Bilgi Toplumu, Ekonomik Kalkınma ve Bilgi Yönetimi Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html 1
Plan Bilgi Toplumuna giden yol Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin rolü Her yerden bilgiye erişim Kişiselleştirme Bilgi mimarisi Federe arama mekanizmaları 2
Bilgi Toplumuna Giden Yol Güç Süre (yıl) Tarım Devrimi insan 1000 Sanayi Devrimi makine 300 Bilgi Devrimi bilgi 100 Toffler (1981) 3
Bilginin Değişen Rolü Tarım Toplumunda bilgi sorun çözmede yardımcı olan kritik bir girdi idi Sanayi Toplumunda ticari bir ürün, en temel ekonomik kaynak, kalkınmanın can damarı haline gelen bilgi çözümün kendisi oldu. Bilgi Toplumunda ise yaratılabilecek, iletilebilecek, depolanabilecek sınırsız bilgi giderek bir sorun haline gelmeye başladı. (http://discovery.cofc.edu/about.html). 4
Bilgi Teknolojisi Dünyayı Nasıl Değiştiriyor? Eşli, aygıttan aygıta ağ bağlantısı Her aygıt ve uygulamada kesin yerel mekan bilgisi de gömülü Sıcaklık, hareket, basınç, hızlanma, akış, elektrik kullanımı, ışınım, kimyasal kompozisyonu ölçen algılama aygıtlarının bütünleştirilmesi Source: Gage, 2002 5
Bilgi Ekonomisi Ekonomi: Kıt kaynakların tahsisi... Bilginin yeni rolü tam olarak değerlendirilmeden, zenginliğin rolü konusundaki hiçbir tahmin tutarlı olmayacaktır.... İşleri hızlandırarak zamanla ilişkimizi değiştirdiğimizde, bilginin bir bölümünü kaçınılmaz bir şekilde eskitiyoruz. Dolayısıyla, etrafımızda sürüklediğimiz eski bilgi miktarını artırıyoruz. Toffler, Zenginlik Devrimi, s. 185-6 6
Bilgi Patlaması - 2002 5 Exabyte (5 x 10 18 byte) 2002 de dünyada üretilen yeni bilgi miktarı (5 x 10 18 byte) 5 Exabyte lık bilgi = 37,000 yeni Kongre Kütüphanesi! Kaynak: BrightPlanet & Lyman and Varian 7
Bilgi Patlaması - 2006 http://www.emc.com/about/destination/digital_universe/pdf/expanding_digital_universe_idc_whitepaper_022507.pdf 8
5 Exabayt 161 Exabayt http://www.emc.com/about/destination/digital_universe/pdf/expanding_digital_universe_idc_whitepaper_022507.pdf 9
Depolama Kapasitesi http://www.emc.com/about/destination/digital_universe/pdf/expanding_digital_universe_idc_whitepaper_022507.pdf 10
Bilgi Toplumu Ölçütleri Teknolojik yoğun bilgi teknolojisi kullanımı Toplumsal yaşam kalitesini artırıcı öge bilgi Ekonomik bilgi anahtar ekonomik faktör Politik bilgi edinme özgürlüğü, artan katılımcılık ve uzlaşma Kültürel: bilginin ulusal ve bireysel gelişmede kültürel değeri William J. Martin, The information society. London: Aslib, 1988, s. 40. 11
Bilgi Alt Yapısı http://www.bilgitoplumu.gov.tr/ab/taiex/information%20security%20-%20safer%20information%20society.pdf 12
Internet, Telefon Değildir Internet: Potansiyel bir eşitlik aracı Bağlantılılık İçerik üretimi ve dağıtımı Web in etkin ve etkili kullanımı Web kapsamı Arama becerilerinin eksikliği Dil ve okur yazarlık engelleri Mevcut olma - erişilebilir olma arasındaki fark 13
Sayısal Uçurum Küresel uçurum Sanayileşmiş ülkelerle daha az gelişmiş ülkeler arasındaki farklar Toplumsal uçurum Bir ülkedeki insanlar arasındaki eşitsizlikler Demokratik uçurum Kamu yaşamına katılmak için sayısal teknolojileri kullananlarla kullanmayanlar arasındaki farklar Kaynak: Hargittai, p. 828 14
Herkes İçin Bilgi Toplumu Dünya Bilgi Toplumu Doruk Toplantısı, Cenevre, 10-12 Aralık 2003 Herkesin bilgi yaratabildiği, bilgiye erişebildiği, bilgiden yararlanabildiği ve bilgi paylaşabildiği insan odaklı, kapsayıcı ve kalkınma yönelimli Bilgi Toplumu kurma ortak arzusu ve adanmışlığı Herkes İçin Bilgi Toplumunun ana ilkeleri saptandı Bin Yıl Kalkınma amaçlarını gerçekleştirmek için bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) kullanılması kararlaştırıldı 15
eavrupa+ 2005 Modern online kamu hizmetleri E-devlet E-öğrenme E-sağlık E-iş Ve bunları geliştirmek için Ucuz ve yaygın genişbant erişim Güvenli bir bilgi alt yapısı http://www.bilgitoplumu.gov.tr/yayin/eeurope2005_en.pdf 16
i2010: Avrupa Bilgi Toplumu 17
2007 e-hazırlıklılık endeksi http://a330.g.akamai.net/7/330/25828/20070420205432/graphics.eiu.com/files/ad_pdfs/2007ereadiness_ranking_wp.pdf 18
Türkiye 42. sırada 19
Ölçütlere göre Türkiye nin puanları 20
Source: http://www.weforum.org 21
