz

COMBICLICK Fiber Zımparalar Patentli Soğutma ve Hızlı Bağlantı Sistemi

SU JETİ İLE KESME TEKNİĞİ SU JETİ İLE KESME SU JETİ İLE KESME

ŞİŞİRME KALIPLARI DERSİ ÇALIŞMA SORULARI. a. Matkap tezgâhı. b. Freze tezgâhı. c. Torna tezgâhı. d. Taşlama tezgâhı. a. Dökme demir. b.

ÖĞRENME FAALİYETİ-1 1. ZIMPARA TAŞLARINI DENGELEMEK VE TEZGÂHA BAĞLAMAK

MALZEME ANA BİLİM DALI Malzeme Laboratuvarı Deney Föyü. Deneyin Adı: Malzemelerde Sertlik Deneyi. Deneyin Tarihi:

MEKANİK ATÖLYELERDE KULLANILAN ÖLÇÜ ALETLERİ VE DİĞER YARDIMCI ALETLER

KESME VE KESKİLER EĞELER

Ezerek parlatma. iç çap mikroler ID. dış çap mikroler OD. iç konik mikroler MIC. düz yüzey mikroler MFF. dış konik mikroler MOC.

Freze tezgahları ve Frezecilik. Page 7-1

CNC FREZE TEZGAHLARININ PROGRAMLANMASI

46.Deliklerin ağzını genişletmek için kullanılan alete ne denir? A) Rayba B) Pafta C) Kılavuz D) Havşa 47. Aşağıdakilerden hangisi vida oluk

TALAŞLI İMALAT SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI. Talaşlı İmalat Yöntemleri

Parmak Freze çakıları

Mak-204. Üretim Yöntemleri II. Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme

TALAŞLI ÜRETİM YÖNTEMLERİ

MAK-204. Üretim Yöntemleri. (8.Hafta) Kubilay Aslantaş

Yüksek hassasiyetli taşlama ve kendinden merkezleme sistemiyle üstün bağlama hassasiyeti

KURUMSAL BİZ KİMİZ? MİSYON VİZYON KALİTE POLİTİKAMIZ

Chapter 22: Tornalama ve Delik Açma. DeGarmo s Materials and Processes in Manufacturing

Klasik torna tezgahının temel elemanları

Çalıştığımız Firmalar PITON BOYA DÜNY ASI.

A- STANDART SAYILAR VE TOLERANSLAR

Kesici takım malzemesi, talaş kaldırma sırasında aşağıdaki yüksek zorlanmalara maruz kalırlar:

HSS alanında etkinlik

MELKUÇLAR MAKİNE LTD. ŞTİ.

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ

tanımlar, ölçüler ve açılar DIN ISO 5419 (alıntı baskı 06/98)

Mak Üretim Yöntemleri - II. Vargel ve Planya Tezgahı. Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt.

Havalı Matkaplar, Kılavuz Çekmeler, Hava Motorları KILAVUZ

Aşındırıcılı ve Geleneksel Olmayan Talaşlı işleme. Doç. Dr. Turgut GÜLMEZ

Üst başlık hareket. kolu. Üst başlık. Askı yatak. Devir sayısı seçimi. Fener mili yuvası İş tablası. Boyuna hareket volanı Düşey hareket.

FREZE TEZGÂHINDA BÖLME İŞLEMLERİ

ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 1. FREZEDE DELİK DELME VE BÜYÜTME

Delik Testereleri 1.11

Metal kesmeyi anlama # /71

A TU T R U G R AY A Y SÜR SÜ M R ELİ

Freze Tezgahları ve Frezecilik

KURUMSAL BİZ KİMİZ? MİSYON VİZYON KALİTE POLİTİKAMIZ

PİRİNCİN TALAŞLI İŞLENEBİLME KABİLİYETİ

MMT222 Malzeme Üretim Teknikleri

TAKIM AŞINMA MEKANİZMALARI VE AŞINMA TİPLERİ

HSS Matkaplar. Delme. Matkap ucu Tip UNI TiN, DIN 340 uzun 24. Diş. Tornalama. Frezeleme. Tutucu sistemler. Delme. Sayfa

SinterlenmişKarbürler. Co bağlayıcı ~ Mpa Sertlikliğini 1100 ⁰C ye kadar muhafaza eder Kesme hızları hız çeliklerine nazaran 5 kat fazladır.

