ERP de Ürün ve Stk Yönetimi SMM - Satılan Malın Maliyeti ( Karlılık ) DMM - Duran Malın Maliyeti ( Envanter ) Dr. Ragıp BAŞBUĞ Kurumsal Kaynak Planlaması larak bilinen ve herkesin duyduğu yeni mda terim ve kavramlardan biride ERP dir. İşletme sahipleri 1984 lere kadar kişisel bilgisayarların yaygınlaşmaya başlamasından önce, faturalarını elleri ile keser ( hazırlar ), Cari Hesaplarını, Stk, Envanter, Kasa ve Muhasebe işlerini büyük defterlerde manuel kayıtlar yaparak takip ederlerdi. Derken bir gün bilgisayar icat ldu ve belki de mertlik bzuldu. O günlerde birkaç bilgi, işleri yürütmek için yetiyrdu belki, ancak artık işletme yönetmek her şeyi biliyrum demekle lmuyr. Değerlendirme yapmak, kararlar almak, kararları dğru alabilmek için şirketin nabzının her an ölçülebilmesi gerekiyr. 2000 li yılların başında kayıt edebilme kültürünü aşan tplumumuz, artık snuç ve değerlendirme yaparak ileriyi nasıl planlayabilirim kültürüne gelmiştir. İşte bu süreçle gelinen nktanın adına ERP / MRP / CRM diyebiliriz. ERP; iş yönetim kültürü ve felsefesi nin tanımıdır. Şirketin etkin larak yönetilebilmesi için şirket kaynaklarının planlanabilmesi, gözlemlenebilmesi, ölçülebilmesi, değerlendirmeler yapabilmesi, karar vermek için destek bilgisinin varlığına sahip lunabilmesi, planlanan ile gerçekleşenler arasındaki sapmaların görülebilmesi, işi yönetirken önceki verilerden gelecek kestirim senarylarının yapılabilmesi ve her alanda her nktada verimlilik, etkinlik ve üretkenlik gibi daha pek çk mdern yöntemlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ERP gereksinimi, eknminin küreselleşmesi, müşteri prfilleri, üretim araçları, üretim maliyetleri ve tedarik zinciri gibi zamana karşı yarışın hızlandığı, iletişim ve ulaşımın araçlarının sunduğu imkanlar ile rtaya çıkan eknmik fırtınanın içinde yönetebilmek için bilmek gerekir lgusunun snucudur. Eskiden mallar sipariş için üretilir yada üretilip stklanır ve bir yandan da satılırdı. Hatta enflasynist rtamda malların rafta durması her zam snrasında zamlanmasının getirdiği kazançlar vardı ve bundan yararlanan kesimler memnundu. Süreçler durağandı ve glbal bir fırtına yktu. Hepimiz aynı köyde birbirimizi bilerek ve işleri paylaşmış larak yaşardık. Ne zamanki, Paris te iken Japnya dan aldığı gömlek siparişini Brezilyada ürettirip sevk ettirip parasını New Yrk ta tahsil edebilmeye başladı dünya, işin şekli ve yönetim anlayışı da değişti hızla. En can alıcı nkta ise, tencere üreticisi lan ben, benim yanımdaki mağazaya benden önce davranarak Çin den gelen bir başka tencere üreticisinin satış yapmaya başlaması ile işletmelerimizi yönetebilmek için ERP denen felsefeye ihtiyaç duyduğumuzu göstermektedir. İhtiyaçları farklı lan sektörlerde, farklı ERP yapılanmaları rtaya çıkmıştır. Üretimi lan bir firmadaki ERP yapılanması ile İthalat yapan bir firmadaki veya mağazalar zinciri lan bir firmanın ERP yapılanması farklıdır. Ne kadar farklı lursa lsun, beklentiler glbal larak aynıdır. Yönetmek için Bilmek gerekir ilkesi işletmenin ihtiyacına göre şekillenecektir.