Genişbant Abone Yüzdesi 35 30 OECD Broadband subscribers per 100 inhabitants, by technology, Dec. 2006 DSL Cable Fibre/LAN Other 25 20 15 OECD average 10 5 Denmark Netherlands Iceland 0 Korea Switzerland Norway Finland Sweden Canada Belgiu m United Kingdom Luxembourg Fra nce Japan United States Australia Austria Germany Spain Italy New Zealand Portuga l Ireland Hungary Czech Repu blic Poland Slovak Republic Greece Turkey Mexico Source: OECD http://www.oecd.org/dataoecd/37/39/38449070.xls 22
DSL OECD Key ICT indicators 4b. Availability of Digital Subscriber Lines (DSL) in OECD countries % 2004 (Coverage, %) Mid-2005 (Coverage, %) 100 80 60 40 20 0 Greece Turkey Mexico* Slovak Rep. Hungary Canada USA Czech Rep. Australia Poland (TPSA) Spain Austria Italy Ireland Norway Germany France Portugal New Zealand Iceland Japan** Finland Sweden Switzerland* Denmark UK Netherlands Luxembourg Korea* Belgium * Data for 2003 ** Data for March 2004 Source: OECD Key ICT Indicators [www.oecd.org/sti/ictindicators] http://www.oecd.org/dataoecd/19/43/34082819.xls 23
Internet e erişim OECD Key ICT indicators 6a. Households with access to the Internet (1) 2000-2005 (2), percentage of all households % 2000 2001 2003 2004 2005 100 80 60 40 20 0 United States United Kingdom Turkey (8) Switzerland (7) Sweden Spain Slovak Republic Portugal Poland Norway New Zealand (6) Netherlands Mexico (5) Luxembourg Korea (4) Japan Italy Ireland Iceland Hungary Greece Germany France Finland Denmark Czech Republic Canada (3) Belgium Austria Australia 8. Households in urban areas only http://www.oecd.org/dataoecd/19/45/34083073.xls 24
Türkiye de e-dönüşüm http://www.bilgitoplumu.gov.tr/ab/taiex/current%20situation%20in%20turkey%20-%20march%202007.pdf 25
http://www.bilgitoplumu.gov.tr/ab/taiex/current%20situation%20in%20turkey%20-%20march%202007.pdf 26
E-dönüşüm Stratejisi 2010 http://www.bilgitoplumu.gov.tr/ab/taiex/current%20situation%20in%20turkey%20-%20march%202007.pdf 27
E-dönüşüm Stratejisi 2010 http://www.bilgitoplumu.gov.tr/ab/taiex/current%20situation%20in%20turkey%20-%20march%202007.pdf 28
Bulduklarımız kim olduğumuzu belirliyor 29
Morville ve Bilgi Teknolojileri Cep telefonu-el bilgisayarı: küresel iletişim ve bilgi ağlarına erişim (kablosuz e-posta, mesajlaşma ve web tarama kolaylıkları) Bilgiye erişim için yeni arayüz ve araçların geliştirilmesi Dijital ağlar aracılığıyla kişi, yer, ürün ve mülk bilgilerine erişim (s.1-2) 30
Delicious Library imac ve FireWire dijital video kamerası çokluortam kataloglama sistemine dönüşüyor. Herhangi bir kitap, film, CD, video oyunu üzerindeki çubuklu kodu okuttuğunuzda web den toplanan tonlarca bilgiyle birlikte kitabın/cd nin vs. kapağı dijital rafınızda yerini alıyor. Bu seksi, mekanın farkında olan, eşli (peer to peer) kişisel ödünç verme kütüphanesi koleksiyonunuzu arkadaşlarınız ve komşularınızla paylaşmanıza izin verir. RFID teknolojisi stok kontrolü kolaylaştırıyor. (s. 3-4) Vücudunuza gömülen yongalar kimliğinizi, nerede olduğunuzu ve bankadaki hesabınızda kaç para olduğunu biliyor. 31
FRBR Örneği 32
Grokker 33
Kişiselleştirme 34
Federe Arama 35
Tam Metin Makaleye Erişim 36
Servis Yönelimli Mimari Kullanıcı hizmetleri Küt. kataloğu Meta arama Arama motorları Ders yönetim sistemleri Kurumsal Portal lar Kişisel tarayıcı Çevreleri ve Masa üstü araçlar Web hizmetleri Keşfet Topla Bul Yarat İste Paylaş Teslim Metadata Toplama ve tek tek Sadece seçme/ güvenilir/arşivlenmiş koleksiyonlar için Sahip olunan fiziksel nesneler için MARC kayıtları, DC, ONIX, Minimal vs. Lısanslı elektronik nesneler için DC, VRA vs. Yerel olarak yönetilmeyen seçme kaynaklar için metadata SFX, Knowledge Base, vs. Kütüphane Yönetim işlevleri Fiziksel nesnelerin envanter denetimi Bulma, Ödünç verme Mevcutların Günlenmesi Statü değişiklikleri vs. için MARC kayıtları, DC, ONIX, Minimal vs. E- kaynakların envanter denetimi ERM vs. Satın alma Ödeme Sağlama vs. Faturalama Ücretlendirme Cezalar vs. 37 Kaynak: Rethinking How We Provide Bibliographic Services for the University of California Aralık 2005, s. 42.
Bilgi Toplumu, Ekonomik Kalkınma ve Bilgi Yönetimi Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html 38