Makine Elemanları I. Toleranslar. Prof. Dr. İrfan KAYMAZ. Erzurum Teknik Üniversitesi. Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü

Adres bilgileri ve diğer bilgilerin bazıları

Freze Tezgahları ve Frezecilik. Derleyen Doç. Dr. Adnan AKKURT

ÇAPAK ALMA RASPALARI TEKNİK BİLGİLER ÇAPAK ALMA RASPA SETİ KOD İÇERİK FİYAT KODU D-SD GÖVDE 3 BIÇAK C-10, C-20 VE C-30 RCP KORE

Malzeme İşleme Yöntemleri

BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK VE MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TALAŞLI İMALAT TEZGÂHLARININ TANITIMI

BÖLÜM#5: KESİCİ TAKIMLARDA AŞINMA MEKANİZMALARI

Frezeleme takım kompansasyonu # /49

ÜÇER. EKSPORT KATO TÜMİÇLER.indd :46:29

TEMEL İŞLEMLER TEKNOLOJİSİ VE UYGULAMALARI Dr. Salim ASLANLAR

1 TRONA METAL Sümer Mahallesi 29/11 Sk.N.1 Zeytinburnu İstanbul/TURKEY. Her hakkı saklıdır

CNC FREZE UYGULAMASI DENEY FÖYÜ

Silindirik iç ve dış yüzeyler üzerine açılan helisel girinti ve çıkıntılara vida denir.

TEMEL İMALAT VE ARAÇ BAKIMI DERSİ SORU BANKASI TEMEL MEKANİK

TAKIM TEZGAHLARI BÖLÜM 3 TESTERE İLE KESMEK, TESTERE TEZGAHLARI VE ÇALIŞMA PRENSİPLERİ. Öğr.Gör.Dr. Ömer ERKAN

MOTOR KONSTRÜKSİYONU-3.HAFTA

Karışık ve birbirine göre oldukça farklı görünen takım tezgahları, basite indirgendiğinde parça(p)-takım(t)-işlem(i) üçlüsünden meydana gelir.

GLOBAL DIESEL Diesel System Parts

Genel Doküman / Public Document MAKİNE ELEMANLARI

Döküm, Kaba tornalama, Ham dişlinin malafaya alıştırılması, Hassa tornalama işlemi yapılması, vida delikleri delinmesi, Diş açma işlemi yapılması, Çap

M AKİNA T AKIM ENDÜSTRİSİ A.Ş

10. MAKİNA VE METAL TEKNİĞİNDE KULLANILAN EL ALETLERİ

10. MAKİNA VE METAL TEKNİĞİNDE KULLANILAN EL ALETLERİ

METAL KESİM ŞERİT TESTERELERİ 2017

TS ISO 494,HSS yüksek hız çeliği,n, uç açısı 118,Çap toleransı h8,sağ kesme yönlü,silindirik saplı taşlanmış uzun matkap ucu

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Bölüm-4 MALZEMELERDE ÇEKME-BASMA - KESME GERİLMELERİ VE YOUNG MODÜLÜ Malzemelerde Zorlanma ve Gerilme Şekilleri

Talaş oluşumu. Akış çizgileri plastik deformasyonun görsel kanıtıdır. İş parçası. İş parçası. İş parçası. Takım. Takım.

HONLAMA İŞLEMİ NE ZAMAN, NASIL ve NİÇİN YAPILIR?

CNC FREZE BAHAR DÖNEMİ DERS NOTLARI

DERS BİLGİ FORMU Bilgisayarlı Sayısal Denetim Tezgâh İşlemleri (CNC) Makine Teknolojisi Frezecilik, Taşlama ve Alet Bilemeciliği

Talaşlı İşlenebilirlik

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TALAŞLI İMALAT LABORATUARI DENEY FÖYÜ

Sıkma sırasında oluşan gerilmeden öngerilme kuvvetini hesaplarız. Boru içindeki basınç işletme basıncıdır. Buradan işletme kuvvetini buluruz.

