Turistler art k stanbul u "T kl yorlar" Tanıtım görevlisi bürokratların, turizm acentalarının ve halkla ilişkiler uzmanlarının yıllardır Kafdağı nın ardında sandıkları ve o nedenle yalnızca düşlemekle yetindikleri bir başarıya Türkiye, sonunda internet sayesinde ulaşabildi. YAZAN: SAM M SERKAN CANIM 79
80 Dünyada yap lan tüm seyahatlerin yaklafl k %45 i, internet üzerinden sat n al n yor. Ve özellikle turizmde internetli y llar olarak adland r lan son on y ll k sürede yabanc turist say s nda %300 dolay nda bir art fl sa lad. Yaln zca stanbul, bir önceki y l n ayn süredeki rakam n %15 artt rarak, 2011 y l n n ilk 6 ay nda 3,563.000 yabanc turiste evsahipli i yapt. Turizm uzmanlar, 2010 y l nda toplam 6,960.000 yabanc turistin geldi i stanbul un, 2011 y l n n sonunda bu rakam 8,000.000 a yükseltece ine inan yorlar. Önceki y llarda stanbul ve Türkiye hakk ndaki olumsuz yaklafl m 2000 li y llarda, yani internet ça nda, yerini büyük bir de iflime b rakt. 90 l y llar n sonundan önce insanlar di er ülkeler, toplum ve kültürler hakk ndaki bilgileri kitap, gazete, dergi, televizyon ve radyodan ve genellikle kendilerine verildi i kadar al yorlar ve tatillerini, seyahat acentesi çal flanlar n n öneri ve yönlendirmeleriyle planl yorlard. nsanlar flimdi, gitmek istedikleri yer ile ilgili bilgilere ve hatta ayr nt lara çok daha kolay ulaflabiliyorlar. nternet üzerindeki bir çok ba ms z kaynak ve yine seyahat acentelerinin web portallar, çeflitli blog yazarlar ve her türlü aç k kaynak, tatile ç kmak isteyen bir kiflinin, gitmek istedi i yerle ilgili tüm sorular n genifl bir biçimde yan tlamak için haz r bekliyorlar. Dünyan n herhangi bir yerine gitmek isteyen kifli arama motoruna gitmek istedi i yerin ad n yazd nda bir saniyenin alt nda bir sürede o yer ilgili her türlü bilgiye ulaflabiliyor. Uçak bileti, otel fiyat ve konumu, gidece i ülkedeki yerel ulafl m olanaklar, restoranlar, e lence yerleri, müzeler, mesire alanlar, tarihsel ve kültürel yerleri, hem de hiçbir s n rland rma ve yönlendirme olmaks z n ö renebiliyorlar. flte tam bu noktada bir kentin ne kadar kolay ya da zor ulafl labilir, turistik aç dan gitmeye de er olup olmad ve marka de eri bu aramalarda ortaya ç kabiliyor. Dünyada yap lan tüm seyahatlerin yaklafl k %45 i, internet üzerinden sat n al n yor. 2010 y l nda Kuzey Amerika n n %59 u, Avrupa n n %43 ü
ve Asya/Okyanusya n n %21 i, tüm seyahatlerin otel ve ulafl m rezervasyonlar n internet üzerinde yapt lar. Ve yine tüm seyahat edenlerin %80 i rezervasyon yapmadan önce, gidecekleri yer hakk nda araflt rma yapt lar, ayr nt l bilgi sahibi oldular. Bu araflt rmalar nda seyahat edebilecekleri yerleri, otelleri, fiyatlar, ulafl m koflullar n k sacas akl m za gelebilecek her fleyi karfl laflt rd lar ve tercihlerini internetteki kaynaklara dayanarak yapt lar. Bir baflka ülkeye gitmek isteyen bir turist art k, reklam panolar nda, televizyon kanallar nda, gazete ve dergilerde yap lan reklam ve tan t mlar izleyerek de il, internette araflt rma yapt ktan sonra karar n veriyor. Bu kiflilerin oran, % 40 buluyor. stanbul, son y llarda bu kiflilerce en çok aranan ve araflt r lan birkaç kent aras nda yerini ald. Peki turistlerin internette yapt klar bu aramalar, y llard r övündü ümüz tarihsel ve do al güzelliklerimize olan ilgilerinden mi kaynaklan yor? Bu sorunun yan t n bugüne kadar vermeyi düflündük mü? Turistik de- erlerimi objektif olarak de erlendirdik mi? Biz gerçekten, dünyada