DEĞERLER
Değerler 1. değerler var olan şeylerdir, var olan imkanlardır (potansiyeldir) 2. değerler, eserlerle veya kişilerin yaptıklarıyla, yaşamlarıyla gerçekleştiren insan fenomenleridir; 3. değerler, insanın kişilerce gerçekleştirilen varlık yapısı imkanlarıdır 4. etik değerler 5. bir çok görüşe bakılırsa, değerler rölatiftir, aynı çağda toplumdan topluma ve aynı toplumda çağdan çağa değişir, değerlendirilene uygun bir değerlendirmenin yapılamayacağı,? 6. Hartmann a göre yüksek değerler mutlaktır, iyi bu değerler grubunun baş değeridir 7. kişi değerleri, kişiler arası ilişkilerde doğrudan doğruya veya dolaylı olarak ortaya çıkan sevgi, dürüst olma, bağlılık, saygı, adil olma gibi ve açık düşünme, doğru bağlantılar kurabilme gibi kişi imkanlarıdır 8. bir kişinin değerleri, o kişinin yaşamında ön plana koyduğu değerler, yaptıklarında, yaşamında ağır basan kişi değerleri ve diğer değerlerdir 9. kişi yaptığı işle, hayattaki varlık nedenleri arasında anlam köprüsü kuramazsa mutlu olamaz Page 2
Değerler ve Değer 1. değer ile değerler, ayrı ayrı şeylerdir: değerler var olan şeylerdir, var olan imkanlardır, değer ise bir şeyin değeridir, bir şeyin bir çeşit özelliğidir 2. değerler var olan şeylerdir, var olan imkanlardır (potansiyeldir) 3. değerler, kişilerce gerçekleştirilen varlık yapısı imkanlarıdır 4. bir şeyin kendi değerliliğiyle ilgili büyük soru: bir şey ne için değerlidir? 5. bazen, bir insanın, değerlendirmeleriyle değerlemeleri (= sözde (!) inandığı değerler) arasında bir tutarsızlık görülür, bu durumda, bütünlük konusunda sorun var demektir. Page 3
DEĞER VE DEĞERLENDİRME
DEĞER NEDİR? Değer, yani bir şeyin değeri, kendisiyle aynı cinsten olan şeyler arasındaki özel yeridir. bir şeyin kendi alanı veya benzerleri arasındaki yeri onun değeridir bir olayın, bir insanın, bir eserin değeri, onun bir bütün olarak ve olanaklı olduğu ölçüde çok yanlarını, tüm yapısal özelliklerini kapsayan bütündür değer: değerin kendisi değişmez Page 5
BİR İNSANIN DEĞERİ NEDİR? insanın değeri derken, kastedilen, insanın, cins olarak insanın, diğer varlıklarla (insan olmayan her şeyle) ilgisi bakımından özel durumu ve bu özel durumundan dolayı kişilerin insanlar arası ilişkilerde sahip olduğu bazı haklar, başka bir deyişle insanın varlıktaki özel yeridir. insanın değerlerinden kastedilen şey, cins olarak insanın bütün başarılarıdır: bilgi, bilimler, sanatlar, felsefe, teknik, moraller, kültürlerdir: bunlar, insanın varlık imkanlarının gerçekleşmesidir bir kişinin değeri, diğer kişilere göre onun o tek olan yapı bütünlüğüne sahip olması, onun o kişi olma özelliği ve bütünlüğünün bu özelliğinden dolayı diğer kişilerden farklı imkanları, farklı yaşantıları, farklı gerçekleştirmeleridir. bir insanın değerlenmesi, o insana her anlamda layık olduğu şeyleri vermek, onları ona sağlamakla olur. Ve bir insanın kendi kendini değerlemesi, çabalar ve didinmelerle, kendine sınır çizmeler ve gözlerini uyanık tutmalarla, kendi insansal imkanlarını bile bile ve ısrarla gerçekleştirmeğe çalışmakla olur. Bu, kişinin kendi kendini kurması ve kendi kendini gerçekleştirmesidir Page 6
DEĞER NEDİRDEN DEĞERLENDİRMEYE İnsan realitesinin ve tek tek şeylerin değerlendirilmesi, bazen doğru bir değerlendirme, bazen bir değer atfetme, bazen de bir değer biçme olarak karşımıza çıkar 3 değişik değerlendirme davranışının arka kavramsal planı: 1) değer atfetmek 2) değer biçmek 3) ezbere değerlendirmek 4) (doğru) değerlendirmek Page 7