ERP Ana Bileşenleri 1. Finans Yönetimi 2. Stk ve Dep Yönetimi 3. Satış ve Pazarlama Yönetimi 4. Perakende Mağazacılık Yönetimi 5. Satınalma ve Sipariş Yönetimi 6. Üretim Yönetimi 7. İş Akış ve İş Gücü Yönetimi 8. Kntak ve Olay Yönetimi 9. Prje Yönetimi 10. İş te İşbirliği, WEB, E-Ticaret, B2B, Prtallar 11. Varlık Yönetimi 12. CRM Müşteri İlişkileri Yönetimi 13. Satış Snrası Hizmetler (SSH) Yönetimi 14. İK Yönetimi 15. İş Zekası ve Veri Ambarı Veri Madenciliği Yönetimi 16. Analiz ve Raprlamalar şeklinde özetlenebilir. Bu makalede Ürün ve Stk Yönetimi ve snuç larak SMM ve DMM larak adlandırdığımız Karlılık ve Envanter knusuna değineceğiz. Stk, Dep ve Ürün Yönetimi Stk ve Dep Yönetimini genel larak firmalar; Stkların tanım kayıtları, fiyatları, miktarları, depdaki yerleri gibi basit birer tanımdan ibaret sanıyrlar. Bu bilgiler alım ve satış faturası hazırlamak için gereklidir. Bu nedenle fatura kesebilecek kadar bilgi yeterlidir düşüncesi hakimdir. ERP prjelerinde, stk ve dep yönetimi sadece ürünün kdu, adı, fiyatı, miktarı şeklinde düşünülmez. Stk kaydından önce ÜRÜN Yönetimi denilen kavramın içinin dldurulması gerekmektedir. 1. Ürün Yönetimi Ürün yönetiminde ürünler birçk kategrizasyna ayrılmalıdır. Ürün grupları yeteri kadar çeşitlilikte lmalı, markası, mdeli, cinsi, ürün niteliği, ürünün varyansları, muadilleri, alternatif ürünler, tedarikçileri, her bir tedarikçinin fiyatı, sn kullanma tarihleri, raf ömrü, rekabetli lup lmadığı, barkdları, garanti kşulları, ürünün minimum ve maksimum stk seviyeleri, ürünün çevrim hızı, bulunurluk seviyesi, tüketim frekansı, renk, görünüm, ambalaj, nerelerde kullanıldıkları, ürünü luşturan bileşenler, tüketim bölgeleri, kullanım şekli, ürün ile ilgili yrumlar, anketler, maliyet bilgileri, alış - satış kşulları, satış fiyatları ve daha pekçk bilgi sayılabilir. Mühendislik türü ürünlerde ise teknik dökümanları, çizimleri, prspektüsleri, kullanım klavuzları, resimleri, mntaj bilgileri gibi ek bilgilerde gerekecektir. Başarılı bir ürün yönetimi için bunlardan ihtiyaç duyulan kadar bilginin sisteme girilmesi veya kaynaklarından bu bilgilerin sağılması gerekir. Ürün Yönetimi mdülünün özellikleri Sınırsız sayıda ürün ve hizmet kaydı Sınırsız sayıda ürün / hizmet kategrisi tanımlama Ürün özellik tanımları (renk, by, beden gibi) Sınırsız sayıda ürün birimi tanımlama (adet, kg, kli gibi)
Kategri ve fiyat listesi bazında ürün görüntüleme Online satış entegrasynu Rekabet yönetimi (rekabet tanımları, rakipler, ürün bazında dönemsel rakip fiyat takibi) Hedef pazar tanımlama Prttip ürün yönetimi Barkd cihazı entegrasynu POS Sistem entegrasynu Terazi entegrasynu Satış, stk ve fiyat bilgisi ile dış rtama veri çıkarma / alma özelliği Ürün arama Ürün listesini belgeye çevirme, PDF yapma, kağıda dökme, e-mail larak gönderme Ürüne ait her türlü bilgiyi kaydetme ve yönetme (Ürün adı / Kategri / Birim / Byut / Ağırlık / Ürün kdu / Üretici kdu / Barkd / Tedarikçi / Raf Ömrü / Satış Muh. Kdu / Alış Muh. Kdu / KDV ranı / Standart alış fiyatı / Standart satış fiyatı / Aktif / Pasif ürün gibi) Ürüne ait üretim / satış / satınalma tanımı Ürün aşaması tanımlama (öneri, test, numune v.b.) Ürün envanter tanımı Ürüne özel rekabet tanımı Ürüne özel hedef pazar tanımlama Ürün srumlusu atama Ürünle ilişkili her türlü imaj kaydı Sınırsız sayıda ürüne özel birim tanımı Ürünle ilişkili belgeleri kaydetme ve yönetme Ürün özelliklerini tanımlama Ürünle ilişkili ürünler tanımlama Ürüne alternatif ürünler tanımlama Ürün içeriklerini kaydetme ve yönetme Üretim Planlama mdülü ile entegre tmatik ürün ağacı tanımlama, Ürün ile ilgili anketleri ve gelen cevapları takip etme Ürün barkd tanımlaması Webden eklenen ürün ile ilişkili yrumları takip etme Parametrik ürün ek bilgi ekranı tanımlama Ürün garanti bilgisi kaydı Ürün raf yönetimi (Lkasyn / Raf Tipi / Miktar / Raf Ebatları / Başlangıç Bitiş Tarihi Tanımlama ve Yönetme ) Ürün Maliyeti bilgilerini tanımlama Ürün satınalma kşulları sözleşmelerin takibi Ürün stk detayları Ürün fiyat detayları şeklinde sayılabilir. Fiyat Yönetimi Ürün yönetiminde en önemli unsurlardan biri Satış Fiyatlarıdır. Bir ürünün farklı birçk satış fiyatı vardır. Peşin Satış, Vadelerine göre Vadeli Satış Fiyatları, Bayi, Ana Bayi, Özel Bayi gibi tanımlanabildiği gibi satış fiyatından geriye birçk isknt grubu ile iskntlu fiyatlar da tanımlanmalıdır. Bunlardan grupsal larak müşteri segmentine veya satış kanalına yönelik fiyatlandırma yapmak ve bir segmente veya dğrudan bir müşteriye özel fiyat listesi luşturmak klaylaşacaktır. ERP sisteminizde ürünlerin piyasa fiyat listeleri bile yerleştirilebilir lmalıdır. Buradan da malların piyasa fiyatlarına göre alış ve satışlarınızdan piyasaya göre avantajlarınız veya dezevantajlarınızı veya rekabetçi fiyat analizi yapabilmeniz mümkün labilecektir.
Ürün fiyatlandırma sisteminiz dğru kurgulanmış ise, farklı müşteri gruplarına farklı fiyat listeleri katalğu hazırlamak ve bu fiyat listelerini uygulamak mümkün lur. Fiyat listelerinin sn geçerlilik tarihi bilgileri ile perasyn sırasında fiyat listelerinin tarihte geçerli lup lmadığı tmatik larak bilinmiş lacaktır. En önemli hususlardan biride, Fiyat Listelerinin çk dövizli cinsten labilmesidir. Bazı ürünler TL alınıp TL satılırken bazı ürünler USD veya EURO alınıp USD ve EURO satılıyrdur. Dövizli fiyatı lan ürünlerin fiyatların TL ye indirgenmesine herzaman gerek yktur. Alış ve özellikle satış sırasında günün kurlarından TL ye dönüştürülebilmesi yeterlidir ve uygundur. Bir firmanın ürün sayısı ve fiyatlarının değişkenliği fazla ise ürünleri için dğru fiyat yönetimi yapabileceği bir yazılımı lmalıdır. Fiyat Listesi Yönetimi Sınırsız sayıda süreli fiyat listesi tanımlama Kullanıcı gruplarına göre fiyat listesi tanımlama ve Web'de yayınlama Mağazalara göre fiyat listesi tanımlama Fiyat listesi fiyatlandırma yöntemlerini tanımlama Kategri bazında fiyat listesi tanımlama Fiyat listesini Excel, PDF frmatlarında belgeye çevirme, kağıda dökme, e-mail larak gönderme Ürün Bazında Fiyat Yönetimi Ürün standart alış ve standart satış fiyatı takibi Ürünün dahil lduğu fiyat listelerini görme Ürünü fiyat listesinden çıkarma Ürün için sınırsız sayıda satış fiyatı tanımlama Sn satınalma faturalarına göre ürün sn alış fiyatları takibi Rakip ürünlerin fiyatlarını kaydetme ve takip etme Ürün fiyat değişim önerisi yapma, önerilen fiyat takibi Ürüne ait, birim-fiyat değişimleri grafiği Ürün Kategri Yönetimi Kategri bazında fiyat listesi luşturma Sınırsız sayıda ve derinlikte alt ürün kategrisi tanımlama Kategriye özel kar marjı Kategri srumluları tanımlama Kategri deplama bilgisi tanımlama (stk mdülü ile entegre) Prmsyn Yönetimi Prmsyn yönetimi satış mdülü ile entegre çalışmalıdır. Ürün veya kampanya yönetiminde prmsynlar tanımlanabilmeli ve satış/sipariş mdüllerinde bunlar müşteriye sunulabilmelidir. Prmstnlar süreli larak %indirimler, bedava ürün, bir ürün alırsan yanında şu bedava veya şuna %x isknt, armağanlar, puan sistemi, dönem primleri gibi farklı seçenekler şeklinde tasarlanır. Rakiplerin yaptığı çalışmalara farklılıklar getirecek yeni yöntemler seçilebilmeli ve tanımlanabilmelidir. Dğru ve yönetilebilir Prmsynlar tanımlanmışsa sisteminiz size bu ürünleri satış ve siparişler sırasında bir üründe ne gibi bir prmsyn lduğunu söyleyecektir. Faturalama sırasında da bu prmsyn ürünler dğru fiyatlarla veya ücretsiz larak siparişlere girecektir. Katalg Yönetimi Katalg Yönetimi Mdülü kurgulanırken firmanızın hedef kitlesi, cğrafi bölgeler, mevsimlere göre ve özellikle Bayilik sistemindeki bayi fiyat kategrilerine göre katalglar luşturabilmenize yardımcı lmalıdır. Uluslar arası çalışıyrsanız müşterileriniz için herhangi bir dilde katalg üretmeniz mümkün lmalıdır.
