Soru ve Cevap SORU 1: Hisse devir sözleflmesinin noterde onaylanmas aflamas nda al nacak noter harc n n flirket sermayesinin tamam üzerinden mi yoksa sat n al - nan toplam hisse bedeli üzerinden mi tahsil edilmelidir? YANIT 1: 492 Say l Harçlar Kanunun 38 inci maddesinde; noter ifllemlerinden bu Kanuna ba l (2) say l tarifede yaz l olanlar n noter harçlar na tabi oldu u, 40 nc maddesin de de; noter harçlar n, harca mevzu olan ifllemin yap lmas - n isteyen kiflilerin ödemekle mükellef oldu u, 42 nci maddesinde ise; De er veya a rl k ölçüsüne göre harca tabi ifllemlerde (2) say l tarifede yaz l de er veya a rl k esast r. (5766 Say l Kanunun 11 inci maddesinin (a) bendiyle de- iflen f kra, Yürürlük: 06.06.2008) Menkul ve gayrimenkul mallar hakk nda al m, sat m, taahhüt ve rehinle ilgili her nevi mukavele, senet ve kâ tlarda de- er gösterilmesi mecburidir. Rehin bordrolar ile kamu idarelerine verilmek üzere ilgili mevzuatla belirlenen kurallara uyulaca na iliflkin olarak düzenlenen taahhütnameler hakk nda bu hüküm uygulanmaz'' hükümlerine yer verilmifl olup, 44 üncü maddesinde kiflilerin, imzalar n birden çok olmas durumunda harc n nas l al naca belirtilmifltir. An lan Kanuna ekli (2) say l tarifenin De er veya a rl k üzerinden al - nan nispi harçlar bafll kl bölümün, 1 nci maddesinde; ''Muayyen bir mebla ihtiva eden her nevi senet, mukavelename ve kâ tlardan beher imza için Binde 0,90 oran nda harç al naca, Bütün imzalar için bu suretle al nacak harc n toplam miktar n n (37,30 TL den) az, (16.514,80 TL den ) çok olamaz.'' hükmü yer alm flt r. 325
Yukar da yer alan hükümlerden anlafl laca üzere flirket ortaklar n n birbirlerine yapt klar hisse devirlerinde, devir alan ve devir eden her orta n, devir konusu miktar üzerinden imza bafl na ayr, ayr binde 0,90 nispetinde noter harc hesaplanmas, hisse devrinin ortak olmayan di er flah slara yap lmas halinde ise, devir eden orta n devretti i miktar üzerinden, hisse alarak flirkete yeni ortak olan flahs n ise sermayenin tamam üzerinden harç ödemesi gerekmektedir. SORU 2: Finansal kiralama yoluyla ald m z makinan n, sadece ilk y la ait faiz ve kur farklar n n aktiflefltirilmesinin zorunlu oldu u, takip eden y llarda ise faiz ve kur farklar n n aktiflefltirilmesinin veya do rudan gider yaz lmas n n ihtiyari olup olmad konusunda tereddüde düfldük.ödedi- imiz faiz ve kur farklar n n maliyete intikal ettirilerek amortismana tabi tutmal m y z yoksa, ilk y ldan sonraki faiz ve kur farklar n n do rudan gider yazabilirmiyiz? YANIT 2: Bu konuda Maliye Bakanl Gelir daresi Baflkanl n n 02/05/2005 tarih ve B.07.0.GEL.0.29/2959-M-290-19/19585 say l özelgesinde; Vergi Usul Kanununun 280 inci maddesinde, yabanc paralar n borsa rayici ile de erlenece i, borsa rayicinin takarrüründe muvazaa oldu u anlafl - l rsa bu rayiç yerine al fl bedelinin esas al naca ; yabanc paran n borsada rayici yoksa, de erlemeye uygulanacak kurun Maliye Bakanl nca tespit olunaca ; bu madde hükmünün yabanc para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar hakk nda da cari oldu u hüküm alt na al nm flt r. 334 s ra Numaral Vergi Usul Kanunu Genel Tebli inin III.KUR FARKLARI bölümünde, 163 s ra Numaral Vergi Usul Kanunu Genel Teb- 326