efli, benzeri olmayan tarihsel bir mirasa ve efli, benzeri olmayan do al güzelliklere sahip miyiz? Soruyu bizden önce UNESCO BD EYLÜL 2011 yan tl yor. UNESCO nun belirledi i dünya miras alanlar ndan Avrupa s n rlar içinde sveç te 14, spanya da 43, Rusya da 24, Fransa da 37, Almanya da 35, Yunanistan da 17, talya da 47 adet bulunuyor. Bu rakamlara bakt m zda bizdeki say en az 30 dur denilebilir. Fakat bizdeki say Hollanda n nki ile ayn say dad r, yaln zca 10 dur ve Turistler seyahat edebilecekleri yerleri, otelleri, fiyatlar, ulafl m koflullar n karfl laflt rd lar ve tercihlerini internetteki kaynaklara dayanarak yapt lar. bunlar n yaln zca bir tanesi stanbul dad r. fiafl rt c gelebilir ama, tarihsel rakipleri ile k yasland nda stanbul çok gerilerde kalmaktad r. stanbul, ticari ve turistik aç dan bir çok kent ile rekabet içindedir. Fakat son birkaç y l d fl nda bu rekabette stanbul, her zaman tarihsel zenginliklerini ön plana ç kar p, bu yönde reklam kampanya- 81
2004 y l nda Amsterdam, stanbul un 3 kat aran rken 2010 y l nda stanbul ile eflit say da aranm fl ve 2011 y l n n ilk yar s nda stanbul Amsterdam geride b rakm flt r. lar yürütmekteydi ve bunda baflar l oldu u da söylenilebilir. Fakat stanbul u rakipleriyle k yaslamadan önce, onu hangi grupta de erlendirece imize karar veremeyebiliriz. Bir cazibe merkezi olarak stanbul u Londra ile k yaslad m zda büyük bir hayal k - r kl yla karfl laflabiliriz. Öyle ya da böyle, Londra ngiliz mparatorlu u - nun baflkentidir. Dünyada yurtd fl turistik gezilerin %40 n n yap ld Avrupa n n kültür merkezlerinden biridir. Yazar m z tan yal m: Samim Serkan Can m, Sakarya Üniversitesi Turizm Otel flletmecili i bölümünden mezun olmufl; otel ve seyahat acen-talar nda özellikle rezervasyon konusunda çal flm flt r. Çal flmalar n internet üzerinden turizm konusuna yönlendirmifl, seyahat flirketlerinde Online Rezervasyon Sat fl Müdürü olarak görev yapm flt r. Befl y ldan buyana büyük bir seyahat flirketinde fl Gelifltirme Uzman olarak çal flmaktad r. Yurtd fl ndan gelen ziyaretçi say s tek bafl na ülkemize gelen ziyaretçi say s ndan fazlad r. Co rafi olarak Avrupa daki geliflmifl ülkelere yak nl - ve ABD ile kurulmufl olan yo un ulafl m ba lant lar yla, kolay ulafl labilen bir noktadad r. Bir di er metropol ve baflkent Paris ve Amsterdam için de ayn sözler söylenebilir. Bu noktada 2004 y l ndan bu yana internette kullan c lar taraf ndan yap lan aramalar da bize ayn veriyi sa l yor. Ziyaretçi say s ile internette yap lan arama say s orant l d r. Londra ve Paris internette, stanbul un yaklafl k 10 kat fazla aranm flt r. Fakat burada ayr cal k gösteren tek kent, Amsterdam d r. 2004 y l nda Amsterdam, stanbul un 3 kat aran rken 2010 y l nda stanbul ile eflit say da aranm fl ve 2011 y l n n ilk yar s nda stanbul Amsterdam geride b rakm flt r. 2010 y l nda Amsterdam da en az bir gece konaklayan turist say s 4,500.000 dir. Bu rakam, en az bir gece konaklamal yabanc turist say s d r. Böyle bak nca 82