Katalg Yönetim Sisteminiz, yetkililerin klaylıkla katalg luşturmasına ve içeriğini yönetmesine imkan sağlamalıdır. Sistem hazırlanmış lan katalglardan hareketle farklı yeni katalglar hazırlamasına imkan vermelidir. Katalg Yönetimi Özellikleri Sınırsız sayıda ürün katalğu luşturma Katalğa sınırsız ürün ekleme Kullanıcı gruplarına göre Web'de katalg yayınlama Parametrik larak hazırlanan katalg ürün sepeti lmalıdır Her bir ürüne ait stk kdu, barkd, üretici kdu, ürün ismi, miktar, birim, seri n, fiyat, KDV%, vade, 5 ayrı indirim sütunu, satır tplamı, net satır tplamı, ödeme yöntemi, vergi tplamı, sn tplam, KDV tplam, teslim tarihi, fiyat tplamı görüntüleme ve tmatik fiyat hesaplatma özellikleri bulunmalıdır Katalg ile içerik yönetimi ilişkilendirmeli ve Web'de yayınlanabilmelidir Katalğu zamanı gelince pasif hale getirilebilmelidir. Ürün Etkinlik Yönetimi Ürün etkinlikleri tanımlama Etkinlik yada Aksiyn ile fiyat listelerini ilişkilendirme Aksiyn ile kampanya ilişkilendirme Aksiyn geçerlilik tarihi tanımlama Parametrik larak hazırlanan aksiyn ürün grubunda; Her bir ürüne ait stk kdu, barkdu, üretici kdu, ürün adı, miktar, birim, seri n, fiyat, KDV%, vadesi, indirimler, kar marjı, aksiyn marjı, aksiyn fiyatı, ödeme yöntemi, vergiler, sn tplam, teslim tarihi, fiyat tplamı görüntüleme ve tmatik fiyat hesaplatma Aksiyn fiyatlarını tmatik larak fiyat listelerine uygulama şeklindeki özellikler sayılabilir. 2. Stk Yönetimi ERP nizin Stk mdülü, kapsamlı ve esnek bir stk yönetimi sağlamanıza imkan vermelidir. Stk mdülleri Satınalma, Sipariş, Satış, Fatura ve Ljistik mdülleri ile entegre çalışır. Ürün Yönetimi ve Fiyat Yönetimi mdüllerinde bahsettiğimiz yapılanmalar, ürünün stğunuzda lup lmadığına bakmaksızın gerekli lan tanımlardır. Ancak Stk Mdülü, stğunuza giren, çıkan ve kalan, yani hareket gören ürünlerin adıdır. Genellikle Stk denilince elde duran malı yani mevcut envanteri algılar insanlar. Stk demek hareket görmüş veya görecek lan mallara denir ve elinizde bir maldan kalmamış bile lsa hareket görmüş lan bir mal ise bu stk denilen kavrama tabi lan bir maldır. Stk yönetimi stkta duran ve stk hareketi görmüş lan malların; öncelikli larak miktarları alış ve satış fiyatlarından luşan bir yapının yönetilmesidir. Malların deplardaki miktarı ve raf yerleri, fiziki knum, byut ve ağırlıkları ile fiyatlarının ne lduğu esas önceliktir. Malların Stk Hareketi ise nerelerden ne kadar kaça alındıkları ve kimlere kaç adet kaçtan satıldıklarını gösterir. Malların alınışı sırasında başlayan hareketlerinde malın hangi
depya gireceği, barkdu, rafyeri, miktar ve alış fiyatları ile kimden alındığı bilgisi ve ilaveten ödeme kşulları, vadesi vs işlenir. Malların Satışındaki hareketleri ise, Satış Siparişlerinin alınması, Siparişlerin Sevkiyatı için Dağıtım ve Depdan malların tplanması, klileme ve Sevkiyata hazırlanması ile devam eden iki veya üç aşamalı işlemden geçer. Alınan Siparişler, Alınan Siparişlerden hareketle eldeki stklara göre siparişlerin adil dağıtılabilmesi için Sipariş miktarlarına göre müşterilere eşit randa dağıtılması (paylaştırılması), Sipariş Dağılım listelerine göre depdan malların tplanıp, paketlenmesi, fatura ve/veya Sevk irsaliyesinin basılarak sevke hazır hale getirilmesidir. Bir ERP yazılımında Alınan Sipariş aşamasından başlayarak, malların sevk edildiği karg veya kendi araçlar dahil firmadaki süreçlerin her birinin STATÜSÜ atanabilmeli ve müşteriye izletilebilmelidir. Örneğin; Bir bilgisayar tptancısı, gün saat 15:00 a kadar müşterilerinden sipariş alır. Alınan siparişler; Müşteri telefnla arar siparişini verir Biz ararız siparişlerini