DEĞER ATFETME NEDİR? 1. Değer atfetmede, kendisine değer atfedilen şey, değer atfedenle olan özel ve dolaylı bir ilgisi yüzünden değerli görülmektedir (müşterilerin yaptığıdır müşteri kendisine sağladığı çok özel bir faydadan dolayı değer biçebilir) 2. Sevdiğim bir insanın bana belirli bir durumda vermiş olduğu yirmibeş kuruşluk bir tarak, yalnız benim için değer lidir; çünkü o tarağa, kendi dışında olan bir nedenden dolayı değer atfediyorum. Bir olaya veya bir insana, Ahmet belli bir değeri, Fatma ise başka bir değeri atfedebilir. 3. değerlendirilene, değerlendiren tarafından, aralarındaki özel ilişkiden dolayı atfedilen değer, hep olumlu bir anlam taşır. 4. değer atfetmede, kendisine değer atfedilen şey, değer atfedilenle olan özel ve dolaylı bir ilgisi yüzünden değerli görülmektedir. 5. kendi dışında bir nedenden dolayı, şeyin, değerli veya değersiz görülmesi 6. bu yüzden, bir şeye değer atfetmek ile bir şeye değer biçmek arasındaki ilgi, değeri söz konusu olan şeyin, kendi dışında olan bir nedenden dolayı değerli veya değersiz görülmesindedir 7. gerek değer atfetme, gerek değer biçme, olsa olsa, değerlendireni ele verir; sübjektiflik söz konusudur. 8. SÜBJEKTİFTİR, ÖZNEYE GÖRE DEĞİŞİR Page 8
DEĞER BİÇME NEDİR? 1. Çoğu zaman, değerlendirilmesi söz konusu olan şeyin kendi değerini göstermek değil de, geçerli ilkeler, kurallar, normlar, standartlar, modalar, ölçüler bakımından bunların açısından, bunlara göre onu nitelendirmek anlaşılır ve çoğu zaman yapılan budur. Bu, bir şeye değer biçmektir. 2. Aynı türden, cinsten ve yapısal özellikler açısından iki ayrı şeyi karşılaştırarak değerlendirme yapmak, değer biçmektir 3. Sübjektif, özneye bağlı bir eylemdir Page 9
EZBERE DEĞERLENDİRME NEDİR? 1. ezbere değerlendirmek: bu nitelendirme, değerlendirilmesi söz konusu olan şeyin kendisi hesaba katılmadan yapılır 2. değerlendirmekten söz edilince, genelde, değerlendirilmesi söz konusu olan şeyin kendi değerini göstermek değil de, ilkeler, kurallar, normlar, standartlar, modalar, ölçüler bakımından, bunların açısından onu nitelendirmek anlaşılır, bu bir şeyi ezbere değerlendirmektir, çünkü bu, değerlenmesi söz konusu olan şeyin kendisi hesaba katılmadan yapılır 3. Ezbere değerlendirme, bir şeyi, kulaktan dolma bilgiyle, ön yargılarla, bilimsel bilgi olmadan yapılan değerlendirmedir. Page 10
DEĞERLENDİRME NEDİR DOĞRU DEĞERLENDİRME NEDİR? 1. değerlendirmek, değerlendirilenin kendi alanı içindeki özel durumunu görmek ve göstermektir 2. değerlendirme, her şeyden önce bir bilgi sorunudur, 3. doğru değerlendirme, objenin bilgisini sağlayan değerlendirmedir 4. bir şeyi doğru değerlendirmek, onun yapı özelliği olan değerini görmek, yani onu anlamak ve kendi alanındaki yerini bulmaktır 5. değerlendirme, kendisinden hareket ederek bir insanı, bir insanın bir eylemini, bir eseri, bir olayı anlamak ve kendi alanı veya (aynı cinsten) benzerleri arasında yerini bulmak olarak anlaşılmalıdır, bu şekilde anlaşılırsa, tek doğru değerlendirme ve onun perspektifleri vardır 6. Değerlendirme, insanın bir var olma şartı ve bir insan fenomenidir 7. belli nedenlerden dolayı, değerler, davranış ve etkinlik şekilleri, çağdan çağa, toplumdan topluma farklı nitelendirilir ve değerlendirme sistemleri meydana gelir Page 11