li i ile yat r mlar n finansman nda kullan lan kredilere iliflkin faiz giderleri ile yurt d fl ndan döviz kredisi ile sabit k ymet ithal edilmesi nedeniyle ortaya ç - kan kur farklar n n, aktiflefltirme tarihine kadar olan k sm n n maliyete intikal ettirilmesi, aktiflefltirildikten sonraki döneme iliflkin olanlar n ise seçimlik hak olarak do rudan gider yaz lmas veya maliyete intikal ettirilmek suretiyle amortismana tabi tutulmas gerekti i aç klanm fl bulunmaktad r. Lehe oluflan kur farklar n n da aktiflefltirme iflleminin gerçekleflti i dönemin sonuna kadar oluflan k sm n n maliyetle iliflkilendirilmesi, aktiflefltirildikten sonraki döneme iliflkin olanlar n ise kambiyo geliri olarak de erlendirilmesi veya maliyetten düflülmek suretiyle amortismana tabi tutulmas gerekecektir. Ayr ca, daha sonraki dönemlerde seçimlik olarak hangi hak kullan lm flsa o yönteme göre ifllem yap lmas na devam edilecektir. aç klamas yap lm flt r. Vergi Usul Kanununun mükerrer 290. maddesinin (3) numaral f kras nda, Kira Ödemeleri: Sözleflmeye göre, kira süresi boyunca yap lmas gereken kira ödemeleridir. Kira süresi sonunda, kiralama konusu iktisadi k ymetin kalan de erine iliflkin bir taahhüt olmas halinde bu de er de kira ödemesi kabul edilir. Kira süresi sonunda kirac ya düflük bir bedelle iktisadî k ymeti sat n alma hakk tan nd ve sözleflme tarihinde bu hakk n kullan lma olas l n n yüksek oldu u durumda kira ödemeleri, kira süresi boyunca yap lan kira ödemeleri ile sat n alma hakk n n kullan lmas durumunda ödenmesi gereken bedelin toplam d r. Kira Ödemelerinin Bugünkü De eri: Kira ödemelerinin, sözleflme tarihinde, kiralamada kullan lan faiz oran n n dikkate al nmas suretiyle hesaplanan bugünkü de erlerinin toplam d r. Kiralamada kullan lan faiz oran tespit edilemiyorsa, kirac n n kiralamaya konu iktisadi k ymeti sat n almak için ayn vade ile almas gereken borç için katlanaca faiz oran kullan l r. 327
Kiralamada Kullan lan Faiz Oran : Kira ödemeleri ile garanti edilmemifl kalan de er toplam n n bugünkü de erini, kiralamaya konu iktisadi k ymetin rayiç bedeline eflitleyen iskonto oran d r. hükmü yer almaktad r. 319 s ra numaral Vergi Usul Kanunu Genel Tebli i nin I. Tan mlar bölümünün 334 s ra numaral Vergi Usul Kanunu Genel Tebli i nin IV. Finansal Kiralama bölümü ile de iflik (5) numaral bendinde ise, Kira Ödemeleri: Sözleflmeye göre, kiralama süresi boyunca yap lmas gereken kira ödemeleridir. Sözleflme hükümlerine göre kirac n n kiralama süresi bafllang c nda kiralayana ödedi i ve kendisine geri dönüflü olmayacak depozito veya peflin ödenmifl kira bedellerinin de kira ödemeleri içinde say laca tabiidir. Afla da say lan de erler de kira süresi boyunca yap lan kira ödemeleri kapsam nda de erlendirilecektir: a)kira süresi sonunda kiralama konusu iktisadi k ymetin kalan de erine iliflkin bir taahhüt olmas halinde bu de er, b)kira süresi sonunda kirac ya düflük bir bedelle iktisadi k ymeti sat n alma hakk tan nd ve sözleflme bafllang ç tarihinde bu hakk n kullan lma olas l n n yüksek oldu u durumda bu sat n alma hakk n n kullan lmas durumunda ödenmesi gereken bedel aç klamas yap lm flt r. Bu aç klamalara göre, finansal kiralama yoluyla edinilen k ymete iliflkin olarak kiralama süresi içinde sözleflmeye istinaden yabanc para üzerinden yap lan kira ödemelerinin de erlemesi sonucu ortaya ç kan kur fark n n, finansal kiralama konusu k ymetin maliyetine intikal ettirilmesi ve maliyete