alırız Web sitesinden n-line sipariş gelir Alınan Siparişleri, sistem Finans bölümünün Onay ından geçirir. Müşterinin brcuna veya risk limitine göre sevk için naya girer. Snra, Ürün yönetiminin nayına girer. Sipariş Alınan malların stk miktarları yeteri kadar elde varmıdır. Gerekirse mal tedarik edilmek üzere Alınan Siparişlere göre farklı firmalara Siparişler verilir. Verilen Siparişlerin Tedarik Süreleri işlenir. Bu siparişlerin depya girmesi ile alınan siparişlerin Sevk edilebilmesi için Ürün yöneticisinin Onay ından geçirilir. Müşteriler tedarik süresini beklemeyebilir. Tedarik için verilen siparişlerin temin süreleri uzun lanlar ayrılıp hemen sevkiyat için alınan siparişlerden sevkiyata uygun lanlar Dağıtıma tabi tutularak depya tplama listesi çıkarılır. Dep yönetimi alınan siparişlerden elde lanlardan sevkiyat tplama listesine göre malları hazırlar. Alınan Sipariş Miktarlarının karşılanamayanlar veya eksik karşılananlar BackOrder ( kalan sipariş miktarları ) sistem tarafından tmatik kayda alınır ve sevk edilen miktarlar fatura/irsaliyeye basılır. Böylece bu müşterinin sipariş miktarlarına karşılık giden ve kalan ( gönderilemeyen BackOrder) ürünlerinin miktarları belli lur. Buna karşılık tedarik edilmek üzere verilen siparişlerden gelecek lan malları kimlerin beklediğini de sistem söylemelidir. Böyle bir sistemde hem alınan siparişlerden sevk edilemeyen ve bekleyen miktarları lan siparişler takip edilirken hem de tedarik için verilen ve gelecek lan malların gelip gelmediği ne kadar eksik geldiği ve daha ne kadar malın kimden geleceği ve gelecek lan malların kimlere gideceği bilgisi de birbirine bağlanacak ve yönetilebilecektir Stk Mdülü Fnksiynları Ürün bazında stk yönetimi Ürün bazında güncel stk grafiği Gerçek stk / kullanılabilir stk takibi Alınan sipariş ve rezervasyn takibi Verilen sipariş takibi Belli tarih aralığındaki stk hareketlerini görüntüleme Stk hareketlerini belgeye çevirme, kağıda dökme, PDF yapma ve e-mail larak gönderme Lkasyn bazında ürün stğu görüntüleme Alım irsaliyesi luşturma ve güncelleme Satış irsaliyesi luşturma ve güncelleme Siparişten tmatik sevk emri luşturma Stk açılış fişi luşturma Stk fişi luşturma (Sarf Fişi / Fire Fişi / Üretimden Giriş Fişi / Dep Fişi / Sayım Fişi)
Dep / lkasyn bazında stk sayımlarını takip etme Stk sayımı ve el terminali entegrasynları Stk Stratejisi Yönetimi Ürün bazında stk stratejisi tanımlama Minimum stk, maksimum stk miktarı tanımlama Dep ve/veya tedarikçi bazında tedarik süresi tanımlama Yeniden sipariş nktası tanımlama Stk durum tanımları Minimum stk (acil sipariş) uyarısı verme Dep Alan Yönetimi Sınırsız sayıda dep tanımlama Depya bağlı sınırsız lkasyn alanı tanımlama (genişlik / yükseklik / derinlik bilgileriyle) Dep ile ilişkili şube tanımlama Dep yöneticisi (yöneticileri) tanımlama Dep ve lkasyn bazında dönemsel ürün kategri alanı tanımlama Ürün, dep ve lkasyn bazında dönemsel raf bilgisi tanımlama 3. DMM - Duran Malın Maliyeti ( Envanter ) Analizi Envanter, elinizde yani deplarınızda rafınızda Duran Maldır. Genellikle Envanter Analizi, Duran Malın Maliyeti larak işlevini görür. Duran Malın yani Envanterin Maliyeti genel larak dört yönteme göre analiz edilir. Bunlar; Ortalama Fiyatlara göre Ağırlıklı Ortalama Fiyatlara göre FİFO Fiyatlara göre LIFO Fiyatlara göre alınabilir ancak Sn Alış Fiyatlarından da envanter almak mümkündür veya gerekebilir. Her yönteme göre Envanter miktarları değişmez ancak envanterin fiyatları değişiklik gösterir. Aslında bütün yöntemlere göre fiyatların aynı lma lasılığı düşüktür, Farklı çıkmalıdır zaten. Ne var ki işletme