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR II DERSİ

Transkript:

İNCE TALAŞ KALDIRMA Günümüz teknolojisinde /makina parçalarının yapımında çoğu kez, artık milimetrenin yüzde ve binde mertebesindeki ölçü hassasiyeti ile yetinilmemekte ve milimetrenin on binde, yüz binde, mertebesinde ölçü, hassasiyetine gerek duyulmaktadır. Örneğin jet uçaklarının yakıt püskürtme memesindeki ölçü hassasiyeti 0,00018 mm kadardır. Bu hassasiyette ölçü, ancak ince talaş kaldırma yöntemleri ile sağlanabilir. Teknolojide ilerleme ve teknolojik yenilikler hassas işlem yöntemlerinin uygulamasıyla gerçekleştirilebilmektedir. Çeşitli tezgâhlarda yapılan makina parçaları hassasiyet gerektiren hallerde, son işlem diyebileceğimiz ve genel olarak taşlama kapsamına giren çok ince talaş kaldırma işlemine tabi tutulur. Böylece üretilen parçaya ölçü ve yüzey düzgünlüğü bakımından istenen en uygun durum, kazandırılır. İnce talaş kaldırma yöntemleri uygulamada değişik, takım ve tezgâhlarla, değişik isimler altında gerçekleştirilir. Bunlar taşlama, lepleme, honlama, açkılama, alıştırma, parlatma, mazgalama gibi isimlerle anılırlar. TAŞLAMA Taşlama, taş adı verilen çok ince talaş kaldıran elemanlarla. yapılan bir işlem olarak tanımlanabilir. Taşlamada kullanılan taşlar, doğal taş (doğal korund, kuvarz, kösele taşı, elmas gibi) olabileceği gibi yapay taş da karbo- randum (silisyum karpit) cinsi taşlar, berilyum oksit gibi olabilmek-tedir. Günümüzde yapay taşlara istenilen özellikler kazandırılabildiğinden, doğal taşların kullanılma alanı giderek azalmıştır/ Doğal taşlardan günümüzde daha çok yapay taşların üretiminde hammadde olarak yararlanılmaktadır. Zımpara taşlan ve özellikleri: Zımpara taşları, küçük sert taneciklerin sonsuz sayıda kesici (aşındırıcı) ağız oluşturacak şekilde özel yöntemlerle birbirlerine yapıştırılmasından (bağlanmasından) oluşurlar. Taşın cinsi, tane büyüklüğü, birleştirme aracı, taşın dokusu ve sertliği en önemli özellikler olarak sayılabilir. Taşın cinsi, taşlanacak malzemenin özellikleri yönünden önem taşır ve bilinmesi gerekir. Örneğin alüminyum oksit cinsi zımpara aşları, ısıl işlem görmüş çeşitli çelikler, çelik alaşımları, sert bronz ve benzeri, çekme dayanımı yüksek olan malzemenin taşlanmasında; silisyum karpit cinsi, zımpara taşları, alüminyum, bakır, seramik ve dökme demir gibi çekme dayanımı düşük olan malzemenin taşlanmasında kullanılırlar. 1 - '( ' ' Taşın dokusundaki tane büyüklüğü, kaldırılacak talaş miktarı, istenilen yüzey kalitesi ve taşlanacak malzemenin cinsi gibi faktörler göz önünde tutularak seçilir ve değişik değerler de bulunur. Tane büyüklüğü, çok kaba, kaba, orta, ince, çok ince ve toz incesi, olarak ayrılırlar. Gerek tane büyüklüğü gerekse tane sayısı standartlaştırılmıştır. Gen el olarak ince taneli taşlar, yüzey kalitesi istenen küçük çaplı parçaların taşlanmasında, kaba taneli taşlar ise büyük çaplı parçaların kaba işlenmesinde kullanılırlar. Taşın dokusu, zımpara taşı taneciklerinin birleştirici malzeme içindeki dağılımını belirler. Başka bir deyimle tanecikler arasındaki aralıkları belirtir. Tanecikler arasındaki boşluklar iri ve birbirine ya-kın (çok sayıda) ise seyrek doku, boşluklar küçük ve az sayıda ise sık dokulu olarak