stanbul un internette ayn oranda aranmas na karfl n, Amsterdam dan daha fazla turist çekti i için baflar l oldu u söylenebilir. Fakat bu rakam bizi yan ltabilir, çünkü biz henüz turistik ziyaret için gelen kesin rakamlar verememekteyiz. BD EYLÜL 2011 Bizim rakamlar m z içinde yurtd - fl ndaki gurbetçilerimiz, Antalya, Kapadokya ya da Mu la ya geçen ziyaretçilerin de say lar vard r ve tam olarak stanbul için veriyi vermemektedir. Ancak özellikle son y llarda Orta Do- u dan gelen ziyaretçi say s n n art fl nedeniyle Amsterdam geride b rakt - m z söyleyebiliriz. Fakat flunu da kabul etmemiz gerekiyor: Roma, Londra ve Paris gibi kentlerin hâlâ çok uza nday z. Di er bir karfl laflt rma ise Orta Do u daki rakibimiz Dubai ile yap labilir.yine internetde yap lan aramalara bakt m zda 2004 y l ndan bafllayarak Dubai nin stanbul dan iki kat fazla arand görülmektedir. Dubai 2004 y l nda 5,4 milyon ziyaretçi alm flt r. Ayn y l stanbul yaklafl k 3,5 milyon ziyaretçi alm flt r. Y l 2010 oldu unda Dubai 10 milyon rakam na ulaflt - nda internette yap lan Dubai ile ilgili arama say s stanbul ile neredeyse eflit duruma gelmifltir. 2011 y l - n n ilk yar s na bakt m zda stanbul arama say s olarak Dubai yi geride b rakt ama yabanc turist say s 3 te bir oran n daha az olarak kald. Do u Avrupa daki di er cazibe merkezi ve metropollerin Sovyetlerin çöküflünden sonraki ilgiyi büyük oranda kaybetti i aç kça görülüyor. nsanlar art k onlar hakk nda bilgiye ulaflmak için klavyenin bafl nda stanbul için harcad klar kadar zaman harcam yorlar. Örne in Prag 2004 y l nda stanbul ile eflit say da aranm fl olmas na karfl n 2011 y l nda 5 kat daha az aranmaktad r. Budapeflte ve Moskova için de bu veri hemen hemen ayn oranda geçerlidir. 2004 y l nda Prag da otel arayanlar n say s stanbul da otel arayanlar n say s n n 3 kat daha fazla idi. 2011 y l nda ise stanbul da otel arayanlar 2011 y l n n ilk yar s na bakt m zda stanbul arama say s olarak Dubai yi geride b rakt ama yabanc turist say s 3 te bir oran n daha az olarak kald. 83
Prag n 2 kat düzeyindedir. Dubai için durum çok daha farkl d r. 2004 y l nda Dubai de otel arayanlar n say s, stanbul un 2 kat idi. 2011 y l nda da bu oran sanki biri taraf ndan sabitlenmifl gibi ayn kalm flt r. stanbul u Dubai ile karfl laflt rd m zda stanbul hakk nda insanlar bilgiye ulaflmaya çal fl rken, Dubai de kalmak için yer aramaktad rlar. Dubai ye uçak arayanlar n oran yla stanbul a uçak arayanlar n oran n n yine konaklama ile ayn oldu u, yani Dubai ye ulafl m arayanlar n stanbul a ulafl m arayanlar n 2 kat oldu u görülüyor. Bunun bir anlam da fludur: stanbul hakk nda bilgiye ulaflmak isteyenler stanbul a gelmeye çal flm - yorlar. stanbul ilgilerini çekiyor ama 84 stanbul ilgi çekiyor ama uçak bileti al p otel rezervasyonu yapt racak kadar de il. uçak biletini al p otel rezervasyonunu yapt racak kadar de il. stanbul hakk nda internette arama yapmakla stanbul a uçak ya da otel rezervasyonu yapmak aras nda stanbul bütün rakiplerine yeniliyor. Bunun bir çok nedeni olabilir ama madem ki bütün verileri internet üzerinden ald k yine internet üzerinden bir neden bulmak durumunday z. stanbul hayal ediliyor, araflt r l yor ama tercih edilmiyor. Online platformlarda havaalan, toplu tafl ma, oteller, müzeler, cazibe merkezleri, uçufl saatleri ve bilgileri, al m gücü gibi bir gezide yaflamsal önem tafl yan bilgilere güvenilir ve aç k bir biçimde ulafl lam yor mu? Ya da karar aflamas nda reklamlar ve çeflitli platformlardan tan t mlarla yeterli destek sa lanm yor mu? Ya da, ki öyle olmad n ummak istiyoruz, Türkiye ve stanbul hakk ndaki önyarg lar hâlâ y k lmad m? Kaynaklar: google search reports, google insights, UNESCO, newmediatrendwatch.- com, Türkiye istatistik kurumu, Dubai Tourism Information,travel daily news, hotelmarketing.com, Leonardo Travel, galahotels.com. Baflar yolun sonu de il, yolculu un kendisidir. Ben Sweetland