yönetimindekiler bu yöntemlerden hangisini seçerse seçsin envanter maliyetinin aynı lması gerektiğini düşünür veya buna inanır. Bu dğru değildir. FIFO ile LIFO yöntemleri enflasynist veya deflasynist eknmilerde farklılıklar gösterir. Zaten bu amaçla geliştirilmiş yöntemlerdir. Ortalama ve Ağırlıklı rtalama yöntemleri de birbirinden faklılık gösterir. Ortalama maliyet analizlerinde sadece fiyatların en küçük ve en yüksek lanının aritmetiksel rtalaması alınırken, Ağırlıklı Ortalama yönteminde her bir alışın, alış fiyat ve miktarlarını göz önüne alarak ağırlıklı yani miktarları da dikkate alan bir rtalama fiyat bulunarak yapılır. Buda miktarları büyük ve küçük lanların fiyatlarının da büyüklük ve küçüklüğüne göre luşan farklılıkları salt fiyat rtalamasına göre daha dğru bir değere taşımak için tercih edilen yöntemdir.
Snuç larak; Duran Malın Maliyet Analizi; Alınmış lan mallardan satılmış lanlar çıktıktan snra elde kalan yani duran malların maliyet analizi lup Envanteri temsil eder. Bu da mevcut malımızın rtalama maliyet fiyatları ile bu mallara yatırdığımız parayı temsil eder, bir ölçüde sermayenizdir. Duran Malın Maliyeti firmanın ürün miktar ve alış fiyatlarındaki değişim hızına göre yöntemlerden biri tercih edilmeli ve hep aynı yöntem kullanılarak yıl snuna kadar lan değişim izlenmelidir. Bir keresinde şu yönteme göre diğer keresinde başka bir yönteme göre yapılan Maliyet Analizleri dğru bir bakış açısı kazandırmaz. 4. SMM - Satılan Malın Maliyeti ( Karlılık ) Analizi Satılan Malın Maliyeti ( SMM ) alınıp da satılmış lanların maliyetidir ki bunun amacı satıldıklarına göre ne kadar kar elde edilmiş lduğunun srgulanmasıdır. SMM Analizi, genel larak Kar/Zarar analizi için kullanılır. Satılan Mallar her seferinde satıldığı kadar alınmaz. Mallar belli periytlarla alınır ve talep gördükçe de satılır. Örneğin; Tanesini 200 TL den 100 Adet mnitör alan bir tptancı bu malın bir kısmını birkaç müşteriye 80 tanesini farklı fiyatlardan satmış lsun. Kalan 20 malın üstüne, aynı maldan 180 TL ye 80 adet daha alsın. Tplam 100 adet malın 20 tanesi 200 TL den alınmış 80 tanesi de 180 TL den alınmıştır. Bunlardan 10 tanesini yine farklı fiyatlardan birkaç müşteriye satsın. Kalan 90 adet malın sn alınan 180 TL den alındığı söylenemez çünkü bunlardan 10 tanesi halen 200 TL alınanlardan kalan mallardır. Bunu bile söylerken önce alınanların önce satıldığı yani FIFO yöntemine göre stktan çıkarıldığı kabul ederek söyledik. Halbuki depdan mallar sevk edilirken bunların rasgele seçilerek karglanması durumunda sn satılan 10 tanenin bile 180 TL den alınan partiden satılmış lma lasılığın da mevcuttur. Görüldüğü gibi bir mala stk tanım kartı açarken bu malın her bir alışına özel bir tanım kartı açılmasına gerek lmadığından bir malın tanım kartı bir tane lacak ve bu malın her bir alışı ve her bir satışı geriye dğru seçilen yöntemlerden birine göre analiz edilerek Kar veya Zararı hesaplanacaktır. Şemaya göre; 1.alışın maliyeti ürün bazında 200 TL Stk: 100 Adet. Duran Malın Maliyeti ürün bazında: 200 TL, Envanter: 100x200=20.000 TL 1. satışın maliyeti 200TL ürün bazında Kar:50 TL 2. satışın maliyeti 200TL ürün bazında Kar:50 TL 3. satışın maliyeti 200TL ürün bazında Kar:50 TL Stk: 20 Adet ve Duran Malın Maliyeti ürün bazında: 200 TL Envanter: 20x200 = 4.000TL 2. Alışın maliyeti ürün bazında 180 TL Stk: 100 Adet. Duran Malın Maliyeti yani Envanter: 20x200+80x180=18.400TL 4. satışın maliyeti FİFO yöntemine göre ilk giren ilk çıkarsa ürün bazında Kar satılan miktar önceden alınan maldan kaldığı için önceki malda 200 TL den alındığına göre ürün bazında Kar: 40 TL lur.
LIFO yöntemine göre sn giren ilk çıkarsa ürün bazında Kar, satılan miktar önceden alınan mallardan lsa bile yönteme göre sn alınan malın maliyetinden hesaplanacağı için bu durumda ürün bazında Kar: 60 TL lur. Ortalama yöntemine göre bütün alımların fiyat rtalaması ( 200+180 ) / 2 = 190 TL dir. Bu durumda ürün bazında Kar: 50 TL dir. Ağırlıklı rtalama yöntemine göre Alışların rtalama maliyeti: (100x200+80x180) / (100+80) = 191,11 TL dir. Buna göre ürün bazında Kar: 48.88 TL lur. Buradan da görülüyr ki seçilen dört farklı yönteme göre ürün bazındaki Kar hesapları; FIFO Kar : 40 TL LIFO Kar : 60 TL Ortalama Kar : 50 TL Ağırlıklı Ort. Kar : 48.88 TL Peki hangisi dğrudur. Benim gerçek Kar ım nedir derseniz bunun cevabı size kalmıştır. Hepsi de dğrudur. Nasıl lur bütün hesaplama yöntemleri farklı Kar değerleri verdi Gerçek Kar nedir diye ısrar ederseniz, cevap larak gerçek kar lmaz diyerek bir değerlendirme yapmak zrunda lduğumuz söyleyebiliriz. Gerçek Kar yktur, Görünür Kar vardır ve bu, seçtiğiniz yönteme göre değişir. Bu nedenle Fiyatların sürekli arttığı enflasynist bir rtamda ticaret yapıyrsanız FIFO daha uygun snuçlar verirken, fiyatların sürekli düştüğü bir rtamda LIFO daha dğru snuçlar verebilir. Alım sıklığı ve alım miktarlarında belirli bir denge söz knusu ise bu durumda Ağırlıklı Ortalama yöntemine göre kar analizi yapmanızı önerebiliriz. Aritmetik rtalama yöntemi, yani sadece en düşük ve en yüksek fiyatın rtalamasından luşan bir alış maliyet rtalama hesabı ile yapılan kar analizi yöntemi, ancak ve ancak fiyatların genellikle çk değişmediği durumlarda dğru snuç verir. Aksi halde en yanlış snuçlara bu aritmetik rtalama yöntemi ile ulaşırsınız. Örneğin yıl içinde bir ürünün en düşük alış maliyet fiyatı 230 TL ve en yüksek alış maliyet fiyatı 690 TL ise bunun aritmetik rtalaması : 460 TL dir. Ucuz alırken satış fiyatları buna göre pahalı alırken satış fiyatları buna değişeceğinden rtalama alış fiyatınızın bile altında satış yaptığınız zamanlar lacaktır bu durumda zarar ediyr gözükebilirsiniz. Halbuki ucuz alırken de satış fiyatınız karlı lmasına rağmen rtalamanın altında kalabilir ve zarar yaptığınızı söyler sistem bu yönteme göre. Aynı şekilde ürünün pahalı alım döneminde de satış fiyatınızda karlılık varken bu seferde rtalamanın çk üstünde lacakki bu durumdada çk yüksek karlı gözükebilirsiniz. Özetle, Matematik hata yapmaz hatanın sizde lduğunu unutmayın ve matematik e karşı savaş açmayın. 4. satıştan snraki işlemleri devam ettirildikçe daha snraki alımlar ve satışların miktar ve fiyatları ile daha önceden kalan malların fiyat ve miktarları sürekli değişeceğinden karlılık hesapları ve satılan malın maliyet ve duran malın maliyetleride buna göre değişim arz edecektir.
5. Atıl Stk ve Ölü Stk Analizi Atıl Stk analizinde, stkların hareketliliğine göre örneğin 6 aydan beri alınıp da satılmamış lan mallar Atıl Stk larak yrumlanır. Atıl süresi kimine göre 3 ay kimine göre 6 ay kimine göre de 12 ay labilir. Ancak knuya yıllık gözle bakılırsa, Atıl Stk rtalama larak 6 Ay süre ile satılmadan elde duran mallar larak değerlendirilebilir. Yine de bu farklı sektörlerdeki farklı hareketlere tabi mallar için değişiklik arz eder. Hangi malların ne kadar süre ile atıl stk lması gerektiğine siz karar vereceksiniz. ERP sistemi size 3, 6, 9 ay gibi seçeneklere göre atıl stk analizi yapar. Ölü Stk analizinde ise, satılmak üzere alınmış ancak örneğin 1 yıldan beridir satılmadan stkta duran mallar ölü stk larak değerlendirilir. Atıl ve Ölü Stk analizlerinde bu mallara yatırılan alış maliyetleri yani bağlanan finansal sermaye geri dönmemiş demektir. Bu da finansal larak kar beklentisi için yapılan alış ve satış eyleminde, alınan bu malların ödemesinin yapılmasına rağmen satılamadığı için bunlara bağlanan sermayenin de atıl larak durduğu anlamına gelir ve karlılığa bir etkisi lmadığı gibi zarar edilen bir eyleme dönüşür. Bu her iki analiz snucuna bakılarak, Stk Satınalma eyleminin ne kadar önemli lduğunu rtaya çıkar. Mal alınırken alış miktarlarının da fiyatları kadar önemli lduğu, satılamayacaksa neden alındıkları analiz edilmelidir. Bazı malların tüketim frekansı yüksek iken bazı malların tüketim frekansı düşüktür. Bu nedenle bu malların neler ldukları analiz edilmedikleri sürece satınalma eylemi dğru yapılamayacak ve bu stkların Atıl ve daha snrada Ölü stk lmaları kaçınılmaz lacaktır. İşletme yöneticileri Atıl stk statüsüne girmiş lan mallarının hareketlenmesi için gereken adımları atmalıdırlar. Ölü Stk statüsüne girmiş malların nasıl elden çıkarılacakları değerlendirilmeli hatta belki alış fiyatlarına bile lsa derhal elden çıkarılarak bunlara bağlanan sermaye tekrar elde edilerek kar getirecek mallara yatırılmalıdır. Demek ki çk uygun fiyatla alınmış lsa bile mallar atıl veya ölü stğa dönüşüyrsa bu mallar yanlış alınmıştır ve zarar edilmiştir diyebiliriz. Örneğin, hepimizin bildiği gibi, sezn snlarında bir ayakkabı mağazası kapısına elinde atıl kalan veya ölü stk larak duracağı kesinleşen ayakkabıları çk ucuz bedelle belki de zararına satışa sunar. Bunların bir snraki seznda da satılmayacağı ve bunlara bağlanan sermayenin geri dönmeyeceği açık lduğundan ayakkabıcının yaptığı eylem dğrudur. Bu durumu fırsat larak değerlendiren Alıcılar ise bu malları tüketeceklerdir. Bu mallar ne kadar hızlı elden çıkarılırsa kadar karlı bir eylem yapılmış lacaktır. Bazı işletme sahipleri mal canın yngasıdır dürtüsü ile elindeki malların akmayıp kkmadığı düşüncesi ile karsız veya zararına bile bunları elinden çıkarmanın dğru lmadığı düşüncesine kapılır. Burada hesaplanması gereken unsur, bağlanan sermayenin büyüklüğüdür. İşletmede süreçler devam ederken geçen yıllardan kalan ölü stklarla birlikte bu yılda ve snraki yıllarda da yeni ölü stklar envanterimize eklenecek ve birkaç yıl içinde bunların ranı ana işletme sermayesini çökertebilecek bir yapıya dönüşecektir. Dikkat edilmesi gereken unsur budur ve gerektiğinde ölü stklarınızı zararına da lsa hemen elden çıkarınız. Kullandığınız ERP yazılımı, stk analizlerini size etkin sunabildiği randa sizin kazançlı bir ticaret yapmanıza destek lacaktır. Buradan da görüldüğü üzere sadece stk kayıtlarının yapılıyr lması stklarınızı yönetmeniz için yeterli değildir. Önemli lan sizi dğru yönlendirecek ve size dğru kararlar aldırabilecek bir yazılımın varlığı en az sizin kadar önemlidir.