tanımlanır. Taşlanacak malzemenin cinsi ve sertliğine göre, seyrek, sık veya gözenekli dokuya sahip taşlar seçilir. Birçok koşullarda seyrek dokulu taşlar daha elverişli olarak kullanılabilmektedir. Taşların dokuları da DİN ve ISA normları ile standartlaştırılmıştır. Taşın sertliği de önemli bir özellik olarak kendini gösterir. Sertlik, zımpara taneciklerini birbirine bağlayan birleştirici malzemenin direncidir. Bir taşın tanecikleri, kolayca kopuyorsa (dökülüyorsa) bu taş yumuşak, yerlerinden zor kopuyorlarsa, sert taş olarak vasıflandırılır. Taşın sertliğinin seçiminde, taşlanacak malzemenin cinsi biçimi ve işlem kalitesi faktörleri göz önünde tutulmalıdır. Taşın sertliği, birleştirici malzemenin yanı sıra, taş tanelerinin cinsi, iriliği, taşın dokusu, yapım şekli gibi faktörlerin de etkisi altındadır. Genel bir kural olarak sert malzemenin taşlanmasında, yumuşak taşlar ve yumuşak malzemeler için sert taşlar kullanılmaktadır. Ancak bu genel kuralın dışında, örneğin pirinç gibi bazı malzemeler için yumuşak taşların kullanılması daha elverişli olmaktadır. Taşların sertliği harflerle belirtilmekte, alfabenin ilk harfleri yumuşak taşları ve giderek son harfleri de sert taşları sembolize etmektedir. DİN 69100 normuna göre; E, F, G. Çok yumuşak taşları HJJJEf Yumuşak taşları L,M,D Orta sert taşları P,Q,R,S Sert taşları T,U,V,W Çok sert taşları X,Y,Z Süper sert taşlan sembolize etmektedir. Zımpara taşlarının- önemli özellikleri için işaretler kullanılmakta ve taşlar bu standart işaretlerle karakterize edilerek tanınmaktadır. Çoğunlukla altı veya yedi işaret grubu ile taşlar işaretlenerek tanıtılmaktadır. Birinci işaret, taşın aşındırıcı tane cinsini belirler örneğin, A, alüminyum oksiti, C, veya (SİC) silisyum karpiti, KS, NK, HK ve EK korund cinsi taşları, BeO berilyum oksit cinsi taşları sembolize etmektedir. Bazen bu birinci işaretten önce veya birinci işaret sembolü ile birlikte rakamlar verilir. Bu rakamlar imalatçı firmanın kendine has tanıtıcı işaretidir ve verilme zorunluluğu yoktur. İkinci işaret taşın tane büyüklüğünü belirtmektedir. Tane büyüklüğü kaba, orta, ince, çok ince olarak ayrılmaktadır ve DİN normuna görede çok kaba, kaba, orta, ince, çok ince ve toz incesi olarak sınıflandırılmıştır. Üçün- eü işaret taşın sertliğini gösterir ve bunun için A dan Z ye kadar harfler kullanılır. Dördüncü işaret taşın dokusunu 2 - '( ' belirler ' ve rakamlarla gösterilir. Küçük rakamlar sık dokuyu, büyük rakamlar seyrek dokuyu sembolize eder. Beş ayrı gruba ayrilan dokular-din normunda 0... 8 arası rakamlarla, ISA normunda 0... 15 arası rakamlarla gösterilir. Beşinci işaret, taş taneciklerinin birleştirme maddesini belirler. Kullanılan harflerden V, seramik, S veya Si silikat, R veya Gu kauçuk B veya Nh reçine, Ba bakalit, O oksi klorid birleştirme maddesini sembolize eder. Zımpara taşlarının bilimleri ve çevre yüzeyinin profilleri: Çok değişik biçim ve profilde yapılan zımpara taşlarının en çok ve şık sık kullanılan tipleri büyük oranda standartlaştırılmıştı. İmalatçı firmalar arasında birlik sağlamak amacı ile biçim ve çevre yüzeyi profilleri standartlaştırılmış taşlardan bazı örnekler şekil 1 de gösterilmiştir.