eklenen bu farklar n ilgili k ymetin amortisman süresi içinde itfa edilmesi gerekmektedir. denilmektedir. Yine konuya iliflkin olarak, 319 seri no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebli inin II- De erleme ve Amortisman Uygulamas bafll alt nda yer alan B-Kirac ya liflkin Hükümler bafll kl bölümünün; Birinci f kras nda; Finansal kiralama ifllemine konu iktisadi k ymetin kullanma hakk ve sözleflmeden do an borç, kiralama konusu iktisadi k ymetin rayiç bedeli veya sözleflmeye göre yap lacak kira ödemelerinin bugünkü 328
de erinden düflük olan ile de erlenece i, finansal kiralama konusu iktisadi k ymetin, kullanma hakk olarak aktife al narak karfl l nda ise kiralayana olan borcun pasife kaydedilece i, kinci f kras nda; kullan m hakk n n, Vergi Usul Kanunu ve ilgili genel tebli lerde bu iktisadi k ymet için tespit edilmifl amortisman sürelerinde amorti edilece i, Üçüncü f kras nda, finansal kiralama sözleflmesine göre yap lan kira ödemelerinin, borç anapara ödemesi ve faiz gideri olarak ayr flt r laca ve bu ayr flt rman n her bir dönem sonunda kalan borç tutar na sabit bir dönemsel faiz oran uygulanmas n sa layacak flekilde yap laca, kiralayan aç s ndan yorumu yap lan her bir dönem sonu ifadesinin, kirac aç s ndan sözleflmede belirtilen kira ödeme tarihini ifade etti i. Beflinci f kras nda ise, finansal kiralama iflleminin esas olarak bir kredi iflleminden farkl olmad, kiralayana ödenen finansal kiralama bedellerinin faiz k sm n n finansman gider k s tlamas na tabi oldu u belirtilmifltir. Di er taraftan, 11 s ra no'lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebli i ile yap lan düzenlemede de "302- Ertelenmifl Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri" hesab n n iflleyifline iliflkin aç klamada, yukar daki gerekçede ifade edildi i gibi, kiralama sözleflmesine uygun olarak tamamlanan her dönem sonunda gerçekleflmifl olan faiz giderleri tutarlar n n bu hesaba alacak "66- Borçlanma Maliyetleri" hesap grubunda ilgili borçlanma gideri hesab na borç olarak kaydedilece i ifade edilmifltir. Buna göre, yukar da belirtilen hüküm ve aç klamalar n birlikte de erlendirilmesi neticesinde; finansal kiralama ifllemine konu iktisadi k ymete iliflkin amortisman ay rma hakk kirac ya ait oldu undan finansal kiralama ifllemine konu iktisadi k ymeti kullanma hakk ve sözleflmeden do an borç, kiralama konusu iktisadi k ymetin rayiç bedeli veya sözleflmeye göre yap lacak kira ödemelerinin bugünkü de erinden düflük olan n ile de erlenmesi ve kullan m hakk olarak aktiflefltirilerek bu tutar üzerinden amortisman ayr lmas gerekmektedir. Bununla birlikte gerek aktiflefltirme y l nda gerekse sonraki 329
y llarda do an kur farklar n n da maliyete eklenip amortisman yoluyla itfa edilmesi gerekmektedir. Ayr ca, firman z taraf ndan finansal kiralama sözleflmesine göre yap lan kira ödemeleri, borç anapara ödemesi ve faiz gideri olarak ayr flt r lacak olup, yap lacak bu ayr flt rma ifllemi her bir dönem sonunda (finansal kiralama sözleflmesinde yer alan kira ödemelerinin yap laca tarih) kalan borç tutar na sabit bir dönemsel faiz oran uygulanmak suretiyle yap laca ndan, sadece ilgili y lda uygulanabilecek faiz gideri (ilk y l hariç) ilgili dönemlerde kurum kazanc n n tespitinde gider olarak dikkate al nabilecektir. 330
YARGI KARARLARI YARGI KARARLARI
332