Şekil 1. Profil zımpara taşları Bunların dışında, çok sık kullanılmayan özel amaçlar için yapılmış pek çok sayıda taşlar vardır. Bunlardan çelik saplı zımpara taşları, çeşitli profil ve deliklerin, ulaşılması Zor yerlerin taşlanmasında kullanılan küçük zımpara taşlarıdır. Taşlama yöntemleri: Taşlama işlemi, çeşitli taşlama tezgâhlarında değişik yöntemlerle gerçekleştirilir. Genel olarak işlem tarzına, göre taşlama, silindirik - taşlama, dalma taşlama, biçim (form) taşlama, delik taşlama, düzlem yüzey taşlama ve puntasız taşlama olarak ayrıla bilmektedir; Silindirik taşlamada, iki punta arasına alınan iş parçası, dönen taşın önünden uzunlamasına geçirilerek silindirik ve konik yüzeyler taşlanır. Dalma taşlamada, taşlanacak parça dönü hareketi yaparken zımpara taşı dönerek iş parçasına yaklaştırılarak talaş kaldırılır. Biçim taşlama, adından da anlaşılacağı gibi, özel profillerin (örneğin vida taşlama) taşlanması işlemidir. Delik taşlama ve düzlem yüzey taşlama işlemleri tanımlamaya gerek duyulmayacak kadar belirgin taşlama işlemleridir. Puntasız taşlama, iş parçasını iki punta arasına almadan, taşlamanın gerçekleştirildiği bir taşlama yöntemidir, İşlem puntasız taşlama tezgâhlarında yapılır. Puntasız taşlamada, iş parçası bir sevk yatağı üzerine oturtularak, çapları farklı iki taş arasından geçirilir. Bu arada taşın bir tanesi (çapı büyük ve hızı fazla olan) talaş kaldırır. 2... 8 arasında bir açı verilir. Puntasız taşlamada sevk yatağı da önemli bir etkendir ve kural olarak çapları 6... 20 mm arasında olan parçalar taşlanırken, işin merkezi, yarıçapı kadar taş merkezinden yukarıda olacak şekilde sevk yatağı ayarlanarak bağlanır. Daha kaim çaplı parçaların taşlanmasında h = \/ 1,6 d eşitliğinden yararlanılabilir. Burada h; iş ekseni ile taş ekseni arasındaki yatay uzaklıktır. Bir zımpara taşı seçilirken veya sipariş verilirken, taşlama işlemi için büyük önem taşıyan faktörlerin göz önünde tutulma zorunluluğu vardır. Bu faktörlerin bir kısmı sabit bir kısmı değişken özelliktedir. Sabit faktörler; taşlanacak malzemenin cinsi ve özellikleri, işlem 3 - '( ' ' hassasiyeti ve yüzey kalitesi, taşın değme alanı ve taşlama yöntemi olarak özetlenebilir. Taşlanacak malzemenin cinsi ve özelliği; taşın aşındırıcı tane cinsi, tane büyüklüğünü ve taş tanelerini birleştirme maddesinin' seçimini etkileyen bir faktördür. Örneğin çelik ve alaşımlı çeliklerin taşlanması için alüminyum oksit taşlar; font, demir olmayan metal ve metal olmayan malzemeler için silisyum karpit cinsi taşların kullanılmaları önerilmektedir. Ayrıca sert ve kırılgan malzeme için ince taneli taşlar, yumuşak ve dövülebilir malzeme için kaba taneli taşların kullanılması uygun görülmektedir. Taşlama işleminden istenen hassasiyet ve yüzey kalitesi, taşın tane büyüklüğü ve birleştirme maddesinin seçiminde yararlanılacak bir etkendir. Genel olarak kaba taneli taşlar hızlı çalışmalarda, ince taneli taşlar ise ince işlenen yüzeyler için

uygun görülmektedir. Yine seramik birleştirme-maddeli taşlar kaba ve orta işlemler için, reçine, kauçuk birleştirme maddeli taşlar ince işlemler için kullanılmaktadır. Taşın değme alanının büyüklüğü, taşın sertliği, tane büyüklüğü ve dokusunun seçimi için gereklidir. Genel kural olarak ince taneli taşlar, küçük değme alanları ve kaba taneli taşlar geniş değme alanları için uygun görülmektedir. Aynı zamanda değme-alanı küçüldükçe daha sert taş kullanılır ve küçük gözenekli taşlar küçük değme alanları için, büyük gözenekli taşlar ise geniş değme alanları için önerilmektedir. Taşlama yöntemi veya taşlama işleminin özelliği de taşın birleştirme maddesi yönünden önem taşır. Örneğin silindirik, delik ve düzlem yüzeylerin hassas taşlanmasında seramik birleştirme maddeli taşlar, bilya yuvaları gibi çok hassas taşlanması gereken yüzeyler için organik (reçine, gomalak, kauçuk gibi) birleştirme maddeli taşların kullanılması uygun görülmektedir. Dökümhanelerdeki taşlama işlemleri, çapak alma ve benzeri taşlamalar için organik birleştirme maddeli taşlar tercih edilmektedir. Taş seçiminde göz önünde tutulması gereken önemli değişken faktörler, taşın hızı, ilerleme miktarı, taşlama yüzeyine yapılan baskı ve metal olmayan malzemeler için silisyum karpit cinsi taşların kullanmaları önerilmektedir. Ayrıca sert ve kırılgan malzeme için ince taneli taşlar, yumuşak ve dövülebilir malzeme için kaba taneli taşların kullanılması uygun görülmektedir. Taşlama işleminden istenen hassasiyet ve yüzey kalitesi, taşın tane büyüklüğü ve birleştirme maddesinin seçiminde yararlanılacak bir etkendir. Genel olarak kaba taneli taşlar hızlı çalışmalarda, ince taneli taşlar ise ince işlenen yüzeyler için uygun görülmektedir. Yine seramik birleştirme-maddeli taşlar kaba ve orta işlemler için, reçine, kauçuk, gomalak birleştirme maddeli taşlar ince işlemler için kullanılmaktadır. Taşın değme alanının büyüklüğü, taşın sertliği,, tane büyüklüğü ve dokusunun seçimi için gereklidir. Genel kural olarak ince taneli taşlar, küçük değme alanları ve kaba taneli taşlar geniş değme alanları için uygun görülmektedir. Aynı zamanda değme alanı küçüldükçe daha sert taş kullanılır ve küçük gözenekli taşlar küçük değme alanları için, büyük gözenekli taşlar ise geniş değme alanları için önerilmektedir. Taşlama yöntemi veya taşlama işleminin özelliği de taşın birleştirme maddesi yönünden önem taşır. Örneğin silindirik, delik ve düzlem yüzeylerin hassas taşlanmasında seramik birleştirme maddeli taşlar bilya yuvaları gibi çok hassas taşlanması gereken yüzeyler için organik (reçine, gomalak, kauçuk gibi) birleştirme maddeli taşların kullanılması uygun görülmektedir. Dökümhanelerdeki taşlama işlemleri, çapak alma ve benzeri taşlamalar için organik birleştirme maddeli taşlar tercih edilmektedir. Taş 4 - '( ' seçiminde ' göz önünde tutulması gereken önemli değişken faktörler, taşın hızı, ilerleme miktarı, taşlama yüzeyine yapılan baskı (basınç), taşlama tezgâhının nitelikleri ve taşlamacının beceri ve özellikleri olarak sayılabilir. Taşın hızı-; taşın sertliği ve birleştirme maddesi yönünden önem taşır iş parçasının hızına-bağlı olarak taş hızı yükseldikçe daha yumuşak taş kullanılmalıdır. Çünkü yumuşak taşlarda hız azaldıkça aşınma artar. Düşük hızlar için sert taşlar kullanılmalıdır. Genel olarak 2100 m/min hıza kadar seramik birleştirme maddeli taşlar ve daha yüksek hızlar için organik birleştirme mad- deli taşların kullanılması önerilmektedir. Değişken faktörlerden ilerleme miktarı ve taşlama basıncı taşın sertliği yönünden önem taşır. Fazla ilerleme miktarı ve fazla taşlama basıncındaki çalışmalarda sert zımpara taşları kullanılmalıdır. Hassasiyetini ve orijinal özelliklerindi belirli oranda kaybetmiş durumdaki tezgâhlarda, normal durumdaki bir tezgâha göre daha sert taşların kullanılması

tavsiye edilmektedir. Zımpara taşının seçiminde, siparişinde veya bizzat piyasadan satın alınmasında doğru bir seçim yapabilmek için; alacağımız taşın hangi özellikte malzemenin taşlanmasında kullanılacağı, taşlanacak malzemenin sayısı, biçimi, büyüklüğü, taşlama işleminin (yönteminin) şekli, işlem hassasiyeti, taşın kullanılacağı tezgâhın ve taşlayıcının nitelikleri gibi faktörlerin tümüyle göz önünde tutulma zorunluluğu vardır. Zımpara taşları yüksek devirle döndüklerinden ve kırılgan olmalarından ötürü, takılmadan önce kontrol edilmeleri ve doğru takılmaları büyük önem taşır-. Çünkü kontrol edilmeden takılan çatlak bir taşın parçalanması ve yanlış takılmadan ötürü meydana gelebilecek kazalar, insan hayatına mal olacak kadar fena sonuçlar doğurabilir. Bu bakımdan- zımpara taşları yerine takılıp (bağlanıp) kullanılmadan önce kontrol edilmelidir. Pratik olarak, küçük taşlar serbest olarak askıya alındıktan sonra bir tornavida sapıyla vurularak kontrol edilir. Eğer taşta çatlak varsa, çatlak yerden farklı bir ses çıkar. Büyük taşlar ise aynı şekilde ve tahta bir tokmakla vurularak kontrol edilir. Genel olarak taşlar yapıldıktan sonra, çeşitli çevre hızlarında belirli bir süre çalıştırılarak hız denemeleri yapılır. Bu denemenin yapıldığını gösteren bir işaret (örneğin P harfi) taşın üzerine vurulur. Taş satın alırken, bu işaretin taş üzerinde bulunup bulunmadığına dikkat etmek gerekir. Zımpara taşlarının güvenle kullanılabilmesi için, sağlamlık kontrolünün yanı sıra doğru takılmaları da son derece önemlidir. Zımpara taşlarının delik çapı, takılacağı milin çapına ya çok yakın yahut bariz bir şekilde büyük olmaktadır. Taşın delik çapının,- takılacak milin çapma yakın olması halinde; taşın deliğine kurşun dökülerek mil çapından büyük olacak şekilde delik işlenir ve bu şekilde meydana gelebilecek zorlanmalardan taşın çatlaması önlenmiş olur. Mil üzerine fazla zorlanmadan geçirilen taşın iki yüzüne aynı çapta içi boşaltılmış flençler milin ucundaki somunun sıkılması ile bastırır. Flençler tamamen aynı ölçülerde ve flenç çapı taş çapının i [2 veya 1/3 ölçüsünde olmalıdır. Flençler ile taş yüzeyi' arasına gerekli elastikiyeti sağlamak üzere deri, kauçuk, karton, keçe, lastik vb. yumuşak pul veya contalar konur. Delik çapları, takılacağı milin çapından çok büyük olan zımpara taşları ise şekil ve özelliklerine göre değişik şekillerde bağlanırlar. Bunlar için özel flenç ve bağlama elemanları kullanılır. Delik çapı küçük ve büyük olan zımpara taşlarının bağlanmasına ilişkin örnekler şekil 2 de görülmektedir. 5 - '( ' ' Şekil 2. Zımpara taşlarının bağlanması.

Zımpara, taşlarının kullanılmasında, uygun taş seçimi kadar, taşın doğru olarak kullanılması (taşlama işleminin uygun kriterlere göre yapılması) da iş kalitesini ve iş başarısını etkiler. Örneğin iyi bir zımpara taşı, ancak taş hızı, iş parçasının hızı ve kesme (ilerleme) üçlü faktörleri uygun seçildiği zaman iyi sonuç verebilir. Zımpara taşlarının kullanılmasında etkili tüm faktörler, etki şekli ve derecesi taşlayıcı tarafından bilinmelidir. Taş kullanmada şu hususlar gözden uzak tutulmamalıdır; Taş yerine takıldıktan sonra birkaç dakika çalıştırılarak kontrol edilmelidir ve gerekiyorsa bilenerek düzeltilmelidir. Taşın deliğine geçirilen burçun sıkılığı ve taşın yan yüzeylerinden taşması kontrol edilmelidir. Taş hızı, iş parçasının hızı, ilerleme (kesme), baskı kuvveti uygun değerlerde seçilmelidir. Taşın dakikadaki devir sayısı ile m/min çevre hızı arasındaki ilişki daima göz önünde tutulmalı; aşınarak çapı küçülmüş taşların uygun çevre hızı için devir sayısı değiştirilmelidir. Gerekli ölçme ve kontrol işlemi yapılmadan son talaş verilmemelidir. Emniyet yönünden, gözlük takılmak, kollar sıvanmalı ve kıravat takılmamalıdır. Taş için önerilen hızın üstüne çıkılmamalıdır. İş parçasının takılması, sökülmesi, ayan, ölçme ve kontrolü taş dönerken yapılmamalıdır. Küçük olan münferit parçaların dışında soğutma sıvısı kullanılmalıdır. Taşın takıldığı mil salgısız ve emniyetli olmalıdır; flençleri taş yüzeyine bastıran somun emniyetli olmalıdır. HONLAMA, LEPLEME, ALIŞTIRMA Honlama; çoğunlukla delikler için ve pek nadir olarak da miller için uygulanan bir ince taşlama yöntemidir. Bu yöntemi, kendi ekseni etrafında dönen ve aynı zamanda delik, içinde aşağı yukarı hareket eden honlama aracı karakterize eder. Millerin honlanması, honlama silindiri denilen takımlarla gerçekleştirilir. Tçi delik olan honlama si-lindirlerin iç yüzeylerindeki oyuklara honlama taşları yerleştirilmiştir. Bu 6 - '( taşlar ' ' yay basıncı ile honlanan milin yüzeyine bastırır ve ince bir talaş kaldırır. Honlamada çevre hızı ya da 60-75 m/min civarındadır. Honlamada soğutma sıvısı olarak çoğunlukla petrol kullanılır. Honlama ile malzeme yüzeyinden 0,2 mm ye kadar ekonomik olarak talaş kaldırılıp işlenebilir. Honlamanın hassasiyeti; honlama aracının konstrüktif özelliğine, honlama çubuklarının yapısal özel-liğine ve işlemin yapılmasına bağlıdır. Örneğin yaylı honlama çubuk-ları yüzef kalitesinin sağlanmasında iyi sonuç vermektedir, honlama çubuklarındaki taşın cinsi, tane iriliği, yapısı ve bağlacıyı malzemenin nev i honlamanın kalitesini büyük ölçüde etkilemektedir. Honlama sıvanmış haldedir (zımpara taşı, zımpara kâğıtlarında olduğu gibi). Leblemede aşındırıcı materyal; olarak korund, elmas tozu, cam tozu, pudra halindeki bor karbid, kromoksit vb. kullanılır. Bu ve benzeri aşındırıcı maddeler, leplenecek malzemenin cins ve özelliğine göre seçilir. Örneğin, çelik için saf korund, kır döküm

için silisyum karbid cinsi aşındırıcı malzemeler; bu her iki malzemenin değişik incelik derecelerinde olanlar, diğer birçok malzemenin leplenmesinde, son lepleme işlemi için ise elmas tozu kullanılır. Lepleme işleminde, lepleme hızı ve basıncı önemli iki faktördür, lepleme hızı 2 ile 250 mm/s ve çok hassas işlemlerde 50 mm/s yi aşmayan değerlerde olması uygun görülmektedir. Lepleme basıncı için ise 10 ile 30 g/mm2 değerleri önerilmektedir. Leplemede kullanılan araç, leplenecek malzemeye göre değişik olmaktadır. Örneğin deliklerin leplenmesinde, lepleme silindir ve milleri; millerin leplenmesi için, lepleme bilezikleri ve düzlem yüzeylerin leplenmesinde lepleme diskleri kullanılmaktadır ( şekil 3). Şekil 3. Delik, vida lepleme malafası ve lepleme bileziği Alıştırma; supap, musluk ve benzeri parçalarda sızdırmazlık sağlamak amacıyla yapılan işlemlerdir. Alıştırmada, alıştırılacak parçalar arasına, serbest halde aşındırıcı ve yağlayıcı maddeler konur ve birbirlerine sürtülerek, pürüzler giderilir, yüzeyler arasında tam bir uyum sağlanmış olur. Mekanik atölyelerde yapılan bazı işlemlere uygulamada çeşitli isimler verilir. Uygulamadaki 7 - '( ' ' anılmaları ile bu işlemlerin kısaca tanımlanmalarına burada kısaca değinmekte yarar vardır. Kulağı almak: Bir parça yüzeyinin parlak olarak düzeltilmesidir. Daha çok taşlamadan ötürü kesici aletlerin ağızlarında meydana ge-tirdikleri çapakların alınması için yapılır. Ovmak: Özel dolaplarda temizleme ve perdahlama için yapılan bir işlemdir. Çoğu kez dolapların içine bilyalar konur ya da parçalar birbirlerinin üzerinden kaydırılarak yapılır. Açkılamak: Bu işlem özel açkılama tekerleri ile ince talaş kaldırma işlemidir. Tekerlerin (disklerin) üzerine ince aşındırıcı maddeler sürülmekle işlem gerçekleştirilir.

Parlatmak: İçerisinde bilyalar bulunan bir fıçı veya dolabın dön-dürülmesi ile gerçekleştirilen parlatma işlemidir. Özel parlatma tezgâhları da vardır. Süperfinisyon: Özel olarak hazırlanmış çok ince taneli, aşındırıcı taşın/, düşük hızla parça yüzeyine sürtülmesi olarak tanımlanabilir. Bu işlemde pratik olarak parça boyutlarında bir değişiklik olmaz; honlama ve leplemeden sonra uygulanan bir işlemdir. Süperfinisyonda taşın parçaya göre hareketi, parça ekseni doğrultusunda, amplitüdü 0,5 ile 5 mm ve frekansı 300 ile 3000 min arasında değişen bir titreşim hareketidir. Oluk taşlama: Helisel matkap ve kılavuzların oluklarının taşlanması işlemidir. 